Eerst was hij terughoudend, nu is hij steeds uitgesprokener
Paus Leo XIV spreekt zich steeds nadrukkelijker uit tegen de oorlog met Iran en uit daarbij ook openlijk kritiek op het Amerikaanse beleid, schrijft The Atlantic. Zijn toon is duidelijk scherper en directer dan in eerdere verklaringen.
Volgens het artikel markeert dit een verschuiving in zijn leiderschap. Waar de paus eerder terughoudend opereerde, profileert hij zich nu steeds meer als uitgesproken morele stem in internationale conflicten. Daarmee neemt hij ook vaker positie in tegenover politieke leiders.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Zijn uitspraken hebben geleid tot spanningen met de Amerikaanse regering en conservatieve christelijke groepen, die vinden dat de paus zich te politiek opstelt. Tegelijkertijd krijgt hij steun van anderen die juist vinden dat religieuze leiders zich duidelijker moeten uitspreken over oorlog en vrede.
De ontwikkeling onderstreept hoe het Vaticaan zich opnieuw mengt in geopolitieke kwesties, op een moment dat de internationale spanningen verder oplopen.
Moskou beschuldigt Kyiv van een aanval op een benzinestation
In een bericht op Facebook meldde de Oekraïense generale staf ‘22 vijandelijke aanvallen, 153 beschietingen, 19 drone-aanvallen en 275 aanvallen met FPV-drones’. Volgens het Oekraïense leger werden er zaterdag ook 101 confrontaties langs de frontlinie geregistreerd, meldt The Kyiv Independent.
Het Kremlin kondigde donderdag aan dat het staakt-het-vuren, dat was ingesteld voor het orthodoxe Pasen, zaterdag om 16.00 uur zou ingaan en tot zondagavond zou duren, een periode van 32 uur. Kyiv had het staakt-het-vuren geaccepteerd.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In de Russische regio Koersk beschuldigde gouverneur Alexander Chishtein Oekraïne zaterdag echter van schending van het staakt-het-vuren door een benzinestation in de stad Igov aan te vallen met een drone, waarbij drie mensen, onder wie een baby, gewond raakten.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky had eerder gewaarschuwd dat Kyiv ‘slag voor slag’ zou terugslaan op elke Russische schending van het staakt-het-vuren. Ondertussen hebben Oekraïne en Rusland zaterdag 350 krijgsgevangenen uitgewisseld: 175 van elke kant.
Oekraïne verklaart zich bereid het bestand te respecteren
De Russische president Vladimir Poetin kondigde donderdag een wapenstilstand aan voor het orthodoxe Pasen volgend weekend, ‘nadat hij eerder de oproepen van Oekraïne voor een soortgelijke wapenstilstand had genegeerd’, aldus The Kyiv Independent.
‘Ter gelegenheid van het naderende orthodoxe Pasen wordt een wapenstilstand afgekondigd van 16.00 uur op 11 april tot het einde van de dag op 12 april’, kondigde het Kremlin aan. ‘We gaan ervan uit dat de Oekraïense zijde het voorbeeld van de Russische Federatie zal volgen’, voegde het eraan toe.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Oekraïne gaf in de persoon van Volodymyr Zelensky aan bereid te zijn de wapenstilstand te respecteren en dat het ‘dienovereenkomstig zal handelen’. De bevolking ‘heeft behoefte aan een Pasen zonder dreigingen en een echte stap richting vrede. Rusland heeft de kans om zijn aanvallen niet te hervatten, ook niet na Pasen’, aldus de Oekraïense president.
Na de moord op Ayatollah Ali Khamenei heeft de Vergadering van Experts zijn opvolger benoemd: de 56-jarige Mojtaba Khamenei. Hoe kwam dit besluit tot stand?
Meer dan een week na de dood van opperste leider Ayatollah Ali Khamenei tijdens de eerste aanvallen van de Amerikaanse en Israëlische oorlog tegen Iran heeft de Raad van Experts zijn opvolger benoemd: de zesenvijftigjarige Mojtaba Khamenei. De selectieprocedure, die in de chaos van de oorlog nogal onduidelijk verliep, werd vertraagd door tegenstrijdige uitspraken van de leden in de klerikale raad die de opdracht hadden om over de opvolging te beslissen.
Allereerst bestond er onduidelijkheid over de fysieke toestand van de jonge Khamenei. De bombardementen op het onderkomen van de Opperste Leider op 28 februari brachten zijn moeder, vrouw en zoon om het leven, en bovendien nog andere familieleden. Enkele dagen lang werd gedacht dat ook de jonge Khamenei zelf vermoord was, totdat bekend werd dat hij slechts gewond was. Hoe ernstig is nog onduidelijk. Sommige politieke deskundigen in Teheran beweerden dat hij in een coma lag.
Desondanks drongen Mojtaba Khameneis bondgenoten in de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) aan op dynastieke opvolging. Onder normale omstandigheden zou dit anathema zijn voor een staat gesticht om erfelijke heerschappij te verstoten. De stichter van de Islamitische Republiek, Ayatollah Ruhollah Khomeini, staat bekend om de vermeende uitspraak dat de monarchie die in de revolutie van 1979 omver werd geworpen ‘onverzoenbaar is met de islam’. Maar er is weinig normaal aan de huidige situatie. Iraanse leiders zitten vast in een vanuit hun perspectief existentiële oorlog tegen twee oude rivalen. De aanstelling [van Mojtaba Khamenei] is daarom vluchtig en grotendeels aanvaard door het politieke etablissement, ondanks de schok voor de ideologische fundamenten van de staat.
Iraanse leiders zitten vast in een vanuit hun perspectief existentiële oorlog tegen twee oude rivalen
Dit wil niet zeggen dat er geen verzet was van belangrijke machtsnetwerken tegen de beslissing. Op voorwaarde van anonimiteit informeerde een Iraanse bron Amwaj dat de aanzet voor de jongere Khamenei om zijn vader op te volgen door Hossein Taeb werd geleid, een oude vertrouwenspersoon van de zesenvijftigjarige en het voormalige hoofd van de IRGC inlichtingendienst. Dit voorstel ‘ging in tegen het testament van Ayatollah Khamenei’, volgens een hoogstaande politieke deskundige. De bron legt uit dat een aantal prominente figuren zich tegen de opvolging verzetten, waaronder Ali Larijani, secretaris van Iran’s Hoge Nationale Veiligheidsraad (SNSC), en Ali Asghar Hejazi, de adjunct-directeur van het Bureau van de Opperste Leider. Overigens beweren Israëlische media dat Hejazi op 6 maart werd vermoord.
Seyyed Ali Asghar Mir Hejazi
Tijdens de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Teheran op 6 maart dook de naam Seyyed Ali Asghar Mir Hejazi plots op als een van de overledenen. Deze prominente functionaris, die tot de innerlijke kring van opperste leider Ali Khamenei behoorde, staat bekend als een van de vele ‘schaduwfiguren’ in het complexe netwerk van religieuze en veiligheidsinstellingen waaruit de Islamitische Republiek bestaat. Het Libanese medianetwerk Raseef22 probeerde te achterhalen wie Hejazi precies was. Tot op heden is zijn dood echter niet officieel bevestigd.
