Tienduizenden tonnen graan zouden al zijn vernietigd
Na het verstrijken van de graandeal is Rusland zich gaan richten op de Oekraïense graanschuur, die essentieel is voor de voedselvoorraad van veelal arme landen in het Midden-Oosten, Azië en Afrika. Volgens BBC is bij de recente Russische raketaanvallen zeker 60.000 ton graan vernietigd en is er grote schade toegebracht aan opslaginfrastructuur aan de Zwarte Zee.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Britse omroep citeert de Oekraïense minister van Landbouw Mykola Solskyi, die zegt dat een ‘aanzienlijk deel’ van de exportinfrastructuur buiten gebruik is geraakt door de aanvallen. Eerder liet het Russische ministerie van Defensie al weten dat, nu de graandeal niet meer geldig is, alle schepen die op weg zijn naar Oekraïense havens worden gezien als potentiële militaire schepen, en daarmee als oorlogspartij.
Deze schepen zullen doelwit kunnen worden door raketaanvallen, en een groot deel van de Zwarte Zee moet daarom vermeden worden door de commerciële scheepvaart, zo liet Rusland weten. Daarop volgden aanvallen op Oekraïense havens, waaronder de haven van Odessa, waar veel grote graanterminals staan.
Meerdere landen komen in de problemen zonder Oekraïens graan
Rusland doet niet langer mee aan de graandeal die een jaar geleden gesloten werd met Oekraïne. Dat schrijft The Kyiv Post. Het land zal niet langer meewerken aan het veilige transport van graan vanuit Oekraïne over de Zwarte Zee richting Afrika.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens Rusland komt Oekraïne de voorwaarden uit de graandeal, die werden besloten na bemiddeling van de VN, niet na. Zo zou de export van Russische kunstmest belemmerd worden. Voor veel landen in Afrika, Azië en het Midden-Oosten betekent het einde van de graandeal een groot probleem.
Zij zijn afhankelijk van Oekraïens graan, dat een van ’s werelds grootste exporteurs van het gewas is. Sinds het sluiten van de graandeal exporteerde het land zeker 33 miljoen ton graan en maïs naar het buitenland. Turkije, dat een grote rol speelde in de totstandkoming van de graandeal, heeft aangekondigd in overleg te gaan met Rusland om de graandeal weer in te voeren.
De oorlog in Soedan duurt al meer dan drie maanden
Vertegenwoordigers van het Soedanese leger zijn teruggekeerd naar Jeddah in Saoedi-Arabië om de onderhandelingen met de Rapid Support Forces (RSF) te hervatten. Dat schrijft Al Jazeera. Het conflict tussen twee rivaliserende generaals is al meer dan drie maanden aan de gang.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het Soedanese leger was een week geleden uit de vredesbesprekingen in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba gestapt. De afgelopen maanden zijn er onder auspiciën van de Verenigde Staten en Saoedi-Arabië verschillende wapenstilstanden overeengekomen, maar de Saoedische en Amerikaanse bemiddelaars hebben de onderhandelingen in juni opgeschort nadat de wapenstilstanden systematisch werden geschonden. Volgens experts ‘geven de rivaliserende generaals de voorkeur aan een uitputtingsslag op zoek naar een militaire overwinning in plaats van onderhandelingen’, aldus Al Jazeera.
Volgens de Verenigde Naties zijn 1,7 miljoen mensen hoofdstad Khartoem ontvlucht. Miljoenen anderen zitten vast in hun huizen, bang om verstrikt te raken in de gevechten. Getuigen maakten zaterdag opnieuw melding van ‘gevechten met verschillende soorten wapens’ in het noordwesten van de hoofdstad en van luchtaanvallen door gevechtsvliegtuigen van het leger in het zuiden.
De alliantie wil het land nog geen lid van de NAVO maken
Op de eerste dag van de NAVO-top in Vilnius is meteen duidelijk geworden dat Oekraïne op korte termijn geen lid van de alliantie zal worden, meldt Politico. Wel zeggen de bondgenoten dat Oekraïne lid kan worden als het land ‘aan de voorwaarden voldoet’ van een lidmaatschap.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky schreef op Twitter dat de beslissing van de lidstaten ‘ongekend en absurd’ is. Zelensky wil hardere toezeggingen, bijvoorbeeld dat Oekraïne na de oorlog tegen Rusland gelijk zal toetreden tot het bondgenootschap. Meerdere Oost-Europese lidstaten steunen die wens.
Onder andere de VS en Duitsland zijn tegen een direct lidmaatschap. De NAVO-landen willen eerst dat, naast dat de oorlog wordt beëindigd, Oekraïne een functionerende rechtstaat heeft en dat de strijdkrachten voldoen aan de NAVO-standaarden. Daar krijgt het land vanaf nu hulp bij van het bondgenootschap, zodat het sneller kan toetreden. Ook zijn nieuwe wapens beloofd, waaronder kruisraketten en Patriot-raketten.
Human Rights Watch roept de VS op dat niet te doen
De Verenigde Staten gaan op korte termijn clustermunitie leveren aan het Oekraïense leger. Dat schrijft The Washington Post. Het besluit is omstreden omdat mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch stelt dat de bommen zorgen voor burgerslachtoffers. Zowel Oekraïne als Rusland maakt momenteel gebruik van clustermunitie.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Veel bondgenoten van Oekraïne, waaronder Nederland, hebben clusterbommen in de ban gedaan juist vanwege het gevaar dat er burgerslachtoffers vallen bij het gebruik van de munitie. Rusland, de VS en Oekraïne gebruiken de bommen nog wel. Volgens Human Rights Watch heeft Rusland honderden mensen vermoord met de munitie tijdens de oorlog in Oekraïne, maar heeft ook Oekraïne de bommen gebruikt en daar zeker acht burgerslachtoffers mee gemaakt.
Omdat clusterbommen in kleine stukken uiteenvallen, die niet altijd gelijk ontploffen maar soms pas jaren later exploderen, is de munitie controversieel. Voor Oekraïne zijn de clusterbommen zeer gewild in het nog steeds traag verlopende tegenoffensief, onder meer om Russische loopgraven te ruimen.
Rusland en Oekraïne beschuldigen elkaar van mogelijke aanval
Rusland en Oekraïne beschuldigden elkaar dinsdag van pogingen om de kerncentrale in Zaporizja te saboteren, schrijft Kyiv Post. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky beweerde dat Rusland mogelijk van plan is om ‘een aanval te simuleren’ op de kerncentrale. Volgens Zelensky hebben Russische militairen ‘objecten die op explosieven lijken’ op de daken van gebouwen op de locatie geplaatst.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Aan Russische zijde beweert het nucleaire agentschap Rosatom dat het Oekraïense leger van plan is om de kerncentrale te belagen. In een toespraak voor de Russische staatstelevisie beweerde een woordvoerder van Rosatom dat Oekraïne van plan was om ‘uiterst nauwkeurige langeafstandswapens’ en drones te gebruiken om de faciliteit aan te vallen.
Volgens het IAEA zijn er ‘geen zichtbare aanwijzingen van mijnen of explosieven’ op de locatie
Het internationale atoomenergieagentschap IAEA zei woensdag dat er ‘geen zichtbare aanwijzingen van mijnen of explosieven’ waren op de locatie aan de hand van satellietbeelden, maar vroeg wel om betere toegang tot de reactordaken ter bevestiging. ‘We blijven extreem waakzaam’, voegde chef Rafael Grossi eraan toe.
Sinds het begin van de invasie bestaat de angst dat er iets met de kerncentrale in Zaporizja, de grootste in Europa, gebeurt. ‘Eerdere acties van de Moskouse strijdkrachten hebben bewezen dat ze bereid zijn enorme verwoestingen aan te richten om hun doelen te bereiken in de gebieden van Oekraïne die ze momenteel bezetten’, waarschuwt Kyiv Post.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week gaan we dieper in op de muiterij van Wagner en leider Prigozjin in Rusland. Hoe kon dit gebeuren en welke invloed hebben de ontwikkelingen op de oorlog?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Waarom keerde Wagner zich tegen Poetin?
‘Op 23 juni begonnen in Rusland een knotsgekke 24 uur. Bedenk even hoe surrealistisch het allemaal was’, opent The Economisteen analyse van de muiterij. ‘Een gewelddadige crimineel en voormalig hotdogverkoper, bijgenaamd de “kok”, leidt een gewapende privémilitie richting Moskou en eist de hoofden van de legerleider en de minister van Defensie. Grenswachten en veiligheidspersoneel verdwijnen en laten hen passeren. Gewone burgers stromen de straat op om het spektakel gade te slaan en een praatje te maken met de militieleden. De staatstelevisie zendt midden in de nacht een speciaal nieuwsbulletin uit. De president van een kernmogendheid doet vanaf het tv-scherm een beroep op zijn veiligheidsdiensten om de opstand te stoppen en belooft een “harde reactie”. De burgemeester van Moskou roept de noodtoestand uit vanwege terreurdreiging. Nog geen vierentwintig uur later stuurt de leider van de Wagner-groep zijn mannen terug en gaat in ballingschap. De aanklacht van hoogverraad wordt ingetrokken; er wordt geen verklaring gegeven’, vat het Britse tijdschrift samen. Dit is inderdaad surrealistisch te noemen. Hoe heeft het zo kunnen gebeuren?
Sinds het begin van de oorlog van Rusland in Oekraïne heeft de Wagner-groep aan de zijde van het Russische leger gevochten, waarbij naar schatting duizenden Wagner-huurlingen zijn ingezet. Hun tactieken zijn wreed en gewelddadig, schrijft The Guardian. De groep, die zichzelf omschrijft als een private military company, bestaat al sinds 2014 en heeft zich gemengd in conflicten in Afrika en het Midden-Oosten. Maar vrijdag doorbrak Prigozjin de gelederen en beschuldigde hij in een video vol scheldwoorden de Russische militaire leiding ervan zijn troepen munitie te onthouden. Hij beweerde dat een kampement van Wagner was gebombardeerd door het Russische leger en beschuldigde het Kremlin ervan tegen het publiek te liegen over de redenen om Oekraïne binnen te vallen.
Die zaterdagochtend stak Prigozjin met zijn Wagner-troepen de grens over en nam hij de Russische stad Rostov aan de Don in. De leider van de huurlingengroep zei dat hij Rostov zou blijven bezetten tot hij kon spreken met de Russische minister van Defensie, Sergej Sjoigoe, en de chef van de Russische Generale Staf, Valeri Gerasimov – ‘zijn rivalen in de Russische militaire leiding’, aldus The Guardian. Toen daar geen gehoor aan werd gegeven, stuurde hij zijn troepen richting Moskou. Uiteindelijk mengde de Belarussische president Aljaksandr Loekasjenka zich in de onderhandelingen en kwam er een akkoord: Prigozjin en Wagner zouden vertrekken naar Belarus, hij en zijn strijders zouden niet beschuldigd worden van verraad. Wagner-strijders die door wilden vechten, konden zich aansluiten bij het Russische leger.
Volgens de Spaanse defensie-expert Jesús A. Núñez Villaverde was het belangrijkste motief voor Prigozjins muiterij het feit dat de Russische defensieminister had afgekondigd dat alle privémilities vanaf 1 juli een contract moeten tekenen met het Russische leger en onder zijn gezag zouden komen te staan. ‘Voor Prigozjin zou dit het verlies betekenen van zijn belangrijkste machtsinstrument, zowel militair als politiek en financieel; iets wat onaanvaardbaar is voor iemand die beweert de beste vertegenwoordiger van het Russische patriottisme te zijn en (tot nu toe) Poetins trouwste bondgenoot was.’
In een audioboodschap op maandag zei Prigozjin dat zijn troepen zich niet zullen scharen onder het Russische leger, dat ze geen contracten zullen ondertekenen en dat Wagner zelfs toestemming zou kunnen krijgen om zijn operaties vanuit Belarus voort te zetten, bericht The Guardian in een ander bericht. Volgens een bericht van Meduzazijn de rekruteringskantoren van Wagner maandag gewoon weer opengegaan. En The Moscow Timesmeldt dat een Wagner-kampement voor achtduizend manschappen in aanbouw is in Belarus.
Welke gevolgen hebben deze ontwikkeling voor Poetin?
‘De Russische president is vernederd’, schrijft The Economist in een tweede analyse. ‘Wagner en Prigozjin, een ex-gevangene die eindigde als Kremlin-fixer, zijn Poetins creaties. In het Russische systeem regeert Poetin door de concurrentie tussen rivaliserende facties met potentieel dodelijke gevolgen in goede banen te leiden. (…) Zijn onvermogen om de muiterij van Wagner te voorkomen, betekent dat hij faalde in zijn belangrijkste taak.’
Maar dat is nog niet alles, schrijft het Britse weekblad. ‘Poetin heeft ook de grenzen van de loyaliteit van zijn volk ontdekt. (…) Sommige burgers leken de mannen van Wagner met voedsel en water te begroeten en juichten Prigozjin toe als een held. Voor het grootste deel hield het reguliere leger zich afzijdig en keek het toe terwijl een bende huurlingen richting Moskou marcheerde.’
Volgens The Economist zit Poetin gevangen in het dilemma tussen hard optreden tegen muiters en zo mogelijk de oorlog in Oekraïne verstoren, en niets doen en zo tonen dat hij kwetsbaar is. Dat hij via Loekasjenka een deal heeft gesloten met Prigozjin is eens te meer een teken van zwakte. ‘In de wereld van Poetin laten machtige leiders mensen niet met zoiets wegkomen en vragen ze niet om hulp van de junior dictator uit het buurland.’
Ook defensie-expert Núñez Villaverde beaamt in El País dat Poetin als verliezer uit de bus is gekomen. ‘Hij heeft politiek gezien verloren, omdat hij niet in staat is het beeld te verbergen van een leider die door zijn eigen demonen wordt overmand en gedwongen wordt om zijn dreigementen met straf [voor Prigozjin] in te trekken. En ook militair gezien, omdat hij geen directe vervanger heeft voor de taken die Wagner de afgelopen jaren op zich heeft genomen.’
Volgens Meduza bestond onder een deel van de Russische elite al ontevredenheid over Poetin. ‘Ze zagen Poetin als de reden dat ze geld, macht en mogelijkheden om zichzelf te verrijken verloren.’ Deze nieuwe knauw voor de reputatie van Poetin zou mogelijk kunnen leiden tot meer onrust. ‘Zodra iedereen inziet dat de keizer naakt is, zal ook zijn hof van hypocrieten worden uitgekleed.’
Informatie van The New York Timesdat de Russische generaal Sergej Soerovikin op de hoogte was van Prigozjins plannen, lijkt erop te wijzen dat er tot in de legertop onenigheid is over Poetin, zo ontdekte de krant via bronnen binnen de Amerikaanse inlichtingendienst. Soerovikin was tot januari de hoogste bevelhebber in Oekraïne. Volgens experts waarmee NYT sprak leek Prigozjin te geloven dat grote delen van het Russische leger zich aan zijn zijde zouden scharen als zijn konvooi oprukte naar Moskou.
Volgens Núñez Villaverde leidt deze situatie tot nog meer chaos: ‘Poetins weigering om degenen die in opstand zijn gekomen tot de grond toe af te slachten, luidt alleen maar nieuwe stormen in voor de toekomst.’
En wat betekenen de gebeurtenissen voor het verloop van de oorlog?
