Donald Trump is gisteren in New York aangekomen, aan de vooravond van de historische rechtszaak tegen hem. Trump is de eerste voormalig president in de geschiedenis die wordt aangeklaagd. Vanmiddag zal Trump in het gerechtsgebouw in Manhattan worden voorgeleid en zal openbaar aanklager Alvin Bragg Jr. de aanklachten tegen hem uitspreken in een fraudezaak over het zwijggeld dat hij aan de pornoster Stormy Daniels betaald zou hebben, schrijft CNN.
Trump beweert dat hij slachtoffer is van een ‘heksenjacht’
Gezien zijn status wordt verwacht dat hij een speciale behandeling krijgt. Zo zal er naar verluidt geen mugshot van hem worden gemaakt, en zo wel, dan zal deze niet openbaar worden gemaakt. Verder krijgt hij geen handboeien om, hoeft hij niet te wachten in een cel voordat hij voor de rechter verschijnt, wordt hij hoogstwaarschijnlijk onmiddellijk op borgtocht vrijgelaten en kan hij de rechtszaal discreet via de achterkant verlaten en ’s avonds terugkeren naar Mar-a-Lago. Daar zal hij naar verwachting een toespraak houden.
Trump zelf zweert dat hij onschuldig is. Hij schreef in hoofdletters op zijn sociale netwerk Truth Social dat hij naar New York ging om ‘America great again’ te maken en dat hij het slachtoffer is van een ‘heksenjacht terwijl zijn prachtige land naar de hel gaat’. Het gebied rond de Trump Tower werd maandag streng bewaakt door de politie. Ook werd hij opgewacht door een grote groep journalisten. Er was echter slechts ‘een handjevol supporters aanwezig die met spandoeken zwaaiden met boodschappen als “Trump heeft gewonnen” en “arresteer Biden,”’ meldt CNN.
Metropool New York produceert dagelijks 12.000 ton afval. Hoe je omgaat met loodzware afvalbakken, roekeloze automobilisten en ‘discorijst’ (maden) leer je op de academie van de stadsreinigingsdienst.
De witte olifant, zoals hij soms liefkozend wordt genoemd, is de standaard vuilniswagen van het Department of Sanitation, de reinigingsdienst. De dienst heeft momenteel 2100 witte olifanten rijden, van 3,5 meter hoog en 10 meter lang. De achterlader, de overhangende achterkant die wordt gekanteld als de wagen afval stort, wordt op zijn plek gehouden met twee pinnen, als scharniergewrichten in een immens lichaam. Hydraulische olie wordt door aderachtige cilinders gepompt, en het zenuwstelsel bestaat uit kleurgecodeerde hendels: rood, rood, zwart.
‘Er gaat afval in, en wat komt eruit?’ We antwoorden in koor: ‘Sap!’
Op een woensdagochtend in augustus, om half zeven, als bij [voormalig vliegveld] Floyd Bennett Field de zon de damp boven de oceaan wegbrandt, sta ik naast een handvol mensen die in de hopper van de witte olifant turen – de bekende gapende muil waar de vuilniszakken in worden gegooid. Langzaam sluit de hopper, met een bevredigende klonk. Het reusachtige blad dat het afval samenperst, maakt één enkele vegende beweging. We kijken zwijgend en geconcentreerd toe. De man die de wagen bestuurt, met een donkere zonnebril en een kort kapsel, roept boven het geluid van het roestige metaal uit: ‘Er gaat afval in, en wat komt eruit?’ We antwoorden in koor: ‘Sap!’
Afvalsap, het smerige brouwsel dat in elke vuilniswagen ontstaat en de gewoonte heeft in het rond te sproeien als de zakken worden samengeperst, is een belangrijk thema bij de Ronald F. DiCarlo Training Academy van de reinigingsdienst. Twee dagen lang mag ik me aansluiten bij New York’s Strongest, om te leren hoe de 12.000 ton afval die de stad dagelijks produceert wordt opgehaald, gesorteerd en geloosd. ‘In New York drinkt niemand zijn koffiebeker leeg,’ vertelt onze instructeur, een gedreven oudgediende met een borstelige baard die vermoedelijk veel kennis herbergt. ‘Je gaat de smaak van de maand herkennen en haten.’ Om die opmerking kracht bij te zetten, roept Joe O’Hare, een instructeur die bij dezelfde garage werkt: ‘Pumpkin spice latte!’
Denkbeeldig afval
De cursisten met wie ik meeloop zijn vrijwel allemaal gekleed in een groen shirt met het logo van de reinigingsdienst (en met de verplichte reflectiestrepen voor de zichtbaarheid). Het uniform is uitgegroeid tot felbegeerde vrijetijdskleding; als ik me die ochtend meld, verwacht ik ook een shirt uitgereikt te krijgen. Maar in plaats daarvan krijg ik een reusachtig oranje vest waarin ik eruitzie als een baby – maar dan wel, zo houd ik mezelf dan maar voor, een baby met een heel belangrijke taak.
De groep waarvan ik deel uitmaak vormt slechts een klein onderdeel van de 141 cursisten die deze maand de afvalopleiding doorlopen. We worden op verschillende posities geplaatst, voornamelijk vuilniswagens, gegroepeerd rond wat ooit de eerste burgerluchthaven van de stad was. Omdat er geen echt afval op het trainingsterrein ligt, moeten we doen alsof we denkbeeldige vuilniszakken en kapot meubilair in de wagens laden. We rouleren tussen vier verschillende voertuigen: een voorlader die containers takelt, een strooiwagen om ijzel te bestrijden, een truck met twee verschillende compartimenten voor recyclebakken, en de eerder genoemde witte olifant. Als mijn medecursist Lynn Haynes aan de beurt is, luistert ze braaf naar alle aanwijzingen van de instructeur. We overleggen even, en zijn het erover eens dat de strooiwagen het makkelijkst is. Als we bij de vuilniswagen komen, haalt iemand de hendel over en de achterkant kantelt. Ineens golft er een onsmakelijk bocht naar buiten, met de structuur van speeksel, en we doen allemaal een stap naar achteren om het niet over ons heen te krijgen. ‘Sap,’ zegt Haynes, die ernaar wijst. ‘Sap,’ herhaal ik ernstig.
Alles komt aan de orde, van anticiperend rijgedrag tot het omleggen van sneeuwkettingen
De test voor de reinigingsdienst vindt normaal gesproken elke vier of vijf jaar plaats, maar door een pauze aan het begin van de pandemie is hij voor het laatst afgenomen in 2015, toen er tachtigduizend mensen aan meededen; onder hen ook alle cursisten met wie ik nu om zeven uur ’s ochtends zogenaamd vuilniswagens vol gooi, terwijl het tegen de 30 graden loopt. Sommige cursisten, vertelt een instructeur me, zijn helemaal vergeten dat ze die test ooit hebben gedaan.
Wie bij Floyd Bennett Field terechtkomt, is geslaagd voor de test en behoort tot het selecte gezelschap dat tijdens de laatste selectieronde is uitgenodigd door de gemeente – de laatste uit het huidige klasje die in dienst is genomen, was nummer 11.080 op de lijst. De basistraining duurt een maand en vindt meerdere keren gedurende de zomer plaats. Alles komt aan de orde, van anticiperend rijgedrag tot het omleggen van sneeuwkettingen. Ik mag alles doen, behalve op de wagens rijden, daar is het hoofd van de opleiding heel stellig in, en tijdens de 48 uur dat ik meeloop, lukt het me niet hem van mening te doen veranderen.
De andere cursisten, die wel allemaal op de wagen mogen, zijn voormalige gevangenbewaarders, docenten, fotojournalisten en mensen uit de techsector. De verhalen over hoe ze hier terecht zijn gekomen klinken bekend: te weinig uren, slechte betaling, ontslag. Iemand vertelt dat hij zijn zoon ook de test had laten doen en dat ze nu allebei bij de reiniging werken. Iemand anders had de test al op de middelbare school gedaan, omdat zijn vader bij de reinigingsdienst werkte. (Een kwart van de cursisten heeft familie bij de reinigingsdienst.) Haynes lijkt een van de weinigen te zijn die het werk doet omdat ze dol is op afval (en dan met name compost). Ze laat me foto’s zien van haar tuin – een vijgenboom, peperplanten – terwijl we tot in detail het rottingsproces van organisch materiaal doornemen.
Onvoorstelbaar goor
Het werk kan soms onvoorstelbaar goor zijn. De instructeurs vertellen vol bravoure over de weerzinwekkendste dingen die ze op hun route zijn tegengekomen: een varkenskop, een heel lam, ‘discorijst’ – een verraderlijk smakelijke benaming voor krioelende maden. Maar het is ook een baan met een cao en een opstapje naar een middenklassebaan in de stad. Het startsalaris is 40.622 dollar, wat na vijfenhalf jaar dienstverband meer dan verdubbeld wordt. Er is een pensioenregeling, overuren worden uitbetaald en er zijn groeimogelijkheden. Ik hoor van instructeurs dat het zwaarste deel van het werk de roosters zijn, die in het begin nogal wisselend kunnen zijn, wat lastig valt te combineren met een gezin; maar iedereen is blij te zijn toegelaten.
De mensen van de reinigingsdienst hebben tientallen jaren veel minder verdiend dan de politie en de brandweer, terwijl ze eveneens onder gevaarlijke omstandigheden werken, zonder doorbetaling bij ziekteverlof, en met een slechtere pensioenregeling. Maar in februari 1968 hielden de tienduizend geüniformeerde medewerkers van de dienst een wilde staking, geleid door de oprichter en voorzitter van hun vakbond, John DeLury. Tienduizenden kilo’s afval hoopten zich op, en een zware sneeuwstorm dreigde alles te bedekken. De toenmalige burgemeester John Lindsay wilde niet zwichten voor de eisen van het reinigingspersoneel, met als argument dat er dan ‘nooit meer een contract met de gemeente zou worden gesloten op grond van verdienste; het enige wapen zou grove macht zijn, gevoed door eigenbelang.’ De vakbond won, wat resulteerde in betere lonen en betere secundaire arbeidsvoorwaarden. Een medewerker herinnert zich dat hij onder luid applaus zijn werk in de South Bronx weer oppakte.
‘En over 22 jaar zit ik lekker aan een mai tai’
Meer dan een halve eeuw van stakingen later betekent werken bij de dienst nu dat je kunt sparen voor een huis, dat je goed bent verzekerd, dat je een respectabele baan hebt. 22 jaar – het aantal werkzame jaren waarna de medewerkers aan hun pensioen kunnen beginnen – is uitgegroeid tot een soort mantra. ‘Ik heb nog niet één rotdag gehad,’ zegt Serrano tijdens de bakkentraining. ‘En over 22 jaar zit ik lekker aan een mai tai.’
De vuilniswagenhindernisbaan lijkt het onderdeel waarop iedereen zich het meest heeft verheugd. Er zijn oranje pylonnen neergezet om een smalle straat na te bootsten. Er staat een aantal witte olifanten klaar en de cursisten staan rondom de instructeurs. Derick Rodas, een voormalig mecanicien die ook instructeur is, bereidt ons voor. Hij zegt dat we niet tegen de pylonnen op mogen rijden, die hij ‘mijn kinderen en toekomstige Nobelprijswinnaars’ noemt.
Omdat ik niet op de vuilniswagen mag, enkel en alleen omdat ik niet het juiste rijbewijs heb (een onbeduidend detail, als je het mij vraagt), word ik voor de hindernisbaan gekoppeld aan Matt Prevosti, die al drie jaar bij de reinigingsdienst werkt en in zijn vrije tijd honkbalcoach is. We zitten hoog boven de grond en bij elke hobbel in de weg schiet ik omhoog van mijn stoel. Elke wagen heeft twee sets sturen en remmen, maar er kan maar één persoon tegelijk rijden (en dat ben ik niet, benadruk ik nog maar eens). Prevosti vertelt dat we wel allebei kunnen remmen, omdat de wagen dode hoeken heeft. Ik vraag hem of hij en zijn collega ooit de remmen hebben gebruikt om een geintje met elkaar uit te halen. Hij zwijgt even en zegt dan: ‘Nee.’ Waarna hij glimlacht.
De andere wagens beginnen ook te rijden, als de traagste go-kartrace ter wereld. Ik zie dat de meesten wel een of twee pylonnen raken en in stilte een traan plengen voor Rodas’ gesneuvelde Nobelprijswinnaars. In de loop van de training, die een maand duurt, wordt de hindernisbaan steeds lastiger, om zo steeds beter een drukke en chaotische straat na te bootsen. (Om het geheel een realistisch tintje te geven worden er auto’s van de sloop gehaald.) Het is bijzonder lastig manoeuvreren; zelfs Prevosti rijdt uiteindelijk een pylon omver.
En probeer je nu voor te stellen, zegt de instructeur, dat je dit vierhonderd keer tijdens een rit moet doen
Dan volgt de bakkentraining, waarbij we leren om de gemeentelijke afvalbakken op te tillen en te legen. Het lijkt een betrekkelijk eenvoudige manoeuvre – een afvalbak pakken, omkiepen, een paar keer schudden om het afval onderin los te krijgen, vervolgens de laadbak sluiten door een hendel over te halen. Ik probeer een bak op te tillen. Zelfs leeg weegt hij al zeker 15 kilo. Mijn hart gaat als een bezetene tekeer en mijn armen trillen. Nadat ik de bak in de truck heb geleegd, moet ik hem niet zozeer neerzetten als wel laten vallen, om minder energie te verbruiken. Daarbij verbrijzel ik bijna mijn tenen, iets waar ik nog zo voor ben gewaarschuwd, maar wat ik even was vergeten. En probeer je nu voor te stellen, zegt de instructeur, dat je dit vierhonderd keer tijdens een rit moet doen (iets wat ik me helemaal niet wil voorstellen).
