Tag: redactioneel

  • Augustusnummer | #zonsondergang

    Augustusnummer | #zonsondergang

    » Lees dit nummer online

    Met onder andere:

    » Tsjernobyl op ijs

    » Hoe ik doodging

    » Lichamen in de woestijn: in Niger zijn de gevolgen van Europees grensbeleid pijnlijk zichtbaar

    Redactioneel

    Koperen ploert

    Het zal toch niet waar zijn dat een van de weinige attracties die tot nog toe gratis waren – de zon ging toch zeker voor niets op – nu ook wellicht onbetaalbaar wordt? Althans, als je een onvergetelijke all-inclusive sunset-experience wilt meemaken, want op gaat-ie natuurlijk voor iedereen, en onder trouwens ook. Maar nee, waar de hitte voor de een het leven onmogelijk maakt en de angst voor een levensgevaarlijke vlucht naar een (in elk geval klimatologisch) beter oord doet verdampen, ‘omarmen’ anderen niet de eventuele ondergang van hun eigen bestaan, maar die van de zon. 

    Dat is natuurlijk geen nieuws, en het is alweer een gezegde dat eenzelfde fenomeen verwoordt, namelijk dat de een z’n dood de ander z’n brood is. Zoals uitbaters van de mooiste uitkijkposten een middel van bestaan ontdekten in het komen en gaan van de koperen ploert, zo zien smokkelaars dollartekens in de wanhoop van mensen die hun land koste wat het kost willen verlaten. En succes verzekerd, want net zoals bij de internationaal overwaaiende experience-fomo (excuus voor het jargon) zwichten wanhopige mensen voor de tamtam waarmee hardnekkig wordt beweerd dat Europa grote kansen biedt op een in elk geval financieel bestendiger bestaan. Of dat inderdaad waar is, valt zo langzamerhand ernstig te betwijfelen. Terwijl het uiteraard een beslissing is die niemand anders kan beoordelen dan degene die ’m neemt. 

    Op gaat-ie natuurlijk voor iedereen, en onder trouwens ook

    Maar toch, duizenden dollars betalen en met gevaar voor eigen leven en dat van anderen de zee oversteken om op dit continent met de nek te worden aangekeken, als je al niet door de kustwacht bent teruggekatapulteerd? Een oplossing is bij lange na nog niet gevonden. Scherpere controles? Werkt niet, dan gaan smokkelaars nog meer underground en bedenken ze nieuwe routes en andere manieren om hun vracht de grens over te zetten.

    Ruttes ‘succesje’ op de valreep in Tunesië, het land waarmee de Europese Unie in juli een migratiedeal sloot? Dat zet geen zoden aan de dijk. Integendeel, het plukt tienduizenden sub-Saharaanse migranten van de straat en deporteert mannen, vrouwen en kinderen met bussen naar de woestijn. Niet om de fotogenieke zandverstuivingen nou eens mee te maken in zo’n leuke bedoeïenentent, maar omdat ‘niemand ons wil’. Mensenrechtenorganisaties deelden online hoe met schamele middelen beschutting werd gezocht in de woestijn en hoe mensen door uitdroging om het leven kwamen; het duurde acht dagen totdat ze werden opgehaald door het internationale Rode Kruis. Laten we die misère nu eens 300 miljoen keer op Instagram zetten, misschien komt iemand dan op een voor iedereen mens-erend idee. 

    Katrien Gottlieb

    gottlieb@360international.nl

  • Julinummer | Absurde wapenfeiten

    Julinummer | Absurde wapenfeiten

    » Lees dit nummer online

    Met onder andere:

    » Junkfood is toe aan een nieuwe definitie
    » De grote vraag: hoe klein kunnen chips worden?
    » Van pizza tot parmezaan. Deze historicus ontkracht de mythes over Italiaans eten

    Redactioneel

    Salsa

    Zou dit de stad zijn met de verleidelijkste rivier, vroegen we ons af, de netste straten, de zorgelooste mensen en de duurste voorgerechten (€ 49,50 voor een salade caprese)? We liepen door het kleine, pittoreske centrum van Bern, in Zwitserland, waar dit jaar opnieuw het True Story-festival plaatsvond met bijbehorende prijsuitreiking, en verzuchtten hoe geweldig het leven is als je even niks hoeft.

    Wij mensen denken graag in uitersten. Hoe vaak hoor je wel niet beweren dat deze tijden de spectaculairste in welk opzicht ook zijn? Zulke uitspraken kunnen niet of nauwelijks worden gestaafd, maar voor veel andere geldt dat wel, en precies dat is het businessmodel van Guinness World Records, dat al sinds 1955 alle mogelijke records bijhoudt. Toen weinig antwoorden nog te googelen waren, moest dit boek ‘de verhitte sfeer waartoe meningsverschillen kunnen leiden omzetten in licht’.

    En ja, ook een stad kan een record behalen

    Ook een record: van alle dieren met onze omvang hebben wij de kortste darmen, omdat we de darmfunctie deels hebben uitbesteed aan onze keuken, aldus Chris van Tulleken, die een overtuigend pleidooi schrijft tegen ultrabewerkt voedsel, dat minstens even schadelijk zou zijn als vet en suiker. Alberto Grandi waarschuwt tegen een ander gevaar van – in dit geval Italiaans – eten (p. 24). ‘In een normaal land,’ aldus Grandi, zelf van oorsprong Italiaans, ‘zou het niemand iets uitmaken waar (en wanneer) een bepaald gerecht is bedacht.’ De herkomst van nationale gerechten, en de exacte wijze waarop deze moeten worden bereid, zouden tegenwoordig net zo’n onderwerp voor rechtse politici zijn ‘als mooie jonge vrouwen en voetbal dat waren tijdens Berlusconi’. Grandi maakt zich met zijn zienswijze in eigen land weinig geliefd – al kan het stuk wat mij betreft prima doorgaan als aanbeveling van de Italiaanse keuken: het is even recalcitrant als smakelijk.

