Er wordt gedemonstreerd tegen de regering na de verkiezingen
De Servische politie heeft maandag zeker 38 mensen aangehouden die hadden deelgenomen aan demonstraties tegen de regering. Dat schrijft Deutsche Welle.Volgens de betogers was er sprake van onregelmatigheden tijdens de recente parlementsverkiezingen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De regerende populistische SNS-partij kwam als winnaar uit de bus bij die verkiezingen, met zo’n 46 procent van de stemmen. De grootste oppositiepartij kreeg zo’n 23,5 procent van de stemmen. Volgens de oppositie heeft de regering echter niet-geregistreerde kiezers uit buurland Bosnië illegaal laten stemmen in de hoofdstad Belgrado.
De spanningen liepen zondagavond op toen demonstranten het gemeentehuis van Belgrado probeerden binnen te dringen, waarna de oproerpolitie reageerde met traangas, pepperspray en wapenstokken. De regering ontkent dat er geknoeid is met stemmen en zegt dat de verkiezingen eerlijk verlopen zijn, ondanks dat internationale waarnemers ook onregelmatigheden hebben geobserveerd.
Het hoogste gerechtshof van Colorado oordeelde dinsdag dat voormalig president Donald Trump zijn ambt niet meer mag uitoefenen vanwege zijn betrokkenheid bij de bestorming van het Capitool begin 2021. Dat meldtThe New York Times. De uitspraak heeft betrekking op de voorverkiezingen op 5 maart, wanneer Republikeinse kiezers hun kandidaat voor het presidentschap kiezen. Het is nog niet duidelijk wat de invloed zal zijn op de algemene verkiezingen volgend jaar.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het Hooggerechtshof van Colorado oordeelde als eerste rechtbank dat een oud grondwetsartikel van toepassing is op de voormalig president. Deze wet sluit Amerikanen uit van een politieke functie die in opstand komen tegen de Grondwet nadat ze een eed hebben afgelegd om de Grondwet te verdedigen. ‘We zijn ons bewust van de omvang en het gewicht van de vragen die nu voor ons liggen’, schreven de betrokken rechters. ‘We zijn ons ook bewust van onze plicht om de wet toe te passen, zonder angst en zonder beïnvloed te worden door de reactie van het publiek.’
Het campagneteam van Trump zei dat het in beroep zou gaan bij het landelijke Hooggerechtshof tegen de beslissing. De rechters in Colorado hebben Trump hiervoor de mogelijkheid gegeven door hun definitieve uitspraak op zijn minst tot 4 januari uit te stellen. Dat is de vooravond van de deadline voor het drukken van de stembiljetten. Als het beroep niet snel wordt afgehandeld, zou de ex-president alsnog aan de voorverkiezingen kunnen meedoen. Als het landelijke Hooggerechtshof meegaat in de uitspraak van Colorado wordt Trumps deelname alsnog ongeldig verklaard.
Trump zei dat immigranten ‘het bloed van het land vergiftigen’
Het Witte Huis heeft voormalig president Donald Trump veroordeeld vanwege zijn poging ‘Amerikanen uit elkaar te drijven met haatzaaierij’ door te zeggen dat immigranten ‘het bloed van het land vergiftigen’. Dat schrijftPolitico. Een dag eerder trok Joe Biden tijdens een campagnespeech de vergelijking tussen deze uitspraken en die van Adolf Hitler.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Ze hebben psychiatrische instellingen en gevangenissen over de hele wereld vergiftigd. Niet alleen uit Zuid-Amerika, niet alleen uit de drie of vier landen waar we aan denken, maar uit de hele wereld komen mensen ons land binnen,’ zei Trump tijdens een campagnebijeenkomst. In een recente peiling van The Wall Street Journal verslaat Trump Biden met een marge van 4 procent.
‘Het echoën van de groteske retoriek van fascisten en gewelddadige witte supremacisten en het dreigen met onderdrukking van mensen die het niet eens zijn met de regering, vormen ernstige bedreigingen voor de waardigheid en rechten van alle Amerikanen. Dit raakt onze democratie en de nationale veiligheid,’ reageerde Andrew Bates, plaatsvervangend perschef van het Witte Huis. ‘Het is het tegenovergestelde van alles waar we als Amerikanen voor staan.’
De vrees bestaat dat Vučić de democratie ondermijnt
Aleksandar Vučić heeft de overwinning opgeëist in de vervroegde parlementsverkiezingen in Servië. Zijn partij lijkt op weg om ‘haar greep op de macht te verstevigen’, aldus Politico. Volgens de exitpolls zou zijn Servische Progressieve Partij (SNS) ten minste 127 van 250 zetels in het parlement krijgen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De verkiezingen werden ontsierd door beschuldigingen van grote onregelmatigheden en intimidatie van kiezers tijdens de stemming van zondag. Deze aanklachten zullen ‘de vrees alleen maar doen toenemen dat Vučić de democratie, de media en de openbare instellingen van het land in een hoog tempo aan het ondermijnen is’, aldus de politieke nieuwssite.
De grote verkiezingswinst betekent dat Vučić, die volgens Politico hartelijke banden met het Kremlin heeft, de spilfiguur zal blijven in de Amerikaanse en Europese diplomatie in de westelijke Balkan, vooral als het gaat om het voorkomen van een nieuwe oplaaiing van geweld in Kosovo.
Oppositiekandidaten waren uitgesloten van deelname
Tijdens de lokale verkiezingen in Hongkong van zondag zijn slechts 27,5 procent van de kiesgerechtigde Hongkongers gaan stemmen. Kiezers konden slechts stemmen op ‘patriottische’ kandidaten, wat betekende dat kandidaten van de oppositie waren uitgesloten. Dat resulteerde in de laagste opkomst ooit in Hongkong.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Een klap voor de officiële inspanningen om de Chinese visie op het bestuur van het gebied te legitimeren’, schrijft The Financial Times. Volgens de Britse zakenkrant toont de opkomst de geringe publieke steun ‘voor de door Xi Jinping opgelegde politieke orde’ aan. Bij de verkiezingen in 2019 was de opkomst nog 71,2 procent, toen oppositiekandidaten met een straatlengte voorsprong wonnen.
Veel prodemocratische Hongkongers zijn niet naar de stembus gegaan nadat het aantal direct verkozen districtsraadsleden was teruggebracht tot minder dan 20 procent van de 470 zetels, tegenover 94 procent in 2019. De rest wordt gekozen door commissies of door de leider van de stad, John Lee. Kandidaten die werden beschouwd als ontrouw aan Beijing werden ook uitgesloten van deelname.
‘De herziening van de kieswet maakt deel uit van een bredere aanpak van het ooit zo vrije financiële centrum na de prodemocratische protesten in 2019’, aldus FT. ‘Veel maatschappelijke organisaties zijn gestopt met hun activiteiten, een ingrijpende nationale veiligheidswet heeft bijna alle afwijkende meningen het zwijgen opgelegd en de meeste activisten van de oppositie zitten in de gevangenis of zijn de stad ontvlucht.’
Bovendien heeft Rebelo de Sousa het parlement ontbonden
De president van Portugal, Marcelo Rebelo de Sousa, heeft het parlement ontbonden en vervroegde verkiezingen uitgeschreven. Dat meldt Euronews. Aanleiding is het vertrek van premier António Costa, die zijn ontslag indiende vanwege een lopend corruptieonderzoek.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Rebelo de Sousa verklaarde donderdag dat het land op 10 maart vervroegde verkiezingen zou houden. Costa vertrok na de arrestatie van zijn stafchef, die wordt beschuldigd van onder meer machtsmisbruik. Hoewel de 62-jarige Costa, die in 2015 aan de macht kwam, zelf alle aantijgingen ontkent, zei hij dat hij zijn functie niet langer goed kan uitoefenen. Aanklagers hebben gezegd dat er een apart onderzoek naar de premier loopt.