Vervolgens nemen we alles door waarvoor je op je hoede moet zijn tijdens het werk: een verbogen nummerbord kan je knieën openhalen, je kunt je schenen stoten aan een trekhaak. Ons wordt aangeraden om geen schoenen met metalen neus te dragen, want zo’n neus kan niet voorkomen dat er een wagen over je voet rijdt, terwijl het metaal wel je tenen kan amputeren. Op zeker moment laat Serrano zijn telefoon rondgaan, met een smerige foto van een enorme jaap in zijn been, die hij ooit heeft opgelopen door een scherp voorwerp dat in een vuilniszak verstopt zat.
Het werk scoort hoog op de lijst met banen met een groot risico op dodelijke ongelukken. Afgezien van de zware machinerie is er de onvoorspelbaarheid van de straten van New York, waar automobilisten soms roekeloos rijgedrag vertonen. Daarnaast is er de geleidelijke fysieke achteruitgang door het zware werk. In de loop der jaren zal een lichaam dat zo veel gewicht moet optillen en dragen – dat moet buigen, draaien en lopen – onvermijdelijk slijten. Misschien nog wel meer dan om afvalsap draait de training om veiligheid. De reinigingsmedewerkers werken vaak in tweetallen en in onze training wordt benadrukt dat kameraadschap een van de uitgangspunten is binnen de dienst. Je wordt niet altijd gekoppeld aan dezelfde collega, maar je bent evengoed verantwoordelijk voor elkaar. Dit zijn mensen die elkaar uiteindelijk gezond willen houden, en voor een bedrijfstak die voor 90 procent bestaat uit mannen, is de sfeer opmerkelijk gemoedelijk en solidair.
Strooiwagen
Op de laatste dag van de cursus mag ik samen met Rodas een ritje maken op de strooiwagen, als beloning voor het succesvol verwisselen van één band (dat was niet makkelijk, dat doe ik nooit meer). Rammelend rijden we over de wegen rondom Floyd Bennett, het wegdek vol bandensporen van wat dragraces van de vorige avond lijken te zijn, en passeren kajakkers in de glinsterende Jamaica Bay. We praten wat over de ochtend, het werk, het weekend. Rodas komt weer terug op het concept kameraadschap, dat betrekking heeft op de hele stad, of mensen zich daar nu van bewust zijn of niet. New York produceert een hoop afval, en dat moet allemaal worden opgehaald. (In de meeste gevallen, zo is me inmiddels duidelijk, door mannen die carpoolen vanaf Staten Island.) Dit werk impliceert een relatie, zegt hij, ‘waarbij iemand anders jouw vuilniszak ophaalt’. En daarna wordt er weer wat gedold. Ik stel voor dat we de rest van de dag vrij nemen en met de wagen naar het strand rijden. ‘Waarom niet,’ lacht Rodas, en als hij de neus van de wagen naar de middagzon draait, denk ik heel even dat hij het meent. Op het strand ligt ook genoeg afval.
In het hart van New York woont een gemeenschap van zeker honderdvijftigduizend chassidische joden. Zij kwamen na de holocaust vanuit Hongarije naar de VS en hebben niets van hun traditionele cultuur verloren.
De meest gemêleerde stad van Amerika is New York. Het meest gemêleerde stadsdeel van New York is Brooklyn. En de meest gemêleerde buurt van Brooklyn is Williamsburg. De welgestelde dertigers die vanuit Manhattan de wijk binnenstromen, hebben hoogstens een vaag idee dat een paar straten van hun favoriete restaurants met Michelinsterren en hun extreem geprijsde natuurwijnbars vandaan de gesloten wereld van de ultraorthodoxe chassidische joden schuilgaat.
Ongeveer ter hoogte van South 9th Street begin ik meestal te merken dat ik in een ander universum ben terechtgekomen. De mannen dragen zwarte jassen en hoeden, hebben baarden en peies [pijpenkrullen langs de slapen] en voeren gesprekken in het Jiddisch op klaptelefoons die afkomstig lijken uit de jaren negentig. De vrouwen dragen lange rokken en pruiken. Ze duwen bijna allemaal een kinderwagen voort en lopen met een schare kinderen door de drukke straten van Brooklyn. Dikwijls ben ik de enige in de omgeving die er zichtbaar niet thuishoort. Alle levensmiddelenwinkels, bakkers en restaurants zijn strikt koosjer, de meeste hebben Jiddische opschriften. Dit alles in hartje New York, op één metrohalte afstand van Manhattan.
In het kort
• De meeste Hongaarse chassidische joden werden tijdens de holocaust vermoord, maar de gemeenschap herrees in New York.
• Afgekeerd van de buitenwereld leven er honderdvijftigduizend chassidim met Hongaarse wortels in hartje Brooklyn.
• De traditionele gemeenschap heeft de Hongaarse invloeden in haar cultuur bewaard: gevulde kool evenzeer als Hongaarse volksliederen.
Telkens als ik een oudere man zie, stap ik op hem af en vraag ik hem iets – in het Hongaars. De meesten antwoorden, zonder enig teken van verrassing, in die charmante, weliswaar wat roestige volkstaal die je zelfs in Hongaarse dorpjes nog maar weinig hoort. Niet veel mensen weten dat een aanzienlijk deel van de chassidisch-joodse gemeenschap in Brooklyn oorspronkelijk afkomstig is uit Hongarije. Ik heb die buurt ontdekt toen ik in New York woonde. Sindsdien kom ik er regelmatig terug. Het is vooral aan mijn Hongaars-zijn te danken dat ik veel mensen in deze verder sterk naar binnen gekeerde gemeenschap heb kunnen leren kennen.
De geschiedenis van het chassidisme in Hongarije gaat terug tot het begin van de negentiende eeuw, toen deze ultraorthodoxe stroming, gebaseerd op de joodse mystiek (kabbala), populair werd in de kleine joodse gemeenschappen in het noordoostelijke deel van het toenmalige Hongarije. In tegenstelling tot de seculiere joden in de steden waren de chassidim tegen assimilatie: ze hielden vast aan hun oude gewoontes en vormden grote dynastieke gemeenschappen onder de strenge leiding van een charismatische leider (rebbe of tsaddik).
In 1944-’45 werd bijna de totale joodse bevolking van Hongarije uitgeroeid, met uitzondering van een deel van de joden in Boedapest. De meesten werden vermoord en het handjevol chassidische holocaust-overlevenden emigreerde naar Israël en naar de Verenigde Staten.
Grote dynastie
Vandaag de dag wonen honderdvijftigduizend chassidische joden van Hongaarse afkomst in de wijken Williamsburg en Borough Park in Brooklyn. De grootste dynastie draagt de naam Satmar, afkomstig van de voormalige Hongaarse stad Szatmárnémeti, nu Satu Mare in Roemenië, waar de legendarische rabbijn Joël Teitelbaum voor de oorlog een grote gemeente had opgebouwd. Teitelbaum was een van de weinigen die aan de deportatie wist te ontkomen doordat hij mee mocht met de Kastner-trein [vernoemd naar de Hongaars-joodse advocaat Rudolf Kastner, die tijdens de holocaust joden uit bezet Europa smokkelde].
In 1946 verhuisde hij naar New York, waar hij met enorme inspanning zijn gemeenschap nieuw leven inblies. Naast Satmar zijn er ook belangrijke andere chassidische dynastieën in Brooklyn die vernoemd zijn naar (voormalige) Hongaarse plaatsen, zoals Munkatch (Munkács, nu Mukatjsevo, Oekraïne), Popa (Pápa), Klausenburg (Kolozsvár, nu Cluj, in Roemenië), en er zijn ook kleinere gemeenschappen, zoals Kaliv (Nagykálló), Kerestir (Bodrogkeresztúr) en Liska (Olaszliszka).
‘Sommige van deze plaatsen zijn na de Eerste Wereldoorlog buiten de landgrenzen van Hongarije terechtgekomen, maar de joden daar hebben zichzelf altijd als Hongaars beschouwd,’ zegt Yosef Rapaport, een gerespecteerde chassidische leider in Borough Park. ‘Mijn moeder komt uit Mihályfalva (Roemeens: Boarta), mijn vader uit Halmi (Halmeu). Beide plaatsen hoorden toen al bij Roemenië, maar thuis spraken ze Hongaars. De meeste orthodoxe joden in Brooklyn spreken tot de dag van vandaag Jiddisch met een Hongaars accent.’
Al zijn de Hongaren in aantal het grootst, er bestaan ook Poolse, Russische en Oekraïense chassidische gemeenschappen in Brooklyn. Voor een buitenstaander lijken die allemaal op elkaar, maar er zijn veel kleine verschillen. ‘De Hongaren staan bekend om hun gastvrijheid. In een Hongaars chassidisch huishouden staat altijd vers bereid eten klaar, en in de Hongaarse synagogen is er gratis koffie in overvloed’, vertelt Alexander Rapaport, de zoon van Yosef, die de oprichter is van Masbia, een joodse organisatie voor voedselverdeling. ‘Hongaarse vrouwen kleden zich eleganter; ingehouden en overeenkomstig de chassidische regels, maar je kunt toch zien dat ze Hongaars zijn.’
Restaurant Gottlieb’s
In tegenstelling tot in Williamsburg hebben in Borough Park niet alle chassidische joden Hongaarse wortels, maar onder de meer dan driehonderd kleine synagoges van de buurt heb ik wel gebedshuizen ontdekt met de naam van de Hongaarse plaatsen Sopron, Debrecen en Mád. De hoofdstraat van de wijk, 13th Avenue, heeft de naam van Raoul Wallenberg aangenomen om de Zweedse diplomaat te eren die in de Tweede Wereldoorlog tijdens zijn uitzending naar Boedapest het leven van duizenden Hongaarse joden redde. Veel van de overlevenden kwamen uiteindelijk hier terecht.
In Williamsburg ga ik meestal eerst naar familie-restaurant Gottlieb’s. Het is een druk koosjer eethuisje vol met in het zwart geklede joodse mannen met een hoed op. Het restaurant wordt geleid door Menashe Gottlieb, een ingehouden Satmarer van middelbare leeftijd met blonde peies. Menashes grootvader, Zoltán Gottlieb uit het Hongaarse Kisvárda, die na de Hongaarse opstand van 1956 naar de VS was gevlucht, richtte het restaurant op in 1962, omdat hij de smaken van thuis miste. Sinds de opening is er niet veel veranderd. De neonopschriften en de inrichting zijn origineel, en goulash, gevulde kool, pasta met kool (káposztás tészta), aardappelknoedels (nudli, ook bekend als sjlisjkes) en ‘paprika-aardappelen’ (paprikás krumpli) vormen nog steeds het aanbod, al worden er tegenwoordig ook koosjere Chinese gerechten geserveerd om te voldoen aan de vraag van de gasten.
Nu steeds meer oude mensen zijn over-leden, wordt er minder Hongaars gesproken in de straten van Brooklyn. ‘Vroeger werden er bij de kiosken Hongaarse kranten verkocht,’ vertelt Nathaniel Deutsch, hoogleraar aan de Universiteit van Californië, die een boek heeft geschreven over de geschiedenis van Williamsburg. De kinderen van de geëmigreerde Sat-marers spreken geen Hongaars meer, laat staan hun kleinkinderen, zoals Menashe. ‘Mijn generatie kent slechts enkele woorden,’ zegt hij.
Verschillende gasten komen om ons heen staan als ze horen waar we het over hebben. ‘Toen ik klein was, gingen mijn ouders op Hongaars over als ze niet wilden dat ik begreep wat ze zeiden,’ vertelt een jonge man. Dat het Hongaars als een soort geheimtaal van de volwassenen wordt gebruikt, heb ik gehoord van veel mensen.
Toch heeft ook de jonge generatie niet alle binding met het land van herkomst verloren. Iedereen kent bijvoorbeeld Hongaarse volklsiederen, waarvan Szól a akakas már het beroemdst is. ‘Dit is veel meer dan zomaar een liedje. Het is het nationale volkslied van de Hongaarse chassidische joden, een uiting van een emotioneel beladen verlangen naar Jeruzalem,’ zegt Yosef Rapaport. De oorsprong van het lied kan worden teruggeleid naar rebbe Izsák Eizik Taub uit Nagykálló, die in de negentiende eeuw het Hongaarse volksliedje aanvulde met een aantal Hebreeuwse regels over het Beloofde Land. Ik heb zelf gezien hoe mensen het met veel bezieling zongen.
Na de sjabbat
‘Kom maar terug op zondag, na de sjabbat zijn de gerechten vers gemaakt, en dan hebben ze de meeste keus,’ tipte een van de gasten me. Ik volg zijn advies op. Vroeg op de avond is er geen vrije tafel meer, er zit een gemengd publiek van stamgasten: chassidische joden van verschillende dynastieën, gewone orthodoxen en ook niet-religieuze joden. ‘Sommige mensen komen van ver, want ze missen het eten van hun grootmoeder,’ vertelt Menashe. David Rabinowicz, een luidruchtige klant van rond de zestig, hoort dat ik uit Hongarije kom en begint een lang verhaal over zijn voorouders die hij kan terugvoeren op de opperrabbijn van Sátoraljaújhely. Vervolgens draagt hij me op een mooie joods-Hongaarse vrouw voor hem te vinden.