Hejazi maakte deel uit van de Islamitische Revolutie die het bewind van sjah Mohammed Reza Pahlavi omverwierp. Daarna werd hij actief binnen het veiligheidsapparaat dat door ayatollah Ruhollah Khomeini werd opgericht; volgens verschillende bronnen werkte hij onder meer voor het ministerie van Inlichtingen. Toen ayatollah Khomeini in 1989 overleed en Ali Khamenei hem opvolgde, werd het bestuurssysteem van de Islamitische Republiek geherstructureerd. Gedurende deze periode klom Hejazi op binnen de gelederen en werd hij aangesteld als adjunct-directeur van het Bureau van de Opperste Leider. Deze instelling coördineert de relaties tussen de Opperste Leider en andere instanties, zoals de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) en de Raad van Experts.
Ali Asghar Hejazi was de directe schakel tussen Ali Khamenei en de Iraanse veiligheidsdiensten. Het was onder andere Hejazi die tijdens de Groene Beweging in 2009 de hevige onderdrukking door de veiligheidsdiensten coördineerde. Door deze acties legden de Europese Unie en het Amerikaanse ministerie van Financiën sancties op aan Hejazi, waaronder het bevriezen van zijn bezittingen en een reisverbod. Binnen het ondoorzichtige machtsapparaat van de Islamitische Republiek zijn er tal van figuren als Hejazi, wier namen pas opduiken wanneer zij – soms letterlijk – verdwijnen in de schaduw van de oorlog.
Testament
Afgezien van speculaties over erfopvolging en een vermeende ‘testament’, stellen ingewijden dat Khamenei geen specifieke opvolger had aangewezen, maar slechts criteria had geformuleerd voor zijn opvolging. Een belangrijk criterium is ervaring in een prominente bestuurlijke functie. Sommige bronnen brengen deze vereiste in verband met de uitsluiting van Hassan Khomeini – kleinzoon van Ayatollah Khomeini en gelieerd aan de hervormingsgezinde stroming – uit de Raad van Experts in 2016. De jonge Khamenei voldoet echter ook niet aan de eisen. Hoewel hij doorgaans wordt geassocieerd met het conservatieve kamp, heeft hij nooit een openbaar interview gegeven.
Slechts weinigen hebben zijn stem ooit gehoord
Los van de aanhoudende oorlog lijken twee recente ontwikkelingen Khamenei in de kaart te hebben gespeeld. Afgelopen week beweerden Israëlische media dat Khamenei junior al was aangewezen als opvolger. Naar aanleiding van deze claim sprak de Amerikaanse president Donald Trump zich op 5 maart expliciet uit tegen dat scenario, terwijl hij erkende dat het zich zou kunnen voltrekken. Dit gaf Taeb en andere extremisten de ruimte om hun kandidaat door te drukken.
Ook speelde de plotse publieke verontschuldiging van Masoud Pezeshkian op 7 maart een rol voor Iraanse aanvallen op buurlanden als vergelding voor de Israëlisch-Amerikaanse aanvallen op Iran. Volgens politieke bronnen in Teheran ging het om een ongeplande misstap van de hervormingsgezinde president, die onmiddellijk leidde tot felle politieke tegenreacties. Pezeshkians blunder versterkte de roep binnen het politieke etablissement om één krachtige leider ter vervanging van de driekoppige interim-leiderschapsraad, zoals voorzien in de grondwet. In hun ijverigheid om een nieuwe kandidaat naar voren te schuiven, verwezen sommige extremisten zelfs naar een vermeende tijdslimiet voor de raad, hoewel zo’n beperking niet bestaat.
Parallelle doelen
Nu hij formeel Irans hoogste gezagsdrager is, kan Khamenei’s aanstelling twee parallelle doelen dienen. Enerzijds straalt het continuïteit en onwrikbare weerstand uit in het licht van een existentiële strijd om de toekomst van de Islamitische Republiek. De boodschap is duidelijk: Iran zal niet terugdeinzen, ongeacht de aanzienlijke economische en militaire verliezen.
Tegelijkertijd zou deze keuze, misschien tegen de verwachtingen in, ook de weg kunnen vrijmaken voor onderhandelingen. Iran is zich terdege bewust van zijn militaire achterstand ten opzichte van Israël en de Verenigde Staten en definieert ‘overwinning’ vooral als overleven, terwijl het de tegenstander voldoende schade toebrengt om toekomstige aanvallen te ontmoedigen. Een einde van de oorlog waarbij de Islamitische Republiek aan de macht blijft en nog steeds wordt geleid door een ayatollah Khamenei, voldoet aan alle voorwaarden – mits pragmatische politieke afwegingen de overhand krijgen.
Iran is zich bewust van zijn militaire achterstand tegenover Israël en de VS en definieert ‘overwinning’ vooral als overleven
Er speelt nog een andere factor: Israël heeft gedreigd elke nieuwe opperste leider te zullen uitschakelen, terwijl de VS hebben gewaarschuwd dat Khamenei’s opvolger moet meewerken – anders wacht hem hetzelfde lot als zijn voorganger. Voor complotdenkers wijst dit erop dat er een kleine kans bestaat dat bepaalde netwerken in Teheran mogelijk een strategisch schaakspel spelen, waarbij de ‘werkelijke’ leider die ze voor ogen hebben de opvolger van de jonge Khamenei is. Als dat inderdaad het geval is, zou het gaan om een risicovolle strategie met potentieel grote opbrengsten.
De Raad van Experts, bestaande uit 88 geestelijken verkozen voor een termijn van acht jaar, is verantwoordelijk voor de aanstelling van de opvolger van Irans Opperste Leider. Kandidaten worden beoordeeld op religieuze geleerdheid, politiek inzicht en bestuurlijke ervaring. Volgens de Iraanse constitutie vereist een aanstelling steun van een absolute meerderheid binnen een quorum van twee derde, en verleent het een levenslange positie als hoogste autoriteit van de staat.
Terwijl de interim-leiderschapsraad het directe machtsvacuüm opvulde, delibereerde de Raad van Experts achter gesloten deuren of ze zich achter een pragmatische figuur zouden scharen of een conservatieve ideoloog. Het proces ging gepaard met intens lobbywerk van meerdere machtscentra, waarbij de IRGC tot de belangrijkste spelers behoorde die de uitkomst mede bepaalden.
De naam van de jongere Khamenei circuleert al jaren als mogelijke opvolger van zijn vader. De geestelijke geldt als een invloedrijke macht achter de schermen binnen de Iraanse politieke structuur. Maar aangezien de Islamitische Republiek is gegrondvest op de afwijzing van erfopvolging doen ook andere namen de ronde, waaronder Ayatollah Alireza Arafi, een conservatieve geestelijke en lid van de interim-leiderschapsraad; Ali en Hassan Khomeini, kleinzonen van de oprichter van de Islamitische Republiek; en Hassan Rouhani, een gematigde voormalige president (2013-2021).