‘Ik heb volledig vertrouwen in het rechtssysteem,’ zei Costa dinsdag nog. ‘Als er verdenkingen zijn, dan staat het de gerechtelijke autoriteiten vrij om die te onderzoeken. Ik sta niet boven de wet’. Rebelo de Sousa heeft al gezegd slechts nog één keer het parlement bijeen te willen roepen, om te stemmen over de begroting van volgend jaar.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Vandaag kijken we naar Venezuela. De EU, de VS en Zuid-Amerikaanse landen zochten toenadering tot het geïsoleerde land, in de hoop de situatie daar te verbeteren. Venezuela lijkt echter niet op verandering uit te zijn.
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Welke landen zoeken weer toenadering tot Venezuela?
Venezuela is onder huidig president Nicolás Maduro afgegleden tot het zorgenkindje van Zuid-Amerika. Een doortrapte verkiezing in 2018, enorme protesten die gewelddadig werden onderdrukt, een massale exodus van Venezolanen, mensenrechtenschendingen, onderdrukte oppositie: het land raakte steeds verder geïsoleerd, onder meer door sancties van de Europese Unie en de Verenigde Staten.
Dit jaar is dat anders. The New York Timesspreekt van ‘de belangrijkste verbetering van de betrekkingen tussen Venezuela en de Verenigde Staten in jaren’. De krant wijst op een akkoord dat afgelopen maand werd gesloten tussen beide landen. ‘In een paar dagen tijd heeft de autoritaire regering van Venezuela ermee ingestemd om Venezolaanse migranten die uit de Verenigde Staten zijn gedeporteerd toe te laten en een overeenkomst getekend met oppositieleiders om te komen tot vrije en eerlijke presidentsverkiezingen in 2024. In ruil daarvoor hebben de Verenigde Staten ingestemd met het opheffen van enkele economische sancties tegen Venezuela’s olie-industrie, een vitale bron van inkomsten voor de regering van Maduro.’
Een historisch akkoord, noemden sommigen het. Americas Quarterlyging verder in op de deal. ‘Onder de versoepelde sancties mag Venezuela de komende zes maanden olie en gas exporteren naar de VS en andere landen. Tegelijkertijd kunnen internationale bedrijven nieuwe investeringen doen in de koolwaterstofsector. Maar de ruime versoepeling komt met een kritisch voorbehoud: vóór eind november moet de regering van Venezuela “een specifieke tijdslijn en procedure definiëren voor de versnelde herinvoering” van iedereen die zich volgend jaar kandidaat willen stellen voor het presidentschap.’
Ook Zuid-Amerikaanse landen proberen de banden met Venezuela aan te halen, nadat die onder het regime van Maduro flink waren bekoeld. Onder de nieuwe president van Colombia, Gustavo Petro, is de grens met Venezuela heropend, en landen als Chili en Argentinië hebben weer ambassadeurs in Venezuela, nadat die eerder waren teruggeroepen. ‘Diplomatieke toenadering is gemeengoed geworden’, schrijft denktank ASCOA. ‘Naast de verkiezing van meer linkse politici in de regio, zoals Luiz Inácio Lula da Silva uit Brazilië en Xiomara Castro uit Honduras, heeft dit ertoe geleid dat een aanzienlijk aantal Latijns-Amerikaanse landen ambassadeurs heeft teruggestuurd naar Caracas.’
Maduro werd zelfs uitgenodigd op een Zuid-Amerika-top, die werd gehouden in Brazilië. ‘Tijdens de top in Brazilië vond de eerste persoonlijke ontmoeting van Maduro plaats met andere Zuid-Amerikaanse leiders in negen jaar’, schrijft Foreign Policy. ‘Terwijl Maduro’s terugkeer op het regionale diplomatieke podium werd gevierd, bleef de situatie in Venezuela niet onbesproken. Zowel de linkse president van Chili, Gabriel Boric, als de rechtse leider van Uruguay, Luis Lacalle Pou, bekritiseerden Maduro – in respectvolle bewoordingen – vanwege de crisis in Venezuela.’
Naast de VS en Zuid-Amerika kijkt ook de EU naar een versoepeling van het beleid ten aanzien van Venezuela, hoewel daar tussen EU-lidstaten onderling nog geen consensus over bestaat. ‘Spanje is van mening dat het tijd is dat de EU haar sancties tegen Venezuela herziet en overweegt om ten minste enkele ervan op te heffen, zoals de Verenigde Staten al gedeeltelijk hebben gedaan’, schrijft El País. ‘Vanwege de recente dialoog tussen de regering van Nicolás Maduro en de oppositie, die zijn overeengekomen om volgend jaar presidentsverkiezingen te houden, zou het goed zijn als de EU-27 een tegengebaar maakt.’
Wat eisen de genoemde landen van Venezuela?
Verkiezingen, migratie; de landen die weer toenadering zoeken tot Venezuela hebben hun eigen redenen. Maar volgens Forbesspeelt er nog een gemeenschappelijke factor mee. ‘De Europese Unie en energiebedrijven uit het continent zijn ambitieuze projecten gestart om de aardgassector van Venezuela te ontwikkelen. Naast de economische voordelen is er ook een essentieel milieuaspect. De verouderde infrastructuur op het gebied van energie, heeft het Latijns-Amerikaanse land veranderd in een topvervuiler wat betreft de uitstoot van broeikasgassen en de aantasting van ecosystemen.’
De Venezolaanse columnist Jorge Jraissati schrijft in National Interest daat de VS soortgelijke redenen hebben. ‘Het lijkt erop dat Bidens oproep voorsal te maken heeft met die grote bedrijven die geld willen verdienen aan Venezuela’s olievelden en goudmijnen. Het is haast alsof hun winsten in het middelpunt van de belangstelling staan en Amerika’s geopolitieke behoeften en strategisch denken overschaduwen; een zorgwekkende ontwikkeling, vooral nu de wereld steeds gevaarlijker, radicaler en autoritairder wordt.’ Jraissati doelt daarbij op de invloed van China op Latijns-Amerika, de oorlogen in Oekraïne en Israël, en de autoritaire regeringen in Nigaracua, El Salvador en Cuba.
Ook Euronewsziet de grote gas- en olievoorraden van Venezuela als een van de factoren die de EU en de VS warm laten lopen voor een versoepeling van hun respectievelijke beleid. ‘Vorig jaar kreeg energiegigant Chevron groen licht om zijn activiteiten in Venezuela uit te breiden en in januari verleenden de VS een vergunning aan Trinidad en Tobago om een groot gasveld in Venezolaanse wateren te ontwikkelen. Het is waarschijnlijk dat de invasie van Rusland in Oekraïne deze concessies van de VS deels heeft gemotiveerd.’ Na de oorlog in Oekraïne werd Rusland geraakt door sancties en werd de export van olie en gas aan banden gelegd. Rusland besloot zelf ook om olie en gas in mindere mate naar Europa te laten gaan, waardoor landen op zoek lijken te gaan naar alternatieven.
De vraag is of Maduro bereid is te luisteren naar de VS, de EU en andere gesprekspartners
Naast de olie spelen ook de verkiezingen van volgend jaar een rol. Voor veel landen vormen die hét moment voor eventuele veranderingen in Venezuela, om Maduro van het podium te laten verdwijnen middels eerlijke verkiezingen, om een prowesters regime te installeren – zeker omdat Venezuela door de isolatie van de afgelopen jaren steeds meer richting China, Rusland en Iran is gegroeid. Maar er zijn twijfels over het akkoord.