Hongaarse chassidische vrouwen gaan er prat op dat ze elke avond vijf gangen op tafel zetten
De gevulde kool wordt gemaakt met rundergehakt, zonder zure room, om te voldoen aan de joodse spijswetten (kasjroet) die het combineren van etenswaren met melk en met vlees verbiedt, evenals uiteraard het eten van varkensvlees. Het is wat zoeter dan wat ik in Hongarije gewend ben, maar erg lekker. Hongaars eten is natuurlijk niet alleen bij Gottlieb’s te krijgen. De meeste bakkers in de buurt verkopen bijvoorbeeld túrós batyu, een met verse kaas gevuld zoet broodje, en kakaós csiga, een opgerold cacaobroodje. De lekkerste lecsó (groenteprutje van uien, tomaat en paprika), paprikás (goulash met room), rakott krumpli (ovengerecht met aardappels, ei en worst), gehaktballen, aranygaluska (zoetigheid van gistdeeg en walnoten) en flensjes worden thuis gemaakt. ‘Hongaarse chassidische vrouwen gaan er prat op dat ze elke avond een vijfgangenmaaltijd op tafel zetten,’ zegt Alexander Rapaport, ‘daarom gaan veel mensen niet naar restaurants. En als ze dat wel doen, eten ze liever iets anders, koosjer Chinees of Japans.’
De Hongaarse invloeden gaan verder dan taal en gastronomie. ‘Er zijn verschillende chassidische religieuze gebruiken die hun wortels hebben in Hongarije,’ vertelt Yosef. In de negentiende eeuw trokken veel chassidische joden uit Galicië naar Hongarije in de hoop op een beter leven, en ze werden sterk beïnvloed door de omstandigheden daar. Op dat moment waren in Hongarije de hervormingsgezinde zogeheten neologen in een strijd gewikkeld met hun behoudende geloofsgenoten, wat later inderdaad tot een schisma leidde. ‘De Hongaarse orthodoxen wezen elk streven naar hervormingen af,’ zegt Yosef. Dat beviel de chassidim heel goed, en ook nu nog gelden bij de Hongaarse chassidische groepen de strengste regels in Brooklyn.
Voor hen bestaat de zin van het leven uit het onophoudelijk bestuderen van de Tora
Het chassidisme is veel meer dan een religie, het is ook een levenswijze. De regels hebben betrekking op de kleinste details van het leven, vooral bij de Satmarers. Voor hen bestaat de zin van het leven uit het onophoudelijk bestuderen van de Tora en het stichten van grote gezinnen. De buitenwereld geldt voor hen als moreel verdorven, vol storende factoren en seksuele verleiding. Om die te vermijden worden jongens en meisjes van kleins af aan van elkaar gescheiden. Vrouwen mogen zich niet kleden op een manier die seksuele verlangens zou kunnen opwekken. Na hun huwelijk scheren vrouwen hun hoofd kaal en dragen ze een hoofddoek of een pruik.
Televisie is verboden, de meeste huishoudens hebben geen internet. Smartphones mogen alleen die mensen gebruiken die ze nodig hebben voor hun werk, en ze moeten er censuursoftware op hebben die verboden zaken zoals porno blokkeert. Zelforganiserende kringen en zogenaamde modesty committees controleren of iedereen zich aan de regels houdt. De leden van deze commissies struinen door de conservatieve buurten en disciplineren bijvoorbeeld vrouwen die zich opvallend kleden en controleren of mannen een bewijs bij zich hebben dat er een filter op hun telefoon is geïnstalleerd. Volgens de algemene opvatting voert de commissie de wil van de rebbe uit.
De jongens gaan naar een religieuze school (jesjiva), waar ze hun dagen doorbrengen met de interpretatie van de Talmoed, het wetboek van de joodse godsdienst en ethiek. Ze hebben weinig seculiere vakken, zo leren ze helemaal geen geschiedenis en nauwelijks wiskunde. Daardoor hebben scholieren geen idee wat er buiten hun besloten gemeenschap gebeurt. Ze hebben zo weinig contact met de buitenwereld dat velen van hen slecht Engels spreken, ook al wonen ze in de Verenigde Staten (op school en thuis is de voertaal Jiddisch).
Huishoudster
De meisjes worden opgeleid tot huishoudster, niet tot Tora-deskundige, dus zij zijn praktischer en spreken ook beter Engels. Dat komt bij pasgehuwden soms goed uit. ‘Toen ik op mijn twintigste aan het werk ging in het restaurant en facturen moest schrijven en e-mails moest beantwoorden, leerde mijn vrouw me de basis van de Engelse grammatica. Ik kon nog niet eens one, two, three goed opschrijven,’ vertelt Menashe.
Op hun achttiende, als ze klaar zijn met de jesjiva, trouwen de mannen. Het is de taak van de ouders om een partner te vinden voor hun kinderen. Het beoogde paar ontmoet elkaar hoogstens een of twee keer persoonlijk (terwijl de ouders in een belendende kamer wachten), voordat ze beslissen of er sprake is van wederzijdse sympathie. Zo ja, dan kunnen de voorbereidingen voor de bruiloft beginnen.
In het begin werkt de vrouw en ze ondersteunt haar man financieel, terwijl hij nog een paar jaar een Tora-opleiding voor volwassenen volgt. Na de geboorte van het eerste of het tweede kind doen de vrouwen meestal fulltime het huishouden en gaan de mannen werken. Een gemiddeld chassidisch gezin heeft zes tot acht kinderen: dat is de reden dat de gemeenschap, die in de holocaust bijna helemaal uitgeroeid is, weer zo groot is geworden. De 44-jarige Menashe heeft bijvoorbeeld negen kinderen en drie kleinkinderen. Meer dan de helft van de joodse kinderen in New York is tegenwoordig afkomstig uit een chassidisch gezin.
De gemeenschap doet haar best om de buitenwereld bij zich vandaan te houden
De chassidische wijk van Williamsburg doet me nog het meest denken aan een groot dorp. De gemeenschap doet haar best om de buitenwereld bij zich vandaan te houden. Woningadvertenties verschijnen uitsluitend op chassidische fora, dus buitenstaanders krijgen ze niet te zien. Maar daar zouden ze ook niet veel aan hebben, want de advertenties zijn in het Jiddisch opgesteld. De meeste bedrijven willen zich hier helemaal niet vestigen (producten van Starbucks of McDonald’s zijn voor de bewoners verboden). Aan weerszijden van de twee hoofdstraten van de wijk, Lee Avenue en Bedford Avenue, bevinden zich koosjere bakkers, winkeltjes met religieuze accessoires, pruikenmakers en interieurwinkels. Als ik het niet wist, zou ik niet bedenken dat ik in Amerika ben.
Tenminste één keer per jaar bezoekt elke chassied de rebbe. Vergeleken met een rabbijn – de leider van een niet-chassidische joodse gemeenschap – heeft een rebbe meestal veel meer macht en invloed. ‘Je moet hem zien zoals de paus bij de katholieken,’ zegt Menashe. Sommigen vragen hem om advies, anderen willen zijn zegen voor Jom Kipoer – Grote Verzoendag, de belangrijkste joodse feestdag – of voor de geboorte van een kind. In alledaagse religieuze kwesties, bijvoorbeeld wat te doen als tijdens het klaarmaken van vlees het mes in contact is gekomen met een melkproduct, wordt de plaatselijke Talmoed-deskundige om raad gevraagd. De Satmarers hebben op dit moment twee rebbes, Aaron en Zalman Teitelbaum, nadat de dynastie in de strijd om de opvolging na de dood van hun vader in 2006 in tweeën is gescheurd.
Het is echter niet zo dat chassidische mannen de hele dag in de synagoge zitten te bidden. ‘Joel Teitelbaum heeft zijn volgelingen nadrukkelijk opgedragen om werk te zoeken,’ zegt professor Deutsch. Aangezien ze geen seculiere opleiding hebben, vinden ze meestal een betrekking binnen de gemeenschap. Sommigen worden koosjer-opzichter of leraar in de jesjiva, maar de grootste werkgever is de woonsector. Er zijn veel projectontwikkelaars, hypotheekverstrekkers en bouwopzichters onder hen, maar loodgieter, elektricien en vrachtwagenchauffeur zijn ook veelvoorkomende beroepen. Vroeger bood het Diamond District van Manhattan emplooi aan een groot aantal chassidim, maar de diamantindustrie is al decennialang in verval. Voor degenen die in Manhattan werken is er een directe busverbinding, zodat de mannen niet worden blootgesteld aan de aanblik van ‘uitdagend’ geklede vrouwen in de New Yorkse metro.
Op een vrijdagavond sluit ik me aan bij de sjabbat-ceremonie van de Satmarers. De dienst wordt gehouden in de Biksad-synagoge, die zijn naam dankt aan de plaats Bikszád, nu het Roemeense Bixad. De eenvoudig ingerichte zaal zit stampvol met elegant geklede chassidische mannen van alle leeftijden, die met grote inleving heen en weer bewegend bidden en van tijd tot tijd in zingen uitbarsten. De getrouwde mannen dragen enorme ronde bonthoeden (sjtreimel).
Wantrouwen
In mijn normale kleren, met een geleend keppeltje op mijn hoofd en met mijn gladgeschoren gezicht moet ik een rare aanblik bieden, want de leden van de gemeente kijken me allemaal wantrouwig aan. Gelukkig arriveert Menashe, een beetje verlaat, en stelt iedereen gerust dat ik een kennis van hem ben uit Hongarije. Na de ceremonie verzamelt zich een kleine menigte om me heen en de mensen vragen me uit, onder meer over de koosjere restaurants van Boedapest (waarvan er overigens niet veel zijn).
Als Hongaar ben ik nergens zo enthousiast ontvangen als bij de joden van Williamsburg. Soms neem ik Amerikaanse kennissen mee naar die buurt en dan blijkt dat hun die speciale behandeling niet toekomt. Vanuit het standpunt van de chassidim is dat te begrijpen. Een beetje gechargeerd: in mij zien ze een vertegenwoordiger van hun land van herkomst, dat als bron van hun tradities geldt, en in een gewone Amerikaan een indringer uit de kwaadaardige buitenwereld.
De koosjere restaurants van Boedapest kennen ze omdat ze bijna allemaal in Hongarije zijn geweest om het graf van hun voorouders of de wonderrebbes te bezoeken. ‘In Hongaarse dorpjes waren er ook beroemde jesjiva’s of rabbijnen die wetenschappelijk werk deden. Die plaatsen betekenen veel meer voor ons dan mensen in Hongarije zich kunnen voorstellen. Wij leven in een parallelle werkelijkheid,’ zegt Yosef glimlachend.
Elk voorjaar reizen tienduizenden chassidim uit Brooklyn voor een paar dagen naar Bodrogkeresztúr. Ze maken de pelgrimstocht naar deze kleine plaats in de wijnstreek Tokaj om de legendarische Jesjaja Steiner eer te bewijzen bij zijn graf en er wenslijstjes achter te laten. Hij was een wonderrebbe die een vroom leven leidde. Hij verzorgde de zieken en de armen, zonder verschil te maken tussen joden en niet-joden. ‘Zelfs de gojim (niet-joden) kwamen hem om een zegen vragen,’ zegt Yosef. Als ik vraag waarom de volgelingen van andere dynastieën naar het graf van de rebbe in Bodrogkeresztúr gaan, antwoordt Yosef dat Jesjaja Steiner boven alle richtingen stond.
Een neef van Yosef, Dov Berish Weber, is een gepassioneerd onderzoeker van chassidische genealogie. Hij beschouwt het als zijn missie om een database samen te stellen van de grafstenen op de duizenden verlaten joodse begraafplaatsen in Hongarije, inclusief de gebieden die voor de Eerste Wereldoorlog bij Hongarije hoorden. De geïdentificeerde grafstenen worden door een non-profitorganisatie gerenoveerd, in samenwerking met de Hongaarse autoriteiten. De herstelwerkzaamheden betreffen meestal de hele begraafplaats. In de laatste jaren zijn dankzij hen de joodse begraafplaatsen van Makó, Kisvárda en Tokaj gerestaureerd, waarmee belangrijke cultuurschatten zijn gered.
Na de sjabbatdienst gaat Menashe op vrijdagavond naar huis voor een feestelijk avondmaal met zijn gezin. Ze zingen, drinken wijn en eten traditionele Oost-Europese joodse gerechten, bijvoorbeeld barches (gevlochten brood), gefilte fisj, matzeballensoep en appelcompote. De eetgewoonten van de chassidim worden steeds meer beïnvloed door die van de Sefardische joden (joden die tot 1492 op het Iberisch Schiereiland woonden en zich daarna verspreidden in Noord-Afrika en het Midden-Oosten), dus steeds vaker verschijnen hummus, auberginecrème en andere gerechten uit het Midden-Oosten op hun menu. Op zaterdagochtend zit Menashe tweeënhalf uur in de synagoge te bidden. Als hij thuiskomt, staat de tafel al volgeladen: gekookte zalm of kabeljauw, eieren met uien en gehakte lever en het traditionele gerecht voor de sjabbat: sólet (cholent).
Op de sjabbat is het verplicht om warm te eten, maar het is verboden vuur te ontsteken en te koken, dus zetten de vrouwen de pot met sólet al op vrijdag in de oven, zodat het precies gaar is voor het middagmaal op zaterdag.
Over de regels die het werken op de sjabbat verbieden zijn veel clichés bekend, en het klopt dat de chassidim op de rustdag zelfs geen lamp aandoen (meestal is er een tijdsklok in hun woning geïnstalleerd). De precieze naleving van de regels kan evenwel tot serieuze discussies leiden. In Borough Park wordt bijvoorbeeld door een draad die om elektriciteitspalen wordt gespannen (eroev) het gebied afgebakend waar het op zaterdag is toegestaan om een kinderwagen voort te duwen en een gebedenboek te dragen. Dit maakt het leven makkelijker voor velen, in de eerste plaats voor vrouwen. De hardliners van Satmar zien hierin echter een ontheiliging van de sjabbat.
Ook het bestaan van de staat Israël verdeelt de chassidische gemeenschap sterk. De Satmarers en andere Hongaarse groepen veroordelen het zionisme ten scherpste, want in hun opvatting kan Israël pas na de komst van de Messias worden hersteld. Zolang blijven zij liever in ‘ballingschap’ in de Verenigde staten. De uit Rusland afkomstige en eveneens zeer invloedrijke Chabad-Lubavitch-dynastie staat veel welwillender tegenover Israël. Veel volgelingen menen ook dat de Messias al is gekomen, in de persoon van hun in 1994 overleden rebbe.