De Republiek is gegrondvest op de afwijzing van erfopvolging
De dag van de verkiezing van Khamenei junior werd gekenmerkt door tegenstrijdige verklaringen van leden van de Raad van Experts. Ayatollah Ahmad Alamolhoda beweerde dat de raad al een nieuwe opperste leider had gekozen. Volgens de conservatieve geestelijke had ‘de verkiezing om een leider aan te stellen al plaatsgevonden, en was de leider gekozen’. Hij voegde eraan toe dat de beslissing volgens de grondwet definitief was en niet meer kon worden herzien door de leden.
Een strategie van psychologische uitputting op het Iraanse thuisfront
Terwijl de internationale aandacht vooral uitgaat naar de bombardementen in het Midden-Oosten, richt Al-Monitor zich op de strijd die de Islamitische Republiek voert in de straten van Irans grote steden. Te midden van de oorlogschaos probeert het regime de bevolking onder controle te houden. Door de bombardementen zijn de hoofdkwartieren van Basij en de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) grotendeels vernietigd. De veiligheidsdiensten hebben zich daarom verspreid over de openbare ruimte, waar scholen, straten en voetbalvelden worden omgevormd tot geïmproviseerde commandocentra en controleposten. Om de druk verder op te voeren kondigde de IRGC op nationale televisie aan dat agenten het vuur mogen openen op iedereen die bevelen negeert of zich aansluit bij Israël of de VS.
Irans huidige oorlogstactiek richt zich eerder op overleven dan overwinnen. Dankzij een arsenaal aan langeafstandsraketten, drones en geallieerde milities verspreid over het Midden-Oosten kan het land flexibel opereren. Net als de oorlogstactiek is Irans hardhandige optreden op het thuisfront geen crisisreactie maar een strategie van volharding, aldus Al-Monitor. De bevolking staat onder druk van zowel buitenlandse bombardementen als strenge binnenlandse veiligheidsmaatregelen. Teheran hoopt de oorlog te doorstaan met een uitgeputte bevolking die haar prioriteiten heroverweegt en protest inruilt voor stilzwijgende instemming. Ondanks de dreiging van Israël en de VS blijven de straten van Teheran – geblokkeerd, zwaar bewaakt en gevuld met conservatieve slogans – de frontlinie vormen van een strijd die de Islamitische Republiek zich niet kan veroorloven te verliezen.
Aankondiging
Ayatollah Mohammad Mehdi Mirbagheri bevestigde in een videoboodschap dat er ‘een sterke consensus, die de opvattingen van de meerderheid weerspiegelt’ was bereikt, maar liet in het midden of er daadwerkelijk was gestemd. Enkele uren voor de officiële aankondiging meldde hij dat ‘bepaalde obstakels’ in het formele proces nog moesten worden opgelost voordat een publieke bekendmaking kon volgen.
Ayatollah Mojtaba Hosseini sprak dit echter tegen. Tegen de conservatieve Tasnim News Agency zei hij dat het ‘onduidelijk’ was hoe het stemproces zou verlopen. Volgens Hosseini moest de Raad van Experts nog bijeenkomen om over geschikte kandidaten te stemmen. Tegelijkertijd leken ten minste twee leden van de raad te suggereren dat de jonge Khamenei, de tweede zoon van Irans omgekomen opperste leider, al was aangewezen als opvolger. Ayatollah Hossein-Ali Eshkevari stelde dat er een nieuwe leider ‘met een beslissende meerderheid’ was gekozen en dat ‘de naam Khamenei zal voortbestaan als leider van Iran’.
Hojjatoleslam Asgar Dirbaz sloot zich bij dat standpunt aan en stelde dat de ‘meerderheid’ binnen de Raad van Experts ‘de voorkeur gaf aan de zoon [van Khamenei]’ zonder hem expliciet bij naam te noemen. Hij voegde daaraan toe dat ‘sommige [raads]leden een andere mening hebben, maar dat ook hun stem in dienst van God staat en dat er geen andere intentie achter schuilt’. Zijn uitspraken suggereerden dat er geen definitieve stemming had plaatsgevonden.
Na de aankondiging van de aanstelling verklaarde Ayatollah Mohsen Heydari op de staatsomroep dat de raad van Experts fysiek was samengekomen. Daarmee suggereerde hij dat de bijeenkomst in Qom had plaatsgevonden, ondanks dat de raadsgebouwen in de heilige stad van Teheran waren gebombardeerd en leden onder dreiging van aanvallen stonden. Heydari meldde dat ‘meer dan twee derde’ van de raadsleden aanwezig waren en dat er op deze wijze een meerderheid was gehaald omdat ongeveer 85 procent tot 90 procent op Khamenei had gestemd. Hij voegde daaraan toe dat sommige raadsleden, inclusief die in Qom, mogelijk niet op de hoogte waren van de ‘geheime’ bijeenkomst vanwege de veiligheidssituatie. Hoe de afwezige leden deze gang van zaken beoordelen is onduidelijk, maar het is onwaarschijnlijk dat zij zich openlijk tegen de uitkomst zullen keren.
Zowel Israël als de VS hebben aangegeven dat Irans derde opperste leider geen onaantastbaar doelwit is. In een directe dreiging waarschuwde het Israëlische leger op 8 maart in een Perzischtalige verklaring op X dat ‘elke opvolger en ieder die aanwezig is bij’ de bijeenkomst van de Raad van Experts in Qom een doelwit zou zijn. Los daarvan liet Trump de Amerikaanse media weten dat als de volgende opperste leider ‘niet door ons wordt goedgekeurd, hij niet lang zal standhouden’. Enkele dagen eerder had de Amerikaanse president verklaard dat hij betrokken moest zijn bij de keuze van Khamenei’s opvolger en sprak hij zich expliciet uit tegen een ambtstermijn voor Khamenei junior, al erkende hij dat dit scenario zich zou kunnen voltrekken.
De Raad van Experts en de aanhangers van Mojtaba staan nu voor de lastige opgave om zijn aanstelling te rechtvaardigen. Op middellange termijn dreigt hun beslissing de legitimiteit van het politieke systeem te ondermijnen – zowel binnen het geestelijke establishment als onder belangrijke politieke en militaire netwerken en in de bredere sjiitische wereld. Op de langere termijn kan deze leiden tot aanzienlijke interne weerstand. Daarbij moet wel worden aangetekend dat er daarbij van wordt uitgegaan dat Khamenei junior niet alleen in leven, maar ook aan de macht blijft – en dat laatste volgt niet vanzelf uit het eerste.
De legitimiteit van het systeem dreigt te worden ondermijnd
De benoeming van Khamenei junior lijkt mogelijk gericht op het beëindigen van de oorlog onder enigszins gunstige voorwaarden, hetzij door continuïteit en verzet uit te stralen, hetzij door simpelweg te tonen dat de Islamitische Republiek blijft voortbestaan en nog steeds wordt geleid door een ayatollah Khamenei. Als overleven het uiteindelijke doel is, moet er rekening mee worden gehouden dat het herstel van de ideologische fundamenten van de staat opnieuw een topprioriteit kan worden – en daarmee mogelijk tot verdere veranderingen in het leiderschap leidt.
