Haïti meldt eerste doden door cholera in drie jaar tijd
De VN vreest voor een ‘explosie’ van choleragevallen in Haïti. Ziekenhuizen in het land kampen met een gebrek aan brandstof, waardoor ze geen adequate zorg meer kunnen leveren, meldt Al-Jazeera. Het brandstoftekort is ontstaan doordat gewapende bendes de belangrijkste olieterminal van het land sinds half september blokkeren.
‘Doordat de toegang tot drinkwater en de gezondheidszorg ernstig verstoord is‘, is Haïti nu ‘een tijdbom die op het punt staat om te ontploffen’, aldus de zender. Sinds de ontdekking van de cholerabacil in het land, die via water wordt overgedragen, zijn elf gevallen bevestigd en honderdelf vermoedelijke besmettingen vastgesteld, voorlopig alleen in de hoofdstad Port-au-Prince. In de ziekenhuizen zijn twee mensen overleden aan de gevolgen van de ziekte. Cholera heeft in Haïti tijdens een epidemie die van 2010 tot 2019 duurde aan meer dan tienduizend mensen het leven gekost.
VN moet oorlogstribunaal oprichten, aldus Zelensky
In een vooraf opgenomen toespraak tot de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York zei Volodymyr Zelensky woensdag dat Rusland een ‘passende straf moet krijgen’ voor de invasie van Oekraïne, meldt BBC. De Oekraïense president sprak nadat de Russische president Vladimir Poetin eerder op woensdag de mobilisatie van 300.000 reservisten aankondigde, ‘een besluit dat tot zeldzame protesten in de straten van Rusland leidde’, aldus de Britse zender.
Zelensky riep op tot de oprichting van een speciaal oorlogstribunaal, beschreef de vermeende oorlogsmisdaden van Rusland en schetste een ’formule’ voor vrede – meer militaire steun voor Kyiv en de bereidheid Moskou op het wereldtoneel te straffen. ‘Zijn toespraak kreeg een staande ovatie van veel deelnemers aan de sessie’, aldus het artikel.
De wereld is ‘één misverstand, één misrekening, verwijderd van nucleaire vernietiging’. Deze uitspraak deed António Guterres maandag bij de opening van een conferentie over het Verdrag inzake de niet-verspreiding van kernwapens bij de VN. De secretaris-generaal van de internationale organisatie wees op de risico’s van de crises in het Midden-Oosten, op het Koreaanse schiereiland en in Oekraïne, zo meldt The New York Times.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Anthony Blinken, uitte tijdens de conferentie kritiek op Rusland, dat zich in zijn ogen schuldig maakt aan ’gevaarlijke en roekeloze nucleaire intimidatie’. Verder was hij kritisch over de opstelling van Noord-Korea en Iran. Vladimir Poetin zei op zijn beurt in een boodschap dat ’er geen winnaar kan zijn in een nucleaire oorlog en dat zo’n oorlog nooit zou mogen plaatsvinden’.
Ten minste twee mensen zijn gedood en vijftien gewond geraakt toen leden van de vredesmissie van de Verenigde Naties (MONUSCO) in de Democratische Republiek Congo (DRC) het vuur openden op een grenspost in de oostelijke regio van het land, aldus de Congolese regering, meldt Al Jazeera.
Het incident vond zondag plaats in de Beni-regio van de DRC toen VN-soldaten van de interventiebrigade van MONUSCO vanuit Oeganda het land binnenkwamen.
Na een verbale woordenwisseling leken de vredeshandhavers het vuur te openen
Op een video van het incident, die op sociale media werd gedeeld, waren mannen te zien – ten minste één in politie-uniform en een ander in legeruniform – die oprukten naar het stilstaande VN-konvooi achter een gesloten slagboom in Kasindi. Na een verbale woordenwisseling leken de vredeshandhavers het vuur te openen, waarna ze het hek openden, doorreden en bleven schieten terwijl de mensen aan de andere kant dekking zochten.
De secretaris-generaal van de VN, António Guterres, zei dat hij ‘ontsteld’ was door het incident en hij eiste ‘de aanhouding van de militairen die bij dit voorval betrokken waren en de onmiddellijke opening van een onderzoek’, meldt de onafhankelijke Congolese radiozender Radio Okapi.
Colombiaanse president benoemd Zalabata tot ambassadeur
Op dinsdag 19 juli heeft de Colombiaanse president Gustavo Petro Leonor Zalabata benoemd tot nieuwe ambassadeur bij de Verenigde Naties. Daarmee wordt zij de eerste inheemse vrouw die deze positie bekleedt, meldtEl Tiempo. Dergelijke posten zijn in Colombia gewoonlijk voorbehouden aan diplomaten of leden van de conservatieve elite.
Leonor Zalabata (58), tandarts en mensenrechtenactivist, ‘was een van de weinige inheemse vrouwen die in de jaren zeventig aan de universiteit kon studeren’, aldus de Colombiaanse krant.
Gustavo Petro, de eerste linkse president in de Colombiaanse geschiedenis, heeft daarnaast twee andere inheemsen aangewezen op officiële posten: Patricia Tobón als hoofd van de afdeling voor herstelbetalingen aan oorlogsslachtoffers, en Giovani Yule als hoofd van het departement voor de restitutie van land.
Ondanks het aanhoudende bloedvergieten in het oosten van hun land, keren veel Oekraïners terug naar huis, aldus de vluchtelingenorganisatie van de VN, die bijhoudt hoeveel vluchtelingen de grens zijn overgestoken. Op 16 juni bedroeg het aantal migraties vanuit Oekraïne naar de buurlanden 7,7 miljoen. Maar het aantal teruggekeerden bedraagt 2,6 miljoen, wat suggereert dat een derde van degenen die waren vertrokken, weer is teruggekeerd, aldus The Economist.
De VN denkt dat mensen terugkeren naar delen van het land waar de gevechten zijn afgenomen
De cijfers vertellen niet het hele verhaal, want soms gaat het om snelle bezoekjes om de situatie ter plaatse te beoordelen, familieleden te bezoeken of andere mensen te helpen om te vertrekken. Hulporganisatie International Rescue Committee meldt dat sommige werknemers pendelen tussen Moldavië en Odessa. Toch denkt de VN dat mensen terugkeren naar delen van het land waar de gevechten zijn afgenomen, omdat deze veilig genoeg worden geacht om in ieder geval tijdelijk te verblijven.
De Oekraïense autoriteiten maakten maandag bekend dat meer dan 260 Oekraïense strijders, waaronder 53 gewonden, zijn geëvacueerd uit het industriegebied Azovstal, de laatste verzetshaard tegen de Russische strijdkrachten in Marioepol. De strijders zijn geëvacueerd naar steden die worden gecontroleerd door Russische en pro-Russische strijdkrachten in Oost-Oekraïne.
‘Het is niet bekend of de [Oekraïense] strijders gevangen zijn genomen of onder bescherming van de VN staan’, maar de Oekraïense autoriteiten hebben verzekerd dat ze ‘naar huis kunnen terugkeren als onderdeel van een gevangenenruil’, aldus NPR. De Oekraïense legerleiding bevestigde de evacuatie en zei dat ‘de reddingswerkzaamheden voor de resterende verdedigers op het grondgebied van Azovstal worden voortgezet’, zonder te specificeren hoeveel Oekraïense soldaten zich daar nog bevinden.
Volgens de Oekraïense president Zelensky slagen de Verenigde Naties er niet in hun belangrijkste mandaat uit te oefenen en oorlogen te voorkomen. Dat zei hij dinsdag tijdens zijn videotoespraak voor de VN. Ook riep hij de intergouvernementele organisatie op ‘Moskou verantwoordelijk te houden voor de ergste oorlogsmisdaden sinds de Tweede Wereldoorlog’, meldt Kyiv Post.
Het staatshoofd hield zijn toespraak slechts enkele dagen na de ontdekking van de wreedheden die Rusland zou hebben begaan tegen burgers in de buitenwijken van Kyiv, in het bijzonder Boetsja, ‘waar ten minste driehonderd mensen zijn gedood en gemarteld’, volgens de Oekraïense krant. De krant meldt ook dat Rusland ontkent dat ze burgers heeft vermoord en dat Kyiv ‘deze wreedheid in scène heeft gezet’. De toespraak van ‘een man die zichzelf als het hoogste morele gezag beschouwt’, aldus een commentator vanBBC, eindigde met een ‘afgrijselijke video waarop verbrande en misvormde lichamen van Oekraïners te zien zijn’.
Toch blijven ondanks het vurige pleidooi van Zelensky en de vreselijke beelden, de scheidslijnen binnen de VN onveranderd, merkt The New York Times op: ‘Het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten veroordelen de vermeende gruweldaden, China en de Verenigde Arabische Emiraten (…) zeggen dat de Veiligheidsraad moet wachten tot de feiten daadwerkelijk zijn vastgesteld, en Rusland ontkent opnieuw dat zijn troepen iets verkeerds hebben gedaan.’
Opmerkelijk genoeg ontbreken op de klimaattop COP26 in Glasgow, die zondag is begonnen, veel van de landen die als eersten grote risico’s lopen door klimaatverandering. Redenen voor hun afwezigheid lopen uiteen van geldgebrek tot gebrekkige organisatie door COP26.
Eilandstaten in de Stille Oceaan spelen vaak een grote rol op VN-klimaatconferenties. De toespraken en samenwerkingsverbanden van leiders van landen die dreigen te verdwijnen onder de stijgende zeespiegel, tonen wat er daadwerkelijk op het spel staat. Om voor de hand liggende redenen dringen deze leiders ook het hardst aan op ambitieuze klimaatovereenkomsten die hun kwetsbare landen zullen beschermen. Desondanks zal een derde van de kleine eilandstaten en gebieden in de Stille Oceaan geen mensen afvaardigen naar COP26, de klimaattop die nog tot 12 november duurt, aldus Jocelyn Timperley in haar artikel voor Wired UK.
Dit is voornamelijk het gevolg van de quarantaineverplichtingen waarmee ze te maken zouden krijgen bij terugkeer naar hun grotendeels coronavrije landen. Persbureau Reuters meldde dat slechts vier leiders van deze eilanden, Fiji, Papoea-Nieuw-Guinea, Tuvalu en Palau, COP26 zullen bijwonen.