De twee groepen staan niet op goede voet met elkaar. Volgens de Satmarers probeert de Chabad-dynastie, die bekendstaat om haar wervingspraktijken, regelmatig leden van hun gemeenschap naar zich toe te lokken. (In Hongarije is het werk van Slomó Köves en zijn organisatie EMIH (Verenigde Hongaarse Joodse Congregatie) gelieerd aan de chassidische Chabad-beweging, die na de omwenteling in Hongarije is verschenen.)
De laatste tijd waren er verschillende films die de besloten wereld van de chassidische joden proberen te ontsluiten, waarvan de Netflix-miniserie Unorthodox de bekendste is. In de meer kritische films is te zien dat vrouwen in de gemeenschap op een vernederende manier worden behandeld: zij zijn ertoe veroordeeld om kaalgeschoren, in totale isolatie en in potsierlijke, ouderwetse kleren hun leven te wijden aan het opvoeden van hun kinderen. Ik heb ook geen chassidische vrouwen kunnen interviewen, want ze spreken met geen andere man dan hun eigen echtgenoot. Als ik toch eens enkele woorden kan wisselen met Menashes vrouw in het restaurant, stel ik haar vooral vragen over de situatie van vrouwen. Meestal antwoordt ze dat een huwelijk anders niet werkt, zoals je ook kunt zien aan het grote aantal scheidingen in de buitenwereld.
De politieke invloed van de rebbes is zeer groot
Behalve de onderdrukking van vrouwen is ook de politieke kracht van de chassidim een punt van kritiek. Aangezien de leden van de gemeenschap in de regel de aanwijzingen van de rebbe volgen, en dus ook dienovereenkomstig als eenheid hun stem uitbrengen, is de politieke invloed van de rebbes zeer groot. Senatoren, gouverneurs en lokale leiders in New York maken hun opwachting bij de Satmarer en andere rebbes om hun steun te krijgen. In ruil daarvoor geven ze grote hoeveelheden geld en doen ze allerlei concessies. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk dat de chassidim eigen rechtbanken, politie en ambulancediensten hebben en dat de meest fundamentele wetten met betrekking tot seculier onderwijs niet gelden voor de jesjiva’s.
Vergevingsgezind
Mijn niet-religieuze joodse kennissen in New York vinden het gedrag van de chassidim gênant en ze lopen in een grote boog om hen heen. Als ik in Williamsburg ben, probeer ik niet te oordelen. Misschien ben ik ook wat vergevingsgezinder omdat het me ontroert dat die mensen aan de andere kant van de wereld nog Hongaars spreken of er trots op zijn ‘Hongaarse chassidim’ te zijn, terwijl ze juist door Hongarije hun geboortegrond moesten verlaten en een groot deel van hun familie hebben verloren.
Het doet me denken aan dorpen in het oosten van Hongarije, waar voor de holocaust de orthodoxe joden de motor van de economie waren. Tokaj komt in me op, de wijnstreek die tot op de dag van vandaag niet hersteld is van het verlies van de joodse wijnhandelaren die de aszú, een sterke dessertwijn, exporteerden naar heel Europa en de VS. En de vele kleine dorpjes, gekenmerkt door diepe armoede, waar het percentage joden vroeger in de dubbele cijfers lag, maar waar nu alleen nog de begraafplaatsen buiten het dorp aan hen herinneren.
VN moet oorlogstribunaal oprichten, aldus Zelensky
In een vooraf opgenomen toespraak tot de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York zei Volodymyr Zelensky woensdag dat Rusland een ‘passende straf moet krijgen’ voor de invasie van Oekraïne, meldt BBC. De Oekraïense president sprak nadat de Russische president Vladimir Poetin eerder op woensdag de mobilisatie van 300.000 reservisten aankondigde, ‘een besluit dat tot zeldzame protesten in de straten van Rusland leidde’, aldus de Britse zender.
Zelensky riep op tot de oprichting van een speciaal oorlogstribunaal, beschreef de vermeende oorlogsmisdaden van Rusland en schetste een ’formule’ voor vrede – meer militaire steun voor Kyiv en de bereidheid Moskou op het wereldtoneel te straffen. ‘Zijn toespraak kreeg een staande ovatie van veel deelnemers aan de sessie’, aldus het artikel.
Bannon lichtte Amerikanen op met ‘We Build The Wall’-campagne
Hoewel ‘Bannon aan vervolging leek te zijn ontsnapt dankzij een presidentieel pardon in 2021’, schrijft The New York Times, is de voormalige adviseur van voormalig president Donald Trump donderdag aangeklaagd wegens het oplichten van Amerikanen die wilden bijdragen aan de bouw van een muur op de grens tussen de Verenigde Staten en Mexico. Bannon wordt beschuldigd van het witwassen van geld, samenzwering en verduistering in verband met de particuliere campagne genaamd ‘We Build The Wall’, en riskeert volgens de krant ‘een maximumstraf van vijf tot vijftien jaar op de zwaarste aanklacht’.
Volgens de aanklagers in Manhattan sluisde Bannon meer dan 100.000 dollar aan donaties door naar de voorzitter van de organisatie, Brian Kolfage, die herhaaldelijk had beloofd geen salaris aan te nemen. Ook zou Bannon zich persoonlijk hebben verrijkt.
Onderzoekers proberen oorsprong van infectie te achterhalen
In de Verenigde Staten is voor het eerst in tien jaar een geval van polio gemeld, aldus USA Today. De zaak werd gemeld in de staat New York. De patiënt is een jongvolwassene die niet meer in het ziekenhuis ligt en het virus niet meer kan overdragen. De autoriteiten proberen nog steeds de oorsprong van de infectie te achterhalen. De patiënt is niet onlangs in het buitenland geweest, maar kan in contact zijn geweest met iemand die een oraal vaccin heeft gekregen in een land waar dit type vaccin nog wordt gebruikt.
Polio is sinds 1979 officieel uitgeroeid in de Verenigde Staten, meldt USA Today. Dit betekent echter niet dat er geen sporadische gevallen zijn. Het laatste sporadische geval was in 2013, toen een zeven maanden oude baby die uit India was aangekomen het virus bij zich droeg.
Voor de bijna 9 miljoen inwoners van New York City en de miljoenen toeristen die er jaarlijks komen, is het een bekende maar benarde situatie: naar het toilet moeten in een stad waar publieke voorzieningen schaars en moeilijk te vinden zijn. Ook Teddy Siegel, een operastudent aan de Mannes School of Music in Manhattan, overkwam het, en zij besloot een TikTok-account te maken waarop zij alle openbare toiletten van New York wil zetten, zo meldt The New York Times.
Naast informatie over de toiletten die ze zelf vindt, deelt Siegel op het account ook locaties die door anderen zijn gevonden, evenals codes voor het eventueel ontgrendelen van deuren. De afgelopen week kreeg het TikTok-account, @got2gonyc, 109.000 volgers.
Het idee om gecrowdsourcete kaarten te maken met toiletten, is niet nieuw
Het idee om gecrowdsourcete kaarten te maken met toiletten, is niet nieuw. Wansoo Im, universitair hoofddocent aan het Meharry Medical College in Nashville, maakte in 2004 zijn New York Restrooms-kaart. Bijna twee decennia nadat hij de kaart aanmaakte, hoort Im nog steeds van mensen dat zij hem gebruiken. Ook Alice Xiao, die in de techindustrie werkt, is onlangs begonnen met een kaart-app, Toodle Loo, met gecrowdsourcete toiletlocaties in New York en andere steden.
Voor sommige mensen zijn dergelijke applicaties een grote noodzaak. In de staat New York verplicht de Crohn’s and Colitis Fairness Act bedrijven ertoe om mensen met bepaalde medische aandoeningen de toiletten te laten gebruiken. De Crohn’s and Colitis Foundation maakte dit jaar de app We Can’t Wait, met een overzicht van bedrijven in het hele land die leden van de stichting hun toiletten laten gebruiken.
De man die ervan verdacht wordt drieëntwintig mensen doodgeschoten te hebben in een New Yorks metrostation, is dinsdag aangehouden. Zijn arrestatie maakt een einde aan ‘een hectische zoektocht’, aldus The New York Times. De tweeënzestigjarige man riskeert levenslang voor ‘een terroristische aanslag op het openbaar vervoer’, zegt een medewerker van de FBI, geciteerd door Fox News. De verdachte had verschillende video’s op een YouTube-account geplaatst, dat intussen is afgesloten. Hij gaf zich over aan ‘eindeloze tirades vol beledigingen en polemische standpunten’, merkt NBC News op. Hij noemde in het bijzonder ‘een rassenoorlog’ en meldt ook dat hij last zou hebben van posttraumatische stress.
Driekwart van de werkenden in New York voelt zich minder veilig in de metro dan twee jaar geleden
De aanslag heeft het debat over veiligheid in de metrostations weer doen oplaaien. ‘Kan New York zijn ondergrondse redden?’ vraagt een columnist van de Wall Street Journalzich af. Het aantal reizigers in de metrostations is drastisch gedaald. Een peiling van vorige maand, genoemd in de column, laat zien dat driekwart van de werkenden in New York zich minder veilig voelt in de metro dan twee jaar geleden. Politicomerkt op dat de burgemeester van New York overweegt om scanners voor wapendetectie en gezichtsherkenning in de gangen van de metro te plaatsen. ‘Critici twijfelen aan de effectiviteit van de apparatuur en de implicaties voor de privacy van burgers’, aldus het platform.
Waarom zijn gebruikers van de app zo gericht op het ontmaskeren van zogenaamde ‘schurken’ – vaak op agressieve wijze – en is er een manier om dat te laten stoppen? ‘Deze klootzak is een aalgladde meester-manipulator, en ik ben heel dankbaar dat dit viraal gaat zodat iedereen ervan op de hoogte is.’
Als je je aanmeldt bij een onlinedatingapp, waar je mensen leert kennen met wie je in sommige gevallen wilt afspreken in de hoop op seks bijvoorbeeld, dan verwacht je redelijkerwijs enige privacy.
En bijna niemand verwacht dan dat er zal gebeuren wat de mythologische ‘West Elm Caleb’ overkwam, de klunzige schurk van de New Yorkse datingscene – en internetslachtoffer. In januari ontdekte een aantal New Yorkse vrouwen met een aanzienlijke hoeveelheid TikTok-volgers dat Caleb met hen allemaal tegelijkertijd aan het daten was. Al snel kwam aan het licht dat hij nog meer misdaden had begaan, zoals dezelfde Spotify-afspeellijst naar meerdere mensen sturen en berichten onbeantwoord laten. Een vrouw herinnerde zich dat hij had gezegd dat hij niet graag in de winter datete, vanwege de kou. (Wat ze beledigend vond.) Al snel mengden ook merken zich in het gesprek over Caleb, aangezien elke aanleiding om deze toch vrij gemiddelde dater in New York City te noemen, de nodige aandacht opleverde.
Op TikTok, inmiddels het populairste webdomein ter wereld, blijkt dit fenomeen opmerkelijk vaak voor te komen. Een paar maanden voor West Elm Caleb opdook, was Couch Guy plotseling de schurk van het platform. Couch Guy is de jongeman die werd gefilmd terwijl hij thuis op de bank zat en weliswaar enthousiast, maar kennelijk niet enthousiast genoeg, reageerde toen hij werd overrompeld door een verrassingsbezoek van zijn vriendin, waarmee hij een langeafstandsrelatie had. ‘Gedurende mijn bestaan als Couch Guy’, schreef Couch Guy later in een artikel voor Slate, ‘was ik het onderwerp van beeld-voor-beeldanalyses van mijn lichaamstaal; er werden huiskamerdiagnoses gesteld van mijn mogelijke psychopathische aandoeningen, vergelijkingen gemaakt met veroordeelde moordenaars en er werd gediscussieerd over mijn “belabberde uitstraling”.’
‘Onderzoeken’
Daarop volgde Sabrina Prater, een transvrouw uit de buurt van Flint, Michigan. Een groep TikTok-gebruikers was ervan overtuigd dat ze een Buffalo Bill-achtige seriemoordenaar was, puur vanwege haar ‘uitstraling‘. En zo gaat het maar door. Het platform dat bekend is vanwege danstrends en audiomemes, is ook verworden tot een site waar ‘onderzoeken‘ plaatsvinden door gebruikers die het kleinste detail weten op te blazen tot een bron van verontwaardiging en obsessie.
Het is zo’n breed fenomeen dat het lastig is er een naam aan te geven. Het afgelopen half jaar hebben TikTok-hordes zich gestort op onderzoeken naar recente moorden, op online ‘pedofielenbendes’ en vermeende neurologische of psychiatrische aandoeningen bij populaire makers. Emma Spiro, universitair hoofddocent aan de Information School van de Universiteit van Washington, noemt deze voorvallen (waarvan de een schadelijker is dan de ander) ‘grootschalige convergenties van aandacht’. Abbie Richards, een TikTok-maker die ook desinformatie op het platform onderzoekt en erover schrijft, beschrijft het verschijnsel als ‘de memeïficatie van een persoon’. Ryan Broderick, verslaggever internetcultuur, roept TikTok uit tot ‘heksenjachtmachine’.
Een woordvoerder van TikTok erkent de tendens ondanks al het aanwezige bewijs niet; hij zegt dat de site pesterij, intimidatie en ‘haatdragend gedrag’ verbiedt, en dat gebruikers opmerkingen kunnen filteren, accounts grootschalig kunnen blokkeren en hun inhoud privé kunnen maken. Dat zijn nuttige functies, maar ze doen niet echt iets aan de cultuur van het ‘pesten van willekeurige mensen’ (zoals ik geneigd ben het te noemen). De vraag blijft: hoe kon het eigenlijk zover komen, en is er een manier om dit fenomeen te stoppen?