De derde stem in Iran
In het debat over Iran domineren vaak twee perspectieven: dat van het regime en dat van ballingen die hopen op verandering van buitenaf. Maar volgens Sina Toossi van The Nation bestaat er binnen Iran zelf al jaren een derde stroming – een die zich tegelijk verzet tegen autoritair bestuur én tegen buitenlandse militaire interventie.
Na de gewelddadige onderdrukking van protesten begin 2026 lieten activisten, vakbonden, studenten en schrijvers vanuit het hele land van zich horen. Ze veroordeelden het geweld van de staat en riepen op tot democratische hervormingen, zoals een referendum en een grondwetgevende vergadering. Tegelijk wezen ze buitenlandse inmenging resoluut af. Oorlog zou het regime niet verzwakken, maar juist de ruimte voor civiele oppositie verder verkleinen.
Ook prominente dissidenten sloten zich bij dit standpunt aan. Voormalig premier Mir Hossein Mousavi pleitte voor een vreedzame overgang gebaseerd op drie principes: geen buitenlandse inmenging, geen binnenlandse tirannie en een geweldloze weg naar democratie. Honderden activisten onderschreven deze lijn. Vanuit de gevangenis waarschuwden critici dat escalatie de positie van veiligheidsdiensten versterkt en burgers kwetsbaarder maakt.
Toch krijgt deze ‘derde stem’ internationaal weinig aandacht. In westerse discussies overheerst vaak het idee dat druk van buitenaf – via sancties of militaire dreiging – verandering kan afdwingen. Volgens Toossi is dat een misvatting. Juist zulke maatregelen versterken de hardliners binnen het regime en ondermijnen de mogelijkheden voor interne hervorming.
Er komen duizenden troepen aan in het Midden-Oosten
Het Amerikaanse ministerie van Defensie bereidt zich voor op ‘enkele weken van grondoperaties in Iran’, zo vertelden hoge Amerikaanse functionarissen zaterdag onder voorwaarde van anonimiteit aan The Washington Post, ‘nu duizenden Amerikaanse troepen en mariniers in het Midden-Oosten aankomen voor wat een gevaarlijke nieuwe fase van de oorlog zou kunnen worden’.
Volgens The Washington Post ‘zou een eventuele grondoperatie geen grootschalige invasie zijn, maar in plaats daarvan bestaan uit aanvallen uitgevoerd door een combinatie van speciale eenheden en reguliere infanterie’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het is in dit stadium onduidelijk of Donald Trump, die tegenstrijdige signalen heeft afgegeven over zijn intenties met betrekking tot een grondoperatie in Iran, ‘alle, sommige of geen van de plannen van het Pentagon zou goedkeuren’, aldus de krant.
Zijn ware intenties met betrekking tot een grondoperatie komen aan het licht nu ‘het amfibische aanvalsschip Tripoli zaterdag in het Midden-Oosten is aangekomen met een eerste contingent Amerikaanse versterkingen’, meldt El País. ‘Aan boord bevinden zich 3500 matrozen en soldaten van het Korps Mariniers, gevechts- en transportvliegtuigen, evenals tactisch en amfibisch materieel.’
Deze tentoonstelling is een uitnodiging om empathie te herstellen in een tijd waarin beelden van geweld steeds vaker als vanzelfsprekend worden ervaren.
Ook ziet Kochetova het als haar taak de littekens te tonen die ons eraan herinneren wat oorlog werkelijk betekent: de pijn en het verlies, maar ook de moed en hoop van mensen die vechten om te overleven.
Het Witte Huis lijkt bezorgd over de nasleep van de oorlog
‘Soms worden er dingen gezegd (…) maar kan dat op geen enkele manier worden omschreven als dialoog of onderhandeling’, zei minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi woensdag tegen de Iraanse staatstelevisie.
‘Ze onderhandelen wel degelijk en willen absoluut tot een akkoord komen, maar ze durven dat niet te toe te geven,’ sprak de Amerikaanse president hem even later tegen. Trump suggereerde dat Iraanse functionarissen zwegen uit ‘angst’ om ‘door hun eigen mensen te worden gedood’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Naarmate de oorlog heviger wordt, groeit de bezorgdheid binnen de Amerikaanse regering over het gebrek aan een duidelijk plan voor wat er daarna komt’, vertelden voormalige Amerikaanse functionarissen en nauwe bondgenoten van het Witte Huis aan de BBC.
Terwijl er in de Amerikaanse pers berichten verschenen over de verplaatsing van duizenden troepen richting het Midden-Oosten, waarschuwde de voorzitter van het Iraanse parlement, Mohammad Bagher Ghalibaf, woensdag dat de ‘vijanden’ van de Islamitische Republiek zich voorbereidden om een van haar eilanden in de Perzische Golf binnen te vallen.
In het geval van een Amerikaanse grondinvasie zou Iran een ‘nieuw front’ openen in een zeestraat die cruciaal is voor het wereldwijde scheepvaartverkeer en die de Rode Zee verbindt met de Golf van Aden, aldus een militaire bron tegenover persbureau Tasnim.
Oekraïne heeft een droneaanval uitgevoerd in de regio Koersk
Dit is ‘de grootste [Russische] luchtaanval die in een periode van 24 uur is uitgevoerd sinds het begin van de oorlog’, aldus de BBC. In de nacht van maandag op dinsdag werden 392 drones en 34 raketten gelanceerd, gevolgd op dinsdag door zo’n ‘556 aanvalsdrones’, meldde de luchtmacht in Kyiv. Bij de nachtelijke aanvallen kwamen vijf mensen om het leven, terwijl bij de aanvallen overdag minstens drie anderen gedood werden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Verschillende aanvallen troffen het historische centrum van Lviv, een UNESCO-werelderfgoedlocatie. In Rusland kwam één persoon om het leven en raakten dertien mensen gewond bij een Oekraïense droneaanval in de regio Koersk, die grenst aan Noord-Oekraïne, meldde regionaal gouverneur Alexander Chisjtein.
Voor een regimewissel zou een grondoffensief nodig zijn, aldus de premier
Een zichtbaar triomfantelijke Benjamin Netanyahu hield donderdag zijn eerste persconferentie sinds het begin van de oorlog in Iran. Tijdens een langdurig, op televisie uitgezonden gesprek met de media, waarin hij Hebreeuws en Engels sprak, roerde de Israëlische premier diverse onderwerpen aan en probeerde hij zijn publiek ervan te overtuigen dat Operatie Brullende Leeuw een doorslaand succes was.
‘We winnen, en Iran staat op het punt vernietigd te worden,’ beweerde hij, zoals geciteerd door The Jerusalem Post. Hij beweerde dat het nucleaire programma van Teheran was vernietigd, evenals de voorraad ballistische raketten. ‘Na twintig dagen [aan bombardementen] kan ik u vertellen: Iran heeft geen enkele capaciteit meer om uranium te verrijken of ballistische raketten te produceren,’ zei hij.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Israëlische leider ‘leverde echter geen bewijs’ voor zijn beweringen ‘en zei niets over de voorraad hoogverrijkt uranium die vorig jaar door Amerikaanse luchtaanvallen onder de kerncentrale van Isfahan was begraven,’ merkt The New York Times op.