Catastrofaal
Laaggelegen eilanden in de Stille Oceaan worden geteisterd door de klimaatcrisis en dan niet alleen door stijgende temperaturen en veranderende weerpatronen, maar vooral door de stijgende zeespiegel die ertoe kan leiden dat hele landen onder water kunnen komen te staan.
COP26 wordt gezien als een evenement met een bijzonder hoge inzet omdat de conferentie de deadline markeert voor de tweede ronde van nationale klimaattoezeggingen, die om de vijf jaar worden gedaan. Het is dus een cruciaal moment voor het intensiveren van de klimaatambities. De huidige klimaattoezeggingen zullen deze eeuw voor een temperatuurstijging van 2,7 graden Celsius zorgen volgens de VN, ruim boven de doelstelling van anderhalve graad van het akkoord van Parijs, die al catastrofaal zal zijn voor veel eilanden in de Stille Oceaan.
Eilanden in de Stille Oceaan zullen weliswaar vertegenwoordigers hebben op de conferentie, maar de afwezigheid van hogere regeringsvertegenwoordigers is onwenselijk. Dit zijn overigens niet de enige belangrijke mensen die op COP26 zullen ontbreken. Covid-19-beperkingen, lange visumprocedures, stijgende hotelprijzen en veranderend quarantainebeleid hebben ervoor gezorgd dat veel potentiële afgevaardigden thuis zijn gebleven. Als gevolg hiervan hebben de plannen van COP-voorzitter Alok Sharma om van de conferentie ‘een inclusieve top’ te maken ‘waar alle stemmen worden gehoord’ een schrille bijklank gekregen.
Saleemul Huq, directeur van het International Centre for Climate Change and Development in Bangladesh, merkt op dat de meeste landen die voorheen op de rode lijst van het Verenigd Koninkrijk stonden – en wiens inwoners dus in verplichte quarantaine moesten –, de armste ontwikkelingslanden waren. Hoewel het VK nu de meeste landen van de rode lijst heeft gehaald, wat zeker heeft geholpen om de conferentie te kunnen bijwonen, ‘zullen velen het nog steeds niet halen’, zegt hij.
De warrige beslissingen van het VK met betrekking tot de rode lijst hebben het voor sommigen nog moeilijker gemaakt. Als reactie op aandringen van maatschappelijke organisaties bood het VK aan om de kosten van een verplichte vijfdaagse quarantaine volledig te dekken. Dit aanbod kwam nadat het vereiste quarantaineverblijf in hotels al eerder was teruggebracht van tien naar vijf dagen voor COP26-aanwezigen.
Toen het VK begin oktober 47 landen van de rode lijst schrapte, hadden velen al vliegtickets gekocht, en moesten ze dus alsnog vijf extra dagen accommodatie betalen ter vervanging van de quarantaineperiode. Dat zegt Alejandro Aleman, coördinator van de Latijns-Amerikaanse tak van het invloedrijke non-profitnetwerk Climate International Network (CAN).
Twee derde van de leden van Latijns-Amerikaanse organisaties die normaal gesproken zouden deelnemen, zijn er niet bij
‘Ten minste vier organisaties van CAN Latijns-Amerika die ik ken, hebben hun deelname geannuleerd omdat ze zich die extra dagen niet konden veroorloven’, zegt Aleman. Hij schat dat ongeveer twee derde van de leden van Latijns-Amerikaanse maatschappelijke organisaties die normaal gesproken zouden deelnemen aan VN-klimaatbesprekingen, er niet bij zijn bij COP26.
Dan zijn er ook nog vertragingen geweest met visa voor afgevaardigden. Maria Aguilar, advocaat bij de Colombiaanse non-profit Ambiente y Sociedad, zegt dat ze op 27 juli een visum aanvroeg om COP26 bij te wonen, dat pas op 20 oktober arriveerde, een dag voor haar vlucht. ‘Dus mijn hele planning was onzeker’, zegt ze. ‘Ik kon nog bellen en reageren omdat ik Engels spreek en een creditcard bij de hand had, maar ik kan me voorstellen dat mensen die dat allemaal niet hebben veel meer problemen ervaren.’
Een gebrek aan participatie van het maatschappelijk middenveld uit landen die kwetsbaar zijn voor klimaatverandering zal een aanzienlijke impact hebben op de resultaten van de conferentie, denkt Aleman. CAN Latijns-Amerika is bijvoorbeeld een voorstander van een vergoeding voor verlies en schade door klimaatverandering, zoals het verlies van huizen of land, tot ‘pijler van de onderhandelingen’ te maken, iets waar veel rijke landen zich krachtig tegen hebben verzet.
Begin september kwam de kritiek op COP26 tot een hoogtepunt toen CAN opriep om de conferentie uit te stellen, met het argument dat ‘een veilige, inclusieve en rechtvaardige wereldwijde klimaatconferentie’ nu onmogelijk was. De UK COP26 Coalition, die de oproep steunde, zei dat er geen tijd meer was om een ‘normale en inclusieve’ conferentie te organiseren.
Maar veel kwetsbare landen waren het daar niet mee eens en voerden aan dat COP26, die vanwege de pandemie al een jaar vertraging had opgelopen, ondanks de problemen door moest gaan. Aguilar vindt ook dat het uitstellen van COP26 geen optie was. ‘We zien al dat uitstel vanwege covid-19, waardoor klimaatactie is vertraagd, verdere schade heeft veroorzaakt’.
Rijken en machtigen
Ondertussen zijn veel van de rijkste landen met grote delegaties aanwezig op COP26. De VS, traditioneel een zeer machtige speler bij VN-besprekingen, zullen naar verluidt dertien kabinetsleden en hoge regeringsfunctionarissen sturen naast tientallen andere afgevaardigden. VolgensPolitico werden de organisatoren van de conferentie overspoeld met aanvragen van rijken en machtigen die aanwezig willen zijn. ‘Mijn gevoel is dat de kloof in participatie tussen de machtige landen en de kwetsbaren groter wordt’, zegt Aleman.
De Chinese president Xi Jinping woont de conferentie niet bij, maar de leider van van ’s werelds grootste vervuiler heeft er ongetwijfeld voor gezorgd dat berichten over zijn eisen en wensen zullen worden doorgegeven. Zowel koningin Elizabeth als de paus hebben hun aanwezigheid om medische redenen geannuleerd. En de Europese Unie heeft, hoewel ze nog steeds veel afgevaardigden stuurt, de opdracht gegeven om sociale evenementen op de conferentie te vermijden vanwege het toenemende aantal coronagevallen in het VK, wereldwijd gezien het op één na hoogste aantal na de VS.
Conferenties als COP26 zijn zeker niet de enige plekken voor klimaatactie, maar er worden belangrijke beslissingen genomen en ze bieden cruciale kansen voor degenen die het meest worden getroffen door klimaatverandering om hun stem te laten horen. ‘Nu de wereld op weg is om binnen ongeveer tien jaar meer dan anderhalve graad warmer te worden, kan niemand zich het veroorloven dat de landen die het meeste risico lopen afwezig zijn’, concludeert Timperley haar artikel.
Wat schreven de internationale media over de situatie in Soedan na de militaire staatsgreep van afgelopen maandag, waarbij de regering van Abdallah Hamdok werd afgezet? En wie is generaal Abdel Fattah Al-Burhan, die de staatsgreep leidde?
Op maandag arresteerde het leger bijna alle civiele leiders van Soedan, voordat hun leider, generaal Burhan, de ontbinding van alle instellingen van het land aankondigde. De staatsgreep wordt internationaal veroordeeld. De VN-Veiligheidsraad kwam dinsdag achter gesloten deuren bijeen over de kwestie en de regering van de Amerikaanse president Joe Biden heeft opschorting aangekondigd van 700 miljoen dollar aan noodhulp aan het land. Volgens het Gabonese digitale nieuwsmedium 237online was dit geld bedoeld om de democratische transitie van het land te ondersteunen.
Militaire bronnen die werden geciteerd door de Qatarese zender Al-Jazeera, meldden dat de afgezette premier Abdallah Hamdok, die maandagochtend werd gearresteerd door het leger, dinsdagavond 26 oktober is teruggebracht naar zijn huis in Khartoem, de Soedanese hoofdstad. De premier, wiens vrijlating wordt geëist door de internationale gemeenschap, blijft ‘onder streng toezicht’ staan, aldus een verklaring van het kantoor van de premier, zo schrijft Associated Press. Het Amerikaanse persbureau voegt eraan toe dat ‘verschillende ministers en politieke leiders nog steeds worden vastgehouden op onbekende locaties’.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken heeft dinsdag telefonisch gesproken met Hamdok. ‘De minister van Buitenlandse Zaken verwelkomt de vrijlating van de premier en herhaalt zijn oproep aan de Soedanese strijdkrachten om alle civiele leiders die in hechtenis zijn genomen, vrij te laten en hun veiligheid te garanderen’, zo is te lezen in een verklaring van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken waarover het Britse persbureau Reuters bericht.
Eerder op dinsdag zei de leider van de staatsgreep, generaal Abdel Fattah Al-Burhan, dat hij Abdallah Hamdok ‘voor zijn eigen veiligheid’ in zijn woning heeft vastgehouden en niet in een gevangenis, aldus Radio Tamazuj, een radiostation uit Zuid-Soedan. Op een persconferentie in Khartoem verklaarde de generaal dat de afgezette premier ‘naar huis zou terugkeren als de crisis voorbij is’. Hij ontkende een staatsgreep te hebben gepleegd en zei dat hij de overgangsregering van Hamdok had afgezet om een burgeroorlog te voorkomen.
Angst voor een bloedbad
Dinsdag trokken ‘grote protesten’, die maandag in de nasleep van de staatsgreep begonnen, door Khartoem en andere steden in het hele land, aldus de Soedanese nieuwszender Radio Dabanga. Demonstranten ‘blokkeerden straten’ en ‘staken autobanden in brand’, met name in de hoofdstad, terwijl slogans klonken als ‘teruggaan naar het verleden is geen optie’ en ‘het volk is sterker’. Volgens het radiostation zijn er de komende dagen nog meer demonstraties gepland ‘om een totale machtsoverdracht aan de burgers te eisen’.