Gebruikers hebben eerder interactie met hun eigen content, dan met elkaar
TikTok is niet ontworpen als sociaal netwerk. ‘Het is ontworpen als een app die vermakelijke inhoud biedt‘, zegt Daniel Klug, onderzoeker systeemwetenschap aan de Carnegie Mellon University. Dat is probleem nummer 1.
De video’s op het platform worden aangeboden met secties voor commentaar, die chaotisch en moeilijk te navigeren zijn. Gebruikers kunnen ook privéberichten uitwisselen. Maar deze functies hebben weinig te maken met de belangrijkste functies van de app, namelijk video’s bekijken en ervoor zorgen dat jouw video bekeken wordt. Op grond van deze structuur beweren deskundigen zoals Klug dat TikTok niet in de eerste plaats een sociale omgeving is, zoals Facebook, Instagram of Twitter. Daar profileren gebruikers zichzelf door conversaties en zichtbare interactie met vrienden, kennissen, collega’s en beroemdheden. In plaats daarvan is TikTok ontworpen voor herhaling. Gebruikers hebben eerder interactie met hun eigen content en met het algoritme van de site, dan met elkaar.
Die opzet is bepalend voor de uitkomst. Zodra content over een specifiek onderwerp, of een specifieke persoon, trending wordt, wordt er meer content van dat type geproduceerd. TikTok wil namelijk niet dat je commentaar levert op de video’s van anderen, maar dat je je eigen versie ervan maakt. Vervolgens komt jouw versie in de algoritmisch gegenereerde ‘Voor jou’-feeds van andere gebruikers terecht, met de kans om aan te slaan. Het feit dat TikTok elke video naar die feeds stuurt, al is het maar om te zien of ze iets uithalen, betekent dat elke gebruiker, hoe onbekend ook, potentieel een hit kan worden.
Geen controle
Dat leidt tot probleem nummer 2. Zodra een TikTok-video aandacht begint te krijgen, is er geen controle meer op de verspreiding ervan. Hoewel dit lijkt op te gaan voor alle virale content op elk sociaal platform, zijn er subtiele verschillen. Een tweet of Facebook-post gaat zelden viraal zonder enige hulp. Tweets ontploffen pas na retweets door accounts met veel volgers, of door hechte clusters van accounts (zoals die van MAGA Twitter of K-popfans); Facebook-posts moeten eerst zijn gedeeld op populaire pagina’s of in zeer actieve groepen. Voor TikTok is geen tussenpersoon nodig. Je hoeft alleen maar goed te presteren voor het testpubliek dat jou standaard wordt toegewezen. Dus wanneer een potentiële schurk komt bovendrijven, kan daar nog sneller bovenop worden gedoken dan op andere platforms.
Iedereen kan dus op elk moment een virale hit scoren. Maar het omgekeerde geldt evengoed: een TikTok-ster met veel volgers kan een totale flop maken. En die legendarische wispelturigheid van het platform – plus de zweem van mysterie die rond het ‘Voor jou’-filter hangt – zorgt voor een derde probleem.
Volgens Spiro, van de Universiteit van Washington, leidt het mysterie rond het algoritme ertoe dat gebruikers er ‘folkloristische theorieën’ over bedenken. Ze gissen naar de kleuren die het algoritme leuk zou vinden, op welke momenten van de dag de interesse in nieuwe video’s het grootst is, en hoeveel seconden een clip zou moeten duren. Gebruikers hebben het gevoel dat ze ‘de strijd aangaan met het algoritme, waaraan ze antropomorfe eigenschappen toekennen’, aldus Spiro. En die strijd lijken ze alleen te kunnen winnen als er een trend ontstaat.
Andrew Downing, een zevenentwintigjarige socialemediastrateeg uit New York, vertelde me dat hij bij West Elm Caleb precies dat gevoel had. ‘Ik wist dat ik er op het juiste moment op in sprong’, vertelde hij me. ‘Ik heb al zoveel trends gezien. Dus ik weet wanneer het te laat is. Ik weet wanneer het te vroeg is.’ Zijn Caleb-video kreeg zo’n 129.000 views, normaal krijgt hij er minder dan 1000.
Op TikTok bestaat de traditie om oproepen te doen, om amateurspeurwerk te verrichten, en om anderen te beschimpen
Deze drie problemen, die voortkomen uit fundamentele aspecten van het TikTok-ontwerp, dragen bij aan een zeer vluchtige onlinecultuur waarin schijnbaar iedereen doelwit kan worden van een of ander bizar onderzoek. Paradoxaal genoeg maakt diezelfde platformstructuur het juist moeilijk om in te zien hoe schadelijk een post kan zijn. ‘Als je iemand bent met een kleine aanhang en je video’s krijgen meestal een paar honderd views, hoezo zou je er dan van uit moeten gaan dat je video ineens door miljoenen mensen bekeken wordt?’ vroeg Abbie Richards me. ‘Dit is een vreemd en nieuw probleem dat we moeten onderzoeken.’
TikTok is natuurlijk niet de eerste plek op internet waar ongecontroleerde acties van een menigte leiden tot vingerwijzen, vijandigheid en pesterijen.
Michael Trice, docent aan het MIT en geïnteresseerd in de manier waarop platforms ‘amoraliteit’ genereren, vertelde me dat het zwartmaken op TikTok een goed voorbeeld is van wat hij de ‘bait and switch’ van sociale media noemt: gebruikers hebben een bepaalde ervaring bij het gebruik van de app, maar creëren in feite een compleet andere ervaring voor iemand anders. Een TikTokker kan gefocust zijn op die ene video die hij heeft gemaakt, en zich afvragen of die goed zal worden ontvangen. Maar het onderwerp van die video kan onbedoeld worden opgepikt in een onontkoombare stroom van viraliteit en onderdeel worden van honderden of zelfs duizenden andere die allemaal kort na elkaar verschijnen, zodat de video een zogenaamde microbekendheid wordt (wat wil zeggen dat online aanhang rond een bepaalde kwestie wordt opgebouwd).
Misschien is dit verschijnsel gewoon een kenmerk (of een tekortkoming) van het leven online. Volgens Trice kan niet elke negatieve uitkomst worden toegeschreven aan de functies van een specifieke app. Als iets veel aandacht krijgt op TikTok, zijn mensen geneigd daarover te posten in de hoop dat het algoritme jouw content gaat promoten. Maar daarbij speelt nog een neiging mee. ‘Als er in participatieve culturen iets gebeurt waar mensen deel van willen uitmaken, dan gaan ze nabootsen hoe anderen in het verleden zorgden dat ze ergens deel van werden’, zegt Trice. Op TikTok bestaat de traditie om oproepen te doen, om amateurspeurwerk te verrichten, en om anderen te beschimpen. ‘Mensen gaan dergelijke vormen van communicatie imiteren.’
Collectief druk maken
Carrie Orozco, een serveerster in Las Vegas die zich in de eerste maanden van de pandemie bij TikTok aanmeldde om de tijd te doden, leerde deze codes al snel. Toen ze afgelopen herfst op het Couch Guy-drama stuitte, was haar nog niet helemaal duidelijk wat ze ermee aan moest. Maar toen ze de eerste TikTok-golf over West Elm Caleb meekreeg, begreep ze wat haar te doen stond: ‘Deze klootzak probeert zijn pielemuis in alles te steken wat maar beweegt in New York City’, zegt ze in haar video. ‘Hij is een aalgladde meester-manipulator, en ik ben heel dankbaar dat dit viraal gaat zodat iedereen in het land ervan op de hoogte is.’ Haar doel was om het ‘luchtig te houden’, zegt ze, en de video werd in twee dagen zo’n 700.000 keer bekeken.
Maar op het moment dat de West Elm Caleb-video’s de meeste aandacht kregen, begon TikTok er onverwacht een paar te verwijderen. Voor gebruikers als Orozco was het alsof de site opeens de normen afwees die eerder nog werden omarmd. ‘TikTok beloonde eerst de West Elm Caleb-hashtag door die video’s te promoten’, zegt ze. ‘En toen ineens sloeg het om.’ Ze is niet verbitterd over het feit dat haar video is verwijderd. Ze gelooft dat het de juiste beslissing was, en dat TikTok merkte dat gebruikers zich ongemakkelijk begonnen te voelen. ‘Kunnen we beter ons best doen om het leven van mensen niet overhoop te gooien? Ja, dat kan’, zegt ze. Toch weet ze niet zeker of het platform dit soort gebeurtenissen in de toekomst kan of moet modereren. ‘Dit soort zaken waar we ons collectief druk over maken – die horen wel bij de cultuur van TikTok.‘
‘Gebruikers van Twitter en Reddit en zelfs van Facebook zijn er in de loop van de tijd eigenlijk vrij goed in geworden zichzelf op te voeden’
Misschien kan TikTok inderdaad beter zijn best doen om het leven van mensen niet te verstoren. Trice zegt dat gebruikers op Twitter mondiger zijn geworden als het op intimidatie aankomt sinds Gamergate, de controverse rond berichtgeving over computergames en de bijbehorende trollencampagne die in 2014 begon. Onlinegemeenschappen zijn gaan inzien hoe ellendig het is om het ‘onderwerp van de dag’ te zijn. ‘Gebruikers van Twitter en Reddit en zelfs van Facebook zijn er in de loop van de tijd eigenlijk vrij goed in geworden zichzelf op te voeden’, zegt Trice. ‘Het lijkt me aannemelijk dat deze vorm van zelfeducatie ook meer en meer bij TikTok te zien zal zijn.’
Dat de app zich richt op herhaling zou zelfs kunnen helpen bij de verspreiding van een nieuwe gedragsethiek. TikTok-gebruikers zijn gewend om samen te werken en op innovatieve wijze met elkaars werk aan de slag te gaan. Mogelijk zorgt die samenwerkingsgeest over een tijdje ook voor een betere variant van de omgangsvormen op het platform.
In New York heeft Uber vrede met taxi’s gesloten, die nu in het platform zullen worden geïntegreerd. ’Bel een Uber, neem een yellow cab,’ vat de The New York Timessamen. De door een chauffeur aangedreven passagiersvoertuiggigant gaat samenwerken met twee taxibedrijven, Curb en CMT, waardoor New Yorkers een gele taxi kunnen bestellen via de Uber-app, zo maakten de bedrijven afgelopen donderdag bekend. ’De eens zo bittere rivalen, die jarenlang hebben gestreden om de heerschappij van de straten van de stad, hebben een onwaarschijnlijke alliantie gesloten’, schrijft het Amerikaanse dagblad.
Het Japanse restaurant Masa aan Columbus Circle in New York was al het duurste restaurant van de Verenigde Staten en dat zal niet snel veranderen. Het restaurant heeft namelijk aangekondigd dat de menuprijzen binnenkort met 150 dollar zullen stijgen. Om een maaltijd met onder meer wagyu-rundvlees, toro – oftewel tonijnbuik – met een kroon van kaviaar en ijs van witte truffel te kunnen genieten aan de gewilde counter, moet per persoon vanaf april 950 dollar (1.034 dollar inclusief belasting, circa 943 euro) worden neergeteld. Dan is er nog geen druppel wijn of sake geschonken. Een tafel is iets goedkoper; daarvan stijgt de prijs met 100 dollar naar 750 dollar exclusief btw, bericht de New Yorkse culinaire website Eater.
De prijsstijging is kenmerkend voor de opwaartse prijsbewegingen in het hogere segment van de Japanse restaurants in New York. Stijgende voedsel- en toeleveringskosten, samen met een toenemende vraag van de consument, zorgen ervoor dat de kosten van een luxe sushidiner inmiddels op niet minder dan zeven locaties in Manhattan tot 400 dollar per persoon zijn gestegen.
Kaïs Saïed ‘neemt het lot van het land in handen’, kopte Kapitalis op zondag 25 juli. De Tunesische president had zojuist tijdens een avondtoespraak aangekondigd dat hij de werkzaamheden van het parlement voor dertig dagen zou bevriezen en de regeringsleider, Hichem Mechichi, zou ontslaan, na een dag van demonstraties tegen de Tunesische regering.
‘Na de protesten die vandaag uitbraken in alle steden van het land en de botsingen met de ordetroepen, in een context van een ernstige economische en gezondheidscrisis, heeft president Kaïs Saïed zich uiteindelijk neergelegd bij het activeren van artikel 80 van de grondwet van 2014, om te proberen het land te redden van aangekondigde wanordelijkheden‘, schrijft het Franstalige nieuwsportaal.
Zijn rivalen beschuldigen de president van een ‘staatsgreep’
Terwijl sommigen op straat het besluit van de president uitzinnig verwelkomden, zo meldt Al-Jazeera, beschuldigden zijn rivalen hem van een ‘staatsgreep’, waaronder de voorzitter van het Tunesische parlement en leider van de islamistische partij Ennahda, Rached Ghannouchi.
Het Qatarese nieuwskanaal legt uit: ‘Dit is de grootste uitdaging tot nu toe voor een grondwet uit 2014 die de bevoegdheden verdeelt tussen de president, de premier en het parlement.’
Vooropgezet plan
De acties van de president komen drie maanden nadat nieuwssite Middle East Eye ‘een brief onthulde die geschreven was door Saïeds topadviseurs waarin hij aandrong op het overnemen van de macht in het land’. De president ontkende destijds dat hij van plan was om wat toen een ‘constitutionele staatsgreep’ werd genoemd, te plegen.
De aankondiging van zondag, aldus de in Londen gevestigde pan-Arabische nieuwssite, ‘ging verder dan het plan dat in mei werd geschetst, in die zin dat de president aankondigde dat hij premier Mechichi had ontslagen en het parlement had geschorst, hetgeen niet voorzien is in de grondwet’. In mei kreeg het staatshoofd geen steun van de Tunesische veiligheidstroepen, die verklaarden dat zij niet bij het politieke proces wilden worden betrokken, aldus Middle East Eye.