    En ja, ook een stad kan een record behalen. Asjchabad, in Turkmenistan, heeft de ‘hoogste dichtheid van gebouwen met een witmarmeren gevel’. Of Bern records heeft weet ik niet. De zorgelooste mensen waarschijnlijk niet; onder de hoogste brug van de stad is een net gespannen tegen springers. Hoe dan ook is het zonder twijfel een van de beste plekken om als gepensioneerde door te brengen, ook als je een ‘seenager’ bent en je weigert te conformeren aan de stigma’s rondom ouderdom. Je kunt er de rivier in, of de bergen, ambachtelijk shoppen, tot diep in de nacht dansen en uitstekend eten – zolang je het betalen kan. Een perfecte plek om ‘niets meer te hoeven, vrij te zijn om te gaan en staan’ waar je wil. Wij maakten er ook dit jaar weer kennis met fantastische journalisten en hun werk (en salsakunsten), maar daarover meer in het volgende nummer.

  • Juninummer | Confidentieel

    Juninummer | Confidentieel

    » Lees dit nummer online

    Met onder andere:

    – Controverse: ‘Als de ontwikkeling van AI uit de hand loopt, gaan we allemaal dood’
    – Spionage blijft onmisbaar
    – Mondiale wedloop om informatie

    Redactioneel

    Spionage

    De aantrekkingskracht van spionage (goed gearticuleerd een uitstekend woord voor gezichtsgymnastiek) is onverminderd groot, zelfs nu er geen zendertjes meer in de hak van een schoen geplaatst worden en de kranten gekrompen zijn naar tabloidformaat. Dat veel gevonden kan worden op het web, waar het iedere burger vrijstaat te liegen en te bedriegen en elke ongetrainde ziel ongevraagd inlichtingenwerk kan verrichten, heeft de workload van de geheime dienst nauwelijks verlicht.

    Maar elk tijdperk krijgt de spion die het verdient. Goodbye, Mister Bond, we zijn nu afhankelijk van saaie data-analisten zonder de allure van uw clandestiene bestaan. En erger nog, schrijft de Deense krant Politiken, van complotdenkers. Ouderwetse fysieke informatievergaring is nog steeds in zwang, al blijkt het met name de Russen nogal veel moeite te kosten om geschikte kandidaten te werven, juist nu ze grote behoefte hebben aan mollen of slapende cellen in landen die Oekraïne technologie en militaire capaciteit leveren.

    Help, OO7, kunt u niet nog voor één keer onze wereld komen redden?

    Het profiel waar de KGB naar zoekt is daarom noodgedwongen bijgesteld en biedt nu een droombaan aan mensen met financiële of ideologische motieven of met wraakgevoelens, omdat ze bijvoorbeeld ‘in hun carrière gefrustreerd zijn geraakt’.

    Help, OO7, kunt u niet nog voor één keer onze wereld komen redden? Hoewel de Britse MI6 het ook niet makkelijk heeft. Werkloze, door de staat opgeleide geheim agenten – het is een trend volgens The Sunday Times – lopen massaal over naar de privésector. Daar eenmaal beland, delen ze hun kennis met autocraten, oligarchen en andere griezels die met biljetten uit de staatsruif iedere gewetenloze kunnen rekruteren. Bovendien is de lijn tussen lobbyen en spionage flinterdun. Enkele Portugese academici, schrijft het dagblad Expresso, schijnen de belangen van Beijing te dienen, soms de wet te omzeilen en staatsgeheimen te schenden. Wie het zijn is bekend, maar het valt moeilijk te bewijzen.

    Misschien dat kunstmatige intelligentie ons kan helpen het kwaad de wereld uit te helpen, zodat de diensten overbodig worden. Even vragen…

    AI zegt geen fysieke actie te kunnen ondernemen en bovendien vindt ze het concept ‘kwaad’ complex en subjectief. Wel suggereert ze dat collectieve inspanningen op verschillende niveaus kunnen bijdragen aan een rechtvaardiger, vreedzamer bestaan voor iedereen. Zoals educatie, empathie en mededogen, rechtvaardigheid en gelijkheid, vreedzame communicatie, dialoog en overheidsbeleid.

    Bij nul beginnen dus.

    Katrien Gottlieb

    gottlieb@360international.nl

  • Meinummer | Waterbeleid

    Meinummer | Waterbeleid

    » Lees dit nummer online

    Met onder andere:

    – De kraan gaat dicht
    – Gezuiverd afvalwater
    – Opstand van ‘normale mensen tegen politici’

    Redactioneel

    Toekomst

    Het is een menselijke neiging om geobsedeerd te raken met dat wat je dreigt te verliezen. Dat kan een geliefde zijn, een privilege, status, geld. In deze tijden die zo vaak apocalyptisch worden genoemd, is het de toekomst. Met een mengeling van afschuw en fascinatie bekijken we series als The Last of Us; is dit dan hoe het einde van de mensheid eruitziet?

    Daarnaast gaat het natuurlijk over wat we daartegen kunnen en al dan niet moeten doen. In Frankrijk, waar men spreekt over ‘winterdroogte’, is het gebruik van water aan banden gelegd. Is dat een oplossing, meer overheidsbemoeienis op dit gebied? En in hoeverre moet technologie een rol spelen? Technologische oplossingen komen zelden zonder negatieve bijwerkingen. Zo kost het winnen van water uit de zee, waar landen van Engeland tot Taiwan en van Marokko tot Saoedi-Arabië zich mee bezighouden, buitensporig veel energie – en ook daar wilden we graag zuinig mee zijn. Zuiver afvalwater is vooralsnog een betere optie.

    Afgelopen weekend bezocht 360 een conferentie van Financial Times over de toekomst van de journalistiek. De veranderingen die hierin plaatsvinden zijn zo groot dat veel gevestigde media zichzelf als start-up zien, vanuit de noodzaak zich steeds opnieuw uit te vinden. Interessant in het kader van de toekomstvoorspellingen is ook dat papier, dat tien jaar geleden door velen ten dode werd opgeschreven, hier als hét ‘premium product’ gold.