‘Volgens de laatste schattingen’, vervolgde de radio, vielen er bij het optreden tegen de demonstranten ‘minstens zeven doden’. ‘Beelden die via sociale media werden gedeeld, tonen zwaarbewapende militairen en veiligheidstroepen die in Khartoem patrouilleerden en traangas afvuurden op demonstranten.’
Volgens Radio Dabanga heerst onder de demonstranten ‘angst’ voor een ‘bloedbad’. Het radiostation refereert aan 2019, toen ‘tijdens de demonstraties tegen de militaire machthebbers na het afzetten van dictator Omar Al-Bashir, honderden demonstranten verdwenen of werden gedood, tijdens wat sindsdien het bloedbad van 3 juni wordt genoemd’.
Het Afrikaanse nieuwsplatform Koacischrijft dat de Afrikaanse Unie heeft opgeroepen tot een ‘onmiddellijke hervatting’ van de dialoog tussen burgers en militairen.
Wie is Abdel Fattah Al-Burhan?
Deze generaal ontbond op 25 oktober de regering die de overgang van het land naar democratie leidde en riep de noodtoestand uit. Na wat nu als een staatsgreep wordt beschouwd, werd hij daarmee de facto staatshoofd, met het risico dat het land mogelijk weer onder militair bewind komt.
‘Het scenario is maar al te bekend’, schrijft het Britse weekblad The Economist over 25 oktober toen Soedan ontwaakte met de ontdekking dat premier Abdallah Hamdok en andere functionarissen van de overgangsregering waren gearresteerd door het leger.
Achter deze gebeurtenissen staat luitenant-generaal Abdel Fattah Al-Burhan, tot dan toe voorzitter van de Soevereine Raad, een militair en civiel orgaan dat belast is met toezicht op Abdallah Hamdoks overwegend civiele kabinet. Nadat hij de noodtoestand in het land had uitgeroepen, ontbond hij het orgaan waarover hij de leiding had evenals het kabinet van ministers. ‘Burhan zou aanvankelijk dit jaar zijn positie overdragen aan een burger en verkiezingen organiseren voor 2022. In plaats daarvan pleegde hij een tweede staatsgreep, die het einde zou kunnen betekenen van Soedans derde poging tot democratie sinds de onafhankelijkheid van Groot-Brittannië in 1956’, aldus The Economist.
‘Burhan is lange tijd een van Bashirs meest betrouwbare luitenants geweest’
Middle East Eye belicht de vriendschappen en politieke connecties van de 61-jarige generaal. ‘Burhan is lange tijd een van Bashirs meest betrouwbare luitenants geweest’, schrijft het in Londen gevestigde pan-Arabische nieuwsmedium, hetgeen de band onderstreept tussen de nieuwe leider en Omar Al-Bashir, de Soedanese president die in april 2019 tijdens een militaire staatsgreep werd afgezet, na vier maanden van volksprotesten.
Geboren in 1960 in een soefi-familie in de buurt van Khartoem, volgde Burhan een opleiding in het Soedanese leger en later in Jordanië en aan de Egyptische Militaire Academie in Caïro, aldus Middle East Eye. Onder de studenten daar bevond zich ook de toekomstige Egyptische president Abdel Fatah Al-Sisi. Dat zou de ‘langdurige vriendschap’ tussen de Soedanese luitenant-generaal en de Egyptische maarschalk verklaren.
Zijn eerste internationale reis na de staatsgreep van april 2019 die Omar Al-Bashir verdreef, bracht Burhan naar Egypte en ‘van daaruit reisde hij naar de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië’.
Darfur
Een ander punt waarop Middle East Eye wijst is de ‘bepalende’ rol van Burhan tijdens de conflicten in Darfur. Abdel Fattah Al-Burhan was destijds ‘kolonel van de militaire inlichtingendienst die tussen 2003 en 2005 de aanvallen coördineerde van het leger en milities op burgers in de deelstaat West-Darfur’.
Koaci schrijft dat Abdel Fattah Al-Burhan, na zijn gewapende machtsovername, de vorming van een regering ‘van competente mensen’ heeft aangekondigd en dat hij zich gebonden acht aan de door zijn land ondertekende internationale overeenkomsten.
Desondanks lijkt het protest niet af te zwakken, volgens 237online. Aanhangers van de belangrijkste oppositiebeweging, de Forces for Freedom and Change, roepen de bevolking op om de straat op te gaan en zich te verzetten tegen ‘de pogingen van het leger om de macht over te nemen’. Een oproep tot ongehoorzaamheid en een algemene staking had effect, getuige de Soedanezen die zich blijven verzamelen om te protesteren in Khartoem en in de nabijgelegen stad Omdurman. Minstens twaalf mensen raakten gewond bij botsingen met veiligheidstroepen, aldus 237online.
Een werkloze kok heeft de wereld beelden geleverd die voor het eerst tonen wat iedereen wel vermoedde, maar nog nooit op film was vastgelegd: hoe Noord-Koreaanse wapenhandelaars bereid zijn om de VN-sancties grof te schenden. Dat toont de film De Mol. Het verhaal is zo bizar, dat velen aan de echtheid twijfelen.
Aan het einde van de film, in een van de laatste shots, zit Ulrich Larsens echtgenote Sacha met de rug naar de camera. Haar blik is op haar man gericht, en langzaam zegt ze: ‘Ik vind dat je een idioot bent. Ook omdat je me niets verteld hebt.’ Wat antwoorddde UlrIch Larsen, ‘de mol’ zoals hij in de film genoemd wordt, zijn vrouw? ‘Ja, je hebt gelijk.’
Een van de beste geheime operaties
Hij is werkelijk naar de afspraak gekomen, de man die verantwoordelijk is voor wat Ola Kaldager, ooit chef van de Noorse inlichtingendienst E14, ‘een van de beste geheime operaties’ noemt die hij ooit heeft gezien. De man die door de Noord-Koreanen een leugenaar en een manipulator wordt genoemd. Nu zit hij in een onopvallend café in een onopvallende buitenwijk van Kopenhagen, waar Ulrich Larsen met zijn vrouw en kinderen woont. Hij draagt een grijs sweatshirt en heeft een kaalgeschoren hoofd. Je begrijpt meteen hoe zo iemand zich onzichtbaar kan maken. Hij is bovendien rustig en analytisch, en een nauwkeurige verteller met een verbazingwekkende opmerkzaamheid.
Ze hadden nooit gedacht dat het zo groot zou worden. Ulrich Larsen niet, die de hele zaak op touw had gezet, en Jim Latrache-Qvortrup, de ‘dritte im Bunde’, al evenmin. ‘Het werd voor een deel zo gek dat ik de mensen begrijp die zeggen: “Dat kan helemaal niet,”’ zegt Latrache-Qvortrup. ‘Hoe moet je in hemelsnaam deze film uitleggen aan iemand die hem nog niet gezien heeft? Hoe doe je dat?’
Een poging: een Deense kok die door ziekte arbeidsongeschikt is verklaard en van een uitkering leeft, duikt in de bizarre wereld van de vrienden van Noord-Korea in Europa. Daar speelt hij tien jaar lang als undercover de trouwe communist, en dringt hij steeds dieper door in de inner circle van de hiërarchie, tot hij samen met een voormalige cokedealer en legionnair van het vreemdelingenlegioen bij geheime ontmoetingen in Beijing en Pyongyang Noord-Koreaanse wapenhandelaars ertoe brengt verdragen te ondertekenen die onder andere voorzien in de bouw van een ondergrondse fabriek voor drugs en wapens door Noord-Korea op een eiland in het Victoriameer in Oeganda.
Dat zou, in grote lijnen, pas de helft van het verhaal zijn. Klinkt dat te grotesk voor een Hollywood-scenario? Het wordt nog gekker: Ulrich Larsen heeft elke afzonderlijke stap in deze reis gefilmd, met inbegrip van het ondertekenen van het verdrag voor de wapenfabriek in een geheime kelder in Pyongyang.
De mol
Al die jaren werkte Ulrich Larsen samen met de documentairefilmer Mads Brügger uit Kopenhagen. Lars zocht contact met hem nadat hij een vroegere documentaire over Noord-Korea van Brügger had gezien, en bood hem aan materiaal te leveren. Aanvankelijk was Brügger niet geïnteresseerd. ‘Die Deens-Noord-Koreaanse vriendschapsvereniging is een tamelijk deprimerende aangelegenheid,’ zegt Mads Brügger bij een gesprek in zijn kantoor in de binnenstad van Kopenhagen. ‘Maar ik heb tegen Larsen gezegd: als er ontwikkelingen zijn, hou me dan op de hoogte.’
Er waren ontwikkelingen. En Mads Brügger maakte daarvan uiteindelijk de documentaire De mol, die in première ging bij de BBC en de publieke tv-zenders in onder andere Denemarken, Noorwegen en Zweden [en Nederland].
Nogmaals: een werkloze kok, vader van een gezin uit een buitenwijk van Kopenhagen, fan van Metallica en liefhebber van modelspoorbaantjes, heeft de wereld beelden geleverd die voor het eerst tonen wat iedereen wel vermoedde, maar nog nooit door iemand op film was vastgelegd – namelijk hoe Noord-Koreaanse wapenhandelaars blijkbaar bereid zijn om de door de Verenigde Naties uitgevaardigde sancties grof te schenden.
En terwijl Noord-Korea-deskundigen erover twisten of de in de film getoonde Noord-Koreanen zich wel echt aan hun deel van de deal gehouden hebben, of dat in dit schimmenspel misschien iedereen alle anderen voor de gek houdt, hebben medewerkers van de Verenigde Naties contact gelegd met de filmmakers en bestuderen ze het door hen geleverde materiaal. En de ministers van Buitenlandse Zaken van Zweden en Denemarken meldden zich met een gemeenschappelijke verklaring: ‘Wij nemen de inhoud van de documentaire zeer serieus,’ heet het. Men heeft besloten de zaak voor te leggen aan de EU en het VN-comité voor sancties.
