Als Trump zijn termijn als herkozen president niet kan afmaken, zal hij worden vervangen door Vance, een ambitieuze beginnende senator die inmiddels al zeer bekend is en Amerikanen tal van redenen tot zorg heeft gegeven.
Weet u nog dat sommige mensen (ja, ik was er een van) geobsedeerd waren door de leeftijd en toekomst van president Biden omdat een president Harris ons zorgen baarde? Op het einde was ze helemaal op haar plek als Democratische kandidaat, vooral voor mensen buiten Californië die niet bekend waren met haar carrière vóór de Senaat. We kwamen steeds meer te weten over haar bijdragen en ervaring als vicepresident en zagen hoe ze de uitdaging van een ingekorte campagne op een vaardige, menselijke en onverzettelijke manier aanpakte.
Nu is het de beurt van JD Vance om op de snijtafel te worden gelegd. Er zijn twee verschillen.
Aftakeling
Om te beginnen vertoont de 78-jarige Trump tekenen van aftakeling die veel verstrekkender en verontrustender zijn dan die welke Biden ertoe brachten zijn campagne te staken. Trumps toespraken zijn een gebed zonder eind en ontaarden in gebazel, verkeerd beklemtoonde lettergrepen, ongecontroleerde haatzaaierij en volstrekt ongepaste vulgariteiten, stuk voor stuk signalen van mentale aftakeling. Onlangs raakte hij tijdens een toespraak in Pennsylvania langdurig en draad kwijt, met een surrealistisch tafereel tot gevolg. ‘Trump danst 39 minuten met muziek mee tijdens bizarre campagnebijeenkomst’, kopte TheWashington Post. Daarna heeft Trump verklaard dat Harris koeien zou verbieden, heeft hij haar dom en gek genoemd en verloor hij zich tijdens een toespraak die als zijn slotpleidooi werd bestempeld in eindeloze bespiegelingen over de ‘ongelooflijke’ omvang van de geslachtsdelen van golfer Arnold Palmer.
Er is nog een belangrijk verschil tussen de zorgen over Trumps leeftijd nu en de vragen over Bidens leeftijd een paar maanden geleden: als Trump zijn termijn als herkozen president niet kan afmaken, zal hij worden vervangen door Vance, een ambitieuze beginnende senator die inmiddels al zeer bekend is en Amerikanen tal van redenen tot zorg heeft gegeven.
Hij gaf af op ‘kinderloze kattenvrouwtjes’, beweerde dat mensen zonder kinderen niets om de toekomst van Amerika geven
Sinds hij zich in de nationale aandacht mag verheugen vanwege zijn in 2017 verschenen memoir Hilbilly Elegy heeft Waltz in tv-, radio- en podcastinterviews een groot arsenaal aan ideeën en meningen gespuid dat door zijn Democratische tegenstrever Tim Walz met de memorabele term weird, oftewel maf, is omschreven.
‘Ik ben absoluut voor een landelijk abortusverbod,’ zei Vance bijvoorbeeld. Hij gaf af op ‘kinderloze kattenvrouwtjes’, beweerde dat mensen zonder kinderen niets om de toekomst van Amerika geven en opperde het idee om ouders meer stemmen te geven dan kinderloze volwassenen. Ook heeft Vance gezegd dat hij Trump zou adviseren elke alleenstaande ambtenaar te ontslaan en door eigen mensen te vervangen. En vijf dagen voordat Rusland in 2022 Oekraïne binnenviel, zei Vance tegen Steve Bannon dat wat er in Oekraïne zou gebeuren hem koud liet.
Als hij op 6 januari 2021 vicepresident was geweest, zei Vance begin dit jaar, zou hij de verkiezing van 2020 niet hebben bekrachtigd omdat het Congres er de degens over had moeten kruisen. En nog aan het einde van de campagneperiode weigerde hij tijdens één interview tot vijf keer toe te erkennen dat Trump van Biden had verloren en verklaarde hij tijdens een campagnebijeenkomst in Pennsylvania dat er in 2021 een ‘vreedzame machtsoverdracht’ had plaatsgevonden, waarbij hij de dodelijk aanslag die Trump-aanhangers op 6 januari op het Capitool hadden ondernomen gemakshalve verzweeg. De ontkenningsdrang bereikte afgelopen 16 oktober wellicht een hoogtepunt, toen Trump 6 januari ‘een dag vol liefde’ noemde en Vance uiteindelijk opnieuw nee zei toen hem werd gevraagd of Trump in 2020 had verloren.
De volgende in rij
Nu Trump de verkiezing van 2024 daadwerkelijk heeft gewonnen, is deze man, die ongeveer half zo oud is als hij, de volgende in rij voor het Oval Office, bepaald geen onwaarschijnlijk vooruitzicht. Wie Trumps huidige conditie in ogenschouw neemt, kan zich moeilijk voorstellen dat hij op zijn tweeëntachtigste, wanneer zijn termijn afloopt, nog president zal zijn.
Aan het eind van zijn eerste termijn in het Witte Huis, op 6 januari 2021, stond Trump erbij toen zijn aanhangers het Capitool bestormden in een poging hem in het zadel te houden. Hoewel hij nog maar twee weken zou aanblijven overwogen leden van zijn kabinet het 25ste Amendement in te roepen om hem uit zijn ambt te ontzetten, maar ze concludeerden dat zoiets niet haalbaar was, met name omdat vicepresidenten een sleutelrol bij de afzetting vervullen en vicepresident Mike Pence dat niet zag zitten.
Tijdens een tweede regering-Trump zouden zulke gesprekken veel eerder aan de orde kunnen komen. Is Vance ambitieus genoeg om leiding te geven aan een poging Trump af te zetten? Hij lijkt alleszins gemotiveerd om vooruit te komen in de wereld, en snel ook.
In 2016 noemde Vance Trump ‘een idioot’ en ‘culturele heroïne’
Een belangrijke factor bij de politieke opkomst van Vance was zijn radicale ommezwaai van ‘arbeidersspreekbuis en zelfverklaarde anti-Trumpconservatief tot hardcore MAGA-loyalist en fanatieke Trump-verdediger’, aldus het Amerikaanse nieuwsplatform Politico. In 2016 noemde Vance Trump ‘een idioot’ en ‘culturele heroïne’ en zei hij niet te kunnen besluiten of Trump een ‘cynische klootzak’ of een ‘Amerikaanse Hitler’ was. Maar in 2020 stemde Vance op hem. En toen Trump hem steunde tijdens de Republikeinse voorverkiezing voor de Senaat in Ohio, zei Vance: ‘Hij is de beste president die ik ooit heb meegemaakt en hij heeft als geen ander de corruptie in dit land aan het licht gebracht.’
Het is voorstelbaar dat als het heel slecht met Trump zou gaan, hij zou overwegen de teugels aan Vance over te dragen – ongetwijfeld met de toezegging dat president Vance hem gratie zou verlenen in de federale rechtszaken die tegen hem lopen. Maar de zaken die via de staatsrechtbanken van New York en Georgia lopen komen niet in aanmerking voor een presidentieel pardon en blijven Trump dus boven het hoofd hangen, zodat het ook voorstelbaar is dat hij te allen tijde zal weigeren om af te treden, hoe slecht hij er ook aan toe is.
Het is de vraag welk scenario ondraaglijker is: dit, of een ingekort Trump-presidentschap dat ons president Vance zou opleveren.
De wisselwerking tussen drie sterke sentimenten heeft in plaatsen als Charleroi in Pennsylvania en in de hele Rust Belt de stembusgang bepaald, aldus de Amerikaanse journalist en schrijver George Packer.
Charleroi is een fabrieksstadje aan de Norfolk Southern Railway ten zuiden van Pittsburgh, waar het ingeklemd ligt tussen de rivier de Monongahela en de laagste uitlopers van de westelijke Appalachen. Deze gemeente (bijnaam: Magic City) in Pennsylvania, die in zijn hoogtijdagen 11.000 inwoners telde, is al meer dan een eeuw een stad waar glaswerk wordt gefabriceerd, waar veel arbeiders lid zijn van de vakbond en waar van oudsher Democratisch wordt gestemd. Rond de jaren zeventig begonnen de fabrieken er weg te trekken, en daarmee ook veel inwoners. In 2020, na een halve eeuw de-industrialisatie, was Charleroi een stadje met veel winkelleegstand en zo’n 4200 inwoners, merendeels Republikeinen. Het is het verhaal van de Rust Belt in het klein, een verhaal dat nog steeds gaande is.
Als ik gemeentesecretaris Joe Manning vraag wat de inwoners in de armen van de Republikeinen heeft gedreven, zegt hij: ‘2016. Ik ken mensen die hun leven lang verstokte Democraten waren, maar zich toen bij de Republikeinen inschreven om op Trump te kunnen stemmen.’
De grootste tweedeling berust op klasse in de zin van opleiding, de kloof tussen kiezers met en zonder universitair diploma
Toen Trump dat jaar de verkiezingen won, verdiepten wetenschappers en journalisten zich in de vraag hoe dat zo was gekomen. In progressieve hoek werd al snel racisme als enige verklaring aangewezen. Een dure vergissing, waarmee inhoudelijk voorbij werd gegaan aan belangrijke onderliggende oorzaken die een rol bleven spelen in latere trends; politiek gezien wekte dit afkeer bij andersdenkenden en bemoeilijkte het de discussie. Kamala Harris lijkt vastbesloten deze fout niet te maken, zij probeert geen campagne te voeren op identiteit. Huidskleur is slechts een deel van de reden dat Trump zo’n trouwe aanhang heeft en speelt een steeds kleinere rol. De grootste tweedeling in de Amerikaanse politiek berust op klasse in de zin van opleiding, de kloof tussen kiezers met en zonder universitair diploma. Dat verklaart waarom steeds meer zwarte en latino-kiezers uit de arbeidersklasse op de Republikeinen stemmen. Maar het ligt nog iets ingewikkelder: het stemgedrag wordt in het Trump-tijdperk bepaald door een wisselwerking tussen ras en klasse. Uit de overtuigendste analyses van de verkiezingsuitslag van 2016 bleek dat kiezers vooral snel op Trump stemden als ze in een witte gemeenschap woonden die economisch in het slop zat en waar recentelijk veel niet-witte migranten bij waren gekomen, met als gevolg snelle culturele veranderingen en een gevoel dat ze hun land niet meer herkenden.
Getro Bernabe, een officier bij de Haïtiaanse kustwacht die in de VS is opgeleid, ontvluchtte in 2020 het bendegeweld in zijn land en ging in Charleroi op zoek naar werk. ‘Het leek wel een spookstad,’ zegt hij. ‘Een prachtig stadje dat er nu verlaten bij lag.’ In de laatste paar jaar heeft Charleroi er tweeduizend migranten bij gekregen, vooral Haïtianen die afkomen op de leegstand en de laagbetaalde banen, waardoor het inwonertal nu weer richting dat van 1970 kruipt. ‘Die nieuwkomers, de nieuwe bewoners van Charleroi, geven de economie van dit stadje een sprankje hoop,’ zegt Bernabe. ‘Ik hou erg van een van de kernwaarden van Amerika, die ook op de Amerikaanse munt staan.’ Hij doelt op de leus ‘E pluribus unum’, ‘uit velen één’, wat hij opvat als een natie van één volk bestaande uit mensen van allerlei verschillende achtergronden en geloven. ‘Dat is wat Amerika voor mij zo mooi maakt.’