    Het gaat niet om kampen, maar om nuance

    Een veelbelovende start-up is een platform als Ground.News, dat dagelijks meer dan 60.000 nieuwsartikelen selecteert uit ruim 50.000 bronnen, vaak verschillende over hetzelfde onderwerp; een insteek die wij graag ook hanteren. Het is haast verfrissend om eerst een vurig betoog van Yanis Varoufakis te lezen over de bank als kwaad van de maatschappij, en vervolgens dat van FT-redacteur Martin Wolf die banken ‘hoeders van de staat’ noemt, maar wel vindt dat deze geheel anders moeten worden ingericht. Hier gaat het niet om kampen, maar om de nuance.

    Uiteenlopende perspectieven vindt u ook terug in ons minidossier Amerika’s, waarin we een artikel uit Americas Quarterly selecteerden over de groeiende populariteit van El Salvadors president Najib Bukele; eindelijk iemand die het bendegeweld succesvol weet te onderdrukken. Maar een reportage uit El País laat vervolgens zien hoe de gevangenen in Bukeles gevangenissen worden behandeld; praktijken die veel van zijn aanhangers wellicht niet kennen. Op dit continent, waar het bendegeweld in vrijwel alle landen de afgelopen jaren flink is toegenomen, zijn de bewoners niet zozeer geobsedeerd met het welzijn van de planeet, als wel met de veiligheid van de eigen leefomgeving.

    Laura Weeda

    weeda@360international.nl

  • Aprilnummer | De eeuw van Afrika

    Aprilnummer | De eeuw van Afrika

    » Lees dit nummer online

    Met onder andere:

    » Nederland maakt ruimte voor stijgende zeespiegel 
    » Griekenland weigert persvrijheid als recht te zien
    » Canada wil ‘zo veel mogelijk immigranten’

    Redactioneel

    Demografisch dividend

    Stel dat hier en daar de oogkleppen te strak worden vastgegespt en het algemeen belang versmalt tot persoonlijk gewin, dan helpt het om te verdwijnen in een andere wereld. Daar zijn allerlei fysieke manieren voor, maar soms kan zelfs een artikel of gesprek meerstemmigheid terugbrengen.

    Theatermaker Dries Verhoeven vertelde in het radioprogramma Nooit meer slapen dat zijn alarmisme over het klimaat in Nigeria in dat land zelf met onbegrip werd ontvangen. Hij trok erheen met het idee dat er de komende eeuw naar alle waarschijnlijkheid tientallen miljoenen mensen van het Afrikaanse continent naar Europa zullen komen, als gevolg van de klimaatproblematiek en een enorme bevolkingstoename. In tegenstelling tot Canada, waar bepaalde beroepsgroepen hartelijk worden verwelkomd, brengen migranten in Nederland, ook als ze bijvoorbeeld in de zorg willen werken, eerst minimaal twee jaar in Ter Apel door. Dus hoe moet dat als de exodus eenmaal goed op gang is?

    Ze vroegen zich af of wij soms collectief in een midlifecrisis zijn beland

    Niemand in Lagos deelde Verhoevens bezorgdheid. Er waren zo veel andere dagelijkse problemen die eerst opgelost dienden te worden. De opwarming van de aarde, die stond voor hen op nummer 99. Jonge Nigerianen dreven de spot met hem, ze geloven juist dat zij de toekomst hebben. ‘Wij groeien, vriend. Wij worden rijk,’ zeiden ze tegen hem. Ze begrepen zijn apocalyptische kijk op de toekomst niet en vroegen zich af of wij soms collectief in een midlifecrisis zijn beland. Fair point. Wij zijn gemiddeld tweeënveertig, zij achttien.

    Over die kant, de belofte van een ‘opkomend Afrika’ van jonge en dynamische samenlevingen, gaat onder andere het openingsartikel uit Foreign Policy. Maar voordat de nationale economie daar de vruchten kan plukken van wat het ‘demografisch dividend’ genoemd wordt, moeten helaas eerst nog die achtennegentig andere kwesties worden opgelost.

    En ondertussen in de Lage Landen? O, hier tekenden zesduizend bezorgde ouders – voor de achttiende keer – een petitie, nu tegen een themaweek op basisscholen over relaties, seksualiteit en het stellen van grenzen, georganiseerd door de Rutgers Stichting en de GGD. De ophef haalde zelfs het vragenuurtje van de Tweede Kamer. Seksuele voorlichting behoorde niet op school te worden gegeven; kinderen zouden bovendien een volstrekt verkeerd beeld opgedrongen krijgen over seks en gender.

    Stel dat hier en daar de oogkleppen te strak worden vastgegespt en het algemeen belang versmalt…

    Katrien Gottlieb

    gottlieb@360international.nl

  • Februarinummer | Geluk, ondanks alles

    Februarinummer | Geluk, ondanks alles

    » Lees dit nummer online

    Met onder andere:

    » Onverschrokken passie

    » Gaat Colombia echt over op de legalisering van cocaïne?

    » Hoe gebruikers van een app wetenschappers helpen nieuwe soorten te ontdekken

    Redactioneel

    Rituelen

    Blijkt dat in tijden van crises, een oorlog, een pandemie of een persoonlijk drama de zoektocht naar geluk, dat begrip dat voor iedereen een eigen betekenis heeft, weer massaal ondernomen wordt. Ondertussen heeft nog niemand een toepasbare toverformule gevonden. 

    Om een betere – of andere – gemoedstoestand te bereiken, kan men de laatste decennia terecht bij de immer uitdijende zelfhulpindustrie. Boeken en cursussen genoeg die ons overal bovenop beweren te helpen. Mediteren, yoga, sporten in de buitenlucht, noem maar op. Het is allemaal goed voor het gemoed. Ook in het jaar 58 was het trouwens al bekend dat mentale en fysieke gezondheid nodig zijn om gelijkmoedig te kunnen leven. Om dat doel te bereiken werd toen ook al geadviseerd een dagelijkse wandeling in de natuur te maken en een boek te lezen.