‘De eerste jaren lag ik vaak in bed en had ik medelijden met mezelf. Ik had een project nodig’
Waarom steekt iemand zijn neus in zulke zaken? In het café vertelt Ulrich over zijn vader die werkte op de veerboten die van Denemarken naar Duitsland voeren. Als kind mocht hij vaak meevaren, meestal naar Puttgarden, maar soms ook naar het Oost-Duitse Warnemünde. De zeelui hadden er plezier in de jongen te waarschuwen om niet aan land te gaan. ‘Ze zeiden dat daar het communisme wachtte.’ Kort na de val van de muur, als hij dertien is, leerde hij op een van die schepen een jongen uit Rostock en zijn zus kennen. De families bezochten elkaar over en weer. ‘Wij kwamen in Rostock en zij bij ons in Gedser. We voerden urenlange gesprekken, ook over socialisme en kapitalisme, over het gedeelde Duitsland.’ Sindsdien spreekt Larsen bijna accentloos Duits.
Hij wilde altijd kok worden, zegt Larsen, en toen hij het werd, voelde hij zich helemaal op zijn plek: de vriendschap in de keuken, het plezier, en dan elke dag het moment ‘waarop de stilte in een paar seconden verandert in een wervelstorm’.
Op zeker moment deed zijn alvleesklier niet meer mee, hij kreeg zware diabetes. Nog altijd is eten pijnlijk voor hem. Algauw was van werken geen sprake meer. ‘De eerste jaren lag ik vaak in bed en had ik medelijden met mezelf,’ zegt Ulrich Larsen. ‘Ik had een project nodig.’ Toen zag hij op televisie The Red Chapel, een film van Mads Brügger, die in 2009 met twee uit Korea afkomstige Deense komieken naar Noord-Korea gereisd was. Noord-Korea fascineerde hem, zegt Larsen. Urenlang zocht hij informatie op het internet. Aanvankelijk was hij vooral geboeid door de parallellen met het gedeelde Duitsland, maar algauw boezemde het atoomprogramma van de regerende Kim-dynastie hem angst in. ‘Ik dacht: Kan ik misschien iets doen?’
Ulrich Larsen legt contact met de filmmaker. En wordt lid van de Deens-Noord-Koreaanse vriendschapsvereniging, een troosteloos stelletje socialisten van de oude stempel. Van het begin af aan nam hij zijn camera mee en gebruikte die om korte fimpjes van de vergaderingen op het net te zetten. In die filmpjes wordt Larsen een propagandist van het regime, hij prijst het goede leven in Noord-Korea. ‘Het ging erom het vertrouwen van die mensen te winnen,’ zegt hij. Steeds weer gebeurde er maandenlang niets. Larsen blijft geduldig. Hij vertelt zijn vrouw over de vriendschapsvereniging, maar niet over zijn ware bedoelingen, niet over het filmproject.
In 2012 wordt Ulrich voor het eerst uitgenodigd om naar Noord-Korea te komen. Daar krijgt hij een medaille van het regime voor zijn loyaliteit, en op die reis leert hij Alejandro Cao de Benós kennen, een van de meest kameleontische figuren in het verhaal: Cao de Benós stamt af van verarmde Spaanse adel maar heeft in de voorbije jaren met zijn ‘Korean Friendship Association’ (KFA) naam gemaakt als de grootste cheerleader van het regime
Hij trad de laatste jaren in het Westen steeds weer op als bemiddelaar voor degenen die toegang wilden krijgen tot het geïsoleerde land. In de film leren we Alejandro Cao de Benós kennen als iemand die in Pyongyang in een operette-achtig officiersuniform voor duizenden partijbonzen Koreaanse slagzinnen brult, en die Larsen waarschuwt voor ‘de neger’, die ‘alleen maar slaapt en steelt’.
‘Ik heb als drugsdealer vijftien jaar in een leugen geleefd. Ik ken het spel, en ik ben er goed in’
Interessant wordt het verhaal op het moment waarop de Spanjaard Ulrich Larsen opneemt in zijn KFA, hem tot zijn ‘Scandinavische vertegenwoordiger’ maakt en hem dan verzoekt om investeerders te zoeken voor het door de sancties geteisterde Noord-Korea. Het is intussen 2016. En nu spitst regisseur Mads Brügger zijn oren. ‘Ik wist dat we Alejandro een investeerder moesten presenteren.’ Dus ging hij op zoek naar een acteur die voor hem de rol kon spelen van een Noorse oliemiljonair. En hij vond ‘mr. James’, in het echte leven Jim Latrache-Qvortrup, voormalig soldaat van het vreemdelingenlegioen en cocaïnedealer van de Kopenhaagse jetset, die op dat moment juist vrijkwam uit de gevangenis. ‘In het Deens zeggen we dan: alsof er een sinaasappel in je tulband valt,’ zegt Mads Brügger. Een gelukstreffer. ‘Jim bloeit op in gevaarlijke situaties. En dan ontpopt hij zich ook nog als een begenadigd toneelspeler.’
‘Eerst zei ik tegen Mads: je maakt een grapje zeker,’ vertelt Jim Latrache-Qvortrup, ‘en toen: ik doe het.’ Zijn luide schaterlach rolt door de lobby van het hotel. Latrache heeft voorgesteld het gesprek te voeren in het ‘Angleterre’, de elegantste gelegenheid van Kopenhagen. Hij heeft een kortgeknipte volle baard en perfect gekamde haren, net alsin de film. ‘Jezus,’ zegt hij. ‘Ik heb als drugsdealer vijftien jaar in een leugen geleefd. Ik ken het spel, en ik ben er goed in.’
In de docu speelt hij een in Karl Lagerfeldpakken geklede blaaskaak die op zoek is naar crystal meth en wapens. In werkelijkheid heeft hij, dyslectisch als hij is, met de hulp van zijn vrouw – model en Zuid-Oostazië-specialist – in de gevangenis alsnog zijn eindexamen gehaald, en speelt hij tijdens het diner de liefdevolle en charmante tafelheer. ‘Voor mij was het een achtbaanritje op adrenaline,’ zegt hij.
Krankzinnige reis
Vanaf dat moment reizen Ulrich Larsen en ‘mr. James’ samen. Het wordt een krankzinnige reis. Deels gefilmd met een verborgen camera, maar vaak ook heel openlijk door Larsen, die de kameraden al jaren kennen als YouTuber voor de Noord-Koreaanse zaak. We zien Alejandro Cao de Benós die al tijdens het eerste gesprek met ‘mr. James’ opschept dat Noord-Korea ‘zich aan geen enkele regel hoeft te houden’: ze kunnen zorgen voor crystal meth, maar willen ook graag ‘fabrieken bouwen om duikboten en tanks te produceren.’
Allemaal loze praatjes? In een schriftelijke reactie verklaart Cao de Benós dat de film ‘in scène gezet en gemanipuleerd’ is. Hij zou nooit een opdracht uit Noord-Korea voor wapen- of drugsdeals hebben gekregen. Maar in de film zitten de twee Denen na zijn bemiddeling al snel met mensen van de Noord-Koreaanse geheime dienst achter in een limousine in Pyongyang, en vervolgens in een ondergronds restaurant, waarin de ondertekening van een heel bijzondere overeenkomst ’wordt gevierd met karaoke en vele rondjes “Skol!”: de Noord-Koreanen hadden voorgesteld een ondergrondse fabriek voor crystal meth en wapens te bouwen in Oeganda, op een eiland in het Victoriameer, onder een luxe resort. Codenaam: “The Tourism Project”’.
‘Als er iets gebeurt – onze ambassade weet hier niks van!’
Ze ontmoeten de Noord-Koreanen in Oeganda om het eiland te bezichtigen, en horen een als ‘Danny’ voorgestelde Noord-Koreaan zeggen: ‘Jullie brengen je vliegtuigen onder de dekmantel van humanitaire hulp naar ons land, dan kunnen wij de bestelde goederen inladen. Jullie betalen ons en vliegen terug.’ De president van de Narae Trading Corporation, een wapenfabriek, overhandigt ze in Pyongyang een catalogus en een prijslijst: vele bladzijden vol met raketwerpers, drones, luchtafweerraketten, scudraketten met een bereik van 1350 kilometer, veertien miljoen dollar per stuk. De Noord-Koreanen stellen een keer een driehoeksdeal voor. Het idee: zij krijgen olie van een zakenman uit Jordanië, bouwen voor mr. James de fabriek in Oeganda, en daarvoor betaalt mr. James de Jordaniër. Ze vragen mr. James of hij voor hen geen wapens naar Syrië kan transporteren: ‘Projectielen, bommen…’ Ten slotte wordt Ulrich Larsen uitgenodigd in de Noord-Koreaanse ambassade in Stockholm, waar een diplomaat hem het uitgewerkte plan overhandigt voor de als luxe hotel vermomde wapenfabriek in het Victoriameer: ‘Het ziet eruit als in een film,’ zegt de heimelijk gefilmde Noord-Koreaan, en dan: ‘Als er iets gebeurt – onze ambassade weet hier niks van!’
Mads Brügger noemt zich in de film een keer een ‘filmmaker die uit is op sensatie’. Men verwijt hem dat hij zijn beide protagonisten op onverantwoorde wijze blootgesteld heeft aan gevaar in een regime dat bekendstaat om zijn meedogenloosheid. Ulrich Larsen en Jim Latrache-Qvortrup ontkennen dat allebei. ‘In tegendeel,’ zegt Latrache-Qvortrup: ‘Mads en de producent hebben mij afgeremd toen ik verder wou gaan.’ En het was tenslotte allemaal zijn idee, zegt Ulrich Larsen. Niemand heeft hem ooit ergens toe gedwongen. Maar terwijl ‘mr. James’ beweert van ‘ieder moment’ van het avontuur te hebben genoten, is aan Larsen nu nog de beklemming te merken als hij over scènes vertelt waarin hij bijna werd ontmaskerd.
Detector
In Tarragona zat hij een keer met Alejandro Cao de Benós in zijn ‘bunker’, toen de Spanjaard een afluisterdetector haalde en Larsen – die microfoon en camera op zijn lichaam droeg – daarmee scande. In de film hoor je de detector plotseling luid piepen. ‘Op dat moment dacht ik: Nu is alles voorbij,’ zegt Ulrich Larsen. ‘Ik dacht aan mijn vrouw. Dat zou het ergste geweest zijn: als het hier was afgelopen, dan zou ik mijn gezin nooit de waarheid verteld hebben.’
Larsen bleef koel en gaf de schuld aan de elektrische sleutel van de huurauto. Hij komt ermee weg, zichtbaar geschrokken, en gaat toch door. ‘Ik wilde gewoon die informatie eruit krijgen,’ zegt hij. ’Ik wilde de wereld laten zien hoe Noord-Korea en zijn bondgenoten handelen.’