‘Of de heer Maduro nu ruimte maakt voor een echt competitief politiek proces, of alleen olie-inkomsten int, hangt in de eerste plaats af van de heer Maduro, maar in de tweede plaats van de vraag of de oppositie, het Venezolaanse maatschappelijk middenveld en de Verenigde Staten hem aan zijn beloften houden. Anders zal de gok de situatie nog slechter hebben gemaakt dan voorheen’, schrijft de Washington Post. De vraag is of Maduro bereid is te luisteren naar de VS, de EU en andere gesprekspartners.
Is verandering in Venezuela echt mogelijk?
Toenadering van de EU, VS en Zuid-Amerika is mooi, versoepeling van sancties klinkt veelbelovend, net als een akkoord voor vrije verkiezingen, maar hoe realistisch is dat, met Nicolás Maduro als leider?
‘De regering van de Venezolaanse president Nicolas Maduro blijft willekeurige detentie gebruiken om politiek tegenstanders hard aan te pakken’, schreef Al Jazeeraeerder dit jaar. ‘In een rapport documenteerde Amnesty International gevallen van mensen die tussen 2018 en 2022 “slachtoffer waren van politiek gemotiveerde willekeurige detenties”, waaronder leraren, vakbondsleden en mensenrechtenverdedigers.’
Critici van de toenadering tot Maduro zeggen volgens The Wall Street Journalhetzelfde. ‘Zijn regering toont weinig interesse om een einde te maken aan de schendingen van mensenrechten. Een onderzoekscommissie van de Verenigde Naties meldde vorige maand dat de staatsveiligheidsdiensten steeds harder optreden tegen dissidenten. De commissie noteerde van januari 2020 tot augustus 2023 ten minste 58 willekeurige opsluitingen en 28 gevallen van marteling van gevangenen.’
De verkiezingen volgend jaar brengen een nieuw probleem aan het licht. Afgelopen maand hield de oppositie van Venezuela voorverkiezingen om te besluiten wie het volgend jaar tegen Maduro opneemt in de presidentsverkiezingen. De winnaar is María Corina Machado, en volgens The Financial Timesis dat problematisch voor Maduro.
‘In tegenstelling tot sommige andere oppositieleden weigert deze politicus te onderhandelen met de regering. Ze wil dat Maduro berecht wordt voor misdaden tegen de menselijkheid en heeft ze in het verleden gepleit voor een buitenlandse militaire interventie in Venezuela. De regering-Maduro heeft haar vijftien jaar lang verboden zich verkiesbaar te stellen’, aldus de krant. ‘Machado’s stijgende populariteit vormt een obstakel voor de overeenkomst tussen de VS en Venezuela, die tot stand kwam na achttien maanden van intensieve geheime diplomatie, onder andere tijdens ontmoetingen in Qatar en Italië.’
Machado leek goed te beseffen wat een verenigde oppositie teweeg kan brengen in Venezuela. ‘Ik heb een mandaat gekregen om Nicolás Maduro te verslaan’, zei ze na haar verkiezingswinst. ‘We zijn al begonnen met die campagne.’
‘Het doel is om de oppositie te ontmoedigen en te verdelen, om conflicten daarbinnen te creëren, om haar aanhang te demoraliseren’
Deze week kwam het Hooggerechtshof van Venezuela bovendien met een uitspraak waarmee het akkoord tussen de VS en Venezuela op losse schroeven kwam te staan. Dit Hooggerechtshof, vol Maduro-loyalisten, zei dat er sprake was van financiële onregelmatigheden bij de voorverkiezingen van de oppositie, en de uitslag werd volgens persbureau Reutersopgeschort ‘ondanks een verkiezingsakkoord tussen de regering en de oppositie dat elke partij toestaat haar eigen kandidaat te kiezen’.
De Verenigde Staten en Zuid-Amerikaanse landen reageerden met waarschuwingen, teleurstelling en ook woede. Voorlopig lijkt Maduro niet open te staan voor een democratisering van het land en alleen versoepeling van sancties te zoeken om zo meer olie-inkomsten voor zijn regering te genereren. De stap van het Hooggerechtshof is pas een eerste stap, zegt de Venezolaanse politiek analist Pedro Benítez tegen The New York Times. ‘Het doel is om de oppositie te ontmoedigen en te verdelen, om conflicten in de oppositie te creëren, om haar aanhang te demoraliseren. Dat is fase een. Dan komt de volgende fase; een direct offensief tegen het verkiezingsproces.’
De Nederlandse politicus en voormalig EU-commissaris Frans Timmermans noemt de ommezwaai op klimaatgebied van landen als Engeland ‘verbijsterend’. In een interview met The Guardian vertelt hij hoe hij bouwt aan een groene toekomst in een gefragmenteerd politiek landschap.
Frans Timmermans, de politicus die zijn hoge positie bij de EU heeft opgegeven om mee te doen aan de Nederlandse verkiezingen, roept alle progressieve partijen in Europa op om zich te verenigen tegen de ‘verbijsterende’ ondermijning van de klimaatdoelen door rechts. De voormalige vicevoorzitter van de Europese Commissie voert nu de gezamenlijke lijst van GroenLinks en de PvdA aan en is van mening dat links zich moet mobiliseren tegen het streven van radicaal-rechts om klimaatmaatregelen als ‘onbetaalbaar’ weg te zetten. Hij gaf TheGuardian een van zijn eerste campagne-interviews en zei daarin dat het Verenigd Koninkrijk een van de eerste landen was waarvan de regering terugkomt op haar klimaatbeloften.
De Britse premier Rishi Sunak zwakte de klimaatplannen van zijn regering vorige maand danig af met de mededeling dat het verbod op de verkoop van nieuwe diesel- en benzineauto’s vijf jaar wordt uitgesteld en ook de afschaffing van gasboilers minder snel zal worden ingevoerd. ‘Het grote gevaar is nu dat rechts gaat zeggen, en Sunak is daar een goed voorbeeld van: we kunnen ons geen klimaatbeleid veroorloven, het is te duur, vooral voor mensen met een smalle beurs,’ zegt Timmermans. ‘Het is vrij verbijsterend om te zien dat politici die meestal weinig oog hebben voor mensen met lage inkomens zich ineens wel sterk voor hen maken nu dat in hun strijd tegen het klimaatbeleid past,’ vindt hij. ‘Daar zitten duidelijk economische belangen achter. Het gevaar voor links, voor progressieve partijen, is dat deze tegenstelling tussen sociale rechtvaardigheid en klimaatrechtvaardigheid door rechts wordt uitgebuit en bij links verdeeldheid kan zaaien.’
‘Het grote gevaar is nu dat rechts gaat zeggen: we kunnen ons geen klimaatbeleid veroorloven’
Timmermans wil de Nederlandse uitstoot van broeikasgassen in 2030 hebben teruggebracht met 65 procent (meer dus dan de 55 procent die de EU zich ten doel stelt) en hij denkt dat het bedrijven en consumenten alleen maar in verwarring zal brengen als klimaatmaatregelen nu weer worden afgezwakt. Net als het Verenigd Koninkrijk heeft ook Zweden onlangs aangekondigd in zijn klimaatbeleid te gaan snijden, en in Duitsland wordt geklaagd over de kosten van het isoleren van gebouwen. Maar Timmermans’ scherpste kritiek geldt de beleidsvoornemens van Sunak. Hij waarschuwt dat de Conservatieve Partij ‘door de radicalen lijkt te worden overgenomen’. Uitstel van het verbod op benzineauto’s is volgens hem een schijnbesparing. ‘Ik hoop dat we onze burgers ervan kunnen overtuigen dat hoe langer je wacht met het nemen van klimaatmaatregelen, hoe duurder ze worden en hoe moeilijker het zal zijn om nog te veranderen,’ zegt hij.