    De behoefte aan ‘tijdelijke structuren om het leven te stabiliseren’

    De Koreaans-Duitse filosoof Byung-Chul Han voegt daar nog een belangrijke aanbeveling aan toe en zegt dat kunst een levensveranderende kracht heeft, omdat het nieuwe werkelijkheden kan scheppen die wellicht helpt om anders naar de (en je) wereld te kijken. Van Desmond Tutu weten we dat dansen en zingen hielp, om tijdens de getuigenissen voor de Waarheidscommissie het verdriet te vergeten. Al was het maar voor even. 

    Behalve de natuur, de kunsten, dansen en zingen noemen zowel Han als de Duitse socioloog Stephan Lessenich als remedie tegen angst en onzekerheid het belang van een fysieke ruimte waar mensen zich beschermd voelen en van gedachten kunnen wisselen. Nee, niet de kerk, maar ‘tijdelijke structuren om het leven te stabiliseren’. Dat kunnen in plaats van een daadwerkelijke plek ook bepaalde rituelen zijn, die de tijd even buiten de deur zetten, ‘die een dag anders maken dan andere dagen, een uur anders dan andere uren’, zoals de slimme vos zei tegen Le petit prince

    Volgens beide geleerden – en de vos – kan de leemte die ontstaat te midden van een deprimerende vloedgolf aan informatie een sterke behoefte aan ‘identiteitsgevoel’ aanwakkeren. Niet zo verbazend, want de kortetermijnpolitiek die tot in de naden van de samenleving is gekropen, werkt alles wat we op de lange duur juist zo nodig hebben tegen. Zoals onderlinge banden, integriteit, toewijding en het nakomen van beloften. Kortom, sociale praktijken die een gemeenschap bijeenhouden, die onderdak bieden los van tijd en plaats. En los van de sociale media die in dit opzicht helemaal zo sociaal niet zijn. 

    Katrien Gottlieb 

    gottlieb@360international.nl

    INT 23216 001 1 2
  • Decembernummer | Onvoorstelbare toekomst

    Decembernummer | Onvoorstelbare toekomst

    » Lees dit nummer online

    Met onder andere:

    » Geschiedenis Libië herverteld vanuit vrouwelijk perspectief

    » Waarom eindigen zoveel fietsen in het water?

    » Interview met Barbara Kruger: ‘Een spuitbus van commentaar’

    Redactioneel

    Mens, dier en ding

    Met het verscheiden van de Franse filosoof Bruno Latour verliezen we behalve een belangrijk denker ook zijn vermogen om steeds nieuwe perspectieven aan te dragen en ons ervan te doordringen dat elk beeld van de waarheid mede wordt bepaald door de samenhang van wetenschap, politiek en religie, een heleboel factoren dus. De complexiteit der dingen eens goed onder de loep nemen is gecompliceerd en bovendien willen de meeste mensen juist liever niet op andere gedachten worden gebracht. Althans niet die mensen bij wie een omineuzer wereldbeeld verregaande gevolgen zou hebben. 

    Stel dat Xi Jinping de partijpolitiek als onderdeel van een geheel zou gaan zien en zich dan beseft dat een aantal actoren in het Chinese bolwerk de ontwikkeling van anderen enorm in de weg zitten. Of, nou ja, noem ze maar op die hun eigen belang als dé waarheid door de strot van anderen duwen, en daarmee de noodzakelijke transformatie tegenhouden die wij als soort in het geheel moeten doormaken. Neem Afghanistan – om niet steeds de vermaledijde oorlog in Oekraïne uit de kast te halen als exemplarisch voor zowat alles wat er mis kan zijn in de strijd om het tribale, machts- en handelsevenwicht – en huiver bij het artikel uit een van de weinige, zo kritisch mogelijke kranten van dat land, Etilaatroz. Daar is het kookpunt op elk vlak bereikt en een normaal leven al jarenlang ontwricht, niet alleen wat de ecologie betreft. ‘Alles is vernedering’, schrijft activiste Somaia Ramish. ‘Van Afghanistan is niets meer over dan een geografisch gebied dat zo wordt genoemd.’ Daar staat geen enkele deal op de agenda, laat staan een groene. 

    De complexiteit der dingen eens goed onder de loep nemen is gecompliceerd

    Bruno Latour was gelukkig niet de enige die de opwarming van de aarde als het centrale politieke probleem van deze tijd beschouwt. Wil deze subsoort zich als het even kan tot in het oneindige blijven vermenigvuldigen? In een wereld die steeds meer draait om het verdelen van schaarse natuurlijke hulpbronnen is de buigzaamheid van onze ‘soort’ als geologische kracht broodnodig. 

    Nu blijkt David Wallace-Wells, weliswaar geen wetenschapper, maar wel iemand die met zijn boek De onbewoonbare aarde heeft bijgedragen aan de schrikbarende kennis over het klimaat, opeens iets meer licht te zien als het gaat om het aantal graden verwarming dat wel of niet zal worden gehaald. Achterover leunen is er nog zeker niet bij, maar ach, het puntje komt toch vaak weer op de piketpaaltjes van Latour te staan, oftewel zijn notie van verbondenheid: zonder gezamenlijke daadkracht wordt het niks. En dat geldt voor mens, dier en ding. 

    Katrien Gottlieb 

    gottlieb@360international.nl

    360 20221201 2
  • Juninummer | Uglycore

    Juninummer | Uglycore

    » Lees dit nummer online

    Met onder andere:

    » Iemand te snel een leugenaar noemen heeft grote nadelen

    » Het lelijkeschoenenimperium

    » Achter de sluiers van de bigtechbedrijven

    » Vormen westerse sancties tegen Rusland een waarschuwing voor China?