Volgens El País vormen deze bombastische uitspraken vooral ‘een kennelijke poging om de weg vrij te maken voor een einde aan de oorlog met Iran zonder het regime van de ayatollahs omver te werpen’. Want om ‘de val van het Iraanse regime te bewerkstelligen’, zou een ‘grondoffensief noodzakelijk zijn’, erkende de Israëlische leider.
Hoewel Israël en de Verenigde Staten ‘veel vanuit de lucht kunnen bereiken’, zou een ‘grondcomponent’ essentieel zijn om de voorwaarden te scheppen voor een regimeverandering, legde hij uit, zonder echter in detail te treden over ‘hoe zo’n grondoffensief eruit zou zien’, aldus Haaretz.
Israël zag hem als de facto leider van Irans terreurregime
Teheran bevestigde dinsdagavond 17 maart de dood van zijn machtige veiligheidschef, die werd beschouwd als een van de meest invloedrijke leiders in de Islamitische Republiek. ‘De moord op Ali Larijani vormt een nieuw keerpunt in het conflict’ in het Midden-Oosten, merkt L’Orient-Le Jour op.
‘Sinds de dood van Opperleider Ali Khamenei op 28 februari is de eliminatie van de secretaris van de Iraanse Nationale Veiligheidsraad (SNSC), door het Israëlische leger afgeschilderd als de de facto leider van het Iraanse terroristische regime, een van de zwaarste klappen die dit regime heeft gekregen’, aldus L’Orient Le Jour. ‘Iran is daarmee zowel een centrale schakel in zijn veiligheidsapparaat als een pragmatische figuur kwijt die een rol had kunnen spelen in mogelijke onderhandelingen.’
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In tegenstelling tot het Witte Huis, dat ‘naarmate de oorlog voortduurt en de kosten oplopen’ wellicht ‘een stabiliserende oplossing zou nastreven, zelfs als dat het behoud van de Islamitische Republiek betekent’, lijkt de Joodse staat ernaar te streven ‘Iran in de kern te verzwakken’, analyseert de Libanese krant. ‘Israël vermoordt iedereen die met de Verenigde Staten kan onderhandelen. Hun agenda verschilt van die van Trump’, legde onderzoeker Ali Alfoneh uit aan de krant uit Beiroet.
Volgens L’Orient-Le Jour effent de afwezigheid van Larijani ‘nu de weg voor verdere radicalisering van het regime’. Naarmate gerichte moorden toenemen, neemt de ruimte voor intern debat binnen het Iraanse systeem af, waardoor de besluitvorming verder geconcentreerd raakt in de handen van rigide en op veiligheid gerichte actoren en de vooruitzichten op een onderhandelde oplossing voor het conflict afnemen.
Het dodental van de Russische raketaanval op Charkiv is opgelopen tot elf, onder wie twee kinderen van negen en dertien jaar, en er zijn vijftien gewonden, meldt The Kyiv Independent. Rusland lanceerde zaterdag 480 drones en 29 raketten op Oekraïne, waarvan Oekraïne 453 drones en 19 raketten wist te onderscheppen, aldus de krant. Moskou zou een van zijn nieuwe raketten, de Izedeliye-30 met een bereik van 1500 kilometer, hebben gebruikt, meldt The Kyiv Post.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Een vijf verdiepingen tellend woongebouw in het oosten van de stad stortte in. ‘Onze bondgenoten moeten reageren op deze barbaarse aanvallen op het leven. Rusland heeft zijn doelstellingen om de woon- en kritieke infrastructuur van Oekraïne te vernietigen niet opgegeven’, fulmineerde Volodymyr Zelensky.
Honderden civiele fabrieken houden met hun oorlogsproductie de Russische economie draaiende. Een wapenstilstand zou een ‘ontwenningssyndroom’ veroorzaken – met een crisis als resultaat.
De mogelijkheid van een wapenstilstand in Oekraïne leidt tot veel discussie – en scepsis – onder politieke analisten, maar economen zijn het erover eens: financieel gezien is het niet in het belang van Rusland om de oorlog voort te zetten. De aanhoudende invasie van Oekraïne dunt de reserves uit, vergroot het begrotingstekort en stort de economie in een recessie. Toch wordt er weinig gesproken over wat er daadwerkelijk zou gebeuren als de gevechten op miraculeuze wijze zouden stoppen. De Russische economie, die al is omgevormd tot een oorlogseconomie, is op dit moment totaal niet voorbereid op vrede.
25-47 miljard roebel per dag
Hoeveel Rusland aan de oorlog uitgeeft, is wel min of meer duidelijk: de kosten voor de federale begroting, regionale begrotingen en bedrijven die gedwongen worden om als sponsors op te treden, worden geschat op een bedrag van tussen de 25 miljard (volgens berekeningen van The Insider) en 47 miljard roebel per dag (volgens Janis Kluge, onderzoeker bij het Duitse Instituut voor Internationale en Veiligheidszaken).
Het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) verwacht dat de Russische militaire uitgaven tegen het einde van 2025 zo’n 7,2 procent van het bbp zullen bedragen, het hoogste niveau sinds de Sovjettijd (in 1990 bedroegen deze uitgaven 12 à 13 procent van het bbp). Deze door de staat opgelegde stimulans wordt verdeeld over de ongeveer zesduizend leveranciers en aannemers die samen het Russische militair-industriële complex vormen, zoals vermeld in het besloten register van het ministerie van Industrie en Handel. Het Dossier Center kreeg in het voorjaar van 2025 toegang tot deze gegevens. Het maakte bekend dat ongeveer een derde van de gelukkige ondernemingen (2023 om precies te zijn) actief is op het gebied van radio-elektronica, en dat er verder forse aandelen zijn in de luchtvaart (390 bedrijven), de werktuigbouw en zware machinebouw (216), de conventionele wapenindustrie (167) en de productie van munitie en speciale chemicaliën (86).
De militaire machine wordt echter ook bediend door bedrijven uit de civiele sector: lichte industrie die zich bezighoudt met de productie van militaire uniformen, voedingsmiddelen en hout (298 bedrijven), plus bedrijven die zich bezighouden met scheepsbouw (265). Kortom, het register omvat veel meer dan alleen bedrijven die uitsluitend militaire goederen produceren. ‘Ongeveer 850 ondernemingen die voorheen geen band hadden met de defensiesector, raakten bij dit werk betrokken,’ zei de Russische minister van Industrie Anton Alikhanov in juni 2024.
‘Ongeveer 850 ondernemingen die voorheen geen band hadden met de defensiesector, raakten bij dit werk betrokken’
Veel van deze bedrijven kunnen nog steeds vrij opereren: van de 6088 ondernemingen (exclusief filialen) is slechts 47 procent aan sancties onderworpen. Uit een analyse van een kwart van de bedrijven in het register van het militair-industrieel complex bleek ook dat het importvolume voor zowel gesanctioneerde als niet-gesanctioneerde organisaties over het algemeen hetzelfde is. Het opheffen van sancties zal, als en wanneer dat gebeurt, voor veel van deze bedrijven dus geen grote economische impuls betekenen.