Historisch dieptepunt
De populaire sociaaldemocraat en oud-minister, die vermaard is om zijn talenkennis en sinds kort met een grijze baard rondloopt, werd vrij recent tot lijsttrekker uitgeroepen en op slag stond de nieuwe fusiepartij bovenaan in de peilingen. Op dit moment moet hij maar twee partijen voor zich laten: de centrumrechtse VVD van de huidige premier Rutte en het pas opgerichte Nieuw Sociaal Contract van de ‘gematigde outsider’ Pieter Omtzigt. Maar het vertrouwen in de politiek bevindt zich op een historisch dieptepunt. Mede dankzij de kritiek van Omtzigt in de Kamer viel het vorige kabinet Rutte in 2021 over een schandaal waarbij duizenden ouders, vaak mensen met een dubbele nationaliteit, onterecht van fraude met kindertoeslagen waren beschuldigd. En het land betaalt momenteel een ereschuld van 22 miljard euro aan de provincie Groningen, waar 85.000 woningen zijn beschadigd door de decennialange gaswinning.
Timmermans heeft net een rondgang van vijf weken door het land gemaakt en beloofd de bureaucratie terug te dringen en te streven naar meer vertrouwen tussen burger en overheid. ‘Als iemand die uit een mijnstreek komt, sta ik nog steeds versteld [van Groningen]. Want in de mijnstreek hadden we precies hetzelfde probleem, dat woningen schade opliepen, maar daar werd meteen iets aan gedaan,’ zegt hij. Een recent schandaal waarbij de fiscus zich bij fraude-onderzoek schuldig bleek te hebben gemaakt aan etnisch profileren, waarvan de minister van Financiën achteraf heeft erkend dat het een vorm van ‘institutioneel racisme’ was, wordt door Timmermans genoemd als een andere reden voor het gebrek aan vertrouwen in de Nederlandse politiek. Hij vindt het ‘vreselijk, vreselijk pijnlijke’ onthullingen en erkent dat het ‘een hele tijd zal duren’ voordat het vertrouwen bij de kiezer is hersteld.
Ruttes huidige vierpartijenkabinet is in juli weliswaar gevallen over ‘onoverbrugbare’ verschillen van mening over de asielproblematiek, maar volgens Timmermans zal immigratie in de aanloop naar de verkiezingen op 22 november geen splijtzwam worden. ‘Onbeheersbare migratie is een van de factoren die bijdragen aan de onzekerheid in onze samenleving, dus daar moet links net zo goed als rechts een aanpak voor vinden,’ zegt hij. ‘We hebben een verantwoord migratiebeleid nodig, en dat begint met onze internationale overeenkomsten.’ En hij neemt het Verenigd Koninkrijk weer op de korrel, waar minister van Binnenlandse Zaken Suella Braverman in een populistische toespraak vorige week waarschuwde voor een ‘orkaan’ van massa-immigratie: ‘Wij zijn Braverman niet. Dat zijn onze grondbeginselen. Dat is waar de hele westerse democratie om draait.’
Veerkracht
Zijn verkiezingsprogramma belooft een verhoging van het minimumloon en meer tegemoetkomingen aan de lage inkomens, meer belasting op vervuiling en op de winsten van bedrijven, een nieuw toptarief voor de inkomstenbelasting, een extra ‘miljonairsbelasting’ en hardere aanpak van belastingontduiking. Maar hij heeft ook voorstellen die de gewone burger in de portemonnee zullen raken, zoals de geleidelijke afschaffing van de hypotheekrenteaftrek. Hij beseft dat dit weerstand kan oproepen: ‘Op sommige mensen werkt klimaatbeleid als een rode lap, ze winden zich daar enorm over op, en in de rechtse media word ik al heel lang als “klimaatpaus” weggezet.’ Maar hij zegt te staan voor een ‘betere samenleving’. ‘Er heerst een diep gevoel van onrechtvaardigheid in onze samenleving, en we moeten het vraagstuk van de herverdeling aanpakken,’ meent hij. ‘Dat zal ook tot meer zelfvertrouwen leiden. Onze mentaliteit van “er is niks wat wij niet kunnen oplossen, want wij zijn Nederlanders” is omgeslagen in “er is niks wat wij kunnen oplossen, want wij zijn Nederlanders”.’
‘Als je geen vertrouwen meer hebt in je eigen veerkracht, wordt alles een probleem’
Deze Monty Python-fan, gekleed in een keurig hemd en jasje met daaronder een spijkerbroek en sneakers, schreef na brexit een verdrietige liefdesbrief aan Groot-Brittannië en ziet nog steeds grote overeenkomsten tussen dat land en Nederland. ‘Om het te zeggen zoals mijn kinderen zouden doen: we zijn onze swag kwijt,’ zegt hij. ‘Herinneren jullie je de tijd van Cool Britannia nog? Niemand heeft het daar nog over. Maar als je trots bent op je land, heb je ook meer veerkracht. Als je geen vertrouwen meer hebt in je eigen veerkracht, wordt alles een probleem.’ De kracht van verenigd links, het bouwen aan een groene toekomst in een gefragmenteerd politiek landschap, is zijn oplossing voor dat probleem. ‘Een van de redenen dat ik weer de nationale politiek in ben gegaan,’ zegt hij, ‘is dat we nu een kans hebben om tot een beweging in de andere richting te komen.’
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Vandaag kijken we naar het Verenigd Koninkrijk. De machtige Conservative Party, oftewel de Tories, zit in een zware crisis. Interne problemen, verloren verkiezingen, leiderschapsdrama’s: het houdt niet over voor de politieke partij. Hoe is het zover gekomen?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is er met de Tories aan de hand?
Tamworth en Mid-Bedfordshire, twee Britse kiesdistricten die de gemiddelde 360-lezer weinig zullen zeggen. Toch staan ze sinds deze week symbool voor de diepe crisis waar de Britse Tories doorheen gaan – met mogelijk verstrekkende gevolgen.
‘De regerende Conservatieve Partij van de Britse premier Rishi Sunak heeft twee veilige parlementszetels verloren bij tussentijdse verkiezingen, in aanloop naar de volgende algemene verkiezingen’, schrijftPolitico. ‘De centrumlinkse Labourpartij won met gemak de twee zetels in Midden-Engeland (…), wat een onheilspellend teken is voor de vooruitzichten van de Conservatieven in de nationale verkiezingen die volgend jaar worden gehouden.’
‘Dit zijn fenomenale resultaten. Winnen in deze Tory-bolwerken laat zien dat een overweldigende meerderheid van de mensen verandering wil en dat ze bereid zijn hun vertrouwen te stellen in onze Labourpartij, zei Starmer, de leider van de Labourpartij, volgensAl Jazeeranadat de verkiezingsresultaten bekend werden. In binnen- en buitenland werd met de resultaten van deze tussentijdse verkiezingen bevestigd wat al langer werd gedacht over de Tories: het gaat niet goed met de partij.
‘Winnen in deze Tory-bolwerken laat zien dat een overweldigende meerderheid van de mensen verandering wil’
‘De resultaten in Mid-Bedfordshire, dat sinds 1931 onafgebroken Conservatief had gestemd, en in Tamworth, zullen het beeld versterken dat Labour een langdurige voorsprong in nationale opiniepeilingen omzet in stemmen. Hierdoor ligt de partij op koers om voor het eerst sinds 2010 de macht terug te winnen van de Conservatieven’, schrijftBloomberg.