De president van de republiek heeft nu wel onmiddellijk het leger ingezet om de uitvoering van de aangekondigde besluiten te verzekeren. De militairen hebben met name de controle overgenomen van het parlement, dat nu voor iedereen verboden terrein is, ook voor parlementsleden. De door ziekte verzwakte voorzitter van het Parlement, Rached Ghannouchi, begaf zich niettemin om 2 uur ’s nachts naar de ingang van het Parlement, vergezeld door vicevoorzitter, Samira Chaouachi. In een surrealistische scène, live gefilmd, werd Rached Ghannouchi de toegang geweigerd tot de instelling waarvan hij voorzitter is.
‘Wij hebben gezworen de grondwet te beschermen’, zegt de vice-president tegen de soldaat, die onmiddellijk terugslaat: ‘Wij hebben gezworen het land te beschermen’, is te horen op de video, die werd verspreid door Business News.
Algemeen ongenoegen
Eerder die dag, op de vierenzestigste verjaardag van de proclamatie van de Tunesische Republiek, had een ‘opstandige jeugd’ op straat uiting gegeven aan haar ‘algemeen ongenoegen met de verslechterde de situatie in het land’, meldt Kapitalis in een ander artikel. Er vonden in Tunis, Sousse, Gafsa, Bardo, waar het parlement is gevestigd, ‘en in andere Tunesische steden’ demonstraties ‘tegen de regering en het politieke systeem van na 2011 [datum van de Tunesische revolutie]’ plaats.
De ‘voornaamste doelwitten’ waren de islamistische partij Ennahda – de belangrijkste partij in het parlement – en voorzitter Rached Ghannouchi, maar ook ‘Hichem Mechichi en Kaïs Saïed kregen ervan langs’, aldus Kapitalis.
De regeringsleider, Hichem Mechichi, heeft maandag verklaard mee te werken aan een machtsoverdracht met de toekomstige premier die door de president wordt aangewezen, meldt La Presse.
‘Mechichi verklaarde dat hij aan de kant stond van het Tunesische volk en hun keuzes, en dat hij terugtrad uit elke verantwoordelijke functie’, aldus de Tunesische krant. Op maandag heeft president Kaïs Saïed ook de ministers van Defensie en Justitie ontslagen.
‘De VS hebben sinds de revolutie van 2011 meer dan 1,4 miljard dollar aan hulp toegezegd aan Tunesië’
De regering-Biden is ‘bezorgd over de ontwikkelingen in Tunesië’, zei Jen Psaki, woordvoerster van het Witte Huis, maandag, en riep op tot respect voor ‘democratische beginselen’. Indien de Amerikaanse regering de gebeurtenissen als een staatsgreep zou beschouwen, ‘zou de Amerikaanse hulp aan Tunesië op losse schroeven kunnen komen te staan’, schrijft The Washington Post. ‘De Verenigde Staten hebben sinds de revolutie van 2011 meer dan 1,4 miljard dollar aan hulp toegezegd aan Tunesië, waaronder honderden miljoenen aan militaire steun.’
‘Was het een machtsgreep van de president of een tijdelijke maatregel om het land weer op de rails te krijgen?’ vraag BBC. ‘Hoe snel een nieuwe premier wordt benoemd – en hoe snel een nieuw plan voor de toekomst wordt gecommuniceerd – zal van cruciaal belang zijn voor wat er daarna gebeurt.’
‘Staatsgreep of niet, de islamisten hadden het verdiend!‘ aldus het Tunesische Business News, ‘De regering is een echokamer geworden voor de besluiten van de islamisten van Ennahdha‘, verklaart de krant.
Uit een rapport van Pacific Environment en Stand.earth blijkt dat vijftien bedrijven, waar onder Walmart, Ikea en Amazon, verantwoordelijk zijn voor miljoenen tonnen aan milieuvervuiling en CO2-emissies, schrijft Gizmodo. De verontreiniging is te wijten aan de import van goederen middels vrachtschepen. Het rapport over de milieuschade, dat dinsdag werd gepubliceerd, is gebaseerd op moeilijk toegankelijke gegevens over internationale scheepvaart.
De scheepvaart is verantwoordelijk voor 2,2 procent van de wereldwijde CO2-emissie
Tegenwoordig wordt ongeveer 80 procent van de mondiale handel gedistribueerd door ongeveer 50.000 schepen en die aantallen zullen verder toenemen. In 2050 zullen vrachtvolumes met maar liefst 130 procent groeien naarmate Amazon een groter deel van de wereld verovert en transport over de wereld op grotere schaal beschikbaar wordt. Vrachtschepen varen op extreem vuile en goedkope brandstof, de zogenoemde ‘bunkerbrandstof’, die veel verontreinigende stoffen genereert. Geschat wordt dat de zeescheepvaart verantwoordelijk is voor 10 tot 15 procent van de wereldwijde emissies van zwaveloxide en distikstofmonoxide. Daarnaast is de scheepvaart verantwoordelijk voor 2,2 procent van de wereldwijde koolstofemissie.
Tekort van 3,5 miljard dollar
MTA, de organisatie voor openbaar vervoer in en om New York en de grootste van de Verenigde Staten, rekent voor de jaren 2024 en 2025 op een tekort van 3,5 miljard dollar (bijna 3 miljard euro), gezien de verwachting dat het moeilijk zal worden om passagiers terug te winnen na de pandemie, bericht Bloomberg.
Het gebeurt niet elke dag dat de lidstaten van de Europese Unie eensgezind stemmen. Maar maandag in Luxemburg besloten de ministers van Buitenlandse Zaken van de 27 EU-landen unaniem om het regime van Aleksander Loekasjenka aan te pakken. De maatregelen zijn zeldzaam volgens de internationale pers.
‘Een regen van sancties daalt neer op dictator Loekasjenka’, kopt het Belgische dagblad Le Soir. De EU heeft met name de activa bevroren van zeven bedrijven die worden gerund door familieleden van Aleksander Loekasjenka. De zoon van de president, Dmitri, en de vrouw van zijn oudste zoon Viktor, Lilia Loekasjenka, zijn op de zwarte lijst van de EU gezet.
Kalium
De ministers bevestigden vervolgens unaniem de reeks maatregelen die gevolgen hebben voor zeven sectoren van de Belarussische economie. Deze sancties omvatten ‘financiële diensten en verzekeringen, een embargo op petrochemische producten en de handel in kalium en tabak’, aldus L’Echo. Ook is een verbod ingesteld op nieuwe bankleningen aan de staat, de centrale bank, en overige banken en organisaties die voor het merendeel in handen van de staat zijn.
‘De export van kalium, een belangrijk ingrediënt voor het bemesten van landbouwgrond, is een onmisbare bron van inkomsten voor Belarus’, schrijft The New York Times . Het staatsbedrijf Belaruskali beweert 20 procent van de wereldvoorraad te produceren.
Volgens L’Echo vereisten de financiële sancties een overeenkomst met Oostenrijk, aangezien Belarussische activa zijn ondergebracht bij Oostenrijkse banken.
‘We moeten nu het regime en de staatsoligopolies die verbonden zijn met Loekasjenka aanpakken’
‘Het instellen van economische sancties, een maatregel die zelden door Europa wordt genomen, is lang verworpen door de 27 staten, die de voorkeur gaven aan individuele beperkende maatregelen’, merkt Le Soir op. ‘Economische sancties werden tot dusver uitgesloten omdat ze “een negatieve impact op de bevolking” zouden kunnen hebben. Een ander argument was dat Loekasjenka alleen maar verder in de armen van Poetin zal worden geduwd als de Belarussische economie op de knieën wordt gedwongen. Daarnaast maakte elk van de 27 EU-landen de rekening op door een inschatting te maken van wat ze te verliezen hadden door hun zakelijke belangen met Minsk op te geven’, is de analyse van het Belgische dagblad.
Volgens een Europese diplomaat die met Le Soir sprak, was de kaping van de Ryanair-vlucht doorslaggevend. ‘We moeten nu het regime en de staatsoligopolies die verbonden zijn met Loekasjenka aanpakken, en tegelijk zo min mogelijk de Europese belangen en die van de Belarussische bevolking aantasten’, zei hij.
Verandering
Deze economische sancties ‘markeren een stap voorwaarts in de strijd tegen het autoritaire regime van Loekasjenka’, merkt Financial Times op. De EU had al sancties opgelegd aan 88 leden van het regime, waaronder president Aleksander Loekasjenka zelf en zijn zoon. Maar deze individuele sancties hebben vooral geleid tot verdere repressie. Met de nieuwe economische sancties hopen de EU-leiders nu het regime tot verandering te dwingen.
Om de strafmaatregelen nog meer gewicht te geven, hebben de EU-landen maandag in samenwerking met de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Canada ook nog eens sancties opgelegd aan tientallen personen en bedrijven die nauw samenhangen met de macht in Minsk.
Andrew ‘Basisinkomen’ Yang toch niet de nieuwe burgemeester van New York
De uitslag is nog niet definitief, maar gisteren waren in New York de Democratische voorverkiezingen voor de burgemeesterspost van New York. In een stad met meer dan zes keer zoveel Democraten als Republikeinen, is een overwinning in die voorverkiezing bijna een garantie voor het burgemeesterschap.
Als pleitbezorger van optimisme en een universeel basisinkomen, viel ondernemer Andrew Yang al op als kandidaat tijdens de presidentsverkiezingen van 2020. Hij heeft zich kandidaat gesteld als burgemeester van New York met dezelfde ideeën, schrijft The Wall Street Journal.
Toen Andrew Yang zich in de strijd om de Democratische voorverkiezingen stortte voorafgaand aan de presidentsverkiezingen van november 2020, na enkele jaren steun voor zijn project voor een basisinkomen te hebben vergaard, logenstrafte hij alle peilingen en hield hij het langer vol dan veel anderen, zo schrijft The Wall Street Journal. Hij gooide uiteindelijk de handdoek in de ring na de voorverkiezingen in New Hampshire in februari 2020.
Zijn campagne draaide om één project: een maandelijkse uitkering van 1000 dollar aan alle Amerikanen tussen de 18 en 64 jaar
Zijn campagne draaide om één project: een maandelijkse uitkering van 1000 dollar, ongeveer 820 euro, aan alle Amerikanen tussen de 18 en 64 jaar. Dankzij zijn energie en de interesse die hij destijds opwekte, was Andrew Yang een van de favorieten in de race om het burgemeesterschap van New York, maar zijn voorsprong werd al in de laatste peilingen kleiner. De voorlopige uitslag van dinsdagnacht wijst erop dat zijn rivaal Eric Adams hem voorbij is gestreefd en een grote kans maakt de Democratische kandidaat voor het burgermeesterschap van New York te worden, bericht The New York Times.
Yangs kandidaatstelling voor het burgemeesterschap heeft de verkiezingscampagne door elkaar geschud en op slag werd hij het doelwit van tegenstanders, die hem bekritiseren omdat hij niet de nodige ervaring zou hebben om New York te leiden, vooral in deze periode van heropening na de pandemie.
Andrew Yang, 46, is een van de dertien Democratische kandidaten die hopen de zittende burgemeester Bill de Blasio, ook een Democraat, op te volgen. Deze laatste zal aan het einde van dit jaar aftreden, aangezien hij het maximum aantal toegestane mandaten, twee periodes van vier jaar, heeft bereikt.
Toen Yang in januari zijn kandidatuur aankondigde, waren het management en de politiek van de stad hem volkomen vreemd, in tegenstelling tot sommige van zijn tegenstanders, zoals het huidige Hoofd Financiën van New York Scott Stringer, voormalig directeur Stadssanering Kathryn Garcia en Eric Adams, de huidige stadsdeelvoorzitter van Brooklyn.
Yang genoot echter al grote bekendheid, gevoed door zijn presidentiële kandidatuur, twee boeken die hij publiceerde en zijn optredens op CNN als politiek commentator. Hij had een campagnebudget van meerdere miljoenen dollars en de steun van ten minste drie politieke actiecomités om zijn campagne te financieren.
Hij bracht bondgenoten uit alle lagen van de bevolking samen, zoals Ritchie Torres en Grace Meng, beide Democratische afgevaardigden in het Huis van Afgevaardigden in Washington, en verschillende leiders van de ultraorthodoxe joodse gemeenschap in de stad, die hem veel stemmen zouden opleveren.
‘Ik wil deze baan omdat ik denk dat ik de politiek in New York kan helpen verbeteren’, zei Yang, die in Hell’s Kitchen in het westen van Manhattan woont met zijn vrouw, Evelyn, en hun twee jonge zoons, Christopher en Damian.
Basisinkomen in het klein
De belangrijkste strekking van zijn campagne was het opzetten van een breed programma voor directe financiële hulp, een soort verkleinde versie van het universele basisinkomen, waar hij zijn presidentiële campagne omheen had gebouwd. Met dit programma zou 6 procent van de meest behoeftige New Yorkers, zo’n 500.000 mensen, gemiddeld zo’n 2000 dollar per jaar krijgen, ofwel ongeveer 140 euro per maand.
In eerste instantie dacht hij deze kosten, die op 1 miljard dollar per jaar worden geschat, te financieren via de stadskas en gulle donoren. Maar in mei zei hij uitsluitend gemeentelijke financiering te overwegen.
Hij wilde zijn project financieren door een einde te maken aan de vrijstelling van onroerendgoedbelasting die bepaalde gebouwen is vergund, zoals Madison Square Garden, de beroemde sporttempel en evenementenhal, en door andere inefficiënties op te sporen in het stadsbudget van ruim 98 miljard dollar. Een deel van het geld zou kunnen komen van bestaande sociale programma’s, die met de nieuwe aanpak hun nut zouden verliezen.