Het kan niet gezegd worden dat bepaalde regio’s uitsluitend afhankelijk zijn van defensiebedrijven. Toch vallen de grootste clusters op, en als de defensiecontracten zouden krimpen, zou dit lokaal leiden tot een recessie. Het grootste aantal bedrijven uit het register is gevestigd in Moskou (1645), Sint-Petersburg (786) en de regio Moskou (524), maar veel rechtspersonen zijn formeel in deze gebieden geregistreerd terwijl ze elders actief zijn. Gebieden die zonder de oorlog waarschijnlijk het meest te lijden zouden hebben onder economische achteruitgang zijn Tatarstan (255 bedrijven), de regio Nizjni Novgorod (247), Sverdlovsk (182), Tsjeljabinsk (141), Samara (111), Rostov (89), Tula (85), Novosibirsk (77) en de regio Perm (76).
In verschillende gebieden maakt de defensieproductie een aanzienlijk deel uit van de industrie. De regio Sverdlovsk is bijvoorbeeld gespecialiseerd in de productie van gepantserde voertuigen. De grootste onderneming van de regio, Uralvagonzavod in Nizjni Tagil, produceert niet alleen rollend materieel voor de spoorwegen, maar ook gevechtsmaterieel, waaronder T-14 Armata-tanks, gemoderniseerde T-72B3-tanks, gepantserde BREM-1M-bergingsvoertuigen en BRM-1K-gevechtsverkenningsvoertuigen. In totaal is de regio goed voor 20 procent van de defensiebedrijven in Rusland.
De regio Tula is de grootste producent van munitie, handvuurwapens, artillerie en antitank- en luchtafweergeschut. De defensie-industrie daar omvat bedrijven zoals Tula Cartridge Works, de Imperial Tula Arms Plant en NPO Strela, dat het Russische leger voorziet van verkenningssystemen voor rakettroepen en artillerie.
De regio Rostov is ondertussen de bakermat van gevechtshelikopters zoals de Mi-24P, de Mi-28N ‘Night Hunter’, de vuursteunhelikopter Mi-35M en de Mi-26, die tot 20 ton vracht kan vervoeren in de cabine of aan een externe sleeplijn. Tatarstan, met de dronefabriek in Yelabuga, is ook de thuisbasis van fabrikant Kamaz, die de defensiesector voorziet van voertuigen die 30 procent van de totale productie van de autofabrikant uitmaken.
‘De Mustang-vrachtwagens behoren tot de meest voorkomende voertuigen in ons leger. Als onderdeel van de opdracht zijn er modellen ontwikkeld met een laadvermogen van 4, 6 en 10 ton voor het vervoer van personeel, diverse vracht en het trekken van aanhangwagens met een gewicht van 6 tot 12 ton. Deze voertuigen kunnen zowel op de weg als offroad rijden en tot op 4600 meter hoogte bergpassen oversteken,’ aldus een verklaring op de website van het staatsdefensieconcern Rostec.
Volgens het ministerie van Industrie en Handel werken in totaal 3,8 miljoen mensen in het militair-industrieel complex. En zelfs dat is niet genoeg om alle orders bij te houden. Volgens de eerste vicepremier Denis Manturov komt de sector ondanks een aanzienlijke instroom van werknemers uit civiele fabrieken naar het militair-industrieel complex nog steeds ongeveer 160.000 mensen tekort.
Schadelijk
Dat oorlog altijd schadelijk is voor de economie, staat onder economen al lang buiten kijf. Uit een analyse van gegevens uit 133 landen over de jaren 1960-2012 blijkt dat bij een stijging van 1 procent van de militaire uitgaven als onderdeel van het bbp de economische groei met 1,1 procentpunt omlaag gaat. Naarmate de defensie-uitgaven stijgen, gaan de uitgaven voor sociale voorzieningen onvermijdelijk omlaag, en in geval van oorlog kan de daling van het bbp per hoofd van de bevolking volgens deskundigen van de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling oplopen tot 40 à 70 procent.
Als we naar voorbeelden uit het verleden kijken, zien we dat het tempo van het naoorlogse herstel sterk varieert: in ongeveer een derde van de gevallen keert het bbp per hoofd van de bevolking binnen vijf jaar terug naar het niveau van vergelijkbare landen zonder oorlog, maar in bijna de helft van de gevallen blijft het zelfs tot 25 jaar na het conflict onder dat niveau. ‘Herstel is vooral moeilijk als de bereikte vrede onstabiel is. Bovendien kunnen er, zelfs als het bbp weer stijgt, onuitwisbare littekens achterblijven die gevolgen hebben voor arbeidskrachten en kapitaal,’ waarschuwen de onderzoekers. Oorlogen leiden tot hogere begrotingsuitgaven voor de komende decennia, waaronder financiële verplichtingen aan veteranen en het aflossen van schulden die zijn opgebouwd om militaire uitgaven te dekken.
Na het einde van een oorlog nemen de defensiebestellingen niet altijd onmiddellijk af. Soms verhogen staten ze zelfs om de wapenvoorraden aan te vullen en te voorkomen dat een economie die afhankelijk is geworden van defensie-uitgaven plotseling instort. Dit was bijvoorbeeld het geval na het grensconflict tussen India en Pakistan in 1999, bekend als de Kargiloorlog. De defensie-uitgaven in beide landen begonnen volgens het SIPRI te stijgen, ook al vond er – behalve dat conflict – in de jaren negentig en begin deze eeuw slechts een handvol eendaagse conflicten plaats tussen beide landen.
Herstel is vooral moeilijk als de bereikte vrede onstabiel is
Rusland zal in geval van een wapenstilstand waarschijnlijk ook zijn defensie-uitgaven niet verminderen, aldus Vladislav Inozemtsev, medeoprichter van het European Center for Analysis and Strategy: ‘Er is zo veel materieel verloren gegaan dat de defensie-industrie nog minstens vijf tot tien jaar op volle capaciteit zal draaien, of zelfs zal uitbreiden.’
Natuurlijk zal het defensiebudget op een bepaald moment na het einde van het conflict beginnen te krimpen. Volgens Konstantin Sonin, hoogleraar aan de Universiteit van Chicago, zal in alle fabrieken die tijdens het conflict zijn uitgebreid, voornamelijk wapenproducenten, de werkloosheid enorm zijn zodra de oorlog stopt. ‘De grootste slachtoffers zullen de zogenaamde “hightechbedrijven” zijn die drones, precisieraketsystemen en dergelijke produceren. Het drama van eind jaren tachtig en negentig zal zich herhalen, toen honderdduizenden mensen hun baan in de defensiesector verloren en van de regering eisten dat zij zou blijven investeren in deze zinloze productiesector die het land niet nodig had,’ zegt hij. Tegelijkertijd, zo verduidelijkt Sonin, zal de demilitarisering van de Russische economie noodzakelijk zijn om de groeivooruitzichten te maximaliseren.
Veel civiele ondernemingen zullen ook de steun van de defensiecontracten van de staat verliezen. Daarnaast zal de uitstroom van werknemers uit deze bedrijven en uit een vertragende defensie-industrie op zijn minst leiden tot een stagnatie van de loongroei, terwijl de jaarlijkse consumenteninflatie het reële inkomen opeet. Veel zal afhangen van de vraag welke sancties worden opgeheven in het geval van een wapenstilstand.
‘Exporteurs zullen meer geld hebben, Russen in het algemeen zullen meer geld hebben, en dit zal bijdragen aan de groei’
Sonin merkt op dat zelfs in het geval van een vredesakkoord in Oekraïne geen volledige opheffing van de sancties te verwachten valt. Maar zelfs een gedeeltelijke verzachting van het internationale isolement van Rusland zou een positief effect hebben op de economie van het land: ‘Exporteurs zullen meer geld hebben, Russen in het algemeen zullen meer geld hebben, en dit zal bijdragen aan de groei.’
Inozemtsev verwacht van zijn kant dat deze groei bescheiden zal zijn. ‘Grote olieleveringen aan China en gedeeltelijke olieleveringen aan India worden een jaar of twee van tevoren gecontracteerd, en Poetin zal deze niet naar Europa omleiden. Een terugkeer naar de Europese markt zal hooguit betekenen dat de gasleveringen worden hersteld, maar de inkomsten daaruit zijn ongeveer vijf keer zo laag als die uit olie. Wat olie betreft zullen alleen de Indiase kortingen (de Russische prijsverlagingen voor India als gevolg van verminderde leveringen aan Europa en sancties) verdwijnen en zullen de kosten voor transport en betalingsverwerking mogelijk dalen, wat de prijs in totaal met 10 à 12 dollar per vat zou verhogen.’
Toch zou het psychologische effect van de verschuiving in het ondernemersklimaat in Rusland op zijn minst een positieve impact kunnen hebben. ‘Bedrijfsleiders wachten op het einde van de oorlog om zekerheid te krijgen omtrent beslissingen over investeringen. En als er vrede komt, zal de economie zich gaan herstellen, ongeacht de olie-export naar Europa. De vraag waar die export heen gaat, is op dit moment amper van belang,’ aldus Inozemtsev.
Oekraïne spreekt van een politieke verkiezingstruc
De Russische president Vladimir Poetin heeft woensdag twee krijgsgevangenen overgedragen aan de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken, Peter Szijjártó, die Moskou bezocht. ‘De twee mannen, die zowel de Hongaarse als de Oekraïense nationaliteit bezitten, hadden in het Oekraïense leger gevochten voordat ze door Russische troepen werden gevangengenomen’, meldt Euronews.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Oekraïense regering veroordeelde de vrijlating als een ‘cynische’ manipulatie van de krijgsgevangenen, ‘voor politieke doeleinden in aanloop naar de verkiezingen in Hongarije en als onderhandelingsmiddel in de relatie met het Kremlin’.
Hongarije bekritiseert regelmatig wat het de ‘gedwongen dienstplicht van Hongaarse staatsburgers in het Oekraïense leger’ noemt, legt de Europese nieuwszender uit. Oekraïne telt ongeveer ‘honderdduizend etnische Hongaren, voornamelijk geconcentreerd in Transkarpatië’, wier situatie een van de vele twistpunten is tussen Kyiv en Boedapest.
Trump heeft onbeperkte bevoegdheden om het conflict te leiden
‘De oorlog in het Midden-Oosten wordt steeds minder een Midden-Oosten-oorlog’, merkt El País op, nu het conflict zich steeds verder buiten de landsgrenzen verspreidt. Op de vijfde dag van het conflict breidde de Israëlisch-Amerikaanse oorlog zich uit naar de Indische Oceaan, ‘waar de Verenigde Staten een Iraans oorlogsschip tot zinken brachten voor de kust van Sri Lanka’. Turkije, een NAVO-lid, ‘onderschepte een raket die vanuit Iran was afgevuurd’ en Frankrijk ‘steun verleende aan de Verenigde Arabische Emiraten bij het neerhalen van drones die door Teheran waren gestuurd’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Ondanks deze ‘voortdurende geografische uitbreiding van het conflict’ gaf het Pentagon in de persoon van defensieminister Pete Hegseth een ‘boodschap af om de wereld een triomfaal beeld te schetsen’, voegt de Spaanse krant eraan toe. ‘We winnen’, verklaarde Hegseth. ‘Iran zal het niet veel langer volhouden dan wij, ze zijn verslagen en dat weten ze’, verkondigde hij.
Trump gebruikte soortgelijke taal. ‘Op militair gebied doen we het erg goed – dat is nog zacht uitgedrukt.’ Om er met zijn gebruikelijke grootspraak aan toe te voegen: ‘Iemand vroeg me: “Welk cijfer zou u de operatie geven op een schaal van 1 tot 10?” Ik zei: ongeveer 15.’
Ondanks de Amerikaanse tegenstand – 59 procent van de Amerikanen keurt de bombardementen op Iran af, aldus een peiling van CNN van afgelopen weekend – zal Donald Trump het conflict naar eigen goeddunken kunnen leiden.
De Amerikaanse Senaat stemde namelijk tegen een resolutie die de bevoegdheden van de Amerikaanse president in de oorlogvoering wilde beperken, ‘ondanks de zorgen die door verschillende Republikeinse senatoren werden geuit over het ontbreken van een duidelijke strategie om het conflict te beëindigen’, aldus The Hill.
Om de week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de snel escalerende oorlog tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran. Wat schrijven buitenlandse media over de achtergrond van het conflict – en over de mogelijke gevolgen voor de regio en de wereldeconomie?
Proberen de Verenigde Staten en Israël het Midden-Oosten opnieuw vorm te geven?
Volgens verschillende internationale analyses is de aanval op Iran meer dan een militaire operatie. Het Israëlische platform Ynet beschrijft de campagne van de Verenigde Staten en Israël bijvoorbeeld als een poging om de geopolitieke orde in het Midden-Oosten ingrijpend te veranderen.
Iran speelt al jaren een centrale rol in een regionaal netwerk van bondgenoten en milities, waaronder Hezbollah in Libanon, sjiitische milities in Irak en de Houthi’s in Jemen. Door Iran zelf aan te vallen, proberen Washington en Tel Aviv niet alleen het nucleaire programma van het land te verzwakken, maar ook deze bredere machtsstructuur te ondermijnen, schrijft Ynet.
Toch gaat het volgens analisten om een strategische gok. Als Iran besluit het conflict uit te breiden via zijn bondgenoten, kan de oorlog snel regionaliseren. Bovendien kan een aanval op het regime in Teheran politieke chaos veroorzaken – een scenario dat in landen als Irak en Libië eerder tot langdurige instabiliteit leidde.
De VS en Israël proberen het Iraanse regime militair zo zwaar te verzwakken dat het zijn regionale invloed verliest
In het Libanese dagblad L’Orient-Le Jour wordt de oorlog tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran gezien als onderdeel van een bredere hertekening van de machtsverhoudingen in het Midden-Oosten. De krant schrijft dat Washington en Tel Aviv het Iraanse regime militair zo zwaar proberen te verzwakken dat het zijn regionale invloed verliest – of uiteindelijk instort.
Toch blijft het onzeker of deze strategie zal slagen. Volgens L’Orient-Le Jour hangen de ontwikkelingen van het conflict vooral af van twee cruciale vragen: hebben de Verenigde Staten en Israël een duidelijke exit-strategie, en hoe ver zal Iran gaan in zijn tegenaanval?
Teheran beschikt over verschillende mogelijkheden om de kosten van de oorlog te verhogen. Zo kan het land Amerikaanse bases in de Golfregio aanvallen, regionale milities activeren of proberen de Straat van Hormuz te verstoren.
Ook Hezbollah speelt hierin een belangrijke rol. De Libanese militie heeft gedreigd Iran te steunen als het regime ernstig wordt bedreigd. Tegelijk zou een directe deelname aan de oorlog voor Hezbollah – en voor Libanon – waarschijnlijk verwoestende gevolgen hebben.
‘Zelfs binnen de logica van Hezbollah lijkt het opofferen van Libanon om Iran te redden moeilijk te rechtvaardigen’
Dat plaatst de organisatie voor een strategisch dilemma: loyaal blijven aan Iran, of voorkomen dat Libanon opnieuw het toneel wordt van een grote oorlog met Israël. ‘Zelfs binnen de logica van Hezbollah lijkt het opofferen van Libanon om Iran te redden moeilijk te rechtvaardigen’, schrijft L’Orient-Le Jour.
De geopolitieke betekenis van het conflict wordt overigens nog groter door de dood van de Iraanse leider Ali Khamenei. In The Atlanticbeschrijft Iran-expert Karim Sadjadpour hem als ‘de woordvoerder van een geest’, een leider die probeerde een revolutionair systeem in stand te houden dat steeds minder aansluiting vond bij de Iraanse samenleving.
Khamenei stond sinds 1989 aan het hoofd van de Islamitische Republiek en zag het als zijn historische taak om de revolutie van 1979 te beschermen. Volgens Sadjadpour hield het regime zich vooral staande dankzij de veiligheidsdiensten en de Revolutionaire Garde, terwijl de ideologische legitimiteit bij een groot deel van de bevolking geleidelijk afbrokkelde.
The Atlantic wijst bovendien op iets ironisch: Khamenei stond bekend om slogans als ‘Death to America’ en ‘Death to Israel’, maar stierf uiteindelijk door een aanval van precies die landen. Daarmee symboliseert zijn dood ook de confrontatie die hij zelf jarenlang heeft aangewakkerd, aldus het Amerikaanse opinieblad.
Waarom breekt deze oorlog juist nu uit?
Niet alle analyses richten zich uitsluitend op de geopolitieke logica van het conflict. In het essay Why Attack Iran? op zijn Substack stelt historicus Timothy Snyder een andere vraag: waarom vindt deze oorlog juist op dit moment plaats?
Volgens hem verklaren officiële argumenten – zoals nucleaire dreiging of regionale veiligheid – de timing van de aanval niet volledig. In plaats daarvan suggereert Snyder dat het conflict mogelijk moet worden begrepen vanuit de binnenlandse politiek van de Verenigde Staten.
In de geschiedenis zijn buitenlandse oorlogen vaker gebruikt om politieke steun te mobiliseren of leiders intern te versterken. Nationale crises kunnen de oppositie verzwakken, kritiek als onpatriottisch framen en de aandacht van binnenlandse problemen afleiden.
Daarom pleit Snyder ervoor om niet alleen naar geopolitieke motieven te kijken: ‘Wanneer een oorlog geen duidelijke verklaring heeft, moeten we vragen wie er politiek voordeel bij heeft.’
Ook binnen de Verenigde Staten klinkt kritiek op de manier waarop de oorlog is begonnen. In The New York Times bekritiseert columnist David French het feit dat president Donald Trump de aanval op Iran aankondigde via een korte video op sociale media, zonder vooraf toestemming te vragen aan het Amerikaanse Congres.
De Amerikaanse grondwet moest voorkomen dat één leider het land in een conflict kan storten
Volgens French ondermijnt dat een fundamenteel principe van de Amerikaanse grondwet. De grondleggers van de Verenigde Staten wilden juist voorkomen dat één leider het land eigenhandig in een oorlog kon storten. Daarom verdeelt de grondwet de militaire macht bewust tussen twee instellingen: het Congres, dat het aangaan van een oorlog moet goedkeuren, en de president, die als opperbevelhebber de strijdkrachten aanvoert.
Volgens French dwingt deze verdeling een regering ook om haar plannen publiekelijk te verantwoorden: waarom een oorlog nodig is, wat de doelen zijn en welke risico’s eraan verbonden zijn.
Hij verwijst naar een waarschuwing van Abraham Lincoln uit 1848, die destijds schreef dat koningen hun volk vaak in oorlog meeslepen die hun veel leed aandoen terwijl ze beweren dat deze in hun belang is. De Amerikaanse grondwet moest voorkomen dat één leider het land in een conflict kan storten.
Wat betekent de oorlog voor de wereldeconomie – en voor Iran zelf?
De gevolgen van een oorlog met Iran reiken bovendien ver voorbij het Midden-Oosten. In een analyse waarschuwt The Economistdat het conflict kan uitmonden in de grootste schok op de oliemarkt in jaren.
Het grootste risico ligt bij de Straat van Hormuz, de smalle zeestraat tussen Iran en Oman waar dagelijks ongeveer vijftien miljoen vaten olie passeren – bijna een derde van alle olie die wereldwijd over zee wordt vervoerd. Als die route wordt verstoord, kunnen energieprijzen wereldwijd sterk stijgen.
Volgens het tijdschrift hangen de olieprijzen af van drie factoren: welke doelen Iran kiest voor zijn tegenaanvallen, of olie de wereldmarkt nog kan bereiken en wat er politiek met Iran gaat gebeuren. ‘De onzekerheid die de oorlog ontketent kan nog lang blijven hangen,’ aldus The Economist.
Veel van deze dissidenten waarschuwen dat een buitenlandse oorlog Iran niet zal bevrijden
Te midden van alle geopolitieke analyses wijst tijdschrift The Nation op een perspectief dat in het internationale debat vaak onderbelicht blijft: dat van Iraanse dissidenten zelf.
Na de recente protesten veroordeelden activisten, schrijvers, vakbonden en studenten de massale repressie door het regime. Zij spreken van ernstige mensenrechtenschendingen en eisen politieke hervormingen, de vrijlating van politiek gevangenen en een democratische transitie.
Tegelijk waarschuwen veel van deze dissidenten dat een buitenlandse oorlog Iran niet zal bevrijden, maar juist verder kan destabiliseren. Volgens hen zou militaire escalatie de hardliners binnen het regime versterken en vooral de Iraanse bevolking treffen.
Volgens deze groep Iraniërs – die zowel het autoritaire regime als buitenlandse interventie afwijzen – kan echte verandering alleen van binnenuit komen. ‘Buitenlandse militaire interventie zal ons niet bevrijden, maar begraven,’ aldus de activisten geciteerd door The Nation.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