Peter Kyle, die de campagne in Mid-Bedfordshire voor de Labour-partij leidde, zei tegenThe Telegraph: ‘Laat er geen misverstand over bestaan, dit is een politieke aardbeving die zich hier heeft voltrokken. Dit is de grootste schok in de geschiedenis van de tussentijdse verkiezingen.’
Hoe is het zover gekomen?
De Conservatieve partij stevent dus af op een historisch verlies bij de aankomende verkiezingen, en volgens Britse media zijn daar twee mensen debet aan: de Conservatieve oud-premiers Boris Johnson en Liz Truss.
‘Het is het verhaal van twee Tories die de partij die de laatste vier verkiezingen won opbliezen – Boris Johnson, die uiteindelijk aftrad na Partygate en een leven vol leugens, en zijn economisch roekeloze opvolger Liz Truss.’ Samen, schrijft Andrew Grice inThe Independent, ‘zetten ze koers naar een vernedering bij tussentijdse verkiezingen’.
Partygate is een schandaal dat teruggaat naar de coronapandemie, toen Boris Johnson premier was. Terwijl de rest van het VK in quarantaine zat en niet eens hun familieleden mocht begraven, werden in zijn ambtswoning feestjes gevierd. Naast dat Johnson hiermee de zelfontworpen regels overtrad, loog hij er later ook over in parlementaire onderzoeken. Zijn opvolger was Lizz Truss, een Johnson-loyalist die het nog geen twee maanden volhield als premier.
John Curtice, een professor aan de Universiteit van Strathclyde, onderschrijft tegenThe New York Times dat de Britse publieke opinie zich tegen de Conservatieven keerde sinds 2021. ‘Eerst na onthullingen over feestjes in Downing Street, en daarna opnieuw vorig jaar tijdens het korte leiderschap van zijn opvolger, Liz Truss. Haar economische plannen, die financiële onrust en blijvende schade aan de huizenmarkt veroorzaakten, maakten van haar de kortst dienende premier in de geschiedenis van het land.’
‘Haar economische plannen maakten van haar de kortst dienende premier in de geschiedenis van het land’
De reden dat Lizz Truss slechts 45 dagen premier was van het VK, had te maken met de economische plannen die ze presenteerde. Ze wilde de belasting op hogere inkomens verlagen, wilde schadelijke industrieën meer ruimte geven, maar weigerde – ondanks de hoge inflatie – pensioenen te verhogen.
Onder opvolger Rishi Sunak, de huidige premier, gaat het niet veel beter, constateert deHuffington Post. ‘Ondanks alle beloften, herlanceringen en beleidsaankondigingen bevinden de Tories zich ongeveer op hetzelfde punt waar ze zich twaalf maanden geleden bevonden, toen Sunak het stokje overnam van Truss – mijlenver achter Labour in de peilingen en zonder een duidelijke, samenhangende strategie om de zaken voor de volgende verkiezingen te veranderen.’
Maar dat het slecht gaat met de Torieskomt niet uitsluitend door interne schandalen: het land zelf kampt met veel problemen, zoals de hoge inflatie, energieprijzen, migratie en werkeloosheid, waar de Conservatieve Partij in de afgelopen vier regeringen geen antwoord op heeft gevonden. Sterker nog, ze hebben sommige problemen alleen maar erger gemaakt, schrijftThe Economist, met name door te bezuinigen. Bezuinigen op sociale diensten, op de zorg, op het onderwijs.
‘De Tories zijn allergisch voor de hoge belastingen die nodig zijn voor een staat van Europese omvang’
‘De Tories zijn allergisch voor de hoge belastingen die nodig zijn voor een staat van Europese omvang, maar hebben niet de ballen om marktgebaseerde oplossingen te steunen. Bezuinigen is het armzalige compromis. Britten dwingen om in de rij te staan is geen manier om een land te besturen’, schrijft de van oorsprong Conservatieve krant. ‘De duurzame oplossing voor de ellende ligt in het hervormen van de productie, niet in de distributie. (…) De Britse openbare diensten moeten efficiënter worden. Dat zal niet goedkoop zijn, maar het is beter dan de alternatieven.’
The Guardian zegt dat ook de explosieve stijging van armoede in het VK is toe te schrijven aan het beleid van de Tories. ‘De afgelopen tien jaar hebben de door miljardairs gesteunde pers en rijke ministers de mythe verspreid dat de armoede niets te maken heeft met het beleid van de Conservatieven, door de structurele ongelijkheid te wijten aan de ogenschijnlijke luiheid en overbesteding van de arbeidersklasse.’ Diezelfde arbeidersklasse dreigt nu massaal op de linksere Labourpartij te stemmen.
Hoe ziet de toekomst van de Tories eruit?
De algemene verkiezingen in het VK staan gepland voor 2025. Ver weg dus. Toch komen er volgens deBBC mogelijk eerder verkiezingen. Premier Sunak kan deze uitschrijven, maar hij kan ook worden weggestemd door een motie van wantrouwen. Dat zou dan betekenen dat parlementsleden uit de eigen partij van Sunak hem weg willen hebben. Een onwaarschijnlijk scenario, zeker nu de partij er zo beroerd voorstaat.
Een meerderheid van de Britten zou wel graag begin volgend jaar al naar de stembus gaan, schrijftThe Standard.‘Uit cijfers van More in Common (een Britse peiling, red.) die dinsdag zijn vrijgegeven, blijkt dat bijna driekwart van de respondenten de verkiezingen vóór mei wil houden.’ Een vervroegde verkiezing zou rampzalig kunnen uitpakken voor de Tories. Volgens peilingen zou de regeringspartij als de verkiezingen nu werden gehouden zo’n 24 procent van de stemmen krijgen, tegenover zo’n 45 procent voor Labour.
Binnen de Conservatieve Partij is er weinig vertrouwen, schrijftSky News op basis van gesprekken van hooggeplaatste partijleden. ‘Een voormalige kabinetsminister zei dat dit de ‘nadagen van een afbrokkelende partij’ zijn. Onder het huidige leiderschap of kabinet verandert er niets, er is nul reden om op ons te stemmen. Dat wordt weerspiegeld in de peilingen, er is geen weg naar verbetering.’
‘Elke hoop op een verkiezingsoverwinning van de Conservatieven berust nu op een wonder’
Met dat geluid komt ookThe Guardian. De krant sprak met twee backbenchers – of algemene parlementsleden – uit de Conservatieve Partij, die in niet mis te verstane bewoordingen de toekomst van de partij schetsten. ‘Elke hoop op een verkiezingsoverwinning van de Conservatieven berust nu op een wonder’, zegt een anonieme Tory, die benadrukt dat geen enkel conservatief bolwerk in het VK nog zeker is van verkiezingswinst. ‘Rishi kan nu niets anders doen dan competent overkomen en er het beste van te hopen. In alle eerlijkheid gaat het nu alleen nog om het minimaliseren van verliezen.’
James Frayne, directeur van opiniepeilingsbureau PublicFirst en voormalig adviseur van de Conservatieven, zegt tegenPoliticodat trouwe conservatieve stemmers, bijvoorbeeld zij die in 2016 vóór Brexit stemden, hetzelfde zeggen. ‘Ze praten al over de Conservatieven in de verleden tijd. […]. Er is geen gevoel van “we gaan ze een kans geven” – Volgens hen is het gewoon afgelopen.’