Nu zijn zijn beelden publiek geworden. En de deskundigen twisten over de interpretatie ervan. De door de filmmaker geleverde details zijn ‘adembenemend’, zeggen de Noord-Koreadeskundigen Rüdiger Frank en Peter Ward: ‘Vroegere berichten over hoe Noord-Korea probeert de sancties te omzeilen, worden hier bevestigd en dramatisch geïllustreerd.’ Maar er zijn ook onbeantwoorde vragen. Sommigen geloven in een misleidingspoging van Noord-Korea. Hebben de Noord-Koreanen gewoon geprobeerd om de beide Denen te bedriegen? Waarom hebben de Noord-Koreanen nooit een grondig antecedentenonderzoek gedaan naar die zogenaamde oliemiljonair mr. James? Anderen brengen daar tegenin dat de documentaire op haar manier ook toont hoe goed de sancties van de VN functioneerden en dat de Noord-Koreanen ronduit vertwijfeld waren in hun zoektocht naar geld.
De intentie van de Noord-Koreanen in de film is niet met zekerheid te achterhalen. ‘Dat het werkelijk tot wapenleveranties zou komen, was wat ons betreft uitgesloten,’ zegt regisseur Brügger. ‘Dat was de rode lijn die we nooit overschreden zouden hebben.’
‘Allemaal gelogen’
In Kopenhagen zetten beide protagonisten intussen de eerste stappen terug in hun normale leven. Jim Latrache-Qvortrup verdient zijn geld tegenwoordig met een exclusieve massagepraktijk. Angst voor vergelding van de kant van Noord-Korea heeft hij niet, zegt hij. Ze hebben een ontmoeting gehad met mensen van de Deense geheime dienst PET, en ook hun inschatting luidt; wees voorzichtig, maar er is geen acuut gevaar. De documentaire, meent Jim Latrache-Qvortrup, heeft sinds de uitzending zijn leven veranderd. Degenen die hem eerder altijd als een ex-crimineel hadden bestempeld, zagen hem nu met andere ogen. ‘Zelfs als ik morgen neergeschoten zou worden, zou ik nu sterven als een held en de naam van mijn tweee zoons zou gezuiverd zijn.’ Dan lacht hij, als bevrijd.
De Noordkoreaanse ambassade in Zweden noemt de film in een verklaring ‘verzonnen’ en ‘deel van de intriges van vijandige krachten’ tegen Noord-Korea. Over de ‘manipulator Ulrich’ heet het dat hij ‘op het moment wel is ondergedoken’, maar dat men zijn leugens snel kan ontkrachten: ‘Het zou niet moeilijk zijn hem te vinden.’
Ulrich Larsen heeft voor de film nooit een cent gekregen. Ook hij houdt contact met de Deense geheime dienst. Nee, hij is niet verhuisd, en hij zit niet in een getuigenbeschermingsprogramma. Maar hij let nu wel op met wie hij afspreekt, waar hij heen gaat en rijdt; hij verandert zijn routes elke dag. Hij is opgelucht, zegt hij, dat zijn gezin nu alles weet. Dat zijn vrouw hem heeft vergeven. Bij de première in een Kopenhaagse bioscoop waren ze allemaal trots op hem: zijn vader, zijn vrouw en beide dochters. De veertienjarige toonde hem opgewonden een berichtje op haar mobiel: haar vrienden deden nu in de klas een project over zijn film. ‘Ik ben opeens een coole vader,’ zegt Ulrich Larsen. Zijn eigen vader heeft hem na de premiere geschreven dat hij trots op hem was: ‘Maar doe zoiets nooit weer!’ Zou hij dat dan doen? Hij zwijgt. ‘Je weet het nooit,’ zegt hij.
Ulrich Larsen, de mol. Een paar keer tijdens het gesprek heeft hij Noord-Korea zijn ‘hobby’ genoemd. Het is maar goed, zegt hij ten slotte, dat hij nog een andere hobby heeft: zijn modelspoorbaan, een Märklin. Als hij een keer geld heeft, dan wil hij een wens vervullen: een moderne Märklin Mini, computergestuurd, tweemaal anderhalve meter. ‘Ik zou een kleine stad bouwen, met huizen en treinen, zes, zeven stuks misschien.’ Het klinkt als een groot avontuur.
Rusland trekt troepen aan de Oekraïense grens gedeeltelijk terug
Vanuit de Krim, de Oekraïense regio die in 2014 door Rusland werd geannexeerd, kondigde de Russische minister van Defensie, Sergej Sjojgoe, donderdag aan dat ‘strijdkrachten, militaire commandanten en luchtlandingstroepen vanaf vrijdag 23 april de Russisch-Oekraïense grens en de Krim zullen beginnen te verlaten’, meldt The Moscow Times.
‘De troepen hebben aangetoond dat zij in staat zijn het land op betrouwbare wijze te verdedigen’, aldus de Russische minister. ‘Ik heb daarom besloten de inspecties in de zuidelijke en westelijke militaire districten te beëindigen.’
De aankondiging van donderdag komt te midden van ‘verhoogde spanning met het Westen’ nadat Rusland zijn militaire aanwezigheid heeft vergroot ‘aan de grens met Oost-Oekraïne, waar gevechten tussen Oekraïense regeringstroepen en door Rusland gesteunde separatisten sinds april 2014 meer dan dertienduizend mensen het leven hebben gekost’, aldus Radio Free Europe-Radio Liberty.
Volgens de Europese Unie hadden zich de afgelopen weken zo’n honderdduizend troepen langs de grens verzameld. De terugkeer van de troepen naar hun thuisbases zal naar verwachting op 1 mei voltooid zijn, aldus Moskou.
Tijdelijk
‘Het is echter onduidelijk of de aankondiging van Sjojgoe de situatie langs de grens zal verlichten, aangezien deze alleen betrekking heeft op troepen die tijdelijk waren ingezet’, aldus US News & World Report. Volgens de Oekraïense autoriteiten zijn echter verschillende regimenten – met name parachutisten – permanent op de Krim geïnstalleerd.
De Russische minister zei ook dat ‘militair materieel en wapens op de oefenterreinen bij de grens met Oost-Oekraïne zouden achterblijven, ter voorbereiding van andere militaire oefeningen die voor later in het jaar zijn gepland’, aldus het Amerikaanse tijdschrift.
Volgens nieuwsblog Axios ‘mag de onmiddellijke dreiging van een Russische invasie dan wel zijn geweken, maar tienduizenden troepen blijven niet ver van Oekraïne opgesteld en een einde aan het conflict [in de Oekraïense regio Donbass] is nog steeds niet in zicht’.
Ook de Kyiv Post meent dat ‘de oorlogsdreiging op 22 april lijkt te zijn geweken’, maar vraagt zich af ‘voor hoe lang’.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky is blij met het Russische besluit: ‘Oekraïne is altijd waakzaam, maar verwelkomt elke stap om de militaire aanwezigheid te verminderen en de situatie in de Donbass te de-escaleren’, schreef hij op Twitter.
The reduction of troops on our border proportionally reduces tension. 🇺🇦 is always vigilant, yet welcomes any steps to decrease the military presence & deescalate the situation in Donbas. Ukraine seeks peace. Grateful to international partners for their support #StrongerTogether
— Volodymyr Zelenskyy / Володимир Зеленський (@ZelenskyyUa) April 22, 2021
Het Westen was voorzichtiger. ‘We hebben de woorden gehoord, nu verwachten we daden’, aldus Ned Price, de woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, op de politieke nieuwssite The Hill. De NAVO verklaarde dat elke stap in de richting van de-escalatie ‘belangrijk is en al veel eerder had moeten worden gezet’. De NAVO voegde eraan toe dat de westerse militaire alliantie waakzaam blijft, bericht BBC.
Poster extreemrechtse partij wekt verontwaardiging in Madrid
‘Een mena [niet-begeleide minderjarige asielzoeker]: 4700 euro per maand. Uw grootmoeder: 426 euro pensioen per maand’. De extreemrechtse partij Vox heeft een schandaal veroorzaakt in Spanje door in de metro van Madrid een affiche op te hangen waarop de gezichten te zien zijn die de genoemde personen vertegenwoordigen, met daarbij vermeld hun vermeende kosten voor de schatkist.
De derde politieke kracht in het land sinds de parlementsverkiezingen van 2019 heeft ervoor gekozen hard campagne te voeren voor de parlementsverkiezingen van de autonome regio Madrid, die op 4 mei zullen worden gehouden. De volledige Spaanse pers is het erover eens dat het polemische affiche is gebaseerd op verdraaide cijfers.
La Fiscalía abre diligencias a Vox por presunto delito de odio en este cartel electoral pic.twitter.com/vdF6S1hxWc
Volgens La Vanguardia weigert de extreemrechtse partij te zeggen welke data zij raadpleegt, en ontkennen de autoriteiten van Madrid categorisch dat niet-begeleide minderjarigen, van welke nationaliteit ook, een dergelijk bedrag ontvangen, zoals de poster suggereert. Vox schijnt de begrotingscijfers voor de centra ‘waar de minderjarigen worden ondergebracht’ verkeerd geïnterpreteerd te hebben, aldus het Catalaanse dagblad.
Er zijn verscheidene klachten ingediend, waaronder een van de regering, en het openbaar ministerie van Madrid heeft een onderzoek geopend wegens aanzetten tot haat. El País, een centrum-linkse krant, noemt de Vox-poster ‘niets minder dan een zelfportret’; ‘Het is het afschuwelijk beeld van een partij die de grenzen van de democratische waarden van de westerse samenleving met voeten treedt’.
‘Mensen moeten de problemen onder ogen zien die door een bepaald soort immigratie worden veroorzaakt’
In het kader van de verkiezingscampagne in Madrid proberen de linkse partijen in Spanje de president van de regio Madrid, Isabel Díaz Ayuso, een rechtse hardliner van de Partido Popular (PP) en favoriet voor herverkiezing, zover te krijgen haar alliantie met Vox op te geven. Volgens de laatste peilingen, die El Mundo publiceerde, zouden de PP van Díaz Ayuso en Vox samen mogelijk genoeg zetels hebben voor een meerderheid in het Madrileense regioparlement.
De conservatieve krant ABC hekelt de ‘betreurenswaardige affiche’ en stelt dat Spanje niet langer ‘alle immigranten kan demoniseren’. Maar de krant schrijft ook dat mensen ‘hun kop niet in het zand moeten steken en de problemen onder ogen moeten zien die door een bepaald soort immigratie worden veroorzaakt’.
Zonder details te geven, schrijft redacteur Luis Ventoso: ‘Natuurlijk zijn ze [niet-begeleide minderjarige asielzoekers] niet allemaal criminelen, (…) maar we kunnen niet ontkennen dat sommige van hen de openbare orde verstoren en ongeregeldheden in de buurt veroorzaken.’
Maatschappelijk middenveld in de DRC roept op tot onmiddellijke terugtrekking blauwhelmen
Ze werken voor de grootste VN-missie ter wereld, maar zijn niet meer gewenst. ‘Al meer dan veertien dagen is er een staking gaande in de stad Beni om het onmiddellijke vertrek van MONUSCO te eisen’, meldt Kinshasa Times. De stad ligt in het oosten van de Democratische Republiek Congo (DRC), in Noord-Kivu, het minst stabiele gebied van het land. En het zijn juist de vredeshandhavers die nu opdracht hebben gekregen om te vertrekken.
In de stad is sinds 5 april alles tot stilstand gebracht om de VN-missie de deur te wijzen. ‘Geen motortaxi’s in de stad. Scholen hebben hun deuren niet geopend. Winkels en warenhuizen op de Ruwenzori- en Nyamwisi-boulevard zijn gesloten’, bericht Actualité CD. Er zijn gewelddadige demonstraties uitgebroken, waarbij ten minste vijf burgers om het leven kwamen.
Slachtpartijen
De verergerende instabiliteit in de regio heeft het vuurtje aangewakkerd. ‘Vandaag zijn de slachtpartijen zelfs in hevigheid verdubbeld, er worden elke dag meer mensen vermoord ’, aldus de Kinshasa Times. In de DRC bestaat dan ook een brede beweging die het gebrek aan legitimiteit van de vredesmissie aan de kaak stelt.
Erger nog, de aanwezigheid van de blauwhelmen van MONUSCO zou de verantwoordelijkheid van de regering in Kinshasa wegnemen. En de bevolking eist dat de autoriteiten de situatie zelf in de hand nemen. Voor de regering is het tijd ‘om te handelen naar de realiteit en in overeenstemming met (…) de grondwet’, vertelt een betoger aan Radio Okapi.
De burgers zijn ervan overtuigd dat MONUSCO zijn langste tijd heeft gehad. Daarbij moet worden vermeld dat de vredesoperatie al twintig jaar bestaat. Ondanks de twintigduizend manschappen die in de regio werden ingezet en de miljarden dollars die elk jaar worden geïnvesteerd, blijft de onveilige situatie in het land ongewijzigd. Het aantal gewapende groepen dat de regio teistert loopt in de honderden. De ontvoering van kinderen en de verkrachting van vrouwen maken deel uit van het dagelijkse leven van de plaatselijke bevolking.
Op 22 februari is de Italiaanse ambassadeur in de DRC, terwijl hij deel uitmaakte van een VN-konvooi, in de stad Goma vermoord door een gewapende bende.
Vladimir Poetin en Anna Politkovskaja, Mohammed Bin Salman en Jamal Khashoggi: in autocratische en corrupte landen wordt de naam van vermoorde journalisten vaak in één adem genoemd met die van de machthebbers.
Dit geldt ook voor de moord op een Sri Lankaanse journalist waarin de hand van de zittende president van Sri Lanka wordt vermoed. De dochter van de journalist vecht voor gerechtigheid.
Op vrijdag 9 januari 2009 publiceerde The Hindu, met 2,24 miljoen lezers de op twee na grootste Engelstalige krant van India, dit nieuwsbericht:
‘COLOMBO: Lasantha Wickramatunga, hoofdredacteur van het Engelstalige Sri Lankaanse weekblad Sunday Leader, werd donderdagochtend door onbekende schutters vermoord in zijn auto toen hij op weg was naar zijn werk.
Volgens de politie beschoten twee niet-geïdentificeerde personen op motorfietsen Wickramatunga en werd hij geraakt in de borst, het hoofd en de buik.
Wickramatunga, een felle criticus van de regering van Mahinda Rajapaksa, stierf drieënhalf uur later in een ziekenhuis.
De mediagemeenschap in het land is verontwaardigd over het falen van de regering om journalisten te beschermen en over de toenemende aanvallen op de pers.
De Sri Lankaanse president Mahinda Rajapaksa veroordeelde de moord op Wickramatunga als een poging om zijn regering in diskrediet te brengen; oppositieleider en een voormalig premier Ranil Wickremesinghe beschuldigt de regering ervan critici het zwijgen op te leggen.
Rajapaksa omschrijft Wickramatunga als een goede vriend en een moedige journalist en betoogt dat “dit gruwelijke misdrijf wijst op de ernstige gevaren die de democratische sociale orde van ons land bedreigen, en op het bestaan van krachten die tot het uiterste gaan in het gebruik van terreur en criminaliteit om ons sociale weefsel te beschadigen en het land in diskrediet te brengen”.
Tijdens een persconferentie met andere oppositieleiders, zei Wickremesinghe dat de moord op de hoofdredacteur van Sunday Leader deel uitmaakt van een antidemocratisch complot.’
Twaalf jaar later
Precies twaalf jaar na de moord, op 8 januari van dit jaar, schreef TheHindu:
‘De dochter van een vermoorde Sri Lankaanse journalist heeft op 8 januari een klacht ingediend bij het Mensenrechtencomité van de Verenigde Naties over vermeende betrokkenheid van de overheid bij de dood van haar vader twaalf jaar geleden.
Het in San Francisco gevestigde Center for Justice and Accountability diende de klacht in namens Ahimsa Wickrematunge, dochter van Lasantha Wickrematunge, die werd vermoord door een aan het leger gelieerde eenheid toen hij naar zijn werk reed.
Lasantha Wickrematunge, hoofdredacteur van de inmiddels ter ziele gegane Sunday Leader, was een scherpe criticus van de huidige president Gotabaya Rajapaksa, die destijds minister van Defensie was. De oudere broer van Gotapaya Rajapaksa, de huidige premier Mahinda Rajapaksa, was destijds president.
De moord op Lasantha Wickrematunge werd het symbool van vermeend machtsmisbruik en straffeloosheid door de overheid tijdens de burgeroorlog in Sri Lanka. Dit kwam prominent naar voren in een onderzoek dat in 2015 werd uitgevoerd door de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN-bureau.
Volgens de klacht werd Lasantha Wickrematunge vermoord een paar dagen voordat hij zou getuigen in een lasterzaak die was aangespannen door Gotabaya Rajapaksa. Dit vanwege een artikel waarin zijn betrokkenheid wordt genoemd bij een corruptieschandaal rondom de aankoop van gevechtsvliegtuigen. Op dat moment vond de eindfase plaats van de decennialange burgeroorlog tussen Sri Lankaanse troepen en etnische Tamil-rebellen.
Elk moment dat ze er gelegenheid toe hebben, dwarsbomen de broers het onderzoek naar de moord op de journalist. Een moord waar ze zelf op z’n minst baat bij hebben gehad
Zowel de regeringstroepen als de verslagen rebellen zijn beschuldigd van ernstige schendingen van de mensenrechten.
De Sri Lankaanse minister van Buitenlandse Zaken, admiraal Jayanath Colambage, zegt dat hij de klacht niet heeft gezien en vanwege de gevoelige aard ervan niet in staat is commentaar te leveren zonder de mening van zijn politieke leiders te kennen.
Volgens de klacht hebben instanties voor wetshandhaving ofwel geen geloofwaardig onderzoek uitgevoerd, ofwel zich actief bemoeid met pogingen om onderzoek te verhinderen.
Nadat Mahinda Rajapaksa in 2015 de presidentsverkiezingen verloor, werd een nieuw onderzoek gestart, maar een politieke machtsstrijd in de nieuwe regering verhinderde dat de zaak tot een einde kwam.
Er is geen vooruitgang geboekt in het onderzoek sinds Gotabaya Rajapaksa tot president werd gekozen.’
Klacht bij de VN
Een journalist, diens onderzoek naar een corruptieschandaal rond de aanschaf van gevechtsvliegtuigen, een moord en twee broers die stuivertje wisselen om de macht. De ene Rajapaksa schopt het van Defensieminister onder zijn broer tot president van Sri Lanka en de andere Rajapaksa wordt na zijn presidentschap premier van het land.
Elk moment dat ze er gelegenheid toe hebben, dwarsbomen de broers het onderzoek naar de moord op de journalist. Een moord waar ze zelf op z’n minst baat bij hebben gehad.
Ahimsa Wickrematunge, schrijver en activist en dochter van de vermoorde journalist, laat het er niet bij zitten en diende begin dit jaar een klacht in bij het Comité voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties. Vorige week lichtte ze in een opiniestuk in The Washington Post de achtergrond toe.
‘In 2007 onthulde mijn vader, Lasantha Wickrematunge, een van Sri Lanka’s meest onafhankelijke journalisten, een wapenovereenkomst waarbij de toenmalige minister van Defensie Gotabaya Rajapaksa meer dan $10 miljoen aan overheidsgeld verduisterde. Rajapaksa daagde hem voor de rechtbank wegens laster.
Kort daarna werden de persen van mijn vader bij de Sunday Leader, waarvan hij hoofdredacteur was, midden in de nacht bestormd door een bende gemaskerde mannen. Twee van zijn medewerkers werden aangevallen en de persen werden in brand gestoken.
‘Een gat in mijn ziel’
Op 8 januari 2009, enkele weken voordat mijn vader kon getuigen over de corrupte wapendeal, lokten officieren van de militaire inlichtingendienst hem in een hinderlaag toen hij naar zijn werk reed. Ze hebben hem vermoord, mijn familie verscheurd, een gat in mijn ziel gebrand en journalisten in heel Sri Lanka verlamd.
Ik houd Rajapaksa verantwoordelijk, zoals ik duidelijk maakte toen ik stappen nam om Rajapaksa in Los Angeles aan te klagen voor zijn rol in de moord op mijn vader. Zijn verbijsterende verkiezing tot president van Sri Lanka in november 2019 heeft onmetelijke pijn veroorzaakt bij mij en mijn familie en schade toegebracht aan het weefsel van de Sri Lankaanse samenleving. (Toen een BBC-verslaggever Rajapaksa ondervroeg over de moord op mijn vader, ontweek hij de vraag en lachte wegwuivend.)
Vorige week presenteerde Michelle Bachelet, Hoge Commissaris voor de Mensenrechten bij de Verenigde Naties, een rapport waarin een vernietigend oordeel werd uitgesproken over schendingen van de mensenrechten in Sri Lanka. Ze raadde de internationale gemeenschap aan om stappen te zetten en Sri Lanka verantwoordelijk te houden voor de aanhoudende nalatigheid om te voorzien in gerechtigheid voor de slachtoffers. In de komende weken beraadt de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties zich over een mogelijke reactie.
Het filmpje waarin Rajapaksa de moord wegwuift. ‘Why are people so worried about one man?’
Gruweldaden
Toen Mahinda Rajapaksa in november 2005 tot president van Sri Lanka werd gekozen, wees hij zijn broer Gotabaya aan om het ministerie van Defensie van Sri Lanka te leiden. Onder hun toezicht vonden enkele van de ergste gruweldaden in Sri Lanka plaats en ze richtten zich systematisch op elke journalist die dapper genoeg was om zich tegen hen uit te spreken.
Na de electorale nederlaag van zijn broer in 2015 verdween hij korte tijd van het toneel, maar Gotabaya Rajapaksa, beschuldigd van oorlogsmisdaden, is nu opnieuw aan de macht. Het wegmoffelen dat volgde op de dood van mijn vader in 2009 gebeurde grondig en zorgvuldig, zoals blijkt uit mijn recente communicatie met de Verenigde Naties en uit documentatie van Human Rights Watch.
Het autopsierapport sprak de bevindingen van het ziekenhuis over de doodsoorzaak tegen. Onderzoekers werden bedreigd. Bewijs werd vervalst en geplant. Twee onschuldige burgers die waren aangewezen als daders van de aanslag, werden later neergeschoten en hun lichamen zijn verbrand. Een ander werd gearresteerd en stierf in hechtenis.
Voor de Sri Lankaanse rechterlijke macht is hij onaantastbaar
Zes jaar na de moord op mijn vader, op 8 januari 2015, stemden Sri Lankanen het regime van Rajapaksa weg en kozen een nieuwe regering, geleid door president Maithripala Sirisena, die gerechtigheid beloofde aan de vele slachtoffers van wreedheden onder het voorgaande regime. Rechercheurs van de politie kwamen al snel op het spoor van een militair doodseskader, het Tripoli-peloton, dat naar verluidt onder toezicht stond van Rajapaksa toen hij nog minister van Defensie was.
Maar toen rechercheurs de rol van Rajapaksa aan het licht brachten, werd hun onderzoek belemmerd. Voor de Sri Lankaanse rechterlijke macht is hij onaantastbaar. Rechters braken met eeuwen van precedenten en vaardigden bevelen uit om zijn arrestatie te voorkomen. Toen juristen hem wilden ondervragen over de moord op twee mensenrechtenactivisten, legde een rechter hen het zwijgen op. Toen hij werd aangeklaagd wegens verduistering, kwamen nog meer rechters tussenbeide om het proces tegen hem te stoppen.
Daarop besloot ik me tot Amerikaanse rechtbanken te wenden. Maar Rajapaksa had al een nieuwe campagne gelanceerd voor de presidentsverkiezingen. Zijn basis: wederopbouw van de inlichtingendiensten en vrijpleiting van inlichtingenofficieren die zijn beschuldigd van wreedheden. Vijftien maanden geleden zag ik met afgrijzen hoe Sri Lankanen de man kozen die ervan is beschuldigd mijn vader te hebben vermoord. Zijn nieuwe status als president heeft hem immuniteit gegeven.
Straffeloosheid
Als president verspilde Rajapaksa geen tijd om ervoor te zorgen dat straffeloosheid de wet van het land zou worden. Hij promoveerde rechters die hem boven de wet hadden geplaatst. Hij verleende gratie aan een soldaat die veroordeeld was voor oorlogsmisdaden wegens het doden van kinderen. Rechercheurs die dergelijke wreedheden onderzochten, zijn gevlucht of werden gearresteerd.
Shani Abeysekara, een door de FBI opgeleide politieman die de recherche-afdeling van Sri Lanka leidde en die tot doorbraken kwam in verschillende kenmerkende onderzoeken, verdween achter slot en grendel op grond van valse beschuldigingen.
In mei stelde Rajapaksa zelf het nieuwe hoofd van de Centrale Inlichtingendienst aan: een politieman die ervan is beschuldigd bewijsmateriaal over de moord op mijn vader te hebben verdoezeld. Dit alles vond plaats terwijl de internationale gemeenschap blijft verwachten dat Sri Lanka gerechtigheid zal bieden aan slachtoffers.
Zijn eigen moord voorziend, schreef mijn vader voor zichzelf een overlijdensbericht waarin hij het betreurde dat moord ‘het belangrijkste hulpmiddel is geworden om de organen van vrijheid’ te beteugelen
Organisaties van slachtoffers en de internationale gemeenschap zijn zich er terdege van bewust dat de verkiezing van Rajapaksa elke weg heeft afgesloten naar mensenrechten en verantwoordingsplicht in Sri Lanka. De Hoge Commissaris voor de Mensenrechten en speciale rapporteurs van de VN, waarschuwen dat Sri Lankanen het alarmerende risico lopen van een herhaling van mensenrechtenschendingen uit het verleden, zolang krachtig internationaal optreden door buitenlandse regeringen en de Mensenrechtenraad, inclusief sancties, reisverboden en het instellen van een onafhankelijk internationaal verantwoordingsorgaan, uitblijft.
Zijn eigen moord voorziend, schreef mijn vader voor zichzelf een overlijdensbericht waarin hij het betreurde dat moord ‘het belangrijkste hulpmiddel is geworden om de organen van vrijheid’ te beteugelen. Twaalf jaar later, nu diezelfde organen op sterven na dood zijn, is het de hoogste tijd voor de wereld om een grens te trekken bij het vermoorden van journalisten en om ervoor te zorgen dat moorddadige autocraten een prijs moeten betalen.
Maar vandaag, nu ik zie hoe de moordenaars van helden als Anna Politkovskaja, Jamal Khashoggi en mijn vader elkaar op de schouders slaan op het wereldtoneel, lijkt het erop dat het vermoorden van een journalist niets anders is dan een overgangsritueel voor aankomende autocraten.’
Waar een groot deel van de wereld stil ligt, is het succes van het videoplatform YouTube sinds het begin van de pandemie vertienvoudigd, meldt CNN. Voor het nieuwe jaar koos het platform de slogan: ‘Geef iedereen een stem en toon die aan de rest van wereld.’ Dit is hoe Alex Okosi, directeur van YouTube voor opkomende landen, het gevoel van het initiatief #YouTubeBlackVoicessamenvatte in Okay Africa.
Het platform heeft besloten om YouTubers van het Afrikaanse continent te steunen door een fonds van honderd miljoen dollar op te richten waarmee ze twintig kanalen met creatieve en originele content kunnen belonen. Het platform ziet Afrika als een veelbelovende markt en is van plan om de komende jaren meer dan 500 YouTubers financieel te ondersteunen.
#YouTubeBlackVoices zou vooral zijn bedoeld om de inhoud die door Afrikaanse YouTubers is gemaakt, te democratiseren. Het aanbod is daarom breed en bevat ook politieke onderwerpen. Zo reflecteert Akah Bants, een acteur in opleiding, op de Nigeriaanse samenleving, en biedt hij aan zijn 42.000 abonnees bijvoorbeeld de ruimte voor een debat over vaccinatie tegen Covid-19 in Nigeria.
Het nucleaire programma van Pyongyang
Volgens een jaarverslag van VN-experts, dat maandag aan de Veiligheidsraad is voorgelegd, heeft Noord-Korea vorig jaar ‘splijtstof geproduceerd, kerncentrales onderhouden en zijn ballistische raketinfrastructuur verbeterd’, terwijl het op zoek was naar materialen en technologieën om uit het buitenland aan te schaffen. Volgens dit document zouden Pyongyang en Teheran in 2020 ook de samenwerking hebben hervat bij de ontwikkeling van langeafstandsraketten.
‘Noord-Korea en Iran, vaak aan de rand van de internationale diplomatie, onderhouden al lang geheime en wederzijds voordelige betrekkingen’, schrijft Bloomberg. Het rapport werd enkele weken nadat Joe Biden aantrad als president van de VS doorgestuurd naar de VN-commissie die toezicht hield op de sancties die aan Noord-Korea werden opgelegd.
Een woordvoerster van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zei maandag dat de regering-Biden voornemens is een nieuwe aanpak met Pyongyang te bepalen, en ook met bondgenoten opnieuw zal kijken naar manieren om druk uit te oefenen.
Colombia biedt bescherming aan Venezolaanse migranten
Bogota zal een ‘tijdelijke beschermingsstatus’ creëren voor migranten zonder papieren die het land binnenkomen om de crisis in het naburige Venezuela te ontvluchten, kondigde de Colombiaanse president Iván Duque maandag aan. Colombia is de belangrijkste bestemming voor Venezolaanse vluchtelingen: ongeveer 1,7 miljoen Venezolanen trokken erheen, van wie meer dan de helft (56 procent) zonder papieren.
Venezolanen krijgen gedurende tien jaar een tijdelijke beschermingsstatus, waarin ze een verblijfsvisum kunnen aanvragen, licht het Colombiaanse dagblad El Tiempotoe. De aankondiging komt nadat president Duque in december zware kritiek kreeg te verduren vanwege zijn voornemen om migranten zonder papieren uit te sluiten van de massale vaccinatiecampagne tegen het coronavirus, die in Colombia op 20 februari van start gaat. De president heeft zich sindsdien teruggetrokken en besloten internationale hulp te vragen voor het vaccineren van deze illegale migranten.