    Geperforeerde marshmallows

    Redactioneel

    Het lijkt bijna een spel om de lelijkste schoen op de markt te brengen, schrijft Kim Bhasin in Businessweek – om het tussen afschrikwekkend wereldnieuws door even over iets anders te hebben. Misschien onbenullig op het eerste gezicht, maar bij nader inzien een eigenaardig marketingfenomeen, waarmee vele miljarden worden verdiend. De Yeezy Foam Runners bijvoorbeeld, van Adidas, zien er volgens Bhasin uit als ‘geperforeerde marshmallows’, maar gaan als warme en behoorlijk dure broodjes over de toonbank. En net zo werden Birkenstocks en Crocs, schoenen met een orthopedisch voetbed, vanaf de jaren negentig opeens ronduit fancy, hip zelfs, cool, trendy. 

    Hoe dat precies in zijn werk gaat, moet terug te vinden zijn in wat er zoal geschreven is over de psychologie van mode. Welke mechanismen zorgen ervoor dat iets fancy wordt dat daarvoor juist helemaal niet fancy was, dat zelfs tot werkkleding behoorde die werd uitgetrokken zodra de dienst erop zat? De categorieën waren toch duidelijk? Er waren schoenen die voldoende ruimte gaven aan de twee fundamenten waarmee we het ons hele leven moeten doen, en er waren ontwerpen die de onderschraging nog enige elegantie gaven. Iets wat de meeste voeten – uitzonderingen daargelaten – over het algemeen veel goed doet. Laten we wel wezen, dit lichaamsdeel komt meestal niet in de buurt van de zeven schoonheden. We zijn het enige zoogdier dat permanent op twee voeten staat. Geen wonder dat die dingen in duizenden jaren geëvolueerd zijn tot pezige waaiers met vijf afzonderlijke middenvoetsbeentjes waar benagelde stompjes de plaats hebben ingenomen van wat eerst handige klauwen waren. 

    Hoe wordt iets fancy dat daarvoor juist helemaal niet fancy was

    Niet alleen werd bescherming noodzakelijk, even welkom zal de bekleding zijn geweest. Toegegeven, de mode schreef vaak iets te nauwe exemplaren voor, of te hooggehakte om nog mee in beweging te kunnen komen, maar om nou massaal op terminaal onglamoureus schoeisel te gaan lopen is weer het andere uiterste. 

    Toch nam de bekoorlijkheid van een naakte vrouwenvoet in de negentiende-eeuwse literatuur een voorname rol in. Zou het de illusie zijn geweest? Voeten waren niet te zien, daar begon de betovering natuurlijk al mee. Rudolf Dekker beschreef in een oude jaargang van De Gids een personage in Goethes Wahlverwandtschaften dat de lieftalligheid van een voet onverwoestbaar vindt en ‘nog altijd de schoen zou willen kussen’ van de dame die zo parmantig voorbijliep. Poezelige voetjes wekten blijkbaar zelfs door het artificiële omhulsel heen begeerte op. 

    Die romantiek krijgt weinig kans meer op de marketingafdeling van het lelijkeschoenenimperium. Elegantie, waarom? Een schoen kussen, wie doet dat nou nog? En haalt de romanticus zich toch nog zoiets in het hoofd, dan maakt de uglycore daar korte metten mee. Want zelfs de jonge Werther zal in het aanzien van zijn Charlotte op een paarse plastic Croc in één klap genezen van zijn verscheurende onbeantwoorde liefde. 

    Katrien Gottlieb 

    gottlieb@360international.nl

    306 208 Cover 1

  • Meinummer | Verzet

    Meinummer | Verzet

    » Lees dit nummer online

    Met onder andere:

    » ‘De oorlog in Oekraïne herinnert ons eraan wat de gevolgen van een illiberale dictatuur zijn’

    » De voorbeeldige culturele integratie van döner kebab

    » Omwenteling in de kunsthandel

    » Wat gebeurt er allemaal in El Salvador?

    Illiberalisme

    Redactioneel

    Het kan grootmoedig zijn om de hand in eigen boezem te steken, maar ook een verkapte blijk van vermeende morele superioriteit, zo maakt de Poolse auteur en journalist Katarzyna Wężyk ons duidelijk via een vlijmscherpe column in het links-liberale dagblad Gazeta Wyborcza. Ze fileert berichten van denkers als Naomi Klein, Yanis Varoufakis, Jeffrey Sachs en onthult wat daaraan ten grondslag ligt: een neerbuigende, postkoloniale kijk op Oost- en Centraal-Europa, waarmee de auteurs in sommige gevallen zelfs klakkeloos de propaganda van het Kremlin overnemen. ‘Blijkbaar kunnen sommige vertegenwoordigers [van politiek links] geen twee simpele dingen tegelijk: ze zijn niet in staat én het Amerikaanse imperialisme aan de kaak te stellen én het Russische imperialisme te zien voor wat het is’, concludeert ze fel.

    Met een Westen dat kritiek uit op de eigen daden maar er ondertussen alles aan doet vooral de eigen vrijheid in stand te houden, neemt de afstand tot de zogenaamde rest van de wereld enkel toe, zo luidt de boodschap. In een uitvoerig essay benadrukt Fukuyama dan ook het belang van een ‘liberale wereldorde’, die we al haast voor lief waren gaan nemen. Het begrip liberalisme, legt hij uit, is langzaam uitgehold en ‘wordt het meest gewaardeerd als mensen ervaren hoe het is om te leven in een illiberale wereld’.

    Wie chronisch moe is, is minder politiek betrokken, uitgesloten van veel maatschappelijke activiteiten en blootgesteld aan risico’s

    Een kloof waar minder vaak bij stil wordt gestaan is die tussen degenen met een goede nachtrust en de chronisch vermoeiden. Programma’s als Nachtdieren en De slapenlozen tonen weliswaar erkenning voor het feit dat niet ieders ritme feilloos aansluit op dat van de maatschappij, maar Jonathan White richt zich in zijn artikel in het onvolprezen Aeon op degenen die hierin niets te kiezen hebben. Uberchauffeurs die een paar uur slapen op een parkeerterrein, artsen die tussen operaties door noodgedwongen in de personeelsruimte gaan liggen. De gevolgen zijn groot. Wie chronisch moe is of ’s nachts werkt is minder politiek betrokken, uitgesloten van veel maatschappelijke activiteiten en blootgesteld aan risico’s. Het komt voor dat werknemers na een lange shift achter het stuur in slaap vallen, of zelfs tijdens een dutje tussen ploegendiensten door een hartaanval krijgen.