Afglijden
De voorzitter van de gemeenteraad, Kristin Hopkins-Calcek, woont al haar hele leven in Charleroi. ‘Ik heb de stad in de loop der tijd zien afglijden en dat deed ons achterblijvers veel pijn,’ zegt ze als we elkaar spreken in de raadzaal. ‘Ik moet zeggen, voor mij als huiseigenaar die haar eigen zoon ten prooi zag vallen aan verslaving, en na alle problemen met fentanyl- en oxycodonverslaving die we hier hebben gehad, de overdoses, de misdaad en tot op zekere hoogte zelfs de prostitutie, en de vernieling en waardevermindering van ons vastgoed, de speculanten die panden laten verkrotten, de manier waarop je, zeker als je wat ouder bent, de stad voor je ogen zag aftakelen: de komst van de migranten was een verademing. Je zag weer mensen op straat, er werden weer zaken geopend.’
De opleving van Charleroi blijft broos: ze drijft op de nieuwe buurtwinkels en bakkerijen van migranten, op nieuwe huurders en belastingbetalers, en loopt soms stuk op het gebrek aan middelen, op verkeersongelukken en rancune. Charleroi kent geen welvarende klasse van hoogopgeleiden. Op de half uitgestorven straten zie je mensen uit twee verschillende arbeidersmilieus: dat van de oudere witte arbeiders die hier al generaties wonen, en dat van de jongere zwarte migranten die de laatste jaren zijn gekomen. Dit is Trump-land: overal Trump-vlaggen, verkiezingsborden in de voortuin en, op de veranda van een stacaravan in de bossen, een spandoek met de tekst: IMPEACHED. GEARRESTEERD. VEROORDEELD. BESCHOTEN. ONVERSLAANBAAR. De helft van alle spulletjes in een bazaar op Fallowfield Avenue bestaat uit Trump-merchandising.
In september werd Charleroi bijna gelijktijdig door twee rampen getroffen. De ruim driehonderd werknemers van de Pyrex-fabriek bij de rivier, waar al sinds eind negentiende eeuw glaswerk wordt geproduceerd, kregen te horen dat de eigenaar de fabriek gaat sluiten en de productie naar Ohio wordt verplaatst. En vervolgens ving Trump iets op over Charleroi.
‘Is jullie prachtige stad niet veranderd? Het stikt er nu van de criminele bendes’
Op 10 september zat Joe Manning naar het presidentsdebat te kijken waarin Trump verwees naar een fabeltje over Haïtianen in Ohio die de honden en katten in het stadje Springfield zouden opeten. O lieve help, dacht hij, laat het bij Springfield blijven. Maar zijn gebed werd niet verhoord. Op 12 september richtte Trump op een verkiezingsbijeenkomst in Arizona zijn pijlen op Charleroi. ‘Een heel mooie naam, maar zo mooi is het daar niet meer,’ zei hij. ‘Onder Kamala Harris is de Haïtiaanse migrantenpopulatie daar met 2000 procent gegroeid. Dus denk daaraan als je gaat stemmen, Pennsylvania. Zo’n klein stadje, en ineens krijgen ze er duizenden mensen bij. De gemeente is zowat bankroet. Die vloedgolf van illegale migranten veroorzaakt een enorme misdaadgolf in de stad en alle omliggende gemeenten.’ Op 24 september deed hij op een bijeenkomst in Pennsylvania zijn aanval op Charleroi dunnetjes over: ‘Is jullie prachtige stad niet veranderd? Het stikt er nu van de criminele bendes.’
Die ‘2000 procent’ sloeg nergens op. De Haïtianen waren op legale wijze naar Charleroi gekomen, op zoek naar werk, en ze doen er het werk dat Amerikanen niet willen doen, zoals in een koelcel bij een temperatuur van maximaal 4 graden aan de lopende band eten inpakken. De gemeente is niet bankroet, er zijn geen bendes en de misdaadcijfers zijn niet gestegen, zo zegt Hopkins-Calcek, die zitting heeft in de regionale politiecommissie. ‘De ergste misdaad die hier recent gepleegd is, betrof de moord op een kind,’ zegt Manning. ‘Daarvoor zijn de ouders aangehouden, en die zijn net zo wit als jij en ik.’
Maling
Trump had daar maling aan. Hij had in een cruciale swingstate een verse kleine wond gevonden waar hij zijn vinger in kon steken. Daarna richtte hij zijn pijlen weer op andere zaken, maar in Charleroi kwam de klap hard aan. Manning en Hopkins-Calcek kregen bedreigingen. Er ging een flyer rond gericht aan de ‘blanke burgers van Charleroi’, afkomstig van de ‘Trinity White Knights van de Ku Klux Klan’, waarin werd gewaarschuwd: ‘Bewapen jezelf, blank Amerika, bescherm je familie. Blanken zijn de enige slachtoffers van immigratiegeweld.’ Passerende automobilisten schreeuwden ‘Trump komt eraan!’ naar Haïtianen. Bernabe, die bij de gemeente is aangesteld als contactpersoon voor zijn gemeenschap, hoorde dat mensen hun kinderen niet meer naar school durfden te sturen en serieus overwogen naar een andere staat te verhuizen. ‘Ineens zien we angst onder de migranten; ze voelen zich niet meer helemaal welkom, niet meer op hun gemak,’ vertelde hij me eerder deze maand. ‘Je ziet ze steeds minder buiten lopen.’ Charleroi begon weer te lijken op de spookstad die het tot voor kort was geweest.
Voor Hopkins-Calcek was het alsof ze door Trumps toedoen haar stad opnieuw zag afglijden, haar oude nachtmerrie. ‘Het werd stil op straat en het werd weer eng,’ zegt ze, en ze begint te huilen. ‘Toen iedereen weer binnen bleef, leek het of die akelige tijden weer terug waren.’ Met het aanstaande vertrek van de fabriek die hier al sinds mensenheugenis zit en het verlies van de bijbehorende belastingopbrengsten, zo zegt ze, ‘voel ik me alsof we al op de grond liggen en dan nog een trap na krijgen.’ Aan de Pyrex-fabriek heeft Trump nooit een woord gewijd.
Eerder deze maand zat ik op een middag met vijf leden van de vakbond United Steel Workers in de McDonald’s langs het spoor. Ze hadden een groot deel van de dag over hun gedwongen ontslag onderhandeld met de juristen van Anchor Hocking, de glaswerkfabrikant in handen van de New Yorkse investeringsmaatschappij, die de Pyrex-fabriek wil sluiten. Daniele Byrne, vicevoorzitter van de lokale vakbondsafdeling, en haar man Rob, een elektricien, werken opgeteld al 71 jaar in de fabriek. Danieles grootvader heeft er ook vijftig jaar gewerkt, hij zette zijn klok gelijk op de fabrieksfluit. Als ontslagpremie bood het bedrijf hun twee maanden ziektekostenverzekering en een dagloon voor elk gewerkt jaar – wat voor Daniele, die er twee derde van haar leven heeft gewerkt, neerkomt op zo’n 8000 dollar. Ze stak haar woede niet onder stoelen of banken. ‘Het was alsjeblieft en toedeledokie, zalige kerst, fijne kwanzaa,’ zei ze. ‘En wat zeggen joden ook alweer?’
Hun afkeer van van miljardairs vertaalt zich niet automatisch in steun voor een bepaalde politieke kandidaat of partij
Rob vroeg of ik Glass Housegelezen had, een boek over de neergang van het industriestadje Lancaster in Ohio, drie uur ten westen van hier, waar Anchor Hocking ook een glaswerkfabriek heeft en waar het de productie van de fabriek in Charleroi naartoe wil verplaatsen, inclusief ongeveer de helft van het personeel. ‘Dat gaat over de economie van de rijkste 1 procent, waar het trumpisme uit voortkomt,’ zei hij. ‘Hoe zij alles bepalen, alles kopen en verkopen en dit soort fratsen uithalen. De miljardairs krijgen steeds meer en de rest moet eronder lijden.’
Hun afkeer van het zakenleven en van miljardairs vertaalt zich niet automatisch in steun voor een bepaalde politieke kandidaat of partij. Daarvoor is hun ontgoocheling over de politiek en hun wantrouwen jegens de elite te groot. Wat ik in Charleroi en elders in West-Pennsylvania steeds weer hoor, is: ‘Ze geven niks om ons.’ Mensen voelen zich hier enorm in de steek gelaten.
In de Pyrex-fabriek werken nog geen tien Haïtianen. Volgens Daniele, die over de roosters gaat, doen ze het beter dan de Amerikaanse arbeiders. ‘Ik denk niet dat de immigranten het probleem zijn,’ zegt Rob. Maar hij en de anderen hadden wel klachten over de plotse komst van zo veel buitenlanders in hun kleine stadje: overvolle schoolbussen en klassen, overbelaste leraren, overheidssteun die voor de lokale bevolking niet was weggelegd, en – anders dan ik van de autoriteiten had gehoord – meer misdaad. In de nieuwe buurtwinkel van een migrant hing volgens hen een bord dat witte mensen niet welkom waren. Dat leek me stug, dus dat vroeg ik later na bij Getro Bernabe. Hij legde uit dat er gestaan had dat er eten te koop was uit Afrika, Azië en het Caribisch gebied, maar dat Amerikaans eten er niet bij stond. Hij was naar de winkel gesneld om te vertellen dat daarover geklaagd werd en de eigenares had zich kapot geschrokken: ‘Mijn God, daar heb ik geen moment bij stilgestaan.’
Geruchten
‘Zet er alsjeblieft “Amerikaans” bij,’ had hij haar op het hart gedrukt. Maar voor de zekerheid had ze het hele bord simpelweg vervangen door een bord met daarop alleen “Queen’s Market”. Toen ik er een kijkje nam, zag ik levende krabben, gedroogde vis en andere producten die je in deze streek niet veel ziet. De eigenares, een Amerikaanse van Sierra Leoonse afkomst, had achter de balie een kaart hangen met ‘Trump 2024’. Dat detail, dat indruiste tegen de aanleiding voor het gemopper, kwam niet in de verhalen voor.
Valse geruchten zeggen soms meer dan geruchten die waar blijken te zijn, en in Charleroi heersen spanningen die je niet moet opstoken, maar evenmin moet wegwuiven.
‘Het is geen haat, het is eerder…’ begon Daniele.
‘Afgunst,’ zei Rob, ‘jaloezie.’
De bewoners van vroeger hebben het gevoel dat ze er niet meer toe doen. De sluiting van de fabriek kreeg veel minder media-aandacht dan Trumps opmerking over Haïtianen. Om de vier jaar staan stadjes als Charleroi in de herfst ineens een paar weken in de belangstelling van politici en media. ‘Als Kamala hier komt, zit ze nu midden in de strijd om de Haïtianen, want zij wil de migranten hier hebben en hij wil ze weg hebben,’ zegt Daniele. ‘Ze zijn ons al vergeten en beginnen meteen over de migranten.’ En ze voegt eraan toe: ‘Ik zal eerlijk zijn, ik volg de politiek niet meer,’ zegt Daniele. ‘Voor mij zijn het allemaal oplichters. Ik kijk nog liever naar ouwe afleveringen van Barney Miller. Ik kan niet wachten tot het achter de rug is en ik weer gewone reclamespotjes zie over welke scheermesjes het beste zijn.’ Niet dat ze aan alle politici een hekel hebben – alleen aan degenen die hun beloften niet zijn nagekomen en profiteren van de problemen van mensen zoals zij. Senator Bob Casey van Pennsylvania wil dat de federale overheid onderzoekt of Anchor Hocking de antitrustwetgeving overtrad toen het eerder dit jaar bij een faillissementsverkoop de fabriek overnam. Zelfs de schampere Daniele Byrne prijst hem daarvoor.
Twee dagen na ons gesprek gingen Rob en Daniele naar de footballderby tussen de Dallas Steelers en de Pittsburgh Cowboys. Ik was via een vriend aan een kaartje gekomen en zag al vroeg in de wedstrijd ineens mensen om me heen die omkeken en begonnen te juichen. Tien meter boven ons stond in een luxe skybox een man in een zwarte blazer en met een zwarte pet op grijnzend te zwaaien met een gele handdoek van de Steelers: Elon Musk. Eerder die dag had hij op het podium rondgehupt bij de tweede bijeenkomst van Trump op de plek van de moordaanslag in het nabije Butler, en nu kwam hij zich hier nog even laven aan de bewondering die zijn roem en rijkdom wekt.
Toen ik dat aan Daniele vertelde, zei ze: ‘Die klootzak.’
‘Die gasten van Wall Street die de campagne van Trump financieren, dat zijn de mensen die dit soort stadjes hebben verwoest’
Het is de wisselwerking tussen de neergang van de arbeidersklasse, de hebzucht van het zakenleven en de woede over immigratie die in plaatsen als Charleroi en in de hele Rust Belt de stembusgang zal domineren. Chris Deluzio zit voor de Democraten in het Congres voor het zeventiende congresdistrict van Pennsylvania, ten noordwesten van Charleroi. Het is zijn eerste termijn, na een nipte overwinning in 2022 in dit district van boerenland, slaapsteden van Pittsburgh en industriestadjes langs de rivier de Ohio. De jurist Deluzio (40) is een keurige marineveteraan, jasje-dasje, die beleefd en doordacht spreekt. Maar hij voert nu campagne voor zijn herverkiezing in de hoop dat zijn pleidooien voor arbeiders en tegen het bedrijfsleven zwaarder wegen dan de vijandigheid tegen migranten die door Trump en andere Republikeinen wordt opgestookt. (Het campagneteam van zijn tegenstander Rob Mercuri reageerde niet op mijn verzoek om een interview.)
‘Die gasten van Wall Street die de campagne van Trump en mijn tegenstander financieren, dat zijn de mensen die dit soort stadjes hebben verwoest,’ zegt Deluzio onderweg tussen twee campagnebijeenkomsten. ‘Ze zijn al decennia bezig om ons uit te kleden. De fabrieken zijn niet zomaar vertrokken. Ze zijn hier weggehaald door een ideologie en een beleid die alleen maar draaiden om goedkope arbeid met minder regels en goedkope milieumaatregelen met minder regels. Al het harde werk en alle opofferingen van jullie familie, daar gaven die gasten geen zier om.’ Nadat er vorig jaar in East Palestine (Ohio) een vrachttrein van Norfolk Southern vol gifstoffen was ontspoord, heeft hij met steun van senator J.D. Vance van Ohio een wetsvoorstel ingediend voor strengere regelgeving rond vrachtverkeer over het spoor. Die Railway Safety Act is niet naar de zin van de Republikeinse donateurs in het netwerk van de gebroeders Koch en wordt nu in beide kamers van het Congres getraineerd door de Republikeinen. Van Deluzio’s eigen kiezers werden er niet veel direct door het giflek getroffen, maar hij hoopt dat Democraten zoals hij zich met dit soort kwesties positief onderscheiden van Republikeinen die zich alleen sterk maken voor het bedrijfsleven en minder regelgeving.
Volgens Deluzio schildert Trump nieuwkomers af als schurken omdat hij de lokale bevolking – die zelf afstamt van immigranten en legitieme zorgen heeft over de snelheid waarmee hun omgeving verandert – wil afleiden van de werkelijke oorzaak van hun problemen: monopolistische bedrijven en de politici die zij financieren. Hij erkent dat de Democratische Partij dit probleem jarenlang heeft veronachtzaamd en zelf heeft geijverd voor een handelsbeleid dat eraan bijdroeg. De partij verkeerde in de waan dat de oude achterban van de zieltogende arbeidersklasse al snel in omvang zou worden overtroffen door een nieuw segment van hoogopgeleide kiezers. ‘Voor elke arbeider wiens stem we in West-Pennsylvania verliezen, winnen we twee voormalige gematigde Republikeinen in de buitenwijken van Philadelphia,’ voorspelde senator Chuck Schumer in 2016, kort voordat Trump Pennsylvania en daarmee het presidentschap won.
Zwevende kiezers
De regering-Biden heeft de arbeiders proberen te paaien met regelgeving die gunstig is voor vakbonden en met wetgeving om banen te scheppen in achtergebleven regio’s. Maar de mensen die ik in West-Pennsylvania spreek lijken maar een vaag idee te hebben van wat de Democratische Partij voor hen probeert te doen. Zij zijn meer bezig met de stijgende kosten van levensonderhoud dan met lage werkloosheid en nieuwe industriemogelijkheden en belastingplannen. Wanneer slecht geïnformeerde zwevende kiezers zeggen dat ze meer willen horen over het programma van een kandidaat, betekent dat meestal dat ze niet verwachten dat hun beleid veel verschil zal maken in hun leven. Om na decennia van economische verwaarlozing het ingebakken wantrouwen te overwinnen, moeten politici hier hun gezicht laten zien, kiezers in de ogen kijken, de hand drukken en hulp bieden – of op zijn minst laten zien dat ze genoeg om hun kiezers geven om dat te willen proberen.
Curtis en Annie Lloyd wonen in Darlington, een plattelandsgemeente tegen de grens met Ohio, op maar een paar kilometer van de plek waar vorig jaar de giframp plaatsvond. Toen ze niet ver van hun huis een grijze wolk zagen opstijgen, konden ze nauwelijks betrouwbare informatie over de ramp vinden. Het regionale dagblad is nog maar een schim van wat het ooit geweest was en op sociale media wemelde het van de valse en tegenstrijdige berichten. Maar Trump heeft een bezoek gebracht aan hun streek, zegt Annie, terwijl Biden zich er al meer dan een jaar niet heeft vertoond. En dat maakt meer indruk dan Deluzio’s door de Republikeinen gedwarsboomde poging om de regelgeving aan te scherpen. ‘De mensen leiden hun dagelijks leven en verdiepen zich niet zo makkelijk in beleidskwesties,’ zegt ze. ‘Het enige wat zij weten is dat Trump hier iedereen op McDonald’s heeft getrakteerd.’
Vijfentwintig kilometer verderop in Rochester spreek ik op het hoofdkantoor van de Democratische Partij in Beaver County met Erin Gabriel. Het is er een drukte van belang, met een flinke voorraad Harris/Walz-borden en campagnemedewerkers die zich opmaken om de deuren af te gaan of dat net gedaan hebben. Gabriel zegt dat de politiek voor haar iets persoonlijks is. Naast haar baan en het voorzitterschap van de lokale partijafdeling draagt ze ook nog de zorg voor drie kinderen met een handicap. (Haar tienerdochter Abby, die aan een slopende neurodegeneratieve aandoening lijdt, zit met een koptelefoon op in de kamer ernaast.) ‘Elke beleidsbeslissing van de regering heeft invloed op mijn kinderen,’ zegt Gabriel. Zonder de Affordable Care Act [‘Obamacare’] zou Abby de rest van haar leven geen zorgverzekering meer kunnen krijgen. Toen Trump president was, beloofde het Congreslid voor haar district, een Republikein, dat hij er zijn uiterste best voor zou doen dat Abby verzekerd kon blijven. Vervolgens stemde hij voor het wetsvoorstel waarmee Trump Obamacare wilde afschaffen. ‘Toen ben ik echt politiek actief geworden,’ zegt Gabriel. ‘Dit gaat voor mij tot op het bot.’
‘Mijn straten moeten goed geasfalteerd worden, jij vindt dat ook nodig’
Heel even geniet het zuidwesten van Pennsylvania nu onevenredig veel aandacht en invloed. Overal zie je campagnebordjes in de tuinen staan. Bij de kassa van bakkerijen wordt bijgehouden hoeveel Trump- en Harris-koekjes ze verkopen. De landelijke politiek is een loopgravenoorlog waarin je nauwelijks nog iemand van een ander standpunt kunt overtuigen. In de lokale politiek heerst een andere sfeer, daar zijn ze minder onverzoenlijk en meer compromisbereid, daar wordt niet alleen volgens partijlijnen gestemd. In de woorden van Rico Elmore, een jong Republikeins gemeenteraadslid in Rochester: ‘We moeten zoeken naar wat we gemeen hebben en zeggen: we verschillen misschien van mening over de hervorming van het strafrecht, over belastingen, over immigratie, maar er zijn dingen waarin we elkaar kunnen vinden. Mijn straten moeten goed geasfalteerd worden, jij vindt dat ook nodig. Laten we dat dan doen. Laten we die gezamenlijke doelen zoeken en ons daarvoor inzetten.’
Elmore, die zwart is en technisch sergeant bij de Air National Guard, was bij de bijeenkomst in Butler waar Trump werd beschoten. Hij was meteen naar voren gesneld om eerste hulp te verlenen aan Corey Comperatore, de man die werd doodgeschoten, en werd door diens familie daarna uitgenodigd om iets te zeggen op Trumps tweede bijeenkomst in Butler. Als rijzende ster in de lokale politiek lukte het Elmore in 2022 niet om namens de Republikeinen een zetel in het Huis van Afgevaardigden van Pennsylvania te bemachtigen, ook al was hij voor zijn campagne dertienduizend huizen afgegaan. Daar bleken ook Democraten bereid om met hem te praten en hoorde hij van beide kanten een sentiment dat ook ik bijna iedereen heb horen uiten, zelfs de ferventste partijaanhangers: het allesoverheersende verlangen om de polarisatie achter ons te laten. Elmore vraagt zich af of Amerika straks hetzelfde lot wacht als het Romeinse Rijk: ‘Zitten we op dat punt in de geschiedenis? Wat doen we om het te voorkomen? We beginnen een land te worden dat verdeeld is en ten onder zal gaan. Als verdeeld land kunnen we niet sterk staan.’
Op een stralende oktobermiddag gaat Chris Deluzio van deur tot deur in een nieuwbouwwijk in Allegheny County. Hij draagt een schipperstrui met de opdruk ‘Navy’ – blijkbaar om de kiezers te laten zien dat hij, Congreslid en oud-docent aan de Universiteit van Pittsburgh, ook maar een gewone man is. We lopen in een doodlopende straat met gezinswoningen van zowel Democraten als Republikeinen. Een jongeman met een petje van de University of Southern California, Aaron heet hij, sleutelt op de oprit aan zijn auto. ‘Mijn stem heb je al,’ zegt hij. Aaron omschrijft zich als een gematigde Democraat uit Californië die het niet kan uitstaan wat de Republikeinen doen. ‘Ik ben opgegroeid tussen de latino’s. Ik mis ze eigenlijk, nu ik hier woon, en zoals er over hen wordt gepraat, dat zit me echt dwars. Als ik een Republikein was, zou ik van het gematigde Schwarzenegger-type zijn.’
‘Zijn die er nog?’ zegt Deluzio.
‘Naar wat ik van hun kamp zie niet, nee. In het Democratische kamp zie ik nog wel gematigde types, maar bij hen niet. Daar zijn ze gewoon te ver doorgeschoten.’
Trump-bord
Bij het volgende huis staat een Trump-bord in de tuin, maar Deluzio belt toch aan. Een potige oudere man met gemillimeterd haar doet open. Hij werkt als politieagent in Ambridge, een stad aan de rivier Ohio. Ik ben er doorheen gereden: ooit werd daar het staal geproduceerd voor het Empire State Building, en nu is het zo’n typisch vervallen fabrieksstadje met discountwinkels, vapeshops en een plantsoentje ter herdenking van de Tweede Wereldoorlog met een monument gewijd aan Roosevelts vier vrijheden. De agent, Mike heet hij, zegt dat hij Deluzio al eens heeft ontmoet. Deluzio wijst erop dat de politiebond hem steunt. ‘Ik sta overal voor open,’ zegt Mike. ‘Ik heb een probleem met de grensbewaking en de misdaad, want dat is wat ik in Ambridge tegenkom. Het is gewoon een groot immigratieprobleem.’ Veel van de migranten in die stad komen uit Latijns-Amerikaanse landen zoals Venezuela, zegt Mike, en dat leidt tot ‘rijden onder invloed, dronkenschap, huiselijk geweld, veel knokpartijen’. Voor hem zijn criminaliteit en grensbewaking in het stemhokje de doorslaggevende thema’s.
Van achter uit het huis wordt iets geroepen door een oudere vrouw. ‘Mijn moeder heeft haar pensioentje,’ zegt Mike. ‘Maar die lui krijgen 4000 dollar per maand, en dat is meer dan zij krijgt. Ze is kwaad dat zij meer krijgen. En ik zal je zeggen, mijn moeder heeft heel haar leven op de Democraten gestemd. Nu stemt ze op de Republikeinen.’
In Charleroi had ik ook al mensen horen klagen dat er zo veel geld wordt uitgedeeld aan migranten. Gemeentesecretaris Joe Manning had me uitgelegd: ‘De Haïtianen zijn geen post op mijn begroting. Die maken geen aanspraak op mijn middelen. Die hebben allemaal betaald werk.’
Maar Deluzio zet geen kanttekeningen bij Mikes verhaal en gaat niet met hem in discussie. Hij heeft contact gelegd. Misschien is dat genoeg.
Volgens The Atlantic-redacteur Charlie Warzel lijkt een aanzienlijk deel van de Amerikaanse bevolking zich steeds verder los te maken van de realiteit. ‘We hebben duidelijk een nieuw kader nodig om deze breuk in de samenleving te beschrijven.’
Het wordt steeds moeilijker om de mate te beschrijven waarin een aanzienlijk percentage van de Amerikanen zich heeft losgemaakt van de realiteit. Toen orkaan Milton gisteravond over de Golf van Mexico raasde, zag ik een stortvloed aan samenzweringstheorieën en volslagen onzin die miljoenen views op internet kreeg. De berichten zouden lachwekkend zijn als ze niet door veel mensen voor zoete koek werden geslikt. Onder hen: Alex Jones van Infowars, die beweerde dat de orkanen Milton en Helene ‘weerwapens’ waren die door de Amerikaanse overheid op de oostkust waren losgelaten, en ‘waarheidszoekers’ op X die foto’s van condensatiesporen in de lucht plaatsten om ongefundeerd te beweren dat de overheid ‘Florida besproeide vóór orkaan Milton’ om te zorgen voor maximale regenval, ‘net zoals ze deden boven Asheville!’
Toen Milton aan land kwam en een reeks tornado’s veroorzaakte, postte een geverifieerde account op X een TikTok-video van een enorme trechterwolk met het onderschrift ‘WAT GEBEURT ER MET FLORIDA?!’. De clip, die uiteindelijk werd verwijderd maar tot gisteravond 662.000 keer was bekeken, bleek afkomstig te zijn van een video van een CGI-tornado die oorspronkelijk maanden geleden was gepubliceerd. Toen ik al scrollend door deze platforms zag hoe ze zich vulden met valse informatie, onzinnige theorieën en vervalste beelden, terwijl paniekerige mensen hun huizen dichttimmerden, met grote moeite evacueerden en baden dat hun have en goed niet van de ene op de andere dag zou worden weggevaagd, begreep ik: dit beeld van het Amerikaanse discours is bijna te somber om onder ogen te zien.
Complottheorieën
Zelfs in een decennium dat ontsierd wordt door internetoplichters, schaamteloze politici en een alt-right mediacomplex dat antiwetenschappelijke complottheorieën verkondigt, springen de gebeurtenissen van de afgelopen weken eruit door hun verdorvenheid en nihilisme. Terwijl twee catastrofale stormen Amerikaanse steden overspoelden, heeft een lappendeken van influencers en nepnieuwsverkondigers hun best gedaan om wantrouwen te zaaien, wrok aan te wakkeren en de hulpverlening te verstoren. Maar dit is meer dan alleen een desinformatiecrisis. Terwijl we toekijken hoe echte informatie wordt overspoeld door onzinnige theorieën en hoe ambtenaren te kampen hebben met doodsbedreigingen, moeten we twee alarmerende feiten onder ogen zien: ten eerste dat er een bestendig ecosysteem bestaat om burgers in een alternatieve realiteit onder te dompelen en ten tweede dat de mensen die deze leugens consumeren en verspreiden geen hulpeloze slachtoffers zijn, maar gewillige deelnemers.
Soms is het liegen en verwarring zaaien politiek gemotiveerd, zoals de bewering dat FEMA [Federal Emergency Management Agency] in totaal slechts 750 dollar biedt aan orkaanslachtoffers die hun huis zijn kwijtgeraakt. (In werkelijkheid biedt FEMA 750 dollar als onmiddellijke ‘hulp in extreme noodsituaties’ om mensen te helpen aan basisvoorzieningen zoals voedsel en water). Donald Trump, J.D. Vance en Fox News hebben stuk voor stuk deze leugen verkondigd. Trump postte (al verwijderde hij deze post later) ook op Truth Social dat er FEMA-geld werd gegeven aan migranten zonder papieren, wat niet waar is. Elon Musk, die eigenaar is van X, beweerde – zonder bewijs – dat FEMA ‘actief zendingen blokkeerde en goederen en diensten lokaal in beslag nam om vervolgens te verklaren dat ze van hen waren. Het is echt waar, het is beangstigend om te zien hoezeer zij het heft in eigen hand nemen en de mensen die willen helpen tegenhouden.’ Die post is meer dan 40 miljoen keer bekeken. Andere influencers, zoals de Trump-sympathisant Laura Loomer, hebben hun volgers aangespoord om de inspanningen van het agentschap om slachtoffers van de orkaan te helpen, te verstoren. ‘Werk niet mee met FEMA,’ postte ze op X. ‘Dit is een kwestie van leven of dood.’
‘Als het zo veel angst creëert dat mijn personeel niet het veld in wil, dan kunnen we de mensen niet helpen’
Het resultaat van deze angstzaaierij is precies wat je zou verwachten. Boze, verbitterde burgers vallen overheidsfunctionarissen in North Carolina en FEMA-medewerkers lastig. Volgens een analyse van het Institute for Strategic Dialogue, een onderzoeksgroep die onderzoek doet naar extremisme, hebben ‘onwaarheden over de manier waarop de overheid op de orkaan reageert geleid tot serieus te nemen bedreigingen en aansporingen tot geweld tegen de federale overheid’, waaronder ‘oproepen om milities op FEMA af te sturen’. Uit het onderzoek bleek ook dat 30 procent van de X-berichten die door ISD waren geanalyseerd ‘openlijk antisemitisch was en beledigingen bevatte jegens overheidsfunctionarissen, zoals de burgemeester van Asheville, North Carolina, de manager public affairs van FEMA en de secretaris van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid’. De berichten waren op 7 oktober gezamenlijk 17,1 miljoen keer bekeken.
Online doen hulpverleners een beroep op de inwoners en vragen ze om hun hulp bij het bestrijden van de stroom leugens en samenzweringstheorieën. FEMA-administrateur Deanne Criswell zei dat de hoeveelheid desinformatie de hulpverlening zou kunnen belemmeren. ‘Als het zo veel angst creëert dat mijn personeel niet het veld in wil, dan kunnen we de mensen niet helpen,’ zei ze dinsdag 8 oktober tijdens een persconferentie. In Pensacola, North Carolina, uitte assistent-brandweercommandant Bradley Boone zijn frustraties op Facebook: ‘Ik probeer mijn gemeenschap te redden,’ zei hij in een livestream. ‘Ik heb geen tijd. Ik heb geen tijd om elk gerucht op Facebook uit te pluizen… We hebben genoeg meegemaakt.’
Symbool
Het is moeilijk om het nihilisme van het huidige moment te vatten. Tijdens de pandemie probeerden Amerikanen, wantrouwend tegenover de autoriteiten, werkzame vaccins in diskrediet te brengen, ze verspreidden samenzweringstheorieën en vielen volksgezondheidsfunctionarissen aan. Maar wat nu, in de nasleep van de orkanen, nieuw lijkt is dat degenen die liegen niet eens proberen om de herkomst van hun onzin te verdoezelen. Zo geven ook degenen die de leugens delen graag toe dat het ze niet uitmaakt of wat ze verkondigen waar is of niet. Dat was vorige week het geval, toen Republikeinse politici een door AI gegenereerde virale afbeelding deelden van een klein meisje met een puppy in haar armen op de vlucht voor orkaan Helene. Hoewel de afbeelding duidelijk nep was en snel werd ontkracht, hielden sommige politici voet bij stuk. ‘Ik weet niet waar deze foto vandaan komt en eerlijk gezegd maakt het ook niet uit,’ schreef Amy Kremer, die Georgia vertegenwoordigt in het Republikeins Nationaal Comité, nadat ze de nepafbeelding had gedeeld. ‘Ik laat hem staan omdat hij symbool staat voor het trauma en de pijn die mensen nu doormaken.’
Kremer was niet de enige. Journalist Parker Molloy verzamelde screenshots van mensen ‘die erkennen dat dit beeld AI is, maar toch volhouden dat het op een dieper niveau echt is’ – het bewijs, zo merkte Molloy op, dat we ‘in het tijdperk van de post-realiteit leven’. Schrijver Jason Koebler stelde dat we het ‘Fuck It’-tijdperk zijn binnengetreden van AI-kletskoek en politieke berichtgeving waarbij AI-beelden worden gebruikt om welke partijdige boodschap dan ook over te brengen, ongeacht de waarheid.
Dit is allemaal al meer dan tien jaar aan de gang. In 2005 bedacht Stephen Colbert in The Colbert Report het woord truthiness, dat hij definieerde als ‘het geloof in wat voor jou als waar aanvoelt in plaats van hetgeen door feiten wordt gestaafd’. Deze verbrokkeling van de realiteit is het resultaat van een informatie-ecosysteem waarin de dominante platformen financiële en aandachtstimulansen bieden om te liegen en woede aan te wakkeren, en om elke tragedie en grote gebeurtenis aan te grijpen voor het schaamteloos creëren van content. En dat is koren op de molen van een grote groep mensen die liever in een alternatieve realiteit leven, gebaseerd op wantrouwen en wrok, dan dat ze hun fundamentele overtuigingen over de wereld veranderen. Maar de desinformatiecrisis is niet altijd wat we denken dat die is.
Wat we online zien is een groep mensen die wanhopig de duistere, fictieve wereld willen beschermen die ze hebben opgebouwd
In de discussies over desinformatie lijkt men er vaak van uit te gaan dat deze wordt gebruikt om mensen te overtuigen. Maar zoals Michael Caulfield, een onderzoeker aan de Universiteit van Washington, heeft betoogd: ‘Het voornaamste doel van “desinformatie” is helemaal niet om andermans overtuigingen te veranderen. Nee, in de overgrote meerderheid van de gevallen wordt de desinformatie mensen aangeboden zodat ze aan hun overtuigingen kunnen vasthouden hoewel er overweldigend bewijs van het tegendeel bestaat.’ Dit onderscheid is belangrijk, onder andere omdat het een actieve rol toekent aan degenen die overduidelijk valse informatie tot zich nemen en delen. Wat duidelijk wordt uit opmerkingen zoals die van Kremer, is dat ze geen slachtoffer is; hoewel ze misschien overkomt als zeer ongeïnteresseerd en schaamteloos, geeft ze openlijk toe actief mee te doen aan het opbouwen van een extreemrechtse wereld, waarin het gevoel het altijd wint van de werkelijkheid.
Wat we online zien tijdens en in de nasleep van deze orkanen is een groep mensen die wanhopig de duistere, fictieve wereld willen beschermen die ze hebben opgebouwd. In plaats van om te gaan met de realiteit van een opwarmende planeet waar zich om de paar weken stormen voordoen die ze voorheen één keer in hun leven meemaakten, belasteren en bedreigen ze liever meteorologen, die in hun ogen niets anders zijn dan ‘getrainde subversieve leugenaars die geprogrammeerd zijn om domme onzin te spuien om de bullshit over de opwarming van de aarde te ondersteunen’, zoals een X-gebruiker het verwoordde. Op deze manier hoopt deze groep mensen rationele stemmen het zwijgen op te leggen, omdat die stemmen de barsten in hun huidige wereldbeeld dreigen bloot te leggen. Maar hun pogingen zijn gedoemd te mislukken. Zoals een ontmoedigde meteoroloog deze week op X schreef: ‘Door meteorologen te vermoorden houd je geen orkanen tegen.’ En ze voegde eraan toe: ‘Ik kan niet geloven dat ik dat net moest typen.’
Nieuw kader
We hebben duidelijk een nieuw kader nodig om deze breuk in de samenleving te beschrijven. Het begrip ‘misinformatie’ is te technisch, te beladen en, na bijna een decennium Trump, te politiek. Het verklaart ook niet wat er eigenlijk gaande is: er is sprake van een culturele aanval op elke persoon of instelling die in de realiteit opereert. Als je een weerman bent, ben je een doelwit. Hetzelfde geldt voor journalisten, verkiezingsmedewerkers, wetenschappers, artsen en eerstehulpverleners. Deze beroepen zijn verschillend, maar degenen die ze uitoefenen hebben gemeen dat ze zich moeten inzetten voor de wereld zoals die is en haar moeten beschrijven zoals ze is. Om die reden vormen ze een bedreiging voor mensen die zich niet kunnen neerleggen bij de pijnlijke beperkingen van de werkelijkheid, maar ook voor degenen die financiële en politieke belangen hebben bij het in stand houden van de poppenkast.
Ergens zijn deze aanvallen – en de toegenomen radeloosheid daarachter – wel te begrijpen. De wereld voelt donker aan; voor veel mensen is het daarom verleidelijk om te leven in de waan dat ze alles doorhebben, dat de machthebbers een complot tegen hen hebben gesmeed. Maar door de andere kant op te kijken, verergeren ze de crisis die het Trump-tijdperk kenmerkte, een crisis die zal doorwerken tot op de verkiezingsdag en daarna. Amerikanen zijn niet alleen verdeeld door hun politieke overtuigingen, maar ook door de vraag of ze in een gedeelde werkelijkheid geloven of dat überhaupt willen.
In de jaren 1990 begon China panda’s naar buitenlandse dierentuinen te sturen om ze te laten fokken, in de hoop dat toekomstige generaties in de natuur konden worden losgelaten. Bijna drie decennia later zijn er meer panda’s uit het wild gehaald dan er zijn vrijgelaten.
Twee stevige panda’s, een mannetje en een vrouwtje, zijn dinsdag 15 oktober vanuit China aangekomen in Smithsonian’s National Zoo in Washington. Als alles volgens plan verloopt, zullen ze uiteindelijk jongen krijgen.
Door uitwisselingen zoals deze zijn reuzenpanda’s wereldwijd het gezicht van natuurbescherming geworden.
Het pandaprogramma is opgezet met als doel het redden van een geliefde, bedreigde diersoort. Dierentuinen zouden tot 1,1 miljoen dollar per jaar per paar betalen, wat China zou helpen om de habitat van de panda’s te behouden. Door zorgvuldig opgestelde fokadviezen te volgen, zouden dierentuinen de genetische diversiteit van de soort helpen verbeteren.
En op een dag zou China panda’s in het wild uitzetten.
Maar uit een onderzoek van The New York Times, gebaseerd op meer dan 10.000 pagina’s aan documenten, is gebleken dat de Chinese autoriteiten en Amerikaanse dierentuinen het programma wat al te rooskleurig hebben voorgesteld. Het kost het programma namelijk veel moeite om de doelstellingen te behalen, en in veel gevallen slaagt het daar niet in. De documenten, foto’s en video’s – waarvan vele afkomstig zijn uit de archieven van de Smithsonian Institution – bieden een gedetailleerde, onverbloemde geschiedenis van het programma.
Ze laten zien dat dierentuinen pandawelpjes vanaf het begin zagen als een manier om bezoekers te trekken, prestige te verwerven en merchandise te verkopen.
Daarin zijn ze geslaagd.
Schaduwzijde
Vandaag de dag heeft China meer panda’s uit het wild gehaald dan vrijgelaten, ontdekte The New York Times. Het is nog nooit voorgekomen dat welpjes die in Amerikaanse of Europese dierentuinen zijn geboren, werden vrijgelaten, en hetzelfde geldt voor hun nakomelingen. Het aantal wilde panda’s blijft een mysterie omdat de telling door de Chinese overheid over het algemeen wordt gezien als onbetrouwbaar en politiek gekleurd.
In de tijd dat het programma loopt, zijn er individuele panda’s gewond geraakt.
Omdat panda’s in gevangenschap erg wispelturig zijn als het om paren gaat, zijn wetenschappers overgegaan op kunstmatig fokken. Daarbij is ten minste één panda doodgegaan, is de endeldarm van een andere panda verbrand en moesten weer andere panda’s braken of liepen ze verwondingen op. Sommige dieren waren bij pijnlijke procedures niet geheel onder narcose. Panda’s in China waren af en aan bij bewustzijn terwijl ze werden verdoofd en geïnsemineerd, wel zes keer in vijf dagen, veel vaker dan experts aanbevelen.
Het fokken in Amerikaanse dierentuinen heeft weinig bijgedragen aan de genetische diversiteit, zeggen deskundigen, omdat China meestal dieren naar het buitenland stuurt waarvan de genen al goed vertegenwoordigd zijn in de populatie.
Toch is er in Amerikaanse dierentuinen grote vraag naar panda’s en China levert ze gretig. Dierentuinen krijgen aandacht en bezoekers; Chinese fokkers krijgen voor elk welpje een geldbonus, zo blijkt uit gegevens. Rond de eeuwwisseling leefden er 126 panda’s in gevangenschap. Tegenwoordig zijn het er meer dan 700.
‘Ik realiseerde me: O mijn God, het is mijn taak om het welzijn en behoud van panda’s om te zetten in financieel gewin’
Kati Loeffler, een dierenarts, werkte tijdens de beginjaren van het programma in een pandafokcentrum in de Chinese stad Chengdu. ‘Ik herinner me dat ik daar stond te midden van het luide getjirp van de cicaden in het bamboe,’ zegt ze. ‘Ik realiseerde me: O mijn God, het is mijn taak om het welzijn en behoud van panda’s om te zetten in financieel gewin.’
Loeffler, die gedurende een deel van haar tijd in Chengdu als wetenschapper verbonden was aan de National Zoo in Washington, zegt dat er in het centrum overmatig en slordig gebruik werd gemaakt van narcose. Ze vertelt dat ze op een gegeven moment tegen het protocol inging en op een onderzoekstafel sprong om een dier in haar armen te nemen terwijl het verdoofd werd.
Kimberly Terrell, die tot 2017 directeur natuurbehoud was bij de dierentuin van Memphis, zegt: ‘Er stond altijd druk op en de bedoeling was altijd dat welpen geld zouden opleveren.’ Ze merkt op dat de beheerders van de dierentuin er elk jaar op aandrongen om hun ouder wordende vrouwtjespanda te insemineren, ondanks de bezorgdheid van de dierenverzorgers dat dit waarschijnlijk niet succesvol zou zijn. Het is nooit gelukt.
‘De mensen die dagelijks met deze dieren werken, die hen het beste begrijpen, hadden behoorlijk veel bezwaren tegen deze procedures,’ vertelt ze. De dierentuin beweert dat het fokken in lijn met alle eisen van het programma gebeurde. (Terrell, nu een wetenschapper aan Tulane University in Louisiana, heeft overigens in 2018 een schikking getroffen in een rechtszaak tegen de dierentuin over discriminatie op grond van geslacht).
Riskante methoden
The New York Times verzamelde belangrijke documenten en audiovisueel materiaal uit de archieven van de Smithsonian Institution en vulde deze aan met materiaal dat werd verkregen via verzoeken tot inzage. De collectie, die zich uitstrekt over vier decennia, bevat medische dossiers, veldnotities van wetenschappers en foto’s en video’s die cruciaal bewijs leveren van fokprocedures, bijwerkingen en de omstandigheden waarin panda’s werden gehouden.
Hieruit blijkt dat de meest riskante methoden in de beginjaren van het programma werden toegepast, maar dat het agressieve fokken nog jaren doorging in de National Zoo en andere instellingen. Een panda in Japan stierf tijdens het verzamelen van sperma in 2010. Chinese fokcentra scheidden tot voor kort welpen van hun moeders om de vrouwtjes weer loops te maken.
Afgelopen zomer zijn er panda’s aangekomen in San Diego en begin volgend jaar zullen er waarschijnlijk meer in San Francisco arriveren. Er zijn panda’s in een broeierig safaripark in Indonesië en in een speciaal verblijf met airconditioning in Qatar. Er zijn zo veel panda’s in gevangenschap in China dat er verschillende nieuwe toeristische attracties worden gebouwd.
Deze toename van het aantal panda’s heeft geleid tot discussies onder dierentuinmedewerkers en wetenschappers over de vraag of het ethisch verantwoord is om dieren intensief te fokken als ze geen reëel vooruitzicht hebben om in het wild te worden vrijgelaten. Maar deze discussies worden grotendeels binnenskamers gevoerd omdat onderzoekers en dierenverzorgers zeggen dat kritiek op het programma hun mogelijkheden om in het veld te werken zou kunnen schaden.
Met panda’s nemen beheerders van dierentuinen keer op keer risico’s, alleen maar om meer jongen te fokken
Diergeneeskunde brengt altijd risico’s met zich mee, vooral in het geval van wilde dieren. Als het leven van een dier in gevaar is, wegen de voordelen van ingrijpen zwaarder dan de risico’s. En als een diersoort op het punt van uitsterven staat, doen natuurbeschermers soms een laatste wanhopige poging om het dier te redden.
Maar met panda’s nemen beheerders van dierentuinen keer op keer risico’s, alleen maar om meer jongen te fokken, terwijl ze de nare details voor het publiek verborgen houden.
Centraal in dit verhaal staat de National Zoo in Washington, die deel uitmaakt van de Smithsonian Institution. Panda’s horen bij het imago van de dierentuin sinds 1972, toen president Richard Nixon een paar muskusossen ruilde voor twee panda’s na zijn historische reis naar China.
Maar de Smithsonian Institution heeft – soms in samenwerking met het Chinese propaganda-apparaat – de realiteit van het kunstmatig fokken verbloemd, zo blijkt uit documenten.
Amerikaanse dierentuinen zeggen dat het houden en fokken van panda’s de wetenschappelijke kennis over de soort heeft vergroot. ‘Kritische interventie, waaronder fokken voor behoud, is noodzakelijk geweest voor het voortbestaan van reuzenpanda’s,’ aldus de San Diego Zoo in een verklaring.
Topprioriteit
Annalisa Meyer, een woordvoerder van de National Zoo, erkent dat de inspanningen om panda’s in het wild uit te zetten ‘nog steeds in ontwikkeling zijn’ en ze zegt dat het succes van het programma niet kan worden afgemeten aan het aantal dieren dat wordt vrijgelaten. Ze zegt dat panda’s in dierentuinen een ‘garantie tegen uitsterving’ zijn en dat de veiligheid van de dieren een topprioriteit is.
Ook komen geld en aandacht uit het Westen op een moment dat China natuurreservaten uitbreidt en strengere houtkapregels invoert.
Panda’s in dierentuinen laten zien dat mensen over de hele wereld van deze dieren houden en ze willen beschermen, zegt Melissa Songer, die als natuurbeschermingsbioloog aan de Smithsonian Institution verbonden is.
Panda’s in gevangenschap paren maar moeizaam. Vrouwtjes zijn hooguit drie dagen per jaar vruchtbaar. Mannetjes kunnen agressieve of onbekwame partners zijn.
Door de panda’s te willen redden, maken we ze het misschien juist moeilijker om zich voort te planten
Maar door de panda’s te willen redden, maken we ze het misschien juist moeilijker om zich voort te planten. Dierentuinen blijken al lang te weten dat het houden van panda’s in gevangenschap de kans op paren verkleint. Reuzenpanda’s in dierentuinen vertonen vaak ‘ander gedrag dan ze normaal vertonen, waardoor de voortplanting mislukt’, schreef de National Zoo in een vroeg onderzoeksvoorstel.
Heather Bacon, een dierenarts verbonden aan de Universiteit van Central Lancashire, in het noordwesten van Engeland, zegt dat het paren onder onze voorwaarden gebeurt. ‘Wij kiezen hoe ze zich voortplanten. Als ze niet willen paren, dwingen we ze,’ aldus Bacon, directeur van de Bear Care Group, die nauw samenwerkt met dierenverzorgers. ‘En de rechtvaardiging daarvoor is altijd zogenaamd het behoud van de soort. Is dat een legitieme rechtvaardiging?’
‘Want het enige wat we doen,’ voegt ze eraan toe, ‘is meer panda’s produceren die in gevangenschap leven en steeds weer hetzelfde moeten meemaken.’
Misstanden
Het pandaprogramma was bedoeld om misstanden op te lossen.
In de jaren 1980 stuurde China panda’s voor korte periodes naar buitenlandse dierentuinen, waar ze op fietsen reden en karretjes duwden, als kermisattracties. Velen waren in het wild gevangen. Er moest een rechtszaak aan te pas komen voordat Amerikaanse toezichthouders ingrepen.
Na jaren onderhandelen sloten Amerikaanse dierentuinen en de Chinese overheid een overeenkomst en de Amerikaanse Fish and Wildlife Service vaardigde in 1998 een reglement uit. Dierentuinen mochten panda’s telkens voor tien jaar huren, waarbij het geld naar natuurbehoud zou gaan.
Amerikaanse en Chinese wetenschappers spraken ook af om samen het fokken van panda’s te bestuderen. De populatie in gevangenschap vertoonde tekenen van inteelt. Pogingen tot kunstmatige inseminatie hadden gefaald.
Eind jaren 1990 en begin jaren 2000 vlogen wetenschappers van de National Zoo, de San Diego Zoo en andere instellingen naar de Chinese provincie Sichuan. Archieffoto’s en verslagen onthullen details van deze reizen, die zelden zijn besproken, maar die de basis legden voor het fokken van panda’s over de hele wereld.
Onderzoekers schoten op panda’s met verdovingspijltjes om ze te verdoven en legden ze vervolgens op brancards of planken. Ineengedoken tegen de kou in Spartaanse betonnen ruimten verzamelden de wetenschappers sperma van de mannetjes door een geëlektriseerde sonde in de anus in te brengen.
Ze noemden zichzelf het ‘spermateam’.
‘Het mannetje Ping Ping had maandenlang bloederige, dunne ontlasting en geen eetlust.’
Deze techniek, elektro-ejaculatie genoemd, wordt vaak gebruikt bij het fokken in gevangenschap. Maar de wetenschappers drogeerden sommige dieren met zuivere ketamine, een krachtig kalmerend middel dat dierenartsen meestal gebruiken in combinatie met andere medicijnen. Ketamine alleen kan een dier angstig maken en pijn bezorgen, en verdooft het soms niet goed genoeg, zoals een dierenarts van de National Zoo destijds in een presentatie toegaf.
Sommige panda’s waren light, jargon voor onvoldoende verdoofd, en leken tegen te stribbelen.
‘Het dier was light tijdens de hele procedure,’ schreef JoGayle Howard, een wetenschapper verbonden aan de National Zoo, in een dagboek dat ze bijhield tijdens haar reis in 1999. ‘Het dier kwam op een gegeven moment bijna van de tafel af (ik gebruikte deze keer alleen ketamine in plaats van ketamine en xylazine).’
‘Geweldig spermamonster met hoge score,’ voegde ze eraan toe.
Tijdens een afname schreef Howard dat Chinese wetenschappers het voltage hadden verviervoudigd tot een gevaarlijke 12 volt.
‘Ze gebruikten gevaarlijk hoge voltages en te veel stimuli op het mannetje Ping Ping nadat we vertrokken waren,’ schreef ze. ‘Hij had maandenlang bloederige, dunne ontlasting en geen eetlust.’
Experts zeggen dat elektro-ejaculatie voorzichtig moet worden gedaan, met een minimaal voltage. ‘Je kunt behoorlijk veel schade aanrichten,’ zegt Thomas Hildebrandt, een expert op het gebied van kunstmatig fokken aan het Leibniz Instituut voor Dierentuin- en Wildlife Onderzoek in Berlijn.
De Chengdu Research Base of Giant Panda Breeding, die vandaag de dag een derde van alle panda’s in gevangenschap houdt, ontkent ooit een overmatig voltage te hebben gebruikt of dieren op een andere manier schade te hebben berokkend. ‘Geen van onze reuzenpanda’s hebben gezondheidsschade opgelopen of zijn overleden tijdens een operatie als gevolg van het gebruik van ketamine,’ aldus het centrum in een verklaring.
Hildebrandt zegt dat kunstmatige inseminatie één keer per cyclus moet worden toegepast, nadat is vastgesteld op welk moment een vrouwtje het vruchtbaarst is. Maar Chinese wetenschappers insemineerden vrouwelijke panda’s herhaaldelijk. Bij één experiment insemineerden ze zeven vrouwtjes, verdoofd met alleen ketamine, stuk voor stuk zes keer in vijf dagen, wat betekende dat de panda’s tussen de behandelingen door nauwelijks tijd hadden om bij kennis te komen.
Beperkte kennis
Uit aantekeningen in het archief van de Smithsonian Institution blijkt dat Amerikaanse wetenschappers per ongeluk de baarmoeder van één panda hebben beschadigd tijdens een onderzoek. Op foto’s zijn panda’s te zien die overgeven. ‘Moeizame verdoving,’ schreven wetenschappers over een vrouwelijke panda met de naam Lei Lei in een fokcentrum in Wolong, in het westen van China. ‘Kokhalzen en braken. Niet volledig nuchter – voedsel en water. Procedure ingekort.’
Veel van de wetenschappers uit die tijd zijn inmiddels met pensioen of overleden en de National Zoo zegt geen gegevens te hebben van panda’s in China die gewond waren geraakt. De wetenschappers hadden destijds beperkte kennis over de voortplanting van panda’s. Woordvoerder Meyer merkt op dat deze vroege onderzoeksperiode heeft bijgedragen aan een betere verzorging en een ‘babyboom’ onder panda’s.
De aantekeningen maken duidelijk dat de wetenschappers de dieren geen kwaad wilden doen. Ze geloofden dat ze de soort aan het redden waren. Bij pogingen tot natuurbehoud is het welzijn van de soort vaak belangrijker dan dat van individuele dieren.
Howard werd een held op het gebied van natuurbehoud en is vereeuwigd in een museum in Chengdu.
Maar deze wetenschappers hebben een waanzinnige drang om panda’s te fokken in gang gezet die tot op de dag van vandaag voortduurt.
Al decennia lang geeft de Chinese dierentuinvereniging bonussen van 1400 dollar aan fokcentra en dierentuinen voor elk welpje dat zes maanden oud wordt. Degenen die ‘speciale prestaties’ leveren, kunnen tot 7050 dollar verdienen.
De fokcentra scheidden de welpen ook voortijdig van hun moeders.
Het budget van het centrum in Chengdu bevatte vorig jaar streefcijfers voor zwangerschappen en welpen. Dat is een stimulans om zo snel mogelijk dieren te fokken.
In 2017 bezocht Lung Yuan Chih, toen onderzoeker aan de Tsinghua Universiteit in Beijing, drie Chinese fokcentra voor haar proefschrift. Alle drie de centra voerden meerdere elektro-ejaculaties of bevruchtingen uit bij elke panda die geselecteerd was om te fokken, aldus Lung, die nu directeur is van het Taiwan Human-Animal Studies Institute.
Een gezonde soort heeft een grote verscheidenheid aan genen, waardoor de kans groter is dat de soort zich aanpast aan ziektes of veranderingen in de habitat. Daarom hielpen Amerikaanse wetenschappers bij het opstellen van gedetailleerde aanbevelingen over welke panda’s zich moesten voortplanten. Deze aanbevelingen werden vaak genegeerd, zo blijkt uit gegevens. In plaats daarvan richtten de Chinese centra zich vooral op dieren die geen problemen opleverden tijdens het fokproces.
De fokcentra scheidden de welpen ook voortijdig van hun moeders.
In het wild blijven welpen achttien maanden tot twee jaar bij hun moeder. In die tijd is het onwaarschijnlijk dat de vrouwtjes oestrus, of loopsheid, ontwikkelen. Om de moeders weer vruchtbaar te maken, haalden dierenverzorgers de welpen al veel eerder weg.
‘Soms hadden de moeders helemaal geen rustpauze,’ aldus een Chinese voormalige pandaverzorger die op voorwaarde van anonimiteit zijn verhaal doet uit angst voor represailles. ‘Ze bevielen elk jaar.’
Halverwege de jaren 2000 werden welpen kort na de geboorte naar crèches gebracht. Later werden vele ondergebracht bij ‘stiefmoeders’, oftewel andere pandavrouwtjes die als zoogsters fungeerden.
Zes welpen
Panda’s krijgen één of twee welpen per keer. Chinese pandaliefhebbers die webcambeelden in de gaten hielden, documenteerden in 2017 een vrouwtje in het centrum in Chengdu dat zes welpen onder haar hoede had.
James Ayala, een Amerikaanse gedragsonderzoeker die daar werkt, zegt dat het centrum de welpen zo veel mogelijk bij hun moeders houdt. Stiefmoeders worden alleen ingezet als moeders hun welpen afwijzen, zegt hij. ‘Nu weten we dat het ontzettend, echt ontzettend belangrijk is om ze bij de moeder te houden,’ stelt hij.
Hildebrandt, deskundige op het gebied van kunstmatig fokken, zegt dat hij met het centrum heeft samengewerkt en dat de praktijken aan het verbeteren zijn.
Een verslaggever van The New York Times bezocht Chengdu in september 2024. Het centrum gaf Ayala toestemming om met de journalist te spreken, maar weigerde om bestuurders, wetenschappers of pandaverzorgers aan het woord te laten.
Tijdens het interview kwamen personeelsleden en plaatselijke propaganda-ambtenaren herhaaldelijk tussenbeide om te melden dat bepaalde onderwerpen niet door de beugel konden. Dit waren onder andere het uitzetten van panda’s in het wild en kunstmatige inseminatie.
In een recent artikel getiteld Elektrocutie van reuzenpanda’s! Dat kan toch niet waar zijn? zegt de dierentuin dat kunstmatig fokken ongevaarlijk is.
‘Als we echt geïnteresseerd zouden zijn in het behoud van de panda, dan zouden we de panda’s in het wild helpen en ze niet daar weghalen’
Als ze oud genoeg zijn, kunnen Chinese panda’s per paar worden gehuurd.
Volgens de regels van het verhuurprogramma mogen dierentuinen geen winst maken met panda’s. Maar uit documenten blijkt dat, toen de details van het programma nog werden uitgewerkt, geld al het middelpunt van de discussie vormde.
In 1993 kwamen vertegenwoordigers van dierentuinen uit de Verenigde Staten en Europa bijeen in de National Zoo in Washington om een strategie uit te stippelen. De aantekeningen van die bijeenkomst staan vol typefouten, maar ze laten zien dat dierentuinbeheerders niet alleen geïnteresseerd waren in het tentoonstellen van een zeldzame diersoort; ze wilden welpen en noemden de overeenkomsten ‘fokleningen’.
‘Oude mannetjes,’ zei een wetenschapper van de National Zoo tijdens deze vergadering, ‘brengen niet zoveel geld op als een fokpaar.’
Sommige aanwezigen erkenden dat het verschepen van panda’s over de hele wereld weinig bijdraagt aan hun bescherming. ‘Als we echt geïnteresseerd zouden zijn in het behoud van de panda,’ staat er in de aantekeningen, ‘dan zouden we de panda’s in situ [in het wild] helpen en ze niet daar weghalen.’
Vandaag de dag moeten Amerikaanse dierentuinen afrekeningen van hun pandagerelateerde inkomsten indienen bij de Fish and Wildlife Service om te bewijzen dat ze geen winst maken. Panda’s zijn duur. Naast de huur die aan China betaald wordt, moeten dierentuinen ook geavanceerde verblijven bouwen en massa’s bamboe kopen.
Maar panda’s trekken grote donateurs aan.
In 1999, voordat zijn laatste panda’s arriveerden, lanceerde de National Zoo een fondsenwervingscampagne van 13 miljoen dollar, waaronder 10,5 miljoen dollar voor wat de dierentuin een ‘educatief centrum’ noemde.
Investering
Een intern document uit die periode adviseerde werknemers om vragen van een journalist over de geplande cadeauwinkel, het restaurant, de ruimte voor speciale evenementen en de kantoren voor fondsenwerving te ontwijken. Het gebouw is de ‘investering van de dierentuin in de toekomst van wilde dieren op aarde’, aldus het document. ‘Dus daarom willen we het educatieve centrum bouwen!’
De dierentuin, een non-profitinstelling, vraagt geen entreegeld. Maar uit documenten blijkt dat de dierentuin panda’s zag als een manier om ‘sterke samenwerkingen aan te gaan met bedrijven in de omgeving’.
De dierentuin regelde pandasponsordeals met Fujifilm en Animal Planet, werkte samen met lokale hotels om arrangementen samen te stellen waar donaties aan verbonden waren en liet pandamuismatten, golfballen en borrelglaasjes maken voor de cadeauwinkels.
Binnen een paar maanden na de aankomst van de panda’s Mei Xiang en Tian Tian waren er al een miljoen bezoekers door de poorten gekomen.
Maar de panda’s hadden het moeilijk.
Twee derde van de panda’s deed dingen als ‘ijsberen, met de kop schudden, in rondjes draaien en stereotiep kooiklimmen’
Wetenschappers hebben steevast ‘stereotypieën’ bij panda’s waargenomen, oftewel gedrag dat geassocieerd wordt met gevangenschap. Wetenschappers van de San Diego Zoo bestudeerden 47 panda’s in gevangenschap over de hele wereld, en in documenten die aan toezichthoudende instanties zijn overhandigd, verklaarden ze dat bijna twee derde van de panda’s dingen deed als ‘ijsberen, met de kop schudden, in rondjes draaien en stereotiep kooiklimmen’.
De omstandigheden in China tijdens die eerste jaren kunnen de dingen nog erger hebben gemaakt. Een wetenschapper uit San Diego schreef aan een pandaverzorger in de National Zoo dat panda’s vaak problemen hadden die voortkwamen uit wat hij hun ‘gevangenisverblijf’ in ‘duidelijk ondermaatse omstandigheden’ noemde.
Voor Mei Xiang en Tian Tian was het weer een uitdaging. Panda’s houden van een koel bergklimaat en in april 2001 kwijnde het paar weg in de hitte van Washington. ‘Hijgen,’ stond er steeds weer in de klinische aantekeningen. De dierentuin nam zijn toevlucht tot ijsblokken, besproeiing en airconditioning. Een woordvoerder zegt dat de dierentuin een temperatuur- en weerprotocol volgt.
Mei Xiang had een onregelmatige stoelgang nadat ze te veel eten had gekregen tijdens rondleidingen achter de schermen, schreef een verzorger. Toen de dierentuin een feestje gaf om haar miljoenste bezoeker te vieren, sliep ze erdoorheen.
Moeizaam fokproces
Als partners pasten Mei Xiang en Tian Tian niet zo goed bij elkaar.
‘Tian Tian viel Mei Xiang aan,’ schreef een dierenarts in 2002 na een vroege paringspoging. Latere paringspogingen mislukten.
Dus greep het personeel in. Mei Xiang beviel in 2005 na een enkele ronde van kunstmatige inseminatie.
Latere bevruchtingen bleken moeilijk te realiseren. Wetenschappers begonnen meerdere procedures in Mei Xiangs korte vruchtbare periode te proppen.
Volgens het federale beleid mogen dierentuinen in Amerika geen panda’s fokken met als enige doel jongen te verkrijgen. Uit notities van de dierentuinen uit die periode blijkt dat het personeel er herhaaldelijk aan werd herinnerd dat het fokken om wetenschap draaide en niet om welpen.
‘Helaas was dit het vierde jaar op rij dat Mei Xiang niet zwanger kon worden,’ meldde de directeur in 2010 aan de adviesraad van de dierentuin.
Het jaar daarop was bijzonder moeilijk. Mei Xiang braakte na haar eerste inseminatie. Toen het personeel haar verdoofde voor de tweede, ongeveer 24 uur later, kwam niet de volledige lading van de pijl vrij. Mei Xiang werd die dag vier keer geprikt, wat leidde tot een moeilijk herstel.
Meyer, de woordvoerder van de National Zoo, zegt dat het fokken nauwlettend in de gaten werd gehouden en voldeed aan het protocol.
In 2011 kondigde de dierentuin aan dat als Mei Xiang het jaar daarop geen jong zou voortbrengen, ze misschien zou worden teruggestuurd naar China.
‘De totale verkoop van merchandise is spectaculair gestegen’
Mei Xiang produceerde uiteindelijk vier overlevende welpen na minstens 21 rondes van kunstmatige inseminatie. Er werden slechts weinig details openbaar gemaakt en de Smithsonian Institution heeft geweigerd om bepaalde informatie vrij te geven.
Jaren later, in 2022, maakte The Smithsonian Channel een film over Mei Xiangs laatste welp, The Miracle Panda, in samenwerking met een bedrijf dat deel uitmaakt van China’s propaganda-apparaat. In de film wordt het kunstmatig fokken voorgesteld als snel, effectief en minimaal ingrijpend.
De woordvoerder van de dierentuin zegt dat filmmakers die toegang tot China willen, verplicht zijn om met bepaalde productiemaatschappijen te werken. De film is door de Smithsonian Institution beoordeeld op ‘wetenschappelijke nauwkeurigheid’, vertelt ze.
Vrijwel direct na elke geboorte stroomde het geld binnen.
‘De totale verkoop van merchandise is spectaculair gestegen,’ staat te lezen in een document uit 2006 van de fondsenwervingspartner van de dierentuin.
‘Hiermee worden veel activiteiten in de dierentuin, onderzoek en educatieve programma’s betaald,’ krabbelde een medewerker op een blocnote.
De bezoekersaantallen schoten omhoog en in 2010 waren negen van de tien best verkopende artikelen gerelateerd aan de panda.
Deskundigen zeggen dat China zijn genetisch waardevolste dieren meestal in eigen land houdt. Op een gegeven moment, zo blijkt uit de gegevens, hadden Tian Tian en Mei Xiang als koppel ‘de laagste waardering’.
De dierentuin zegt dat hun welpen gezond en genetisch belangrijk zijn. ‘Ze maken deel uit van het fokprogramma in China,’ zegt Pierre Comizzoli, een voortplantingsexpert van de National Zoo die veel van de inseminaties leidde. ‘Dus dit is extreem belangrijk.’
Privéjet
Op een gegeven moment hebben experts echter overwogen om een privéjet te gebruiken om sperma van een panda in San Diego te laten overvliegen dat genetisch gezien een ‘veel betere’ match was.
‘Wetenschappelijk gezien zijn deze dieren niet belangrijk voor de populatie,’ zegt Mads Frost Bertelsen, de zoölogisch manager van de dierentuin van Kopenhagen, over de panda’s die overzee zijn gestuurd. Zijn dierentuin heeft panda’s, maar heeft nog geen gebruik gemaakt van kunstmatige inseminatie. ‘De enige reden om het nu wel te doen zou van financiële aard zijn. We zouden meer inkomsten krijgen als we jongen hadden.’
Een van de dingen waar het pandaprogramma het meest op hoopte, was dat dieren die in gevangenschap waren gefokt op een dag zouden worden vrijgelaten om de populatie in het wild aan te vullen, zoals de dieren op de Ark van Noach.