Chinese popster zingt over huiselijk geweld
Het nieuwste nummer van de Chinese popster Tan Weiwei gaat niet over liefde of relaties, maar richt zich op vrouwelijke slachtoffers van huiselijk geweld, schrijft The New York Times in een portret. ‘Ken mijn naam en onthoud hem. Wanneer kunnen we een einde maken aan de tragedie?’ zingt ze zingt in haar nummer Xiao Juan, de Chinese equivalent van Jane Doe, gegeven aan onbekende of niet-geïdentificeerde vrouwelijke slachtoffers van misdrijven.
Still van Bilibili.
Sinds het in december uitkwam, heeft het nummer weerklank gevonden bij miljoenen vrouwen in China. Op een videowebsite die populair is bij jonge Chinese internetgebruikers, Bilibili, is de video van het lied meer dan 1,1 miljoen keer bekeken.
Hoewel China in 2015 een wet tegen huiselijk geweld heeft aangenomen, wordt deze niet goed gehandhaafd. Dat geldt vooral voor kleinere steden en landelijke gebieden. Volgens Beijing Equality, een vrouwenrechtengroep, berichtten Chinese media sinds de wet in 2016 werd aangenomen over de dood van meer dan 900 vrouwen die door hun partners zijn vermoord, maar ligt werkelijke aantal waarschijnlijk veel hoger.
Tan Weiwei, ook wel bekend als Sitar Tan, is een van de weinige muzikanten die het taboe-onderwerp in China aansnijdt – en geen enkele andere Chinese muzikant doet dat zo direct en met zo veel weerklank. De autoriteiten in China hebben hard opgetreden tegen het feminisme en de #MeToo-beweging, en cultureel gezien wordt het niet gepast geacht om openlijk over deze kwesties te spreken, die door Chinezen worden beschouwd als ‘gezinsaangelegenheid’. Het is in de Chinese popcultuur niet gebruikelijk dat musici kritiek uiten op sociale kwesties.
Het gevaar dreigt dat de toch al grote ongelijkheid in de wereld nog verder wordt vergroot door de coronacrisis, zegt de VN-hulporganisatie UNDP. Een basisinkomen biedt een vangnet en voorkomt sociale onrust. Hiermee worden naast de kosten ook de baten van globalisering eerlijk verdeeld.
Regel 1 voor crisismanagement: maak de zaak niet erger dan die al is. Om de coronacrisis het hoofd te bieden overwegen veel landen grootschalige fiscale stimuli in te stellen en ruimhartig geld bij te drukken. Ze hopen daarmee twee vliegen in één klap te slaan: de pandemie bestrijden en de economische neergang temperen.
Zulke plannen zijn op zich niet slecht, maar ze moeten wel strategisch en houdbaar zijn. In onze ijver de crisis te bestrijden moeten we niet de kiem voor een nieuwe crisis zaaien: daarvoor staat er te veel op het spel.
Wel wordt het tijd om aan alle genomen maatregelen een nieuw element toe te voegen, een oude bekende die we uit het oog hadden verloren: het universeel basisinkomen. Het zou onderdeel moeten worden van een breder pakket om ons door deze diepe crisis te loodsen.
Ongelijkheid
De – talrijke – tegenstanders van dit idee zullen aanvoeren dat geen enkel land het zich kan veroorloven geld uit te delen aan al zijn burgers. In die optiek zouden er onhoudbaar grote tekorten ontstaan die niet te financieren zijn.
Die zorg is uiteraard terecht. Maar het alternatief is dat de toch al grote ongelijkheid in de wereld verder groeit. Bestaande maatschappelijke conflicten zouden op de spits worden gedreven, en dat kan ons nog veel duurder komen te staan.
De pandemie verspreidde zich vanuit China over Azië, waarna ook de rest van de wereld werd getroffen. Ze legde daarmee de grote ongelijkheid in Azië bloot, maar ook de kwetsbaarheid van grote groepen mensen. Zoals die van informele arbeiders, naar schatting 1,3 miljard mensen, oftewel tweederde van de bevolking van het Aziatisch-Pacifisch gebied.
Ook migranten hadden het zwaar: alleen al in India waren bijna honderd miljoen mensen op drift. Als een groot deel van een generatie zonder werk komt te zitten en een vangnet ontbreekt, zijn de maatschappelijke kosten onaanvaardbaar hoog. Economische instabiliteit zal het onherroepelijke gevolg zijn van opflakkerende sociale onrust.
De vraag niet óf we de middelen wel hebben voor een sociaal vangnet, maar hoe we die kunnen vinden
In deze tijden, nu we proberen onze economieën weer aan de praat te krijgen, is sociale stabiliteit een groot goed. Die overweging alleen al is een sterk argument voor de invoering van een universeel basisinkomen.
Deze crisis vraagt om een nieuw sociaal contract dat de grote ongelijkheid overal ter wereld doet afnemen. Simpel gezegd is de vraag niet óf we de middelen wel hebben voor een sociaal vangnet, maar hoe we die kunnen vinden. Het universeel basisinkomen is een nuttig instrument om mensen zekerheid te geven waarop ze kunnen bouwen.
De Verenigde Staten en Canada werken al aan zulke plannen. Alaska keert alle burgers zelfs jaarlijks een bepaald bedrag uit, in wezen een soort universeel basisinkomen. De Canadese premier Justin Trudeau zegde iedereen die door de pandemie zonder werk kwam te zitten 2000 Canadese dollar per maand toe. Deze eerste aanzetten moeten een blijvend en grootschaliger karakter krijgen; onmogelijk is dat zeker niet.
Eerlijker
Wel moeten we het anders aanpakken dan in het verleden. Het basisinkomen moet noch als een vrijblijvende uitkering worden gezien, noch als extraatje voor mensen die toch al niets te kort kwamen. In plaats daarvan moeten we deze dubbele crisis aangrijpen om na te gaan of we de dingen inderdaad niet ‘nog erger maken dan ze al zijn’.
Belastingen zullen eerlijker moeten worden. Landen moeten meer gaan samenwerken, data uitwisselen, zodat mensen en bedrijven niet langer ongehinderd belasting kunnen ontduiken. Iedereen moet het zijne bijdragen. We kunnen niet met een zuiver geweten winsten privatiseren, terwijl we verliezen afwentelen op het collectief.
Verder moeten we subsidies stopzetten, vooral die op fossiele brandstoffen. Door hun marktverstorende werking zitten die duurzame ontwikkeling in de weg, waardoor klimaatdoelen onbereikbaar worden. Dit is in ons aller belang; het levert geld op voor een basisinkomen, maar ook voor het overeind houden van olie- en gasmaatschappijen.
Warren Buffett en Bill Gates, twee van de rijkste mensen op aarde, hebben ervoor gepleit de superrijken meer belasting te laten betalen. Nu betalen ze veel te weinig en daardoor groeien hun vermogens buitenproportioneel. Volgens het Global Wealth Report van Credit Suisse uit 2018 heeft wereldwijd de rijkste 10 procent van de mensen 85 procent van het bezit in handen.
Ook multinationals betalen minder dan ze zouden moeten. Apple, Amazon, Google en Walmart, om er maar een paar te noemen, behalen duizelingwekkende winsten, terwijl ze door handig gebruik te maken van mazen in de wet absurd weinig belasting betalen. Als de duizend grootste bedrijven in de wereld een redelijke som belasting afdroegen, dan zou er uit de opbrengst nu al een bescheiden basisinkomen kunnen worden gefinancierd, op wereldschaal. Er klopt duidelijk iets niet als regeringen rechtmatige inkomsten mislopen waar ze idealiter een betere staat mee kunnen opbouwen.
Tegenstanders noemen het misschien linkse praat, maar de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) waarschuwt al jaren voor de gevaren van belastingconcurrentie. Van deze mondiale organisatie zijn onder andere de VS, Canada en West-Europese landen lid. De fiscaal expert van de OESO zegt het volgende: ‘De wereldeconomie functioneert alleen naar behoren als er acceptabele spelregels bestaan waaraan zowel overheden als bedrijven zich dienen te houden. Die stellen bedrijven in staat om hun kapitaal daarheen te verplaatsen waar zij hun winsten kunnen maximaliseren, terwijl nationale overheden kunnen voldoen aan de legitieme verwachting van hun burgers om zowel in de kosten als baten van de globalisering te delen.’
Om zulke ‘acceptabele spelregels’ en een ‘aandeel in zowel de kosten als baten’ te realiseren is mondiale samenwerking nodig. Legt slechts één land een belasting op, dan zal het uiterst wendbare kapitaal zich snel verplaatsen naar landen die dat niet doen.
Complicaties
Het zal zonder twijfel lastig worden om een universeel basisinkomen van de grond te krijgen. De voor- en nadelen dienen goed tegen elkaar af worden gewogen, er moet worden nagegaan waarom het niet op veel plaatsen al lang bestaat, en nader uitgewerkt welke vorm het precies kan krijgen.
Een andere zorg, naast de hoge kosten, is het gevaar dat zo’n programma in een vacuüm terechtkomt. Het moet goed in te passen zijn in bestaande sociale programma’s en het moet die aanvullen, zowel de uitkeringen waarvoor werknemers premies hebben betaald als de werkeloosheidsuitkeringen van de staat. En natuurlijk moet worden voorkomen dat mensen meerdere uitkeringen tegelijk ontvangen.
Je kunt alleen op een dergelijk universeel systeem overgaan als het blijft lonen om een baan te hebben. Moeilijk is dat niet: een universeel basisinkomen zou voldoende moeten zijn om in de eerste basisbehoeften te voorzien, maar meer niet, zodat er genoeg redenen blijven bestaan om te werken, sparen en investeren.
Tot slot is het een idee om er voorwaarden aan te verbinden die het publieke belang dienen. Eisen dat kinderen gevaccineerd worden en naar school gaan, bijvoorbeeld. Zulke voorwaarden hoeven de voornaamste doelstelling, armoedebestrijding, niet in de weg te zitten. Mensen met een laag inkomen kunnen dan zelf de afweging maken en ervoor kiezen de armoede achter zich te laten.
Het alternatief voor een universeel basisinkomen is groeiende sociale onrust, strijd, oncontroleerbare massamigratie en een wildgroei van extremistische groeperingen die garen spinnen bij sociale teleurstelling. Een weinig aanlokkelijk perspectief, en daarom moeten we het instellen van een goed doordacht universeel basisinkomen ernstig overwegen. Het zal ons beter in staat stellen toekomstige klappen op te vangen.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