    Whites voorstellingen van een wereld waarin deze ‘slaapkloof’ is gedicht, waarin ‘de uitgerusten het voor de onuitgerusten opnemen’, lezen als een futuristische, soms haast naïeve roman. En toch zijn ze niet onmogelijk. Zoals ook het scenario dat The Economist ons voorrekent niet ondenkbaar is, waarin Oekraïne uiteindelijk ‘beter’ zal worden opgebouwd dan het voor de oorlog was; welvarender, gelijker, minder corrupt. Liberaler.

    Laura Weeda

    weeda@360international.nl

    Cover 360 207
  • Mannen

    Mannen

    Het is toeval, ook al bestaat dat volgens een x-aantal toevalontkenners vast niet, maar in deze 192ste editie zetten mannen de toon.

    Althans, artikelen over hoe mannen zich, ieder op eigen wijze manifesteren: Pappie Loekasjenka, collega-dictator Hafez en Bashar al-Assad, Lord Migraine en, gelukkig, als comic relief en hekkensluiter de immer vermakelijke tekenaar Colonel Baxter. En dat zijner nog maar een paar. Duitsland ontbreekt bijvoorbeeld, waar Angela Merkel opgevolgd gaat worden door een man of een man? Om over eigen land maar niet te spreken, waar een regeringsleider met een slagveld van gevallen ministers fluitend aan de macht wil blijven.

    Deden ze hun werk goed, was er niks op aan te merken, dan zouden we deze dienaars op het schild hijsen voor goed gedrag. We zouden ze bewieroken, immense, in goudverf gedompelde sculpturen maken. Met gevouwen handen bij hun foto neerknielen, wijsheden prevelend die zij ons leerden. Maar voor wie buigen wij nog met ideologische overtuiging, aan wie vertrouwen wij het landsbelang nog toe, sterker nog, aan wie vertrouwen wij het wereldbelang nog toe, nu iedereen in een handomdraai, een vingerknip middels sociale mediakanalen anderen de maat zal nemen? Eén verkeerd woord, en je ligt eruit. En wie ‘erin blijven’ zijn meestal niet de meest vredelievende kleurenblinden onder ons.

    Ooit zal de geschiedenis Aleksej Navalny gelijk geven

    De laatste machthebber die niet om macht gaf, moet de president van Uruguay geweest zijn.José Mujica, Pepe, of El Viejo in de volksmond liep op sandalen, introduceerde belangrijke wetten en legaliseerde het homohuwelijk, abortus en de wietteelt. Voorts gaf hij het grootste gedeelte van zijn salaris weg. Of hij nou de nieuwe ideale leider was voor wie we elke dag een kaarsje willen aansteken, kan moeilijk gezegd worden; Mujica regeerde maar vijf jaar en trok zich onlangs terug uit de politiek. In Latijns-Amerika werd zijn eigenzinnigheid aan alle kanten van het politieke spectrum gerespecteerd, door het ene kamp uiteraard meer dan door het andere. Maar eigenzinnigheid van mannen op politieke sleutelposities zegt op zich niks en kan net zo goed een hoop ellende veroorzaken. We hebben weer een Nelson Mandela nodig.

    Een betrouwbare heldin of een held. Zoals Aleksej Navalny, die het met gevaar voor eigen leven en dat van anderen, durft op te nemen tegen de grootste en gevaarlijkste dictator: Poetin. Ooit zal de geschiedenis Navalny gelijk geven, schreef Ruslandkenner Derk Sauer deze week. Het is te hopen dat we daar niet ook 27 jaar op moeten wachten. Anders is de kans groot dat het in ieders hoofd hamert, rinkelt en bromt.

    Katrien Gottlieb
    gottlieb@360international.nl

  • Doelwit

    Doelwit

    Dankzij advocate Bénédicte Ficq weten we dat tabaksfabrikanten nergens voor terugdeinzen om hun product aan zoveel mogelijk consumenten te kunnen verkopen.

    Dat er ingrediënten in sigaretten zitten die ervoor zorgen dat je het hele pakje oprookt en dan nog een en nog een en nog een… mag zo langzamerhand als bekend worden verondersteld. Maar dat fabrikanten willens en wetens zoeken naar manieren om die giftige bestanddelen te verdoezelen, is volgens haar klinkklare valsheid in geschrifte.

    Ficq begon precies een jaar geleden een artikel 12-procedure bij het gerechtshof in Den Haag, waarmee ze het Openbaar Ministerie wilde 
dwingen tot vervolging van de vier grote producenten Philip Morris, British American Tobacco, Imperial Tobacco en Japan Tobacco, wegens het opzettelijk ziek en verslaafd maken van rokers, soms met de dood tot gevolg. De rechter en het hof zagen geen heil in het aanpakken van de grote vier omdat 
het volgens hen geen kwestie is voor het strafrecht maar voor de wetgever, de overheid dus.

    Laat dat grote verderf nou precies zijn waar de tabaksindustrie naar op zoek is, omdat in Europa de verkoop aanzienlijk is gedaald

    En omdat tabak een legaal product is, kan de overheid slechts ontmoedigen. Onbegonnen werk bij een fanatieke roker, dus staan longarts Wanda de Kanter en longkankerpatiënt Anne Marie van Veen, die samen met Ficq een klaagschrift opstelden, nu 
voor lagere-schoolklassen om al die maagdelijke longen tegen het grote verderf te waarschuwen. Laat dat grote verderf nou precies zijn waar de tabaksindustrie naar op zoek is, omdat in Europa de verkoop aanzienlijk is gedaald. En, hé dat komt goed uit, er zit vast nog veel muziek in de export naar opkomende markten waar regeringen de middelen niet 
hebben om een proactief gezondheidsbeleid te voeren.

    Journaliste Marie Maurisse dook erin en kwam met een allesomvattend onderzoek weer boven, met als meest cynische onthulling dat rokers in armere landen (80 procent steekt er regelmatig eentje op) nog ongezondere sigaretten roken dan rokers in rijkere landen. Uit de resultaten van een door haar geïnitieerd onderzoek blijkt een 
gewetenloze dubbele standaard. Vrijwel alle sigaretten die Zwitserland naar Marokko exporteert zijn zwaarder, verslavender en giftiger. Het schijnt ten goede te komen aan de Zwitserse economie, en wees nou eerlijk, wat is belangrijker?

    Auteur: Katrien Gottlieb
    gottlieb@360international.nl

  • Redactioneel

    Redactioneel

    Moeilijk te begrijpen, die Fransen. Ze zijn vol van liberté, 
égalité en fraternité, maar als het erop aankomt, leggen ze een zwak aan de dag voor sterke mannen.

    Zoals voor Napoleon, om maar iemand te noemen, die als keizer zelfs enige tijd heel Europa op stelten zette. En – er zaten een aantal koningen en keizers tussen – na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog viel Frankrijk opnieuw voor een voormalige sterke man, tegen die tijd een seniele grijsaard van 84 jaar, Philippe Pétain, die een collaboratie met de bezetter aanging.

    Vastberaden en zelfverzekerd redde vadertje De Gaulle de Franse eer, en in 1958 werd hij opnieuw te hulp geroepen 
toen de koloniale oorlog in Algerije het land op de rand van een burgeroorlog had gebracht. Nu moet de socialistische president François Hollande, 
wiens meest gebruikte spotnaam Flanby luidt – een gladde, glibberige pudding die in iedere supermarkt verkrijgbaar is – Frankrijk uit de verstikkende jihadgreep zien te halen.

    Arme Monsieur Bricolage – de klusjesman, een van zijn andere vele bijnamen, omdat hij de neiging heeft kiezers gerust te willen stellen met een metaforische ‘gereedschapskist’.

    Is Frankrijk echt in oorlog, zoals hij en premier Manuel Valls pretenderen? Of is er een andere reden waarom de autoritaire trekjes van de door de generaal opgestelde grondwet van de Vijfde Republiek hen nu opeens goed uitkomt? Moeten er spierballen worden getoond omdat de Fransen geen genoegen nemen met een Bob de Bouwer maar in benauwde tijden terugverlangen naar napoleontische streken?

    Het is makkelijk praten vanuit een land met een Jerommeke als Mark Rutte aan de knoppen, maar toch wordt in het dossier deze editie duidelijk dat het uitroepen van de noodtoestand, en die zelfs in de grondwet te verankeren, een buitengewoon gevaarlijke en autoritaire maatregel is. Daarmee wordt de facto de Grondwettelijke Raad, die alle andere wetten, dus ook uitzonderingswetten, toetst aan de bepalingen van de grondwet, buitenspel gezet. En, een teken aan de wand: van de 577 leden van de Assemblée nationale, de Franse Tweede Kamer, namen niet meer dan 129 deel aan de stemming.

    Falende democratieën en nieuwe machtsverhoudingen, daar gaat het om. Niet alleen in Frankrijk, in Rusland (sla het verhelderende artikel van Natalie Nougayrède vooral niet over), maar ook in Venezuela, Thailand en, last but not least, het Midden-Oosten.

    En garde.

    Katrien Gottlieb
    gottlieb@360international.nl

  • Redactioneel

    Redactioneel

    ‘Journalistiek versimpelt, fictie compliceert,’ aldus de Britse schrijver Julian Barnes onlangs in een interview met de Volkskrant. Zo is het inderdaad meestal. En dat is ook prima, want journalistiek gaat over feiten, en moet onthullen, uitleggen, duidelijkheid bieden. Maar soms lees je een journalistiek 
verhaal dat er óók in slaagt de complexiteit en de ambiguïteit van het leven te laten zien. Dat vragen oproept, in plaats van ze te beantwoorden.

    Zo’n verhaal is het openingsverhaal van deze 360, dat we overnamen uit Die Zeit.

    Twee journalisten van dat weekblad, Marc Brost en Andres Veiel, togen naar het hoofdkantoor van de Deutsche Bank 
om uit te vinden hoe deze ooit zo keurige onderneming een hoofdrolspeler werd in de kredietcrisis.

    Het duo ging daarvoor niet te rade in de boardroom, maar 
in ‘het sterfhuis’, een bijkantoor waar voormalige bankiers hun laatste dagen slijten om het gevoel te hebben dat ze er nog een beetje bij horen.

    Daar praktiseerden de twee the art of hanging out, zoals de meester in het genre, de Amerikaanse journalist Gay Talese, het ooit noemde. Dagen, weken, misschien wel maanden moeten ze hebben gepraat met mannen die niet wilden 
praten. Die, zoals het in het stuk wordt omschreven, ‘tegelijk praten en zwijgen’.

    Grote nieuwe onthullingen doen Brost en Veiel dan ook niet. Maar door allerlei mooie kleine observaties, schetsen ze wel een beeld van de cultuur die ertoe heeft geleid dat er nu 6000 processen tegen de bank worden gevoerd.

    In die cultuur draait veel om het verlangen naar macht en status (een eigen chauffeur, een kunstverzameling, een villa in de Taunus). Het is ook een cultuur waaruit je vanwege de wurgende groepsdruk nauwelijks kunt ontsnappen, zelfs niet als je al met pensioen bent. Net als in een kloosterorde houdt iedereen elkaar in de gaten. En wie het waagt uit de gemeenschap te treden, heeft geen leven meer. De enkeling die het probeerde, kreeg eindeloze processen aan zijn broek, en kijkt jaren later verbitterd terug.

    Het is een keiharde wereld, maar ook een die in essentie weinig verschilt van die van veel andere bedrijven. Noch van menig krantenredactie, trouwens. Hetgeen bij de lezer de vraag oproept: waren die verguisde bankiers nou echt zulke schurken? Of zou ik in vergelijkbare omstandigheden hetzelfde hebben gedaan?

    Zo’n verhaal moet zelfs Julian Barnes kunnen bekoren.

    Han Ceelen
    ceelen@360international.nl

  • Timemanagement

    Timemanagement

    De technologische ontwikkelingen die het mogelijk maken overal en altijd te werken, hebben een heel nieuw middenveld gecreëerd van mensen die andere mensen dat weer afleren.

    Want het balanceren tussen werk, ambitie (en kinderen), een sociaal leven en alle andere dingen die ook nog moeten gebeuren, kan behalve voldoening stressgerelateerde ziekten opleveren waarvan een burn-out nog de meest vriendelijke variant is. Die digitaal opgestroopte mouwen gaan bij sommigen nooit meer naar beneden.

    Of die aandoeningen ook voorkomen in landen waar het grootste gedeelte van de bevolking geen tijd, laat staan geld heeft voor een cursus tijdmanagement, is een onderzoek waard.

    Hier in het Westen willen we overal raad mee weten en slepen we ons als het moet langs elk willekeurig loket dat beweert de juiste remedie tegen een desbetreffende kwaal te hebben. Mindfulness is al een tijd het nieuwe medicijn voor de overbelaste mens, de zogenoemde ‘wijsheid 2.0’ haalde de omslag van Time en wordt bewierookt door een waslijst aan beroemdheden die (via apps) een eigen ‘sabbat’ instellen. Nooit eerder konden we kiezen uit zoveel digitale hulpmiddelen om ons los te maken van het altijd en overal verbonden zijn.

    Maar volgens de kunsthistoricus en auteur Noah Charney (hij schreef een thriller over kunstdiefstal en geeft op 24 september een lezing in het John Adams Institute) is het allemaal vrij simpel (p. 43). Charney heeft zelf een duizelingwekkende productie en verbetert zijn eigen record door er zo nu en dan nog een tandje bij te zetten.
    En de rest van een leven leidt hij ook nog.

    Charney deelt alles op in blokken en hokjes die hij afvinkt. Done is better than perfect. Veertig keer tien pagina’s schrijven is beter te doen dan afdalen in een gapend gat behangen met vierhonderd witte vellen. Drie keer een x vierkante meter schoonmaken, is behapbaarder dan in een keer het hele huis.

    De Britse auteur Jeanette Winterson (p. 48) vraagt zich in een met kloosterlijke toewijding, schitterend geschreven kort verhaal af of een klok die alleen ‘s ochtends en ‘s avonds luidt niet voldoende zijn? Waarom het nodig is ‘het door God gegeven uur te splitsen in helften, in kwarten, in minuten, in seconden, in tikken, in tokken, in tellers en tellen, in slagen die het hart verslaan?’

    Katrien Gottlieb
    gottlieb@360international.nl

  • Seksrobot

    Seksrobot

    Toen de Amerikaanse ‘seksdokter’ Alfred Kinsey in 1948 zijn rapport publiceerde over het seksleven van mannelijke Amerikanen, veroorzaakte hij een sensatie. Journalisten buitelden over elkaar heen om de uitkomsten te beschrijven van de enquêtes die Kinsey met een groepje getrouwen had gehouden onder duizenden Amerikanen van alle rangen en standen. Zoals het feit dat de helft van de mannen vreemdging, en homoseksualiteit veel wijder verbreid bleek dan gedacht.

    Vijf jaar later leidde zijn tweede studie over vrouwen tot nóg meer opwinding, omdat ook zij veel promiscuer waren dan werd aangenomen. Het hele verhaal is in geuren en kleuren terug te lezen in de uitstekende roman De ingewijden van T.C. Boyle, die begin september te gast is in Amsterdam. Intussen zijn we ruim een halve eeuw verder en is het seksuele speelveld een stuk groter geworden. Op Facebook kun je tegenwoordig op zestig manieren je geslacht beschrijven. Transseksuelen, transgenders en aseksuelen eisen en krijgen steeds meer erkenning, zo blijkt uit ons dossier. Althans, in delen van de wereld. Is de seksuele revolutie daarmee voltooid? Nee, stelt de Amerikaanse seksexpert Laura Berman. Want dankzij de technologie worden onze opties straks nog veel talrijker. Virtualrealityporno, seksrobots, het op afstand stimuleren van je partner met een muisklik: het ligt allemaal binnen handbereik. De film Her, waarin een door Joaquin Phoenix gespeeld personage een relatie krijgt met een computerbesturingssysteem, zal werkelijkheid worden. Berman vindt 
het allemaal prima, maar je kunt je natuurlijk afvragen: wie wil dit nu eigenlijk? Precies die kwestie snijdt de Israëlische historicus Yuval Harari aan in een flonkerend essay, 
dat aanhaakt bij de beroemde vraag van internetactivist Jaron Lanier: Who Owns the Future? [Wie gaat er over de toekomst?] Op dit moment, zegt Harari, is dat een piepklein clubje toekomstprofeten in Silicon Valley met een feilloos businessinstinct en een vreemde mix aan utopische ideeën. Hun intenties lijken doorgaans goed, maar er zitten ook 
mensen tussen die serieus denken onsterfelijk te worden. 
Of die een nieuwe beschaving willen stichten met louter hoogintelligente bewoners. Dat we klakkeloos achter deze figuren aanlopen, betoogt Harari, komt doordat het onze politici aan toekomstvisie ontbreekt. En wie politici zegt, zegt eigenlijk: wijzelf. Met andere woorden: het wordt hoog tijd dat ook u gaat nadenken wat we nu met al die fantastische nieuwe technologie willen. Het is dat, of u zit straks lieve woordjes te fluisteren tegen uw seksrobot.

    Han Ceelen
    ceelen@360international.nl