De rechts-populistische partij SVP heeft haar positie als grootste politieke partij van Zwitserland verstevigd. Dat meldt Swiss Info. De partij kreeg bijna 29 procent van de stemmen bij de parlementsverkiezingen van zondag. De tweede partij werd de socialistische partij, met 17 procent van de stemmen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De heersende thema’s bij de verkiezingen waren klimaatverandering, stijgende kosten voor de gezondheidszorg en migratie. De winst van de SVP toont aan dat het migratiebeleid van het neutrale Zwitserland, dat zich niet aan EU-voorschriften hoeft te houden, waarschijnlijk de komende jaren streng blijft.
De parlementsverkiezingen in Zwitserland zijn een van de twee belangrijkste manieren waarop de 8,5 miljoen Zwitsers hun stem kunnen uiten. Een andere manier is door middel van regelmatige referenda – meestal vier keer per jaar – over een willekeurig aantal beleidsbeslissingen, die richtlijnen vaststellen die het parlement moet volgen bij het opstellen en aannemen van wetgeving.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Vandaag kijken we naar Polen, waar afgelopen weekend parlementsverkiezingen werden gehouden. De opkomst was historisch hoog en de regerende partij verloor zijn meerderheid in het parlement. Waarom, en wat betekent dat voor Polen en de rest van Europa?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat betekent de verkiezingsuitslag voor Polen?
Dit weekend werden parlementsverkiezingen in Polen gehouden. De regeringspartij PiS – vertaald naar Justitie en Gerechtigheid – won deze verkiezingen met ruim 35 procent van de stemmen, maar kwam tekort voor een meerderheid in het parlement met 460 zetels. De enige samenwerkingspartner, het extreemrechtse Confederatie, kreeg ruim 7 procent van de stemmen. Nog steeds niet genoeg voor een meerderheid, schrijftEuroNews.
De drie grootste oppositiepartijen behaalden die meerderheid wel. De Burgercoalitie, aangevoerd door oud-premier Donald Tusk, kreeg ruim 30 procent, de centrumrechtse Derde Weg kreeg ruim 14 procent en Nieuw Links kreeg bijna 9 procent. Bij elkaar genoeg voor een coalitieregering die in het parlement op 248 zetels kan rekenen.
‘Dit is het einde van slechte tijden. Dit is het einde van de PiS-regering,’ jubelde Tusk na de uitslag. ‘Polen heeft gewonnen, de democratie heeft gewonnen!’ riep hij volgensThe Financial Times.
Een nieuwe regering moet nog wel gevormd worden. De Poolse president Andrzej Duda, een bondgenoot van de PiS, moet dat proces leiden. Normaal gesproken mag de winnaar van de verkiezingen proberen een regering te formeren, maar alle andere partijen hebben al gezegd niet te willen samenwerken met de PiS. Vervolgens moet Duda Tusk, als leider van de op een na grootste partij, uitnodigen om te proberen een regering te vormen.
Jakub Jaraczewski, onderzoeker bij Democracy Reporting International in Berlijn, schrijft inThe Guardiandat de oppositie het over veel eens is. ‘De plaats van Polen in de EU, herstel van de rechtsstaat, steun voor Oekraïne en verdediging tegen Rusland. Ze zijn het minder eens over de economie en klimaatmaatregelen, maar er is een grote verwachting dat ze hun meningsverschillen opzij kunnen zetten en zullen proberen het land te herstellen’, schrijft hij.
‘Het grootste obstakel voor hervormingen is Duda, wiens tweede en laatste termijn loopt tot 2025. Hij heeft een vetorecht over wetgeving die door het parlement is aangenomen. Het parlement kan zo’n veto verwerpen, maar de huidige oppositie heeft niet genoeg stemmen om dat te doen. Tusk en zijn bondgenoten zullen ofwel met Duda moeten onderhandelen, ofwel belangrijke hervormingen moeten uitstellen tot de volgende presidentsverkiezingen.’
‘De eerste taak van de nieuwe regering zal bestaan uit het verwijderen van PiS-loyalisten uit leidinggevende posities in de regering, de media en door de staat gecontroleerde bedrijven. Polen heeft een lange traditie van regeringen die loyalisten belonen met leuke baantjes, maar PiS heeft deze praktijken sinds de communistische tijd tot het uiterste doorgevoerd’, schrijftPolitico. Hetzelfde zal moeten gebeuren bij de rechterlijke macht, waar het aantal rechters en aanklagers met banden met de PiS onder de huidige regering flink is gestegen.
Waarom is de PiS na acht jaar hun meerderheid verloren?
PiS was acht jaar aan de macht. Hoewel ze hun meerderheid kwijt zijn, zijn ze absoluut niet van het politieke toneel verdwenen, schrijft columniste Estera Flieger in de Poolse krantRzeczpospolita. ‘Het mandaat van PiS is nog steeds krachtig: na acht jaar daalt de steun voor de regerende partij niet onder de 30 procent – dit is een fenomeen dat niet kan worden genegeerd en een resultaat dat geen enkele andere partij sinds 1989 heeft bereikt.’
Toch heeft de partij aan populariteit ingeboet, iets wat al vóór de verkiezingen zichtbaar was, schrijftTIME Magazine. ‘Een zogenaamde late exitpoll van Ipsos suggereerde dat kiezers moe waren (…) na acht jaar van haatzaaiende politiek, die leidde tot frequente straatprotesten, bittere verdeeldheid binnen families en het mislopen van miljarden euro’s (dollars) aan financiering, die door de EU werden vastgehouden vanwege schendingen van de rechtsstaat.’
‘Hoewel ze hun meerderheid kwijt zijn, zijn ze absoluut niet van het politieke toneel verdwenen’
The New York Timesnoemt de verkiezingsuitslag ‘opvallend’ omdat de PiS ‘een groot voordeel had dankzij haar strakke controle over het Poolse openbare omroepsysteem, een landelijk netwerk van televisie- en radiostations dat neutraal zou moeten zijn maar in werkelijkheid vooral diende als propagandabubbel voor de regeringspartij’. Daarnaast gebruikte PiS campagnefondsen voor de verkiezingen door gelijktijdig met de parlementsverkiezingen een referendum te houden over de EU en migratie.
Veel kiezers boycotten het referendum echter, terwijl bij de verkiezingen juist een historisch hoge opkomst werd gezien. ‘De PiS hoopte dat het referendum zou helpen om een antimigratieboodschap, die jarenlang haar electorale sterkste kant is geweest, nieuw leven in te blazen’, vervolgt de Amerikaanse krant. Een groot corruptieschandaal rond verkochte visa aan migranten sloeg echter een deuk in dat verhaal. ‘Bewijs dat een groot aantal Poolse werkvisa, geldig in de hele Europese Unie, waren verkocht aan Afrikaanse en Aziatische migranten leidde tot het ontslag van een onderminister van Buitenlandse Zaken. Ook werd hij geschrapt van de kandidatenlijst van de PiS’.
‘Polen is een waarschuwing voor politici die verwachten dat het recept van polarisatie, zondebokken en cadeautjes aan de bevolking elke keer zal werken’, schrijftBloomberg. ‘De stijgende steun voor centristen suggereert dat de tactiek van PiS om overal geld aan uit te geven, van uitgebreide kinderbijslag tot ouderen, ook averechts kan werken.’
Het overgrote deel van de Europese Unie zal het nieuws over de verkiezingsuitslag met open armen ontvangen hebben. De PiS was op ramkoers met de EU en hun hervormingen van het rechtssysteem, hun houding tegenover de LHBTIQ-gemeenschap en migranten en hun hervormingen van de media zorgden ervoor dat ruim 35 miljard aan subsidies werd bevroren.
DeWashington Postspreekt dan ook van een ‘politieke aardbeving’ voor Europa, ‘aangezien de verkiezingsuitslag in Polen het einde betekent van de macht van een hard-rechtse regering die de liberale democratie ondermijnde, de vrije pers verstikte en controle uitoefende over de rechtbanken terwijl ze de LHBTQ+ en vrouwenrechten schond.’
De Poolse journalist Wojciech Orliński schrijft inThe Guardian dat Polen terug lijkt te zijn ‘op het prowesterse spoor dat het 34 jaar geleden na de Koude Oorlog koos. De boodschap van de Poolse samenleving is duidelijk: we willen geen politici die vechten met de Europese Unie en pleiten voor nauwere banden met Rusland. We willen naar het westen, niet naar het oosten. Met de hoogste opkomst sinds het herstel van de democratie in 1989 kan die boodschap niet krachtiger zijn.’
‘We willen naar het westen, niet naar het oosten’
OokPoliticoziet de verkiezingsuitslag als een belangrijk moment voor Europa, waarin Polen, met zijn grens aan Oekraïne, historische banden met Duitsland en grote economie, een belangrijke positie inneemt. ‘PiS’s verlies markeert een ommekeer met de EU – die acht jaar lang met Warschau in de clinch lag over radicale veranderingen in het rechtssysteem, zodat rechters onder strengere politieke controle zouden komen te staan’, aldus de website.
Columnist Jaroslaw Kurski hoopt vooral dat het imago van Polen met deze verkiezingsuitslag verandert, los van alle uitdagingen die het land de komende maanden en jaren tegemoet kan zien. ‘Het is tijd voor een gelukkig Polen! Een vrolijk, vriendelijk, hartelijk en open Polen, waar de autoriteiten zich niet met politiekordons van de burgers scheiden en er niet op uit zijn om haat te zaaien. Een Europees, tolerant Polen waaruit jongeren niet weg willen of hoeven, maar waar ze heen terugkeren en vrienden uitnodigen. Een Polen waar vrouwen niet bang zijn om te bevallen. Dat is onze hoop, dat is onze toekomst’, aldus Kurski inGazeta Wyborcza.
Venezuela hoopt dat de VS sancties op het land versoepelen
De regering en oppositie van Venezuela hervatten vanaf dinsdag gesprekken over de situatie in het Zuid-Amerikaanse land. Dat schrijft El País. In aanloop naar de verkiezingen van 2024 zouden beide partijen zoeken naar toenadering om eventueel geweld te voorkomen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Op de achtergrond spelen Amerikaanse sancties tegen Venezuela. De VS heeft eerder gezegd dat het sommige sancties zou opheffen, in ruil voor democratische concessies van Maduro. De Venezolaanse president sprak maandag op de staatstelevisie. ‘We staan op het punt om nieuwe overeenkomsten met de oppositie te ondertekenen, overeenkomsten die gunstig zijn voor de vrede en de komende verkiezingen,’ zei hij.
De onderhandelingen, die een uitweg moeten bieden uit Venezuela’s langdurige politieke en economische crisis, zullen plaatsvinden op Barbados. Maduro, president sinds 2013, zal zich naar verwachting kandidaat stellen voor herverkiezing, maar heeft zijn kandidatuur nog niet geformaliseerd. Zijn regering heeft prominente oppositieleden verboden zich kandidaat te stellen.
De eerste stappen van de VS zouden bestaan uit een verlichting van sancties zoals beperkingen voor de banksector van Venezuela. Een verdere versoepeling van de sancties zou afhangen van de vraag of Maduro eerlijke verkiezingen organiseert die voldoen aan internationale normen.
De oppositie lijkt de meerderheid in het parlement te krijgen
Poolse oppositiepartijen lijken zondag bij de parlementsverkiezingen genoeg stemmen te hebben gekregen om een einde te maken aan het project van de regerende nationalistische conservatieve partij PiS. Dat meldt Politico.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De PiS is al acht jaar aan de macht in Polen en wordt beschuldigd van het uithollen van de rechtsstaat in eigen land. Ook de persvrijheid zou achteruit zijn gegaan en de rechten van de LGTBQ-gemeenschap zijn achteruitgegaan. Er was dan ook sprake van een historisch hoge opkomst, al kreeg de PiS wel de meeste stemmen.
De PiS behaalde 200 zetels en een extreemrechtse partner 12 zetels, 19 zetels te weinig voor een meerderheid in het parlement. De drie oppositiepartijen hebben samen 248 zetels, waardoor ze waarschijnlijk kunnen gaan regeren. Oud-premier Donald Tusk, voormalig voorzitter van de Europese Unie, leidt de grootste oppositiepartij en sprak zijn vreugde uit na de uitslag. ‘Polen heeft gewonnen. De democratie heeft gewonnen. We hebben ze uit de macht gezet,’ zei hij.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Slowakije, waar de pro-Russische Smer-partij en leider Robert Fico de verkiezingen hebben gewonnen. Welke gevolgen heeft dat voor het land en Europa?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Hoe zijn de Slowaakse verkiezingen verlopen?
‘Robert Fico heeft Slowakije verslagen’, schrijft politiek commentator Beata Balogová over de uitslag van de Slowaakse parlementsverkiezingen. ‘Zaterdag overtuigde hij genoeg mensen ervan dat liberalisme en mensenrechten een grotere bedreiging voor hen vormden dan de wijdverbreide corruptie en zijn bewondering voor het regime van Poetin.’
De verkiezingen van afgelopen zondag in het Midden-Europese land zijn door de populistische partij Smer gewonnen. De partij onder leiding van oud-premier Robert Fico behaalde 42 van de 150 zetels, vóór de centrum-linkse Progressief Slowakije (PS, 32 zetels). Fico was al premier van 2006 tot 2010 en van 2012 tot 2018.
Volgens The Slovak Spectator zal Fico een coalitie proberen te vormen met Hlas, een linkse partij die drie jaar geleden werd opgericht door Smer-afvalligen onder leiding van ex-premier Peter Pellegrin en de ultranationalistische Slowaakse Nationale Partij (SNS), mogelijk met steun van de christendemocratische KDH. Maar een herhaling van 2010, toen Fico zijn tweede parlementsverkiezingen won, is ook een van de mogelijkheden. In dat jaar weigerden de meeste partijen met hem samen te werken en werd de leider van Smer geen premier. Mocht dat nu weer gebeuren, dan ligt de bal bij PS.
Verrassend aan de Slowaakse verkiezingsuitslag is dat de rechts-populistische beweging Sme Rodina, geleid door parlementsvoorzitter Boris Kollár, geen zetel heeft behaald. De partij was in 2020 nog goed voor 17 zetels. De mislukking van Republika om in het parlement te komen is de tweede verrassing van de verkiezingen, schrijft The Slovak Spectator. De partij, die voortkwam uit Marian Kotleba’s neofascistische ĽSNS, zou volgens alle peilingen voor de verkiezingen de drempel van 5 procent ruimschoots halen, maar scoorde uiteindelijk slechts 4,75 procent. Het is voor het eerst sinds 2016 dat in het Slowaakse parlement geen openlijk fascistische partij is vertegenwoordigd.
Waarom is Fico een controversieel figuur en waarom is hij desondanks toch populair?
De campagne van Robert Fico heeft voor onrust gezorgd in Europa omdat gevreesd wordt dat onder zijn leiding Slowakije zich bij het anti-Oekraïense kamp van het Hongarije van Viktor Orbán zal voegen. Fico heeft zich in aanloop naar de verkiezingen zeer pro-Russisch uitgelaten. Hij heeft beloofd de wapenleveranties aan Kyiv stop te zetten en is tegen sancties, zelfs nu de invasie van de Russische president Vladimir Poetin in Oekraïne na anderhalf jaar voortduurt, zo schrijft Politico.
Maar het is niet alleen Fico’s pro-Russische houding die zorgen baart. ‘Het democratische Slowakije heeft verloren’, schrijft het Slowaakse dagblad Dennik N. ‘Fico heeft gewonnen en ondanks twaalf jaar crimineel bewind en het feit dat hij bijna tweehonderd van corruptie beschuldigde mensen in zijn gelederen heeft, wist hij toch het grootste aantal kiezers ervan te overtuigen dat zijn visie op Slowakije beter was dan alle andere.’
Fico, die in het verleden al twee keer premier was en zich verzette tegen de militaire en humanitaire hulp van zijn land aan Oekraïne, waar Slowakije aan grenst, en tegen het toelaten van migranten, moest in 2018 aftreden na de moord op Ján Kuciak en zijn verloofde Martina Kušnírová. Deze onderzoeksjournalist, wiens dood destijds de hele samenleving schokte, had het bestaan van diepe banden tussen maffia en de politieke kringen van de Smer-partij onthuld. Verschillende Slowaakse media wijzen er dan ook op dat mocht Fico premier worden, hij zijn macht zal aangrijpen om de verschillende rechtszaken tegen zijn partijgenoten en donateurs te dwarsbomen.
Waarom hebben veel Slowaken toch op hem gestemd? Dat legt de Slowaakse schrijver Monika Kompaníková uit in The Guardian. ‘Fico’s retoriek van law-and-order (…) plus beloften van hogere pensioenen en een stop op de instroom van denkbeeldige migranten, vielen ongetwijfeld goed bij veel oudere kiezers en mensen die worstelen met de hoge kosten van levensonderhoud.’
Ook desinformatie, waarvan een groot deel afkomstig is van aan het Kremlin gelieerde entiteiten, speelde een grote rol in de verkiezingscampagne, aldus Kompaníková. ‘Slowakije is het meest samenzweerderige land in Europa: 54 procent van de bevolking gelooft in samenzweringstheorieën. Vlak voor de verkiezingen hoorde ik een groep oudere vrouwen discussiëren over hoe de Progressieve Slowaakse partij van plan was om kinderen te verkopen aan “travestieten” en om flats verplicht te onteigenen om migranten te kunnen huisvesten.’
Wat betekent de verkiezingswinst van Smer voor Europa en Oekraïne?
Mocht Fico erin slagen een regering te vormen, dan heeft Viktor Orbán er een bondgenoot bij. De Hongaarse premier sprak al voor de verkiezingen uit dat Fico zijn favoriete kandidaat was, aldus Süddeutsche Zeitung. Maar de pro-Europese centrumrechtse regering van Petr Fiala in buurland Tsjechië zal waarschijnlijk niet blij zijn, schrijft de Duitse krant. De rechts-nationalistische PiS-regering in Polen, waar op 15 oktober verkiezingen zijn, heeft ook weinig op met dergelijke partners in de alliantie van de vier Visegrád-staten (Hongarije, Polen, Tsjechië, Slowakije). In tegenstelling tot Hongarije zijn de conservatieven in Polen pro-Oekraïne, hoewel er door een recent importverbod van Oekraïens graan scheuren lijken te komen in de band tussen de twee landen.
Dat de rest van Europa ook niet staat te springen om een Smer-regering staat buiten kijf. Zo overweegt de groep waartoe Smer behoort in het Europees Parlement, de Partij van Europese Socialisten, om de Slowaken uit hun fractie zetten vanwege hun Ruslandstandpunt en hun houding tegenover minderheden, schrijft Politico. Smer zou zich onder andere homofoob hebben uitgelaten tijdens de campagne.
Over Oekraïne zei Fico in augustus dat ‘de oorlog niet een jaar geleden begon, maar in 2014, toen Oekraïense nazi’s en fascisten begonnen met het vermoorden van Russische burgers in de Donbas en Loehansk’. Tijdens de campagne deed hij de uitspraak dat onder zijn leiding er nog geen kogel naar het land zou gaan.
Commentator Zolo Mikes vreest zelfs dat Slowakije onder Smer een referendum zal organiseren om uit de NAVO te stappen. ‘Dit betekent dat Slowakije in de invloedssfeer van Rusland komt. Deze ramp op het gebied van buitenlandbeleid zou niets minder betekenen dan het einde van de democratie in Slowakije’, schrijft hij op de nieuwswebsite Aktuality.sk.
‘Het is hoog tijd dat Rusland Slowakije de aandacht geeft die het verdient’, schrijft de Russische politicoloog Vadim Trouchattsjov een week geleden op de website Vzgliad, die bekendstaat als een platform voor Russische hardliners. ‘Slowakije zou een rol kunnen spelen om het “anti-Russische front” in Europa te doorbreken.’
Of de soep ook zo heet gegeten wordt als ze wordt opgediend, is nog maar de vraag, aldus Matthew Karnitschnig in een commentaar op Politico. ‘Fico belooft zijn kiezers een economische ommekeer – en meer sociale uitgaven. Die beloftes zal hij niet kunnen waarmaken zonder hulp van de EU, waaronder de 6 miljard euro aan herstelgeld die Brussel voor het land heeft gereserveerd.’ Karnitschnig verwacht dan ook dat Fico in lijn zal blijven lopen met het Europese beleid op het gebied van de rechtsstaat.
Wat defensiesteun aan Oekraïne betreft zijn Fico’s uitspraken een loos dreigement. Het land heeft namelijk al het militair materieel dat het kan missen aan Oekraïne gegeven. En ‘als Fico zou weigeren om wapens bestemd voor Oekraïne door Slowaaks grondgebied te laten doorvoeren, zou dat een logistieke ergernis zijn, maar niet veel meer. Het zou ook de woede van de Verenigde Staten oproepen. Aangezien zijn land voor zijn veiligheid afhankelijk is van Washington, zou Fico er verstandig aan doen voorzichtig te zijn’, concludeert Karnitschnig.
Dat neemt niet weg dat een Smer-regering wel zeker een risico vormt voor Oekraïne. Slowakije kan het conflict over de graanexport verder laten escaleren (op dit moment kent het land een importverbod op Oekraïens graan) en samen met Hongarije nieuwe sancties tegen Rusland tegenhouden, schrijft Oekrajinska Pravda.
Smer werd eerder in verband gebracht met corruptie
In Slowakije heeft de populistische partij Smer, die tegen hulp aan Oekraïne is, de parlementsverkiezingen van zondag gewonnen, meldt The Slovak Spectator. De partij onder leiding van oud-premier Robert Fico behaalde 22,9 procent van de stemmen, vóór de centristische Progressieve Slowaakse partij (18 procent).
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Smer verloor de verkiezingen van 2020, twee jaar na de moord op onderzoeksjournalist Ján Kuciak en zijn verloofde. Sindsdien zijn tientallen mensen die banden hadden met voormalige Smer-regeringen vervolgd en beschuldigd van corruptie, schrijft de Slowaakse nieuwswebsite. De onrust die er in het land ontstond na de oorlog in Oekraïne, een buurland van Slowakije, heeft er toch voor gezorgd dat de partij van Fico de verkiezingen kon winnen. Smer wijtte de hoge inflatie aan de oorlog en waarschuwde dat Slowakije geen partij moest worden in het conflict.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