Tien panda’s zijn met succes vrijgelaten, een aantal dat wordt rondgebazuind door het nationale bosbouwbureau van China. Maar er zijn er bijna net zoveel gestorven tijdens het proces, ontdekte The New York Times bij een analyse van nieuwsberichten. Twee panda’s stierven in het wild door een aanval of infectie en zes andere panda’s stierven tijdens een programma voorafgaand aan de vrijlating.
The New York Times telde meer dan een dozijn wilde panda’s die de rest van hun leven in gevangenschap bleven
Sinds 1995 zijn er meer panda’s uit het wild gehaald dan vrijgelaten, ontdekte The New York Times. Bosbouwers zeiden dat ze panda’s verzamelden die gewond waren geraakt of achtergelaten waren. Maar eenmaal in gevangenschap werden veel panda’s toegevoegd aan het fokprogramma, blijkt uit de gegevens.
The New York Times telde meer dan een dozijn wilde panda’s die de rest van hun leven in gevangenschap bleven, en nog eens een dozijn die daar vandaag de dag nog steeds verblijven. In 2018 probeerde China dit aan te pakken door verplicht te stellen dat gevangen dieren worden vrijgelaten zodra ze zijn hersteld.
Het bosbouwbureau heeft onze vragenlijst niet beantwoord, maar zegt dat The New York Times ‘de realiteit van de bescherming en het beheer van reuzenpanda’s in China verdraait’. Het bureau heeft niet gereageerd op een verzoek om meer informatie.
Panda’s die het grootste deel van hun leven in overzeese dierentuinen doorbrengen, worden nooit vrijgelaten. Dat geldt ook voor hun in het buitenland geboren welpen.
Toen Mei Xiangs eerste welp in 2010 naar China ging, bereidde de National Zoo zich voor op vragen. ‘Wat zou de toekomst van Mei en Tian zijn als ze terug zouden gaan?’ zo staat te lezen in een document van de communicatieafdeling.
‘Waar zouden ze heen gaan en wat zou er met ze gebeuren?’ gaat het document verder. ‘ANTWOORD NODIG.’
Vorig jaar kregen ze hun antwoord toen het koppel terugkeerde naar China met hun nakomeling Xiao Qi Ji.
De ouders gingen naar een ‘rusthuis’ in een pandacentrum in Sichuan. Terwijl de panda’s uit het zicht waren, deden er geruchten de ronde over hun behandeling.
Het centrum verzekerde pandafans dat ze het goed maken.
‘De online geruchten over het verbergen en mishandelen van drie reuzenpanda’s door het pandacentrum zijn niet waar,’ meldde het centrum in mei op het sociale medium Weibo. ‘Houd je strikt aan de waarheid, verwerp geruchten, respecteer feiten en maak onderscheid tussen goed en kwaad!’
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de VS en China. De twee grootmachten zijn verwikkeld in een strijd om wie de meeste invloed heeft op de wereldwijde digitale infrastructuur. Welk land loopt voorop op het gebied van chips en AI en hoe zal deze techoorlog zich na de Amerikaanse verkiezingen van 5 november voortzetten?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – tijdelijk al vanaf €1,50 per maand – op 360 Magazine.
Hoe is de techoorlog tussen de VS en China begonnen?
‘De VS en China zijn momenteel verwikkeld in een regelrechte techoorlog’, schreef South China Morning Post al in 2021. Het waren de hoogtijdagen van de coronapandemie, fabrieken voor chips en halfgeleiders lagen stil in China en in grote delen van Azië, de toeleveringsketen voor de technologiesector liep vast. Eens temeer werd in de VS duidelijk hoe groot de afhankelijkheid was van China, met als gevolg dat president Joe Biden exportbeperkingen naar China invoerde om de Amerikaanse chipsector te beschermen.
Maar de technologische wedloop tussen de VS en China begon nog eerder. ‘Analisten wijzen over het algemeen naar Made in China 2025, het tienjarige plan van Beijing om het land om te vormen van een productiehuis naar een technologische wereldmacht, als de aanleiding voor de techoorlog’, aldus SCMP. China investeert honderden miljarden dollars om een volledig Chinese toeleveringsketen op te bouwen die niet langer afhankelijk is van buitenlandse technologieleveranciers, aldus Time Magazine in 2023. De VS zagen deze ambities als een directe bedreiging voor hun eigen technologische dominantie en economische belangen en begonnen in 2018 met een blokkade van geavanceerde apparatuur voor het maken van chips naar China.
De VS scherpten de exportbeperkingen verder aan in 2022. Ditmaal waren de maatregelen gericht op het ‘lamleggen van de Chinese vooruitgang op het gebied van AI’, aldus Time. ‘Twee data uit 2022 zijn voorbestemd om de geopolitieke geschiedenis in te gaan. De eerste, de Russische invasie van Oekraïne op 24 februari, behoeft nauwelijks verdere uitleg. De tweede is 7 oktober 2022, toen de Verenigde Staten een nieuwe reeks exportbeperkingen invoerde’, schrijft het maandblad met enig gevoel voor drama.
In reactie op de exportbeperkingen kondigde China aan dat Chinese bedrijven die de metalen gallium en germanium exporteren – beide nodig voor het maken van chips en batterijen – voortaan een vergunning nodig hadden. ‘China is de dominante wereldwijde leverancier van beide materialen en de Chinese overheid kan nu naar eigen goeddunken de export blokkeren’, aldus Time. Hiermee ‘dreigt China beperkingen op te leggen in de bredere toeleveringsketens van mineralen. China domineert met name de winning en raffinage van zeldzame aardmetalen en heeft respectievelijk meer dan 60 en 80 procent van de wereldwijde capaciteit in handen’.
Ook Nederland raakte betrokken bij de strijd tussen de twee grootmachten. De Nederlandse chipmachinefabrikant mag sinds 1 september 2023 geen hightechmachines meer naar China exporteren die gebruikt kunnen worden voor ‘geavanceerde militaire toepassingen’,berichtte Financial Times in 2023. ‘Als twee supermachten ruzie krijgen, kiezen de kleinere spelers een kant’, schreef de zakenkrant in een commentaar. ‘De machines van ASML domineren de chipfabricage in de wereld. (…) Het Nederlandse verbod zou echter nefaste gevolgen hebben voor Chinese chipbedrijven. Hun kansen om de meest geavanceerde chips te maken zonder machines van ASML zijn minimaal.’
Ook Japan volgde. ‘De VS, Japan en Nederland leveren samen ruwweg 90 procent van alle apparatuur die wereldwijd in computerchipfabrieken wordt gebruikt. Alle drie de landen voeren nu strenge exportcontroles uit op geavanceerde apparatuur voor de productie van halfgeleiders, zodat China niet alleen geen Amerikaanse chips kan kopen, maar evenmin de apparatuur die nodig is om Chinese alternatieven te maken’, schreef Time.
Welk land heeft op het moment de meeste invloed op de wereldwijde digitale infrastructuur?
‘In een groot deel van de wereld liggen Amerikaanse en Chinese [digitale] infrastructuren – datacenters, onderzeese kabels en draden die het internet ondersteunen – naast elkaar, terwijl de twee landen strijden om marktaandeel, winst en geopolitieke invloed’, schetst The Economistde situatie.
De VS hebben een grote troef in handen met een aanzienlijke controle over de wereldwijde toeleveringsketen voor halfgeleiders. Ondanks decennialange inspanningen van de Chinese overheid en tientallen miljarden dollars die zijn uitgegeven aan “inheemse innovatie”, blijft de Chinese chipindustrie afhankelijk van de VS’, schrijft The New York Times. ‘De industrie kan alleen functioneren met Amerikaanse input,’ zegt Chris Miller, auteur van het boek Chip War en universitair hoofddocent internationale geschiedenis aan Tufts University, tegen de Amerikaanse krant. ‘Elke fabriek die ook maar een beetje mee wil met de nieuwste ontwikkelingen, maakt gedurende het hele proces gebruik van Amerikaanse onderdelen, Amerikaanse ontwerpsoftware en Amerikaans intellectueel eigendom.’ Hierdoor hebben de VS de macht in handen om de Chinese vooruitgang te remmen.
Deze exportcontroles zijn effectief gebleken in het beperken van de Chinese chipindustrie, maar hebben ook geleid tot bezorgdheid over de kwetsbaarheid van Taiwan, de belangrijkste producent van geavanceerde chips. Taiwan produceert bijna twee derde van alle halfgeleiders ter wereld, en meer dan 90 procent van de meest geavanceerde, aldus NYT. Mocht China het land binnenvallen, dan ‘zouden de kosten voor de wereldeconomie catastrofaal zijn’.
China heeft echter aanzienlijke investeringen gedaan in digitale infrastructuur in Azië, als onderdeel van zijn Digital Silk Road-strategie. ‘Daar is de aanwezigheid van Chinese digitale-infrastructuurbedrijven al aanzienlijk. Ongeveer 18 procent van alle nieuwe onderzeese kabels wereldwijd in de afgelopen vier jaar is aangelegd door één Chinees bedrijf (…). Alibaba’s cloudbedrijf is actief in negen Aziatische landen en Huawei heeft veel mobiele netwerken gebouwd’, aldus The Economist. De door China beheerde digitale infrastructuur kan Aziatische landen blootstellen aan spionage en sabotage.
De Verenigde Staten hebben echter nog steeds een voorsprong op China als het gaat om de totale uitgaven aan onderzoek, niet alleen in dollars maar ook wat betreft het aandeel in de economie van beide landen. Onderzoek en ontwikkeling (R&D) vertegenwoordigden vorig jaar 3,4 procent van de Amerikaanse economie. Maar China zit op 2,6 procent en dat cijfer blijft stijgen, schrijft NYT in een artikel over de leidende positie van China in de productie van elektrische auto’s en batterijen.
‘De batterijproductie is slechts één voorbeeld van hoe China geavanceerde industriële democratieën bijbeent – of voorbijstreeft – op het gebied van technologische en productietechnische vooruitgang. Het land realiseert veel doorbraken in een lange lijst van sectoren, van farmaceutica tot de productie van drones en zeer efficiënte zonnepanelen’, schrijft de Amerikaanse krant.
Chinese bedrijven hebben daarnaast innovatieve oplossingen gevonden op de Amerikaanse sancties. De Chinese chipfabrikant SMIC produceert nu met oude machines de geavanceerde 7-nanometer chips, waarvoor normaal gesproken ultramoderne machines nodig zijn door het productieproces te verfijnen, vertelt Antonia Hmaidi, een senior analist bij de denktank Merics, aan Neue Zürcher Zeitung. Ook hebben Chinese AI-bedrijven efficiëntere algoritmen ontwikkeld die vergelijkbare resultaten halen met minder geavanceerde hardware, aldus The Economist.
De VS behouden een voorsprong in cruciale sectoren zoals halfgeleiders en geavanceerd onderzoek, maar China is in een snel tempo aan het inhalen. Komende jaren zullen bepalend zijn voor hoe de toekomstige technologische wereldorde vorm zal krijgen.
Hoe zal de verkiezingsuitslag in de VS de relatie met China beïnvloeden?
‘De techrivaliteit tussen Washington en Beijing zal naar verwachting doorgaan en zelfs intensiever worden, ongeacht wie de Amerikaanse presidentsverkiezