Tag: PVV

De Europese pers over winst Geert Wilders: ‘Slecht nieuws voor Oekraïne’

Het eclatante succes van de PVV bij de verkiezingen in Nederland is niet aan de Europese pers voorbijgegaan. Er waait een gure, extreemrechtse wind door Europa, is de teneur.

Keuze uit het archief

Nederland zit sinds deze week weer zonder regering. Het duurde maar liefst zeven maanden om een kabinet te vormen, maar na elf maanden besloot Geert Wilders de stekker eruit te trekken. Net als de vorige regering viel ook dit kabinet over het thema migratie.
Meteen na de verkiezingswinst van de PVV in november 2023 onderzocht 360 Magazine wat buitenlandse kranten en tijdschriften schreven over hoe Nederland onder Wilders eruit zou komen te zien. Het lijkt er vooralsnog op dat hun sombere voorspellingen grotendeels niet zijn uitgekomen.

‘Geert Wilders kan bli Europas nya mardröm,’ schrijft de Zweedse krant Sydsvenskan: Geert Wilders kan weleens de nieuwe nachtmerrie van Europa worden. ‘Want hij heeft dan misschien zijn anti-immigratieretoriek wat afgezwakt, er is geen indicatie dat hij hetzelfde zal doen met zijn kritiek op de EU.’ Volgens de krant zijn er weliswaar geen tekenen dat Nederlandse kiezers een Nexit willen, maar samen met andere extreemrechtse leiders zou Wilders de Europese dynamiek weleens radicaal kunnen veranderen.

‘Deze uitslag voorspelt weinig goeds voor de tot nu toe belangrijke rol van Nederland als stabielste vooruitstrevende democratie in Europa.’ Karin Schmidt van het Duitse televisieprogramma Tagesschau stelt dat Brussel zich moet wapenen tegen nog veel meer tegenstand, ‘want deze uitslag wekt een duister voorgevoel op over de uitkomst van de Europese verkiezingen van volgend jaar juni. Volgens peilingen kunnen rechts-populistische, eurosceptische partijen de overhand krijgen in het Europees Parlement.’

‘Slecht nieuws voor Oekraïne, vooral omdat Nederland de eerste was die F16’s leverde’

Ook Bens Latkovskis van de Letse krant Neatkarīgā is somber: ‘De overwinning van Wilders in Nederland is reden tot zorg. Zijn anti-immigratie- en anti-islamretoriek, die ook de harten van veel rechtse Letten verwarmt, gaat gepaard met vijandigheid tegenover de EU, verzet tegen de steun aan Oekraïne en min of meer directe steun voor Poetin. De overwinning van Wilders versterkt alleen maar het kamp van Orbán, Fico en anderen. Maar dit gaat niet langer over Milei, Wilders, Orbán of Trump. We moeten het hebben over iets dat verder gaat: over de crisis van het politieke systeem, of zelfs de ineenstorting van de bestaande wereldorde.’

Op nieuwssite Gazeta.ua maakt de Oekraïense politicoloog Viktor Andrusiv zich zorgen over de Nederlandse steun aan Oekraïne: ‘Het aantal gelijkgestemden van Orbán in de EU neemt toe. Nederland, waar Geert Wilders de verkiezingen won, sluit zich bij hem aan en hij is even populistisch, anti-Europees en anti-Oekraïens. Slecht nieuws voor ons, vooral omdat Nederland de eerste was die F16’s leverde.’

Gematigde vreugde

Het Poolse tijdschrift Krytyka Polityczna ziet gematigde vreugde bij extreemrechts in Polen: ‘Wilders’ grote comeback veroorzaakt euforie bij extreemrechts Europa, maar [de uiterst rechtse Poolse partij] Konfederacja is terughoudender. De partij staat weliswaar achter anti-immigratie eisen gericht tegen moslims, zoals het verbieden van moskeeën of de Koran, maar ziet tegelijk een fundamenteel probleem: Wilders wil ook minder Polen. En ondertussen staat hij zeer sympathiek tegenover Poetin en bekritiseert hij vaak de hulp aan Oekraïne.

Dat Wilders niet alleen minder Polen wil, maar ook minder Roemenen en Bulgaren, signaleert Christo Rimpopow in het Bulgaarse weekblad Club Z: ‘Wilders is niet alleen tegen onze toetreding tot Schengen, maar heeft ook herhaaldelijk opgeroepen om Bulgarije en Roemenië uit te sluiten van de EU. In 2012 lanceerde hij een website waar Nederlanders konden praten over hun “problemen” met burgers uit verschillende Europese landen. Op de homepage stond: “Zorgen zij voor problemen? Of bent u uw baan kwijtgeraakt door een Pool, een Bulgaar, een Roemeen of iemand anders uit Centraal-Europa? We horen het graag.” Het ziet ernaar uit dat onze diplomaten binnenkort te maken krijgen met het wilde racisme van Wilders en medestanders die streven naar een “probleemloos” Nederland.’

Europa-correspondent Jon Henley van The Guardian vat de ruk naar extreemrechts in Europa als volgt samen: ‘Van Helsinki tot Rome en van Berlijn tot Brussel stijgen extreemrechtse partijen gestaag in de peilingen. Ze beïnvloeden het beleid van traditioneel rechts om hun nativistische en populistische gedachtengoed te weerspiegelen, en ze bezetten ministerposten in coalitieregeringen.’

‘Van Helsinki tot Rome en van Berlijn tot Brussel stijgen extreemrechtse partijen gestaag in de peilingen’

Zijn opsomming begint met de postfascistische partij van Giorgia Meloni, premier van de meest rechtse regering van Italië sinds de Tweede Wereldoorlog. In Finland maakt extreemrechts deel uit van de regeringscoalitie en de Zweedse coalitie krijgt gedoogsteun van extreemrechts, in ruil voor belangrijke concessies. In Oostenrijk ligt de FPÖ op voorsprong, minder dan een jaar voor de verkiezingen, en in Duitsland heeft de extreemrechtse AfD alleen de centrumrechtse CDU nog voor zich.

Het extreemrechtse Rassemblement National van Marine Le Pen zou winnen als er nu presidentsverkiezingen werden gehouden in Frankrijk, en bij de verkiezingen in België in juni lijken extreemrechtse Vlaamse nationalisten te gaan winnen. ‘Geen wonder,’ schrijft Henley, ‘dat extreemrechtse leiders, van Le Pen tot Orbán uit Hongarije, Matteo Salvini uit Italië, Alice Weidel van de AfD en Tom Van Grieken van Vlaams Belang, zich haastten om Wilders te feliciteren.’

De observatie van de Franse krant Le Monde dat ‘het origineel het altijd wint van de kopie’, sluit naadloos aan bij de analyse in The Guardian van politicoloog Cas Mudde, gespecialiseerd in politiek extremisme. Nederlandse partijen, aldus Mudde, hebben bijna 25 jaar lang extreemrechtse kiezers gepamperd, in de hoop extreemrechtse partijen de mond te snoeren. Dat is mislukt, en nu is een extreemrechtse partij de grootste van Nederland. ‘Misschien kan het land nu, ruim twintig jaar na de opkomst van Pim Fortuyn, eindelijk eens een eerlijke en open discussie beginnen over zijn extreemrechtse probleem.’

Lees ook:

Wat zij zeggen over de verkiezingswinst van Geert Wilders

4 december 2023
‘De Nederlandse kiezer heeft de “zuinige” Mark Rutte beloond’

De Tweede Kamerverkiezingen zijn ook in de rest van Europa niet onopgemerkt gebleven. Eén vraag bleek journalisten van Duitsland tot Italië mateloos te fascineren: waarom stemt Nederland al tien jaar lang op ‘Teflon Mark’?

‘Ook voor Nederland geldt de befaamde zin uit De tijgerkat [een roman van G. Tomasi di Lampedusa]: “alles moet veranderen opdat alles hetzelfde blijft”,’ schrijft het Italiaanse dagblad La Repubblica. ‘Nederland kiest voor continuïteit,’ kopt ook het Zwitserse dagblad Neue Zürcher Zeitung. ‘Mark Rutte kan in Nederland blijven regeren, en het vormen van een regering zou deze keer gemakkelijker moeten zijn dan vier jaar geleden,’ aldus de Duitse kwaliteitskrant Frankfurter Allgemeine. En dat ‘na een saaie campagne tijdens de pandemie die werd gezien als een referendum over de prestaties van de regering tijdens de crisis,’ schrijft The Guardian.

Het Duitse tijdschrift Der Spiegel klinkt enigszins verbaasd over de overwinning van de VVD: ‘De regering-Rutte kondigde in januari zijn aftreden aan vanwege een schandaal met ten onrechte teruggevorderde kindertoeslag. Maar noch de affaire, noch het relatief hoge aantal coronabesmettingen in zijn land veranderde blijkbaar iets aan de populariteit van de premier.’

De aandacht voor Ruttes verkiezingsoverwinning gaat ook in veel Italiaanse kranten gepaard met enige wrok en onbegrip. ‘De Nederlandse kiezers hebben de “zuinige” Mark Rutte beloond,’ aldus de in Milaan gevestigde Corriere della Sera. ‘[Het] blijkt dat Rutte en zijn centrumrechtse partij sterker zijn geworden, ondanks de schandalen die hem tot aftreden hebben gedwongen.’

‘De kiezers lijken het beleid van bezuinigingen op de overheidsfinanciën (en de harde lijn ten aanzien van de Zuid-Europese landen, te beginnen met Italië) en de beperkende coronamaatregelen die aan de Nederlanders zijn opgelegd, te hebben gewaardeerd.’

Rutte zou zijn succes er volgens de krant zelfs aan danken. ‘Wat kan de Nederlanders ervan hebben overtuigd toch weer op Rutte te stemmen? Bijna zeker zijn houding ten opzichte van Europa en het herstelplan: de centrumrechtse regering nam herhaaldelijk onbuigzame en obstructieve standpunten in ten opzichte van de openingen die Brussel maakte voor de landen met de grootste schuldenlast (waaronder Italië).’

‘Zijn verkiezingsoverwinning zou Rutte er nu van kunnen overtuigen om zijn rigoureuze en “zuinige” beleid weer op de Europese tafel te leggen,’ vreest de Italiaanse krant.

Toeslagenaffaire

De grootste verbazing betreft de vergevingsgezindheid van de Nederlandse kiezer na de toeslagenaffaire. ‘Ongeveer 26.000 arme Nederlandse gezinnen waren door de belastingdienst gedwongen de van de staat ontvangen financiële steun terug te betalen. (…) Deze beschuldigingen bleken ongegrond, en de getroffen families kwamen in ernstige moeilijkheden.’ The Guardian wijst er als enige buitenlandse krant op dat veel slachtoffers van de toeslagenaffaire ‘racistisch werden geprofileerd’.

‘De gladde Mark Rutte’, kopt de Beierse krant Süddeutsche Zeitung boven een profiel van de verkiezingsoverwinnaar van de VVD. ‘Wat is de reden van zijn succes?’

‘Met het oog op het virus kon Rutte in zijn favoriete rol glijden: die van de hardwerkende probleemoplosser en zorgdrager’

De krant meent dat Rutte vooral heeft geprofiteerd van corona. ‘Een jaar geleden, voor de pandemie, zou de herverkiezing van de 54-jarige premier nog verre van zeker zijn geweest. Maar met het oog op het virus kon Rutte in zijn favoriete rol glijden: die van de hardwerkende probleemoplosser en zorgdrager, die schijnbaar boven de partijen staat en het land door de crisis loodst.’

‘De behoefte aan een betrouwbare crisismanager in het Catshuis was veel sterker dan de behoefte aan verandering,’ duidt ook de Frankfurter Allgemeine.

De zuinige kameleon

Toch is er ook veel kritiek op Rutte, schrijft SZ, wegens ‘een gebrek aan betaalbare woningen en grote problemen op het gebied van onderwijs en gezondheidszorg, dat volgens velen systematisch kapot is bezuinigd’.

‘[Maar] zijn flexibiliteit hielp Rutte om zich te ontworstelen aan de schandalen en crises waarmee zijn regeringsjaren gepaard gingen. Het waren altijd de anderen die moesten boeten. De kinderopvangtoeslagaffaire is daar een goed voorbeeld van. (…) Rutte en zijn kabinet zijn om die reden in januari afgetreden en demissionair verdergegaan. Maar hij heeft zich, als hoofdverantwoordelijke, toch weer verkiesbaar gesteld.’

‘Wat de kiezers blijkbaar bevalt aan de regeringsleider,’ duidt SZ, ‘is zijn jeugdige, licht ondeugende charme en ostentatieve bescheidenheid. Rutte, die alleenstaand is, woont in een driekamerappartement in Den Haag, fietst naar kantoor en geeft elke donderdagavond als vrijwilliger maatschappijleer op een school. Hij probeert zijn intellectuele interesses zo veel mogelijk te verbergen. Maar de man, die goed piano speelt, heeft één keer spectaculair gefaald toen hij zich tijdens een EU-top verveelde en zich verdiepte in een biografie van Chopin.’

Ook La Repubblica benadrukt de zuinigheid en de veerkracht van Rutte, ‘de zuinige kameleon die al elf jaar regeert’, kopt de krant boven een profiel van de lijsttrekker van de VVD. Il Sole 24 Ore noemt de demissionair premier zelfs ‘de “teflonpremier”, vanwege zijn vermogen om zich uit elke politiek lastige kwestie te manoeuvreren’, zoals de toeslagenaffaire.

‘Op het Europese toneel zal Rutte het meest ervaren zijn als Angela Merkel niet langer bondskanselier is,’ schrijf FAZ. Alleen Viktor Orbán is langer aan de macht.

Nieuwe vrouwelijke ster

‘Maar de echte verrassing is de sprong voorwaarts van de liberaal-democratische partij D66, die vijf zetels wint, naar 24 stijgt en stevig tweede wordt,’ schrijft de Italiaanse zakenkrant.

‘Toen de eerste prognose van de uitslag bekend werd, sprong Sigrid Kaag op tafel van vreugde,’ aldus SZ. ‘Dat haar partij, ondanks het feit dat zij deel uitmaakt van de regering, haar zetelaandeel in het parlement kan uitbreiden van 19 naar een verwachte 24, heeft veel te maken met haar zelfverzekerde optreden in de tv-debatten, die dit keer nog belangrijker waren dan anders vanwege de pandemie. (…) De minister van Buitenlandse Handel met een uitgebreide internationale ervaring is de eerste vrouw in Nederland die een realistisch vooruitzicht heeft om ooit premier te worden.’

Ook volgens Il Sole 24 Ore is het succes van D66 te danken aan de lijsttrekker, ‘Sigrid Kaag, een echte rijzende ster in de Nederlandse politiek. (…) ‘Zij spreekt Arabisch, heeft een Palestijnse echtgenoot en een kosmopolitische en pro-Europese instelling, in tegenstelling tot de euroscepsis van de rechtse partijen en het op zijn minst lauwe of utilitaire europeanisme van Rutte.’ Ook de Duitse krant Die Welt spreekt van ‘een nieuwe vrouwelijke ster in Den Haag’.

‘Sigrid Kaag is de eerste vrouw in Nederland die een realistisch vooruitzicht heeft om ooit premier te worden’

Ook de Franse krant Le Monde is verrast door het succes van D66, die ‘zijn beste uitslag ooit haalde’ en dat in ‘een koninkrijk dat wordt gekenmerkt door wantrouwen jegens de Europese Unie, die over het algemeen wordt gezien als bureaucratisch en te duur’.

Wie samen met de VVD en D66 een nieuwe coalitie gaan vormen blijft nog de vraag, aldus Il Sole 24 Ore, maar ‘in ieder geval is het zeer waarschijnlijk dat er een verschuiving zal plaatsvinden in de richting van een meer pro-Europese koers, gezien het succes van D66’.

Extreemrechts

Het politieke landschap in Nederland is na de verkiezingen verder versplinterd, aldus Der Spiegel. ‘In totaal zijn 17 partijen in het parlement gekomen – er is geen kiesdrempel van 5 procent zoals in Duitsland.’

Veel Duitse kranten benadrukken de groei van extreemrechts. ‘Er zullen drie extreemrechtse partijen in het nieuwe parlement vertegenwoordigd zijn met in totaal 27 zetels,’ schrijft Der Spiegel [29 in de voorlopige uitslag]. Ondanks de krimp van de PVV, groeit de FvD en komt ook JA21, een afsplitsing van die partij, met drie zetels in de Tweede Kamer, merkt Die Welt op, ‘zodat de rechtspopulisten per saldo sterker uit de verkiezingen komen’.

‘In de toekomst bestaat nu iets minder dan een vijfde van het parlement uit extreemrechtse, nationalistische politici, meer dan ooit tevoren,’ merkt de Süddeutsche Zeitung op. ‘De wederopstanding van een bepaalde extreemrechtse politicus is opmerkelijk. (…) Thierry Baudet van FvD was na een racismeschandaal eigenlijk al afgeschreven, zijn partij viel uiteen.’

‘Voor de linkse partijen daarentegen is het resultaat een ramp, temeer daar linkse thema’s zoals sociale rechtvaardigheid en belastingbeleid de verkiezingscampagne domineerden,’ aldus SZ. ‘Het bitterste verlies is waarschijnlijk geleden door GroenLinks. (…) Aan de andere kant heeft de pro-Europese partij Volt, die voor het eerst meedeed, meteen drie zetels in de wacht gesleept. (…) In de herfst wil deze partij het ook in Duitsland proberen.’

Hoge opkomst ondanks corona

‘De eerste landelijke verkiezingen in de EU ten tijde van covid-19 hebben een hoge opkomst gekend, rond 80 procent,’ schrijft Il Sole 24 Ore. ‘Dat komt door het besluit om de verkiezingen over drie dagen te spreiden, van maandag tot en met woensdag, en om zeventigplussers de mogelijkheid te bieden per brief te stemmen.’

‘Om een maximale veiligheid te garanderen, vervolgt het zakenblad, ‘werden zowat overal stembureaus ingericht, van sportscholen tot kerken, van musea tot concertzalen. Er werd zelfs gestemd in een windmolen. (…) Om de verkiezingspotloden niet te hoeven ontsmetten, hebben verschillende gemeenten ervoor gekozen de potloden mee te geven. Met als resultaat dat het souvenirs zijn geworden.’

18 maart 2021
Het populisme is niet overwonnen

Het leidt geen twijfel dat de liberale ordening op dit moment voor het eerst sinds generaties ernstig bedreigd wordt. Maar zo gemakkelijk zal ze toch niet van het toneel verdwijnen?
Hoewel de algehele levensstandaard vrijwel niet meer toeneemt en de ongelijkheid groeit, verheugen de meeste mensen in ontwikkelde democratieën zich nog altijd in een opmerkelijke welvaart. Weliswaar heeft de massale migratie tot flinke sociale en economische spanningen geleid, maar de burgers van de liberale democratieën kunnen nog altijd hun leven vrij inrichten, te midden van mensen die precies zo zijn als zijzelf – als ze dat willen, tenminste.

Er is nog een andere groep, die op zijn manier zelfgenoegzaam is en vastbesloten om de signalen van politieke instabiliteit te negeren. Deze mensen willen niet toegeven dat de wereld voor onze ogen aan het veranderen is. Het zijn de mensen die menen dat Hillary Clintons nederlaag alleen toe te schrijven is aan racisme, seksisme of Rusland. Het zijn ook de mensen die in elke verkiezingsstrijd waarbij een populist geen absolute meerderheid haalt, een grote comeback van de liberale democratie zien. Dit kamp kwam luidkeels aan het woord toen de uitslagen van de Nederlandse verkiezingen binnenkwamen. ‘Is de populistische golf eindelijk over haar top heen?’ vroeg een verslaggever van CNN. ‘Ik herhaal, Trumps overwinning was het begin van het einde van de autoritaire golf in de westerse democratieën,’ antwoordde een Oostenrijkse journalist. ‘De Nederlandse verkiezingen kort samengevat: grote opkomst, veel winnaars, veel verliezers, teleurgestelde buitenlandse media. Conclusie: deze democratie is gezond,’ zo vatte een Nederlandse schrijver de nieuwe algehele stemming samen.
Een “golf” suggereert een verschijnsel dat plotseling opduikt, steeds groter wordt, maar even snel weer om kan slaan om alsmaar kleiner te worden
Het is de moeite waard om even pas op de plaats te maken en de aanleiding voor al dat gejubel wat preciezer te bezien: Geert Wilders is een van de meest rechtlijnige rechts-populisten die je je kunt denken. Onophoudelijk wakkert hij haat aan tegen Turkse en Marokkaanse immigranten, en tijdens de verkiezingscampagne liet hij weten moskeeën te willen sluiten – en ook de Koran te willen verbieden. Bij de laatste opiniepeilingen zag het ernaar uit dat Wilders ongeveer 15 procent van de kiezers achter zich zou krijgen. Zijn stem zou dan weliswaar aan kracht winnen, maar een regering zou hij daarmee nog lang niet kunnen vormen. In werkelijkheid haalde hij ongeveer 13 procent, wat zijn stem aan kracht doet winnen, maar waarmee hij toch ver verwijderd blijft van mogelijke regeringsvorming.

Ziet u daarin alle reden voor een feestje? Ik evenmin.

Deels komt dat misschien door de metafoor: een ‘golf’ suggereert een verschijnsel dat plotseling opduikt, steeds groter wordt, maar even snel weer om kan slaan om alsmaar kleiner te worden. Wetenschappers als Pippa Norris en Ron Ingleheart hebben echter aangetoond dat de opkomst van het populisme zich in de meeste landen langzaam voltrekt, al ver voor 2016 (of 2008) begon en steeds weer onderhevig is aan schommelingen.

(Die Zeit, Yascha Mounk)
(Vertaler: Marten de Vries)
Openingsbeeld: Op de foto met Geert Wilders in Spijkenisse, tijdens de aftrap van de campagne van PVV (18 feb 2017). – © Peter Hilz / HH

22 maart 2017
De populistische geest in de fles

Wie had kunnen denken dat de democratische planeet zich op 15 maart 2017 zo druk zou maken om verkiezingen in een plat en welvarend landje met zeventien miljoen inwoners?
Heel Europa keek ademloos toe. Zelfs aan de andere kant van de Atlantische Oceaan was de nieuwsgierigheid gewekt: zou een overwinning van Geert Wilders, ‘de Nederlandse Trump’, de zegetocht van het populistische offensief bevestigen?

Dat was de inzet van de strijd in Nederland, in een wereldoorlog die, in meer of mindere mate, al twee jaar aan de gang is. Een oorlog van ideeën, idealen en ideologieën. Een oorlog over cultuur, over erfgoed, over een manier van leven. Een oorlog over de verwezenlijking van de democratie en de visie van de politiek. Voorlopig is deze oorlog nog lang niet gewonnen – of verloren. Hij woedt volop. In deze strijd hoef je niet naar een denkbeeldige Maginotlinie te zoeken: we weten wat die waard is. We bevinden ons in het stadium dat de militair theoreticus Clausewitz in zijn verhandeling Vom Kriege ‘de mist van de oorlog’ noemde. ‘Oorlog’, schreef hij, ‘is het koninkrijk van de onzekerheid.’ We bevinden ons in het stadium waarin de tegenstander bekend is, waarin de mogelijkheden om hem te bestrijden zich aftekenen, maar waarin de traditionele troepen, die aan het eind van hun Latijn zijn, op versterking wachten; de uitkomst van de strijd is nog onzeker.
In toom gehouden
Daaraan ontleent de strijd in Nederland zijn belang. In Polen en in de Verenigde Staten heeft de tegenstander gewonnen door middel van een soort verrassingsaanval: de partij die aan de macht was, en overtuigd van haar overwinning, heeft die niet zien aankomen. Ze was totaal gechoqueerd. In Oostenrijk had het verrassingseffect minder succes, al waren daar wel twee verkiezingsrondes voor nodig. Toen ze de strijd in Nederland aangingen, wisten de twee kampen min of meer wat hun te doen stond. Ze hadden goed naar de Brexitcampagne in het Verenigd Koninkrijk gekeken, en naar de Amerikaanse presidentscampagne, en daaruit lering getrokken.

Na de veldslag is het Nederlandse landschap sterk verdeeld: de populistische leider is ontegenzeglijk in toom gehouden, maar niet weggevaagd; hij heeft zelfs terrein gewonnen. Honend heeft hij zijn tegenstanders uitgedaagd ‘de geest weer in de fles te stoppen’. De winnaar, de centrum-rechtse premier Mark Rutte, heeft steken laten vallen tijdens het gevecht, vooral doordat hij dezelfde wapens gebruikte als zijn tegenstander: Rutte heeft het anti-immigratiesentiment soms net zo hard uitgebuit als Wilders, in plaats van het frontaal aan te vallen. En als hij het over de nederlaag van ‘slecht populisme’ heeft, impliceert hij dat er ook ‘goed populisme’ bestaat, het zijne.
In de rest van het democratische Nederlandse kamp zijn nieuwe en veelbelovende krachten verrezen op de ruïnes van de Partij van de Arbeid, die door conflicten werd verdeeld. GroenLinks en D66 hebben spectaculaire winst geboekt door zich fel tegen extreem-rechts te keren en vóór Europa en diversiteit te pleiten. Deze onderling sterk verschillende partijen zullen een coalitie moeten vormen om de dreiging van Wilders af te wenden.
De kloof die men elders heeft zien ontstaan tussen de voorstanders van nationale soevereiniteit en de “Europeanen”, kan de kloof tussen links en rechts overbruggen
Wat kunnen de Franse strategen leren van de Nederlandse verkiezingen? Beide landen hebben in 2005 via een referendum tegen het verdrag over de Europese grondwet gestemd. Beide landen kampen al lange tijd met een extreem-rechtse beweging, met kwesties die verband houden met de islam en het anti-immigratiesentiment. Zowel in Frankrijk als Nederland bezwijkt de rechtse kandidaat soms voor de populistische verleiding en lijdt de socialistische partij schipbreuk.

De Nederlandse campagne en de populistische geest in de fles hebben enkele nuttige breukvlakken onthuld. De kloof die men elders heeft zien ontstaan tussen de voorstanders van nationale soevereiniteit en de ‘Europeanen’, of tussen de nationalisten en de globalisten, kan de kloof tussen links en rechts overbruggen. Over immigratiekwesties en de houding tegenover de islam wordt in progressieve kringen inmiddels realistischer gedacht: de scheidslijn tussen de elite en het volk, waarvan de zorgen als die van ‘blanke boze mannen’ werden afgedaan, heeft de rampzalige opkomst van het populisme tot gevolg gehad. Steeds meer progressieve Europeanen, zoals de Nederlanders Luuk van Middelaar en Paul Scheffer, geven toe hoe belangrijk het is om de Europese burger in bescherming te nemen. Wat we van deze verkiezingen hebben geleerd, is dat degenen die overleven in een politiek landschap dat bezig is uit elkaar te vallen, niet degenen zijn die teruggrijpen op het verleden noch degenen die de status-quo verdedigen, maar degenen die een nieuwe toekomst willen opbouwen.
Auteur: Sylvie Kaufmann
Vertaler: Peter Bergsma

Sylvie Kauffmann is de eerste vrouwelijke journalist die – kortstondig (2010-2011) –  hoofdredacteur van Le Monde was. Ze schrijft nog altijd voor ‘de krant die nooit slaapt’ en voor de NYT over Europa, Azië en de VS.
Le Monde
Frankrijk | dagblad | oplage 345.000

In 1944 opgericht op initiatief van De Gaulle. Iconische krant, gehecht aan zijn onafhankelijkheid (maar sinds 2010 wel eigendom van drie private investeerders). Om recht te doen aan de titel ‘De wereld’ houdt Le Monde een groot netwerk van correspondenten in stand.

22 maart 2017
De ineenstorting van centrum-links

Vrijwel elke internationale krant schreef over ‘het verlies van de PVV’. Anne Applebaum maakt zich meer zorgen over de neergang van de sociaal-democratie – volgens haar een ontwikkeling die van grote invloed zal zijn op het electoraat in heel Europa.
Als je in de Engelstalige wereld woont, bezie je de rest van de wereld algauw door een populistische bril. Geen wonder: we zijn dagelijks bezig met het drama van  de Brexit en het presidentschap van Trump, waarin in beide gevallen een hoofdrol is weggelegd (in wisselende maten) voor slechtgemanierde mannen met een slecht kapsel, aanvallen op deskundigen en immigranten en minachting voor nationale en internationale instituties die decennia lang voor vrede hebben gezorgd en de welvaart hebben bevorderd. Als we naar andere landen kijken, zijn we vanzelfsprekend op zoek naar diezelfde fenomenen.

Om die reden hebben de verkiezingen in Nederland, waarvan de Engelstalige wereld gewoonlijk niet wakker ligt, dit jaar ongekend veel aandacht getrokken. Want daar stond, midden op het politieke toneel, Geert Wilders. Een Nederlandse politicus die al heel wat jaren meeloopt – hij werd voor het eerst in het parlement gekozen in 1998 en zijn partij heeft al eerder gedoogsteun aan een kabinet verleend – en die zich allengs heeft ontwikkeld tot een slechtgemanierde man met een slecht kapsel die erin slaagde de populistische fakkel op te pakken en naar Den Haag te dragen. Een vriend van Stephen K. Bannon en Nigel Farage.

Wilders maakte dit jaar zijn opwachting op de Republikeinse Nationale Conventie in Washington, juichte de Brexit toe en deed zichtbare pogingen om zich aan te sluiten bij wat een internationale trend leek.
Uiteindelijk zal de teloorgang van Oud Links, en het verhaal van zijn vervangers, misschien wel belangrijker blijken te zijn dan de opkomst van “Nieuw Extreem-rechts”
Toen hij hoog in de peilingen stond, leek het er even op dat Wilders’ Partij voor de Vrijheid de grootste fractie zou worden in een sinds lange tijd sterk verdeeld Nederlands parlement. Maar een uitzonderlijk hoge opkomst zorgde voor een heel ander resultaat. Wilders behaalde een lichte winst en heeft nu 20 van de 150 Kamerzetels. Maar van een populistische triomf was geen sprake. De centrum-rechtse partij van de premier blijft de grootste in het parlement en de overgrote meerderheid van de kiezers heeft de voorkeur gegeven aan partijen die in de Europese Unie willen blijven.

Omdat we Nederland door een populistische bril bezien, is het grotere verhaal ons ontgaan: de ineenstorting van de centrum-linkse Partij van de Arbeid, die ook van betekenis is voor heel Europa en het electoraat in bijna alle landen zal beïnvloeden. Hoewel de langzame neergang van de sociaal-democratie in sommige landen tijdelijk is bezworen door centristen als Tony Blair, is die al een feit sinds het eind van het communisme de droom van een door de staat geleide economie verstoorde en economische veranderingen de vakbonden ondermijnden, evenals de solidariteit van de arbeidersklasse die door die bonden werd bevorderd.
Linkse kiezers
Overal op het Europese continent zijn gedesillusioneerde voormalige linkse kiezers in de armen van xenofoben gedreven, vooral omdat velen daarvan – met name Marine Le Pen in Frankrijk, maar ook de Oostenrijkse FPÖ en de Poolse Partij voor Recht en Rechtvaardigheid – nu pleitbezorgers zijn van wat je ‘marxisme light’ zou kunnen noemen of, als je minder beleefd bent, nationaal-socialisme: elementen daarvan zijn renationalisatie van de industrie, handelsbelemmeringen en versterking van de verzorgingsstaat.  Maar er zijn ook linkse spijtoptanten die een andere weg hebben gevolgd. Sommigen steunen liberalen zoals Emmanuel Macron in Frankrijk, of groenen zoals Alexander Van Der Bellen, de president van Oostenrijk. Bij de Nederlandse verkiezingen nam de steun voor sociale en economische liberalen, evenals voor de groenen, spectaculair toe.

Uiteindelijk zal de teloorgang van Oud Links, en het verhaal van zijn vervangers, misschien wel belangrijker blijken te zijn dan de opkomst van ‘Nieuw Extreem-rechts’. Deze Populistische Internationale heeft echter ontegenzeglijk beter begrepen dat de dramatische gevolgen van internet, sociale media en automatisering, evenals van de economische globalisering, betekenden dat het democratische Westen nieuwe politieke partijen met nieuwe filosofieën nodig had. Haar antwoord was negatief, boos en in sommige gevallen gekenmerkt door ondemocratische radicale nostalgie; verwerping van het heden ten gunste van een revolutionaire terugkeer naar een geïdealiseerd en volledig wit verleden, waar iedereen werk had.

Er zouden ook andere antwoorden kunnen zijn. Veel gedesillusioneerde kiezers kunnen ook voor positieve plannen worden gemobiliseerd.  Misschien zullen ze zich aangetrokken voelen tot nieuwe partijen, of nieuwe leiders, die een visioen van een betere toekomst bieden in plaats van een onbereikbaar verleden. In de Engelstalige wereld is dat de laatste tijd niet zo goed gelukt. Maar dat betekent niet dat het onmogelijk is.
Auteur: Anne Applebaum
Vertaler: Peter Bergsma

Anne Applebaum schrijft voor The Washington Post en Slate en is auteur van meerdere boeken over Oost-Europa. Voor Gulag: A History kreeg ze de Pulitzer Prize.
The Washington Post
Verenigde Staten | dagblad | oplage 700.000

Bewees zich met het publiceren van de Pentagon Papers. Eerste krant die zeven dagen per week verscheen (sinds 1980). Een van de meest invloedrijke kranten ter wereld. Centrum-rechts georiënteerd met een grote focus op de Amerikaanse politiek.

22 maart 2017
Buitenlandse stemmen over 15 maart

De verkiezingen in Nederland trekken ongekend veel aandacht in het buitenland. 360 maakte een rondje langs de velden.
De World Socialist Web Site (WSWC), orgaan van de trotskistische Vierde Internationale, gevestigd in Oak Park, Michigan (VS), wijdde eind februari een opmerkelijk goed gedocumenteerd en zeer uitgebreid artikel aan de verkiezingen van 15 maart. Uiteraard wordt gewaarschuwd voor Wilders, ‘wiens campagne een mengsel is van sociale demagogie en vreemdelingenhaat’. Maar Wilders dankt zijn succes volgens de trotskisten ‘vooral aan het feit dat niemand zijn ultrarechtse koers heeft uitgedaagd’. ‘In de loop van de voorbije tien jaar hebben diverse coalities de weg bereid voor ultrarechts door een ongekende orgie van bezuinigingen op sociale uitgaven, waarbij vluchtelingen en migranten tot zondebok werden bestempeld.’

‘Het voorgewende economische herstel verandert niets aan de situatie van de armen en de arbeidersklasse in Nederland. Het aantal mensen dat in armoede leeft, is sinds 2008 gestegen tot 1,2 miljoen, dat wil zeggen 8 procent van de bevolking. In de grote steden ligt de werkloosheid op 13,4 tot 14,4 procent. Vooral kinderen en migranten worden door de stijgende armoede getroffen: 12 procent van álle kinderen, en 28 procent van de migrantenkinderen.’

Links in Nederland moet het bij de trotskisten vooral ontgelden. ‘Toen in 2012 de minderheidsregering van VVD en CDA ten onder ging aan nieuwe bezuinigingsmaatregelen omdat Wilders weigerde deze in het parlement te steunen, nam de PvdA dat van hem over. (…) Die partij zorgde er door zijn banden met de FNV eveneens voor dat het arbeidersprotest tegen de bezuinigingen in 2013 in toom werd gehouden.’

‘De Socialistische Partij (SP), in 1971 opgericht als een maoïstische organisatie, is niet in staat gebleken profijt te trekken uit het ineenstorten van de PvdA. Na 25 zetels in 2010 en 15 zetels in 2012 voorziet men nu dat de partij, die slechts “socialistisch” in naam is, ondanks de sociale crisis met haar strikt nationalistische programma niet meer dan 11 tot 13 zetels zal behalen.’

Op de foto met Geert Wilders in Spijkenisse, tijdens de aftrap van de campagne van PVV (18 feb 2017). – © Peter Hilz / HH
Leonid Beshidsky sprak voor de website van Bloomberg met de Nijmeegse politicoloog Koen Vossen, schrijver van het boek The Power of Populism, over de Amerikaanse inspiratiebronnen van Wilders. Dat waren het Amerikaanse neoconservatisme en de ‘War on Terror’ van George W. Bush. ‘Later liet Wilders het economisch neoliberalisme vallen omdat dit in Nederland niet populair was. Zijn huidige economische programma belooft verhoging van de sociale uitkeringen voor geboren Nederlanders door de uitkeringen aan migranten stop te zetten. Maar Wilders praat niet graag in detail over zijn economisch programa. ‘Dat ligt buiten zijn comfort zone,’ volgens Vossen. Als deze verkiezingen over de economie zouden gaan, zou Wilders het niet zo goed doen. Maar jammer genoeg heeft de huidige coalitie het economisch keurig gedaan, dus gaan de verkiezingen nu over de sfeer in Nederland.’

De Franse financieel-economische website La Tribune schrijft dat de grote Nederlandse multinationals als Unilever, Philips en Ahold Delhaize ‘het populisme en negativisme’ willen bestrijden dat aan de vooravond van de verkiezingen in Nederland de kop op steekt. Geciteerd wordt Jan Zijderveld, de directeur-Europa van Unilever, die heeft verklaard dat ‘het populisme een symptoom is van het gebrek aan vooruitgang’. ‘Er ontbreekt op dit moment een perspectief voor groei, en dat voedt het negativisme.’
‘Hoewel hij zich omschrijft als een buitenstaander, is hij op twee na het langst zittende lid van het Nederlandse parlement en bemoeit hij zich al met politiek sinds hij 28 was’
Alissa J. Rubin ondernam voor The New York Times de reis naar Spijkenisse, ‘een van zijn bolwerken waar de rechts-populist Geert Wilders op de markt zijn verkiezingscampagne begon’. Ze kijkt iets verder dan naar ‘de visventers met rauwe haring’. ‘De leden van zijn parlementaire fractie zijn, technisch gesproken, geen leden van zijn partij, en dat stelt Wilders in staat de volledige controle te hebben over de partij en de besluitvorming. Die eenmanspartij stelt hem ook in staat de meeste regels omtrent partijfinanciering en verantwoording daarover te omzeilen, waardoor de bronnen waaruit de partij wordt gefinancierd duister blijven, hoewel hij geld krijgt van ten minste één Amerikaanse conservatieve groep. En hoewel hij zich omschrijft als een buitenstaander, is hij op twee na het langst zittende lid van het Nederlandse parlement en bemoeit hij zich al met politiek sinds hij 28 was.’

Voor The Guardian ging Duncan Robinson te rade bij Alexander Pechtold over de invloed van Wilders. ‘Pas op wanneer extremisme “gewoon” wordt,’ zegt de leider van D66. ‘Dat is wat er gebeurt. Het is niet Wilders, niet wat hij voor elkaar krijgt. Het zijn de navolgers. Die zijn het probleem.’

‘Voor D66,’ schrijft Robinson, ‘bieden de komende verkiezingen een nieuwe kans om aan de macht te komen. D66 is als een feniks, ze zijn goed in het zich opnieuw uitvinden.’ Pechtold denkt dat de hernieuwde opkomst van zijn partij ermee te maken heeft dat identiteit, meer dan economie, de Nederlandse politiek bepaalt. ‘Als het over economie gaat, zijn wij een beetje saai. We verkeren wat dat betreft in het midden. Maar als het aankomt op onderwijs, op Europa of gezondheidszorg, zijn we zeer progressief.’
Samengesteld door Lambiek Berends

Beeld: Verkiezingsbord in het dorp Onnen met daarop de posters van de politieke partijen die meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen. – © Kees van de Veen

7 maart 2017

Tag: PVV

De Europese pers over winst Geert Wilders: ‘Slecht nieuws voor Oekraïne’

Het eclatante succes van de PVV bij de verkiezingen in Nederland is niet aan de Europese pers voorbijgegaan. Er waait een gure, extreemrechtse wind door Europa, is de teneur.

Keuze uit het archief

Gematigde vreugde

‘De Nederlandse kiezer heeft de “zuinige” Mark Rutte beloond’

De Tweede Kamerverkiezingen zijn ook in de rest van Europa niet onopgemerkt gebleven. Eén vraag bleek journalisten van Duitsland tot Italië mateloos te fascineren: waarom stemt Nederland al tien jaar lang op ‘Teflon Mark’?

Toeslagenaffaire

De zuinige kameleon

Nieuwe vrouwelijke ster

Extreemrechts

Hoge opkomst ondanks corona

Het populisme is niet overwonnen

De populistische geest in de fles

In toom gehouden

De ineenstorting van centrum-links

Linkse kiezers

Buitenlandse stemmen over 15 maart