Het nieuws over de muiterij gaf de Oekraïners hoop dat dit weleens het einde zou kunnen inleiden van de Russische invasie in hun land, aldus The Observer. ‘Maar naarmate de uren verstreken en de kans op een burgeroorlog afnam, begon de droom van een einde aan de oorlog er steeds onwaarschijnlijker uit te zien.’
Het is onbekend of Wagner zich helemaal gaat terugtrekken uit Oekraïne nu de leider naar Belarus is verbannen. Maar verschillende media speculeren al wat hiervan de gevolgen zouden kunnen zijn. ‘Kan de totale terugtrekking van de Wagner-groep van het slagveld het verloop van de oorlog in Oekraïne veranderen?’ vraagt ook Le Monde zich af. Ten eerste is belangrijk om te weten wat de huidige rol van Wagner is in de oorlog.
Volgens Le Monde beweert Wagner vijfentwintigduizend manschappen in Oekraïne te hebben, maar analisten geloven dat dit zwaar overdreven is. Zo zou Wagner naar eigen zeggen twintigduizend man hebben verloren in de slag om Bachmoet. Bovendien zijn de meeste mannen van Wagner niet meer aan het front sinds de val van Bachmoet, die op 20 mei door het Russische leger werd aangekondigd, hoewel sommige soldaten achterbleven, aldus de Franse krant. ‘De totale terugtrekking van de Wagner-troepen uit Oekraïne, mocht die bevestigd worden, zou de slagorde dus niet veranderen, althans niet op korte termijn. Bovendien zijn de mannen van Prigozjin volledig afwezig aan het zuidelijke front, waar een deel van het tegenoffensief dat het Oekraïense leger op 4 juni lanceerde, is geconcentreerd.’
Toch neemt de Russische legerleiding volgens analisten een risico als ze Wagners activiteiten in Oekraïne stopt, schrijft Le Monde. ‘De strijdkrachten van de Wagner-groep zijn veel geharder dan die van de reguliere troepen en werden ingezet in de zwaarste gevechten, waar de verliezen het hoogst waren.’ Omdat Wagner uit huurlingen en ex-gevangenen bestaat, konden ze makkelijker worden ingezet in gevaarlijke situaties waarbij veel doden vallen. ‘Politieke verantwoordelijkheid nemen voor een groot aantal doden is ingewikkelder met soldaten van het contingent dan met huurlingen. Je moet verantwoording afleggen aan hun families en nieuwe dienstplichtigen mobiliseren,’ aldus een defensie-expert in de Franse krant. Zonder Wagner is het voor Rusland dus veel moeilijker om een doorbraak te forceren in de oorlog.
Sommige analisten vragen zich ook af of de reguliere strijdkrachten uit elkaar zullen vallen als de mannen van Wagner zich terugtrekken, zelfs als een aantal van hen zich bij het reguliere leger zou kunnen aansluiten, zoals het Kremlin graag zou zien. Ook stonden enkele legeronderdelen tijdens zijn muiterij openlijk aan de kant van Prigozjin. Russische militaire bloggers hebben gesproken over deserties in eenheden aan het front na Prigozjins actie, schrijft Le Monde.
‘Een situatie die volgens de onderzoekers het directe gevolg is van de privatisering door Moskou van een deel van zijn strijdkrachten. Door te vertrouwen op huurlingen heeft Poetin een val voor zichzelf gezet: de muiterij van Prigozjin en de roep om hulp van de Tsjetsjeen [Ramzan] Kadyrov laten zien dat hij niets meer zonder hen kan’, zegt een defensie-expert tegen de Franse krant.
‘De kansen op een Oekraïense doorbraak zijn deze zomer dramatisch gestegen’, concludeert ook Luke Harding, Ruslandcorrespondent van The Observer. ‘Als het moreel in de Russische frontlinie instort en soldaten niet bereid zijn om te vechten, kan er snel terrein worden veroverd.’
De baas van huurlingenleger Wagner Jevgeni Prigozjin heeft maandag voor het eerst gereageerd op de door hem geleide gewapende opstand afgelopen weekend. In een spraakbericht zegt Prigozjin dat zijn opmars naar Moskou ‘een protest’ was, en niet bedoeld ‘om de regering in het land omver te werpen’. Dat schrijft The New York Times.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Waar Prigozjin momenteel is, is niet bekend. Russische autoriteiten zeiden dat hij naar Belarus zou vertrekken, net als militairen van Wagner, maar dat is nog niet officieel bevestigd. In het spraakbericht zegt de Wagner-baas er ook niets over en uit hij opnieuw scherpe kritiek op de Russische legerleiding, die zijn huurlingenleger zou hebben willen ontbinden.
President Vladimir Poetin heeft maandag voor het eerst gereageerd op de gewapende opstand van de Wagner-militairen, die zaterdag Moskou tot op 200 kilometer naderden totdat ze ineens rechtsomkeert maakten. Poetin herhaalde dat de acties van Prigozjin verraad waren en dat zijn strijders terug kunnen naar het front of zich moeten verplaatsen naar Belarus.