‘We hoeven daartoe slechts de effecten van die programma’s vast te stellen. Maar het zal niet gemakkelijk zijn om mensen te vertellen dat we bepaalde sociale programma’s niet meer nodig hebben omdat we een systeem van directe financiële hulp gaan invoeren.’
Misstappen
In de straten van New York staan mensen in de rij om met hem op de foto te gaan. Sommigen bedanken hem voor zijn kandidatuur want ze willen dat dingen veranderen. Maar zijn gebrek aan ervaring in gemeentelijk management heeft ertoe geleid dat hij verschillende misstappen maakte in enkele belangrijke kwesties.
Zo stelde hij vorige maand voor dat de stad New York het openbaar vervoer weer in handen neemt, dat momenteel wordt beheerd door de staat New York, maar zijn voorstellen bleven vaag. Tijdens een openbare bijeenkomst sprak hij zich ook uit voor de oprichting van opvangcentra voor slachtoffers van huiselijk geweld. Dergelijke plekken bestaan echter al.
Meer recentelijk, toen hij zijn plannen voor de hervorming van de politie verdedigde tijdens een persconferentie, raakte hij in verwarring toen een journalist hem om zijn mening vroeg over de intrekking van artikel 50-a. Die wet, enkele decennia oud, verhinderde het grote publiek om toegang te krijgen tot tuchtrechtelijke dossiers van de politie. Intrekking van die wet is een van de grootste strafrechtelijke hervormingen van het afgelopen jaar.
‘Andrew Yang is even pragmatisch, vooruitstrevend en bezorgd over deze kwesties als elke andere kandidaat voor deze functie, en New Yorkers die naar hem luisteren, malen er niet om of hij de juiste naam van bepaalde wetten kan opdreunen’, zo verdedigde woordvoerder Jake Sporn zijn campagne.
Voorbeeld voor Aziatische Amerikanen
Als we zijn aanhangers mogen geloven, is het vooral dankzij zijn energie dat hij zoveel kiezers voor zich heeft gewonnen. John Liu, Democraat en Senaatslid voor New York, steunt de kandidatuur van Andrew Yang. Yang is een inspiratie geweest voor veel Aziatische Amerikanen, vooral in New York, sinds zijn kandidatuur voor de presidentsverkiezingen, zegt hij.
‘Hij belichaamt onze hoop, onze droom’
‘Hij belichaamt onze hoop, onze droom’, verklaarde Liu, de eerste politicus van Aziatische afkomst die een zetel in de gemeenteraad verwierf en vervolgens in 2009 Hoofd Financiën van New York werd. ‘Hij biedt nationale zichtbaarheid aan Aziatische Amerikanen’, aldus Liu.
Hij zei onder de indruk te zijn van de voorstellen van Andrew Yang, vooral die over onderwijs en de politie. Gevraagd naar het gebrek aan politieke ervaring van Yang, benadrukte hij diens praktijkervaring, die zeker zo belangrijk is. ‘Andrew Yang heeft veel ideeën om deze stad vooruit te helpen na de moeilijke en ongekende tijden die we net hebben doorgemaakt’, aldus Liu.
Dinsdagnacht verklaarde Yang naar aanleiding van de voorlopige uitslag, dat hij geen kans meer maakt op de Democratische kandidatuur en gaf hij zijn verlies toe, meldt The New York Times. De huidige stadsdeelvoorzitter van Brooklyn, Eric Adams, gaat met 84 procent van de stemmen geteld aan de leiding met 31,7 procent. Yang zelf blijft steken op 11,7 procent en ziet zich ook voorbijgestreefd door Maya Wiley en Kathryn Garcia, die beide nog kans maken om de eerste vrouwelijke burgermeester van New York te worden.
‘We geloven nog steeds dat we kunnen helpen, maar niet als burgemeester en first lady’, zei Yang, die had gehoopt de eerste Aziatische Amerikaanse burgemeester van de stad te worden, dinsdagnacht, geflankeerd door zijn vrouw Eve.
Motie van wantrouwen werpt Zweedse regering omver
Het Zweedse parlement heeft een motie van wantrouwen tegen premier Stefan Löfven aangenomen, zo meldtBBC. In totaal stemden 181 van de 349 parlementsleden voor de motie, met 51 onthoudingen. Het is de eerste keer in de Zweedse geschiedenis dat een premier met een dergelijke stemming wordt afgezet.
De regering van Löfven moest opstappen nadat een geschil over huurbescherming ertoe leidde dat de Linkse Partij haar steun aan de coalitie introk. Dit betekende een ineenstorting van de minderheidscoalitie van de sociaaldemocraten en de Groene Partij.
De sociaaldemocratische leider heeft nu een week om af te treden of vervroegde verkiezingen uit te schrijven. Als Löfven besluit af te treden, moet de voorzitter van het parlement met alle partijen gaan onderhandelen om een nieuwe regering te vormen. Een mogelijk nieuwgevormde regering zal aanblijven tot de algemene verkiezingen, die in september volgend jaar zullen plaatsvinden.
De Linkse Partij riep vorige week op tot de motie van wantrouwen na een ruzie over voorstellen om een huurplafond voor nieuwbouw op te heffen. Hoewel de partij van Löfven die maatregel niet steunt, heeft zij ermee ingestemd de plannen te overwegen om oppositiepartijen gunstig te stemmen.
Het al dan niet afschaffen van huurplafonds is al lang een heet hangijzer in Zweden
De vertrouwensstemming werd voorgesteld door de extreemrechtse Zweedse Democraten en werd gesteund door twee centrumrechtse oppositiepartijen.
Het al dan niet afschaffen van huurplafonds is al lang een heet hangijzer in Zweden, dat kampt met woningnood. Maar tot vorige week hadden maar weinig politieke waarnemers voorspeld dat de kwestie de huidige regering ten val zou kunnen brengen.
De ironie is dat de centrumlinkse premier van Zweden, Stefan Löfven, zelf voorstander is van de bestaande huurbeperkingen. Zijn coalitie stemde alleen in met het idee om te onderzoeken of de beperking in geval van nieuwbouw zou kunnen worden afgeschaft, om twee kleine centrumrechtse oppositiepartijen tegemoet te komen en zo de fragiele minderheidsregering overeind te houden.
Maar daardoor verloor Löfven uiteindelijk de steun van een oude bondgenoot, de Linkse Partij. Die trok vorige week zijn steun aan de regering in, wat de weg vrijmaakte voor de motie van wantrouwen.
Een tweede ironische wending is dat het huisvestingsdebat nu wel eens veel verder in de onderste regionen van de politieke agenda zou kunnen belanden. Nieuwe verkiezingen of een nieuwe regering zullen namelijk meer gefocust zijn op wat de centrumrechtse tegenstanders van Löfven als dringender kwesties beschouwen, zoals economisch herstel van het land na de pandemie, het toenemende aantal geweldsmisdrijven en immigratie.
De uittocht van Venezolanen die het regime van president Nicolás Maduro ontvluchten gaat onverminderd voort. Naar verwachting zal de hoeveelheid vluchtelingen uit Venezuela dit jaar het aantal Syriërs overstijgen dat is gevlucht vanwege de burgeroorlog, bericht El Mundo. Uit cijfers van vorige maand blijkt dat tot nu toe al 5,6 miljoen Venezolanen hun land zijn ontvlucht. Dat is een stijging van ruim 1100 procent vergeleken met 2010 en het aantal vertegenwoordigt ongeveer 17,1 procent van de totale bevolking die in Venezuela is geboren. Ongeveer 1,7 miljoen van de Venezolaanse migranten bevindt zich in Colombia.
De exodus wordt niet afgeremd door de coronapandemie; noch door de druk die het regime uitoefent om de uittocht te stoppen; noch door smeergelden die betaald moeten worden aan guerrilleros om de gesloten grenzen clandestien te kunnen oversteken. Honderden en honderden mensen steken elke dag de grenzen over om een nieuw leven te zoeken in Colombia, Ecuador, Peru, Chili, Argentinië en zelfs de Verenigde Staten.
‘In Venezuela is geen eten, veel mensen zijn ondervoed, er zijn geen middelen om te overleven’
‘We hebben een maand en zeven dagen gelopen’, vertelde de 66-jarige Hortensia López aan een journalist van de Spaanse krant, die een reportage maakte over de situatie aan de grens tussen Venezuela en Colombia. ‘Ik ga met mijn kleinkinderen naar Cali. Ik heb ze meegenomen uit Venezuela omdat de situatie daar kritiek is: er is geen eten, veel mensen zijn ondervoed, er zijn geen middelen om te overleven. We moesten wel vertrekken. De mensen hier in Colombia zijn barmhartig en verlenen veel hulp aan Venezolanen.’
Een andere vrouw, die net met haar vier kleinkinderen van elf, acht, zeven en drie jaar de grens met Colombia is overgestoken, heeft geen geld en zegt van San Juan de los Morros naar Cali te zullen gaan lopen. De twee steden liggen ruim 1700 kilometer uit elkaar.
De Golden Gate Bridge maakt te veel lawaai
Canadese aerodynamicadeskundigen zijn hard bezig met een missie die van het grootste belang is voor de oren van inwoners van San Francisco, zo schrijft The San Francisco Chronicle. Hun doel is om de Golden Gate Bridge het zwijgen op te leggen.
Tot grote ergernis van omwonenden begon de brug een jaar geleden lawaai te maken na aanpassing van de veiligheidsreling aan de westkant van de brug. Om de brug een slanker profiel te geven en veiliger te maken bij harde wind, werden de originele spijlen vervangen door twaalfduizend smallere exemplaren. Die blijken nu luid gebrom te produceren bij stevige wind. Het geluid is soms tot op zo’n vijf kilometer afstand te horen.
Mogelijk is er tegen de zomer een oplossing. ‘Het is een lastige zaak’, aldus een woordvoerder. ‘We willen er absoluut zeker van zijn dat we het goed doen. De veiligheid van de brug mag niet in het geding komend, maar we moeten ook luisteren naar de inwoners.’
Europa dumpt plastic in Turkije
Volgens een rapport dat Greenpeace in mei publiceerde, dumpt Europa op grote schaal plastic afval in Turkije. Alleen al de export van plastic afval van Groot-Brittannië naar Turkije groeide tussen 2016 en 2020 met factor 18, van 12.000 ton naar 210.000 ton. Dat betekent dat Turkije de eindbestemming was voor bijna 40 procent van het plastic afval uit Groot-Brittannië, schrijft BBC. Volgens het rapport dumpten lidstaten van de Europese Unie vorig jaar twintig keer meer plastic afval in Turkije dan in 2016. Deskundigen en internationale milieugroeperingen waarschuwen dat plastic en ander afval zich opstapelt in Turkije en dat het illegaal wordt verbrand of geloosd zonder acht te slaan op het milieu.
Er komen dagelijks vanuit Europa zo’n 240 vrachtwagenladingen met plastic afval in Turkije aan
Volgens Nihan Temiz Atas, hoofd biodiversiteitsprojecten van Greenpeace Turkije, komen er dagelijks vanuit Europa zo’n 240 vrachtwagenladingen met plastic afval in Turkije aan. ‘Het overweldigt ons. Aan de hand van gegevens zijn we Europa’s grootste stortplaats.’
Het Britse ministerie van Milieu, Voedsel en Plattelandszaken zegt in een reactie: ‘Het is duidelijk dat het VK meer van zijn afval zelf moet verwerken. We zijn vastbesloten om de export van plastic afval naar niet-OESO-landen te verbieden en de illegale uitvoer van afval naar landen als Turkije, strenger te controleren.’
Vorig jaar stuurde Maleisië 150 zeecontainers met illegaal geïmporteerd plastic afval terug naar de landen van herkomst. Milieuminister Yeo Bee Yin zei toen dat die stap bedoeld was om ervoor te zorgen dat haar land niet ‘de vuilnisbelt van de wereld’ zou worden.
Wes Anderson draait in Spanje
The French Dispatch van Wes Anderson gaat in juli in première op het filmfestival van Cannes, maar de 52-jarige Amerikaanse filmregisseur is alweer druk bezig met de voorbereidingen voor zijn volgende film. Volgens de Spaanse krant El Paísdraait hij zijn nieuwe project in juli, augustus en september in het Spaanse Chinchón ten zuidoosten van Madrid. Volgens de krant doen de sets die er worden opgebouwd denken aan een western-achtige woestijn, ook al wordt de film volgens bronnen geen western.
De burgemeester van Chinchón is blij, vertelde hij tegen El País: ‘Het is heel belangrijk voor ons. Er zijn al talloze shoots hier opgenomen, maar dat een grote Amerikaanse productie hier enkele maanden komt filmen, betekent levendigheid, prestige en publiciteit.’ In het stadje werden in het verleden films gedraaid onder regisseurs als Nicholas Ray, Orson Welles, Carlos Saura en Pedro Almodovár. Anderson, die in Frankrijk woont, draaide al zijn films de afgelopen tien jaar in Europa.
Groene oase in New York
Mediamagnaat Barry Diller en zijn vrouw, modeontwerpster Diane von Furstenberg, bedachten in 2013 een plan ter vervanging van Pier 54 in New York, die door orkaan Sandy was verwoest. Ze wilden ‘iets bouwen (…) dat meteen op het eerste gezicht oogverblindend was en iedereen die het bezoekt gelukkig maakt’, schrijft architectuurblog Dezeen. Acht jaar later was daar Little Island.
Dit park op palen van ongeveer één vierkante kilometer ligt aan Hudson River Park aan de westkant van Manhattan, nabij de wijk Chelsea, en steunt op 132 paddestoelvormige kolommen van beton die op verschillende hoogtes zijn geplaatst voor een golvend effect. De groene oase is te bereiken via de loopbruggen North Bridge en South Bridge, beide gelegen aan de Hudson River Greenway. Er zijn verschillende openbare locaties, waaronder een amfitheater, een kleiner theater en een spokenwordpodium. Sinds mei is Little Island open voor publiek.