Tientallen kinderen zouden in het weeshuis zijn overleden
Het Rode Kruis heeft zo’n driehonderd kinderen uit een weeshuis in de Soedanese hoofdstad Khartoem geëvacueerd vanwege het aanhoudende geweld. Dat schrijft CNN. Door de oorlog in het Afrikaanse land zijn tientallen kinderen in het weeshuis overleden, onder meer door ondervoeding en uitdroging.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De kinderen, die allemaal tussen de een en vijftien jaar oud zijn, konden het weeshuis verlaten dankzij een corridor die de beide strijdende partijen in Khartoem hadden opgezet. Eerder kon het Rode Kruis de kinderen niet evacueren vanwege de vele beschietingen in de Soedanese hoofdstad. Ook medewerkers van het weeshuis zijn geëvacueerd.
Voordat in april gevechten uitbraken tussen het regeringsleger en de RSF, zaten er vierhonderd kinderen in het tehuis. Nadat de gevechten begonnen, was het vrijwel onmogelijk om humanitaire hulp te verlenen, aangezien wapenstilstanden telkens geschonden werden. Medewerkers konden daardoor niet aan babyvoeding en medicijnen komen en hebben zeker zeventig kinderen moeten begraven.
Een groot gebied is binnen enkele uren onder water gelopen
De oorlog in Oekraïne heeft een nieuwe wending genomen nadat explosies in de nacht van maandag op dinsdag de Nova Kachovka-dam opbliezen, waardoor het stuwmeer achter de dam begon leeg te lopen. Volgens Deutsche Welle zijn tienduizenden inwoners uit nabijgelegen dorpen geëvacueerd en dreigen ook buitenwijken van Cherson onder te lopen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De stuwdam is van groot belang voor honderdduizenden inwoners in de omgeving, voor de drinkwatervoorziening van de door Rusland geannexeerde Krim, voor irrigatie van landbouwgrond en voor de koeling van de grootste kerncentrale in Europa. Het tegenoffensief van Oekraïne, dat deze week begonnen zou zijn, zou flinke vertraging hebben opgelopen door het opblazen van de dam.
Verschillende westerse landen wijzen daarom naar Rusland als verantwoordelijke voor de explosies. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky spreekt van terrorisme door Rusland en wijst erop dat het gebied rondom de dam al in Russische handen was, waardoor het onmogelijk zou zijn geweest voor Oekraïne om de dam te laten ontploffen. Rusland wijst juist naar Oekraïne, en zegt dat het de Krim wil afsnijden van drinkwater.
Ook het ISW zegt dat er sprake is van grootschalige aanvallen
Volgens Rusland zijn Oekraïense troepen eindelijk begonnen aan het langverwachte tegenoffensief. Op staatspersbureau TASS wordt gezegd dat er sprake is van grootschalige aanvallen in de deels door Rusland bezette Oekraïense regio Zaporizja. Oekraïense autoriteiten weigeren te bevestigen dat het tegenoffensief van start is gegaan.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Zo heeft de Oekraïense president Volodymyr Zelensky benadrukt dat zijn regering geen aankondiging zal doen over wanneer de gevechten worden ingezet. Berichten over aanvallen door Oekraïense strijdkrachten worden afgedaan als nepnieuws. Toch zeggen ook experts dat er sprake is van een nieuwe golf grootscheepse aanvallen die zouden kunnen duiden op een ingezet tegenoffensief.
Het toonaangevende Amerikaanse Institute for the Study of War zegt dat er op meerdere plekken langs de frontlinie sprake is van een toename in gevechten en van Oekraïense troepenbewegingen, maar benadrukken dat het nog maanden kan duren voordat er duidelijkheid is over de omvang en de richting van het tegenoffensief.
Bijna vijftig landen kwamen bijeen in Moldavië voor overleg
Landen die onderdeel uitmaken van de Europese Politieke Gemeenschap (EPG) zijn donderdag bijeen gekomen voor overleg, schrijft persbureau AFP.Het zwaartepunt van de top, die plaatsvond in Moldavië, was de oorlog in Oekraïne. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky was aanwezig bij de top: hij lobbyde volop voor de levering van F-16’s.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Er waren in totaal bijna vijftig landen, met name EU-lidstaten en buurlanden, aanwezig op de top. Naast gesprekken over leveringen van gevechtsvliegtuigen, werd er gesproken over wanneer de trainingen voor Oekraïense piloten moeten beginnen. Onder meer Nederland is betrokken bij het geven van die trainingen.
Daarnaast werd er op de top gewerkt aan een nieuwe zogeheten Patriot-coalitie, oftewel een samenwerking van landen die zorgen voor de levering van het luchtafweergeschut aan Oekraïne. Zelensky zelf bleef op de top herhalen dat Oekraïne dit jaar nog een NAVO- en EU-lidmaatschap zou moeten krijgen.
Oekraïne heeft dinsdag een grootschalige droneaanval op Moskou uitgevoerd, schrijft het Russische staatspersbureau TASS. Acht drones zouden in de vroege ochtend richting de Russische hoofdstad zijn gevlogen en onschadelijk zijn gemaakt door de Russische luchtafweer. Er zou enkel schade aan gebouwen zijn.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Oekraïne ontkent alle betrokkenheid bij de aanval. Volgens de Russische president Vladimir Poetin is er sprake van een provocatie. Eerder beschuldigde Rusland Oekraïne al van een inval in een Russische grensregio en een aanslag op het Kremlin. Beide keren zei Oekraïne niet betrokken te zijn.
Desondanks zei de Britse minister van Buitenlandse Zaken James Cleverly dinsdag dat Oekraïne het recht heeft om uit zelfverdediging aanvallen op Russisch grondgebied uit te voeren. ‘Legitieme militaire doelen buiten de eigen grens maken deel uit van het recht op zelfverdediging van Oekraïne,’ zei Cleverly tijdens een persconferentie in Estland volgens Sky News.
Bij het conflict in Soedan zijn niet alleen de twee binnenlandse legers SAF en RSF betrokken. Door de strategische ligging van het land mengen ook andere landen zich erin, zoals Egypte en Rusland. Zal dit leiden tot een escalatie?
Vier dagen na het begin van de oorlog in Khartoem, de hoofdstad van Soedan, het huis van Mohammed. De soldaten droegen de zakenman (wiens naam we om veiligheidsredenen hebben aangepast) en zijn familie op te vertrekken en plaatsten luchtafweergeschut op het dak van zijn appartement. Mohammeds gezin trok bij familie in, in een rustigere buurt. Maar ook daar werd het al snel onveilig: de gevechten breidden zich uit en de straten raakten bezaaid met lichamen.
De strijd begon enkel als een machtsstrijd tussen het officiële leger, ofwel de Soedanese Armed Forces (SAF), en de Rapid Support Forces (RSF), een militie die is uitgegroeid tot een paramilitaire organisatie. Maar het geopolitieke belang van Soedan brengt hier mogelijk verandering in. Hoe langer het conflict voortduurt, hoe groter de kans dat ook buitenstaanders zich ermee gaan bemoeien.
Streng toezicht
Soedan ligt aan de Nijl, de levensader van Egypte. Het land heeft bovendien havens in de buurt van de Hoorn van Afrika, het zuidelijke knooppunt van de Rode Zee, niet ver van de Perzische Golf; allemaal essentiële pijlers voor de wereldeconomie. De VS, China en Frankrijk houden dan ook streng toezicht op de regio: alle drie de landen hebben een militaire basis in Djibouti. ‘De Hoorn is van groot strategisch belang en een microkosmos van andere internationale geschillen,’ zegt Comfort Ero, voorzitter van de International Crisis Group, een denktank die zich richt op conflicten. Het is een plek waar ‘het Westen en het Oosten samenkomen, waar de Golf en Europa bijeenkomen’.
Voorlopig lijken de twee Soedanese partijen aan elkaar gewaagd. De SAF staat onder bevel van generaal Abdel Fattah al-Burhan, die in 2019 en 2021 met staatsgrepen de macht overnam. Vervolgens consolideerde hij deze macht, waardoor hij in feite de leider van Soedan werd. Aan het begin van het conflict had de SAF een aanzienlijke, traditionele, militaire macht, met onder andere tanks en gevechtsvliegtuigen. De RSF lijkt op het eerste gezicht de underdog. Maar bevelvoerder Muhammad Hamdan Dagalo (beter bekend als Hemedti) beschikt over grote particuliere rijkdom, omdat de RSF naar verluidt delen van de Soedanese goudhandel in handen heeft. Hij leidt tienduizenden trouwe soldaten.
De omverwerping van het islamistische regime van dictator Omar al-Bashir in 2019 maakte de weg vrij voor Dagalo. Zijn vermogen stelde hem vervolgens in staat om met generaal Burhan te wedijveren om de macht. Uiteindelijk schopte Dagalo het zelfs tot vicepresident. Wapens en geld hebben de afgelopen jaren wellicht ook een rol gespeeld in zijn ontwikkeling tot semiautonome figuur op het internationale toneel en tot iemand die deals sluit met buitenlandse mogendheden. De RSF is niet zomaar een ‘opstandige militie’, zegt Sharath Srinivasan, Soedan-deskundige aan de universiteit van Cambridge. ‘Het is een speler met nationale invloed.’
Al drie weken lang woeden er gevechten in Khartoem en elders, met name in West-Darfoer, maar nog geen van beide partijen heeft een beslissend voordeel weten te behalen. De RSF mist tanks en een luchtmacht, maar compenseert dat gebrek door zich te verschansen in woonwijken in de hoofdstad. Volgens een Soedanese vrouw wier vier nichtjes via een ventilatierooster ontsnapten nadat de RSF hun huis had bezet, verkrachten mannen van de RSF vrouwen en worden ze gedwongen voor hen te koken.
Dagalo wordt in Khartoem gehaat door inwoners, die hem verantwoordelijk houden voor een massaslachting onder honderden demonstranten
Inwoners van Khartoem hebben verder te kampen met luchtaanvallen door de SAF. Op 1 mei stierven drie vrouwen die tegenover een ziekenhuis thee verkochten doordat een bom explodeerde. Volgens de VN zijn bij de gevechten al meer dan vijfhonderd burgers gedood en nog veel meer gewond geraakt (het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk veel hoger). Naar verwachting zullen de komende weken en maanden maar liefst achthonderdduizend vluchtelingen de Soedanese grenzen oversteken.
De troepen van de RSF worden beter betaald en hebben meer recente gevechtservaring dan die van de SAF. Onlangs zijn ze erin geslaagd belangrijke delen van de hoofdstad in beslag te nemen, waaronder de internationale luchthaven en de grootste olieraffinaderij van het land. Ze lijken bovendien de controle te hebben over het presidentiële paleis en de staatsomroep. ‘De afgelopen twee weken gedroegen ze zich alsof ze het hier voor het zeggen hadden,’ zegt Waleed Adem, inwoner van een wijk in Oost-Khartoem die door de RSF is bezet.
De RSF overheerst ook in Darfoer, de thuisregio van Dagalo, waar het de macht heeft over twee van de drie aanwezige luchtmachtbases. In el-Geneina braken bloedige gevechten uit toen tribale Arabische milities, gelieerd aan de RSF, niet-Arabieren in de stad aanvielen. Inmiddels zijn die weer gestaakt.
Verder is vrijwel overal het leger de baas. Duizenden Soedanezen en buitenlanders zijn geëvacueerd uit Port Soedan, aan de Rode Zee in het onrustige oosten van het land. Die stad werd aan het begin van de oorlog door de SAF bezet. Ook op het platteland rond Khartoem is het min of meer rustig. ‘Het leven gaat hier gewoon zijn gangetje,’ meldt een universitair professor. Hij ontvluchtte onlangs met zijn gezin de stad.
‘Khartoem zal lang een bloedbad blijven’
De RSF voert een guerrillacampagne, met aanvallen op legereenheden en faciliteiten in de hoofdstad, maar langzaam begint de controle van de SAF over het luchtruim zijn tol te eisen. ‘We hebben al hun voorraden rond Khartoem aangevallen,’ zegt een soldaat van de SAF. Verschillende konvooien met versterkingen voor de RSF uit Darfoer zijn naar verluidt vernietigd door luchtaanvallen.
De vraag is of de twee partijen de impasse snel kunnen doorbreken. De SAF heeft tientallen jaren ervaring met het neerslaan van opstanden in afgelegen gebieden, maar nooit eerder deden ze dat in de hoofdstad. De SAF kan in Khartoem simpelweg niet winnen door alles plat te bombarderen, zoals het dat elders heeft geprobeerd. ‘Khartoem zal lang een bloedbad blijven,’ voorspelt een westerse veiligheidsanalist. Hij voegt eraan toe dat de SAF door interne verdeeldheid binnen het leiderschap mogelijk te weinig voordeel behaalt uit zijn aanzienlijke voorsprong op zware wapens.
Ook de RSF bevindt zich in een lastig parket. De organisatie zal moeite hebben haar troepen te bevoorraden en te herbewapenen terwijl de gevechten voortduren. Zelfs in het geval van een overwinning, wat onwaarschijnlijk is, zal Dagalo moeite hebben om Soedan te leiden. Hij wordt in Khartoem gehaat door inwoners, die hem namelijk verantwoordelijk houden voor een massaslachting die troepen van de RSF, de politie en de inlichtingendienst in 2019 verrichtten onder honderden demonstranten. Het huidige gedrag van zijn troepen heeft ze alleen maar minder populair gemaakt. ‘Het volk staat achter het leger,’ aldus Adem.
Strategisch waardevol
Of er inderdaad een langdurige oorlog op komst is, hangt af van hoe de buurlanden van Soedan op de situatie zullen reageren. Soedan geldt door zijn omvang en strategische ligging aan de Rode Zee al langer als strategisch waardevol – zowel voor de landen in de regio als voor China, Rusland en het Westen – vanwege de scheepvaart naar de zeestraat Bab al-Mandab. Ongeveer 10 procent van de wereldhandel over zee gaat hierdoorheen.
De economische belangen van de Golfstaten, met name de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en Saoedi-Arabië, lopen gevaar. Een bedrijf uit de Emiraten sloot in december een deal ter waarde van zes miljard dollar om aan de Rode Zeekust van Soedan een haven en een economische zone te ontwikkelen. De Saoedi’s en de Emiraten steunden Burhan en Dagalo na hun gezamenlijke staatsgreep en boden zo’n drie miljard dollar aan noodhulp. Geen van beide landen heeft er belang bij het conflict aan te wakkeren. Saoedi-Arabië heeft al duizenden Soedanezen geëvacueerd die probeerden te vluchten via Port Soedan. Net als Europa vreest het een plotselinge toestroom van vluchtelingen.
Maar de zaken worden ingewikkelder door de schimmige relatie die Dagalo heeft met de VAE. Hij nam in 2017 geld en wapens aan van de VAE, in ruil waarvoor de RSF de Emiraten bijstonden bij hun oorlog in Jemen. Sindsdien heeft hij banden opgebouwd in Abu Dhabi en Dubai, de twee belangrijkste deelstaten van de Emiraten. Toch hebben de Emiraten ‘geen bijzondere affiniteit met Hemedti’, aldus Harry Verhoeven van Columbia-universiteit. Sinds het begin van de oorlog zijn er geen aanwijzingen dat de VAE RSF-troepen zijn blijven bevoorraden. De Golfstaten kunnen zich dus ‘afzijdig houden en zich indekken om te zien welke kant het opgaat’, aldus Comfort Ero.
‘Hoe langer het conflict voortduurt, hoe meer externe partijen zich ermee zullen bemoeien’
De positie van Rusland is minder duidelijk. Een Russische huurlingenorganisatie, de schimmige Wagner Group, is naar verluidt betrokken bij de goudwinning in Soedan en zou de RSF van wapens voorzien. Het Kremlin wil vooral ‘voorkomen dat er in Soedan een democratische machtswisseling plaatsvindt’, aldus Samuel Ramani, auteur van Russia in Africa. De Russische regering wil aan de Rode Zee een marinebasis bouwen en is daarom beter af met een militaire regering in Khartoem dan met de prille democratische regering die door de coups van de junta in de kiem is gesmoord.
De burgeroorlog in Soedan is nog geen echte proxy-oorlog, zoals de conflicten in Libië, Syrië en Jemen zijn. Maar het land deelt lange en instabiele grenzen met buurlanden die eveneens door conflicten worden geteisterd, waaronder de Centraal-Afrikaanse Republiek, Tsjaad, Libië en Zuid-Soedan. In elk van deze landen zijn grote, uiteenlopende groepen van milities en rebellenorganisaties te vinden, waarvan vele etnische of zakelijke banden hebben met de RSF of zijn rivalen. Sommige wachten af tot het moment waarop ze van de chaos in Soedan kunnen profiteren. ‘Hoe langer het conflict voortduurt, hoe meer externe partijen zich ermee zullen bemoeien,’ waarschuwt Suliman Baldo, hoofd van de Sudan Transparency and Policy Tracker, een groep die toezicht houdt op het conflict.
Issaias Afwerki, de president van Eritrea, zal zich misschien ook in het conflict willen mengen. Hij heeft banden met Dagalo en verleende in het verleden steun aan Soedanese rebellen. Een andere kandidaat is Khalifa Haftar, een Libische krijgsheer die banden met de Wagner Group heeft en naar verluidt al brandstof en wapens naar de RSF heeft gestuurd.
De RSF van Dagalo en het Libische Nationale Leger (LNA) van Haftar, dat de macht heeft over een groot deel van Oost-Libië, hebben in het verleden samengewerkt. De RSF-troepen steunden in 2019 het LNA – dat ook door de VAE werd gesteund – bij een aanval op Tripoli, de hoofdstad van Libië. De oudste zoon van Haftar was twee dagen voordat de burgeroorlog in Soedan uitbrak in Khartoem om Dagalo te ontmoeten.
Haftar zou de RSF dus kunnen steunen, maar moet ook zijn goede relatie met Egypte, een van zijn andere buitenlandse sponsors, behouden. Egypte, dat al lange tijd het meest invloedrijke buurland van Soedan is, is een vurig voorstander van de SAF van Burhan. Egypte beschouwt de situatie in Soedan als een essentiële factor voor zijn eigen nationale veiligheid en ziet noch een burgerregering, noch Dagalo graag de leiding nemen.
Grootschaliger conflict
Vroeg in de oorlog zou een Egyptisch vliegtuig een RSF-munitieopslagplaats hebben geraakt. Op 1 mei beschuldigde Dagalo de Egyptische luchtmacht ervan doelwitten in Khartoem te hebben beschoten. Het is onbekend in hoeverre Egypte militair bij het conflict betrokken is, maar het is waarschijnlijk dat Egypte zijn steun zal opvoeren als de SAF verzwakt. ‘Egypte is de belangrijkste factor,’ zegt Magdi el-Gizouli van het Rift Valley Institute. ‘Het doel van Egypte is nu om de centrale macht in Soedan te handhaven.’
Een grootschaliger conflict kan nog worden voorkomen. Ondanks etnische botsingen in Darfoer is het conflict tot nu toe over het algemeen beperkt gebleven tot gevechten tussen de twee gewapende facties. Na bemiddeling door de president van Zuid-Soedan stemden beide partijen op 2 mei in met een staakt-het-vuren van zeven dagen, dat inging op 4 mei. Vredesbesprekingen gaan mogelijk binnenkort van start.
Ondertussen voltrekt zich een humanitaire ramp. De voedsel- en watervoorraden in Khartoem slinken. Bijna geen enkel ziekenhuis in de hoofdstad functioneert nog. Zwangere vrouwen overlijden onderweg naar het ziekenhuis. ‘Als het staakt-het-vuren niet serieus wordt genomen,’ waarschuwt Mohamed Lemine, het hoofd van de VN-organisatie voor seksuele en reproductieve gezondheid in Soedan, ‘zal alles instorten.’
De verdachten zouden al zijn vrijgelaten in een gevangenenruil
Rusland heeft aangekondigd dat een rechtbank in de zuidelijke stad Rostov aan de Don vijf buitenlandse mannen zal berechten, meldt The Guardian. Het gaat om drie Britten, een Zweed en een Kroaat, die ervan worden beschuldigd aan de zijde van het Oekraïense leger tegen Moskou te hebben gevochten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het proces begint op 31 mei en de mannen worden onder andere aangeklaagd voor terrorisme. Volgens het Russische staatspersbureau RIA Novosti zouden ze hebben gevochten in het Azov-regiment en tijdens de slag om de Oekraïense stad Marioepol zijn gevangengenomen. Het Azov-regiment is door Rusland aangemerkt als een terroristische organisatie, schrijft de Britse krant. De mannen worden vermoedelijk bij verstek berecht.
De Britten zijn geïdentificeerd als John Harding, Andrew Hill en Dylan Healy. De Zweedse staatsburger heet Mathias Gustafsson en de Kroaat Vjekoslav Prebeg. Alle vijf mannen zouden al zijn vrijgelaten als onderdeel van een gevangenenruil in 2022.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