Beurzen van Mary Beard
Mary Beard, de Britse Hoogleraar Geschiedenis aan Cambridge en populaire presentator van BBC-series over de oudheid, gaat na veertig jaar met pensioen. Om dat te vieren stelt ze twee studiebeurzen in van elk 45.000 euro, die kansarme studenten de mogelijkheid geven Klassieke Oudheid te studeren aan Cambridge.
‘Het is een manier om te laten zien dat we het bieden van gelijke kansen serieus nemen’, aldus Dame Mary tegen The Guardian. ‘Ik ben me zeer bewust van wat ik heb geleerd van de Klassieken. Niemand in mijn familie had een universitair diploma.’ Volgens Beard bieden de Klassieken een manier om ‘anders over de wereld te denken’, met inzichten over filosofie, cultuur, geslacht en ras.
De beurzen heeft ze vernoemd naar Joyce Reynolds (102), haar voormalige docent in Cambridge: een ‘fantastische strijder voor de rechten van vrouwen in wat toen een mannenwereld was’.
Tweeduizend jaar geleden sierde een mozaïek van ruim een meter twintig bij een meter twintig de vloer van een ‘orgieschip’ van de beruchte Romeinse keizer Caligula. Het schip zonk in Lago Nemi, bij Rome. Mussolini liet het opgraven en het mozaïek belandde in een chic appartement aan Park Avenue in New York. Daar fungeerde het 45 jaar lang als tafelblad van een salontafel. Uiteindelijk werd het mozaïek aan Italië teruggegeven waar het eerder deze maand feestelijk werd onthuld.
‘De afgelopen vier jaar hebben Italiaanse restaurateurs geprobeerd thee- en koffievlekken te verwijderen van een grote, tweeduizend jaar oude mozaïek.’ Zo begint The Daily Beasthet artikel over de fascinerende reis van een mozaïek dat de vloer sierde van een drijvend paleis van de Romeinse keizer Caligula (12–41 n.Chr.). Het vierkante mozaïek van rood porfier, groen en wit glas en marmer bevond zich 45 jaar in Park Avenue in New York, in de woonkamer van de Italiaans-Amerikaanse Nereo Fioratti, werkzaam als journalist bij de Italiaanse krant Il Tempo en zijn vrouw, kunstverzamelaar en -handelaar Helen Fioratti. Volgens The Daily Beast legde het mozaïek van het ‘orgieschip’ een fascinerende reis af van Italië naar New York en weer terug naar Italië, waar het op 11 maart werd onthuld.
Caligula regeerde slechts vier jaar over het Romeinse Rijk, van 37 tot 41 na Christus, maar hij deed dat op een manier die ervoor heeft gezorgd dat de omschrijvingen ‘gek’ en ‘berucht’ onlosmakelijk met zijn naam zijn verbonden. Als nietsontziende dictator zette hij een standaard voor zijn opvolgers, daarbij mogelijk geholpen door een psychische aandoening. Hij heeft in ieder geval twee en mogelijk drie drijvende paleizen laten bouwen, die een groot deel van het oppervlak van het kleine Lago Nemi, dertig kilometer ten zuiden van het centrum van Rome, in beslag moeten hebben genomen. Wellicht was hij geïnspireerd door plezierschepen die werden gebouwd voor de feesten van de Hellenistische heersers van Syracuse en Ptolemaeïsch Egypte. Van de twee drijvende paleizen was er één voorzien van een tempel, en beide waren ongeveer 75 meter lang en 21 meter breed.
Enorme feesten
De schepen hadden geen voortstuwingssysteem en waren beladen met loodzware versieringen, dus feitelijk waren het drijvende bakken die alleen verplaatst konden worden door over het meer te worden voortgesleept door andere schepen. Er was warm en koud stromend water aan boord dat uit loden pijpen gutste, waarop de naam van Caligula was gegraveerd. Op de schepen stonden roze marmeren zuilen, de muren waren ingelegd met ivoor en de vloeren waren voorzien van felkleurige mozaïeken. Versierd met goud en edelstenen, bronzen sculpturen en bronzen friezen van dieren, vormden de schepen de locatie voor enorme feesten die soms dagen duurden, zo schrijft The New York Times. Diezelfde krant schreef in 1928: ‘Volgens verslagen uit die tijd waren de schepen gevuld met talloze kunstschatten en werden ze beschouwd als een van de wereldwonderen…’
Wat er zich afspeelde aan het hof en aan boord van de paleisschepen van de ‘Gestoorde Keizer’ nam in de loop van de geschiedenis steeds mythischer proporties aan. Het begon met het beroemde verhaal van de Romeinse historicus Suetonius die in zijn De Vita Caesarum (‘Over het leven van de keizers’) op roddeltoon beschrijft dat Caligula overwoog zijn lievelingspaard Incitatus tot consul te benoemen. Overigens is nooit vastgesteld of dat een daadwerkelijk voornemen was, of dat de opmerking het dédain van Caligula voor de Senaat betrof, bedoelende ‘al die consuls zijn zulke ezels, daar kan mijn paard dan ook wel bij’.
Caligula zou de tongen hebben laten afsnijden van mensen die het waagden hem tegen te spreken, hij zou vijanden een voor een hebben afgeslacht en hij zou zich hebben overgegeven aan incestueuze orgies met zijn zusters. Zelfs het zinken van de paleisschepen is tot een legende geworden.
Zo opperde The New York Timesin 1929 de mogelijkheid ‘dat Caligula opzettelijk beide schepen in al hun pracht samen met zijn gasten tot zinken bracht om een orgie te bekronen met een geweldig spektakel.’
Waarschijnlijker is dat de schepen na de moord op Caligula in 41 tot zinken zijn gebracht, wellicht op last van zijn opvolger Claudius, die herinneringen aan zijn tirannieke voorganger wilde uitwissen.
Mussolini
Hoe het ook zij, een andere dictator, Benito Mussolini, die een groot bewonderaar van Caligula was, gaf negentienhonderd jaar later opdracht om de gezonken schepen te bergen. Il Duce was daarmee niet de eerste, want lokale vissers waren al sinds mensenheugenis op de hoogte van het bestaan van de wrakken. Met haken haalden ze regelmatig onderdelen omhoog die aan voorbijgangers werden verkocht.
In 1446 gaf kardinaal Prospero Colonna opdracht aan Leon Battista Alberti, humanist, homo universalis en onder meer ontwerper van de façade van Santa Maria Novella in Florence, om uit te zoeken wat er waar was van de verhalen over schepen die op de bodem van het meer zouden liggen. Alberti ontdekte restanten van de schepen op een diepte van ruim 18 meter, maar had niet de middelen om ze te bergen.
Mogelijk ligt er nog een derde schip onder de modder op de bodem van het meer
Mussolini had meer succes. Volgens The New York Times gaf hij in 1929 opdracht om het meer droog te leggen en drie jaar later waren twee schepen gelokaliseerd en aan land gebracht. Overigens ligt er mogelijk nog een derde schip onder de modder op de bodem van het meer. Volgens de burgemeester van Nemi wordt momenteel met hightech sonarapparatuur geprobeerd of een derde schip kan worden gelokaliseerd.
In 1936 liet Mussolini bij het meer van Nemi een museum bouwen zodat het publiek kennis kon nemen van alle vondsten, waaronder het mozaïek van Park Avenue. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het museum als schuilkelder gebruikt en in mei 1944 brandde het tot de grond toe af, volgens sommige berichten als gevolg van geallieerde bombardementen, volgens andere na brandstichting door wraakzuchtige nazi’s die zich terug moesten trekken.
Nagenoeg alle overblijfselen van de twee schepen van Caligula gingen verloren, maar het Park Avenue-mozaïek was tijdens de brand al niet meer in het museum aanwezig. De laatst bekende foto van het mozaïek werd gemaakt in 1955 en sindsdien werd het als gestolen beschouwd omdat een officiële verblijfplaats ontbrak. Tot 23 oktober 2013.
De salontafel van Helen
De foto uit 1955 werd afgedrukt in een boek van Dario Del Bufalo, een Italiaanse expert op het gebied van antiek marmer. Op de bewuste oktoberavond in 2013 gaf hij in de winkel van juwelier Bulgari op 5th Avenue in Manhattan een lezing naar aanleiding van de publicatie van zijn nieuwe boek Porphyrius, de zeldzame paarse steen die zo geliefd was bij Romeinse keizers, waarna een signeersessie volgde. De bijeenkomst werd bijgewoond door de culturele elite van New York.
‘Ik zat daar boeken te signeren’, aldus Del Bufalo, ‘en opeens zeiden mensen: “Oh kijk, is dat niet de salontafel van Helen?”, toen ze de foto zagen van Caligula’s verdwenen mozaïek. Het het alsof iederéén die tafel kende.’ De salontafel van Fioratti bleek eerder op een foto in Architectural Digest te hebben gestaan en had kennelijk indruk gemaakt op de verzamelaarselite van New York.
Een van Caligula’s koninklijke passies was om verschillende grote schepen te laten bouwen voor gebruik op het meer van Nemi.
Het toeval wilde dat een Italiaanse expert op het gebied van kunstdiefstal en medewerker van de Comando Carabinieri per la Tutela del Patrimonio Culturale (Carabinieri T.P.C.), de Italiaanse organisatie voor opsporing van gestolen kunstschatten, ook bij de lezing van Del Bufalo aanwezig was. Uit de opmerkingen van de aanwezigen werd hem duidelijk dat er iets bijzonders aan de hand was met de salontafel van het echtpaar Fioratti. Gegevens over de Fioratti’s werden aan de politie overhandigd, die vervolgens een onderzoek startte. Dat leidde uiteindelijk tot inbeslagname van het mozaïek en tot teruggave aan Italië in 2017. Tot een aanklacht tegen Fiorattis is het niet gekomen, want de politie is ervan overtuigd dat ze het mozaïek in de jaren zestig te goeder trouw hebben aangekocht.
Lintje
Helen Fioratti, eigenaar van L’Antiquaire and the Connoisseur, een bekende galerie voor Europese oudheden en antiek in New York, zei in 2017 tegen The New York Times dat ze het mozaïek had gekocht van een Italiaanse aristocratische familie en dat de verkoop nota bene was begeleid door een lid van de Italiaanse Carabinieri T.P.C.
‘Het was een onschuldige aankoop. Het was ons favoriete stuk en we hadden het al vijfenveertig jaar in bezit.’ Fioratti zei ook dat ze niet van plan was de inbeslagname te bestrijden omdat dat te veel geld en tijd zou kosten. Ze gelooft wel dat ze legitieme aanspraak op het stuk had kunnen maken als ze er een zaak van zou hebben gemaakt. ‘Ze zouden me een lintje moeten geven omdat ik me niet heb verzet.’ Del Bufalo kan met haar meevoelen: ‘Het zat me wel dwars dat het mozaïek in beslag is genomen’, zei hij tegen The Daily Beast. ‘Ze was er echt dol op.’
Massimo Osanna, directeur-generaal van de Italiaanse staatsmusea, vermoedt dat het mozaïek vanuit Italië naar de VS is gesmokkeld via een diplomatieke zending, want een aankoopbewijs of invoerpapieren zijn nooit gevonden. Dat zou niet uitzonderlijk zijn, want tot halverwege de jaren 2000 doken in musea over de hele wereld Italiaanse oudheden op. Italië voerde bijna tien jaar lang een proces tegen Marion True, destijds conservator van het Getty Museum in Los Angeles, omdat ze, aldus de aanklacht, oudheden had verkocht die door grafrovers waren gestolen uit de uitgestrekte archeologische parken van Italië en vervolgens aan verzamelaars en musea werden doorverkocht. Honderden van dergelijke gestolen kunstschatten zijn de afgelopen jaren geretourneerd aan Italië.
Koffievlekken
Het mozaïek van Caligula werd weliswaar in 2013 herontdekt, maar het duurde nog vier jaar voordat samenwerking van de Italiaanse autoriteiten met Cy Vance, de officier van justitie van Manhattan, tot verificatie leidde en uitwees dat het om het originele mozaïek van het paleisschip ging. Toen Vance de authenticiteit van het mozaïek bekendmaakte zei hij: ‘Dergelijke voorwerpen kunnen mooi, legendarisch en enorm waardevol zijn voor verzamelaars, maar feit blijft dat het opzettelijk negeren van de herkomst van een voorwerp in wezen stilzwijgende goedkeuring betekent van schadelijke, criminele praktijken.’
Helen Fioratti, die nu in de negentig is, is nooit beschuldigd van misdrijven, hoewel verschillende huiszoekingen in haar huis aan Park Avenue en in haar antiekgalerie L’Antiquaire & The Connoisseur suggereren dat de autoriteiten wel degelijk achterdochtig waren.
Het mozaïek werd al in 2017 teruggestuurd naar Italië, samen met een lading andere geroofde kunstvoorwerpen. Het werd pas twee weken geleden feestelijk onthuld in het Museo delle Navi di Nemi dat het voornemen heeft om ooit reconstructies op ware grootte van de Caligula-schepen te zullen herbergen. Het duurde bijna vier jaar voordat de ‘restanten van het huiselijke leven’, in de woorden van Massimo Osanna, uiteindelijk verwijderd waren.
Het mozaïek zat onder de koffie- en theevlekken die tannine bevatten dat makkelijk vlekken maakt op natuursteen. De Fioratti’s gebruikten de tafel ook om bloemenvazen en cocktailglazen op te zetten, zodat er ook kalkvlekken op waren achtergebleven. ‘Het was duidelijk een veelgebruikte tafel,’ aldus Osanna. ‘Het is echt een wonder dat het mozaïek is teruggekeerd in Nemi.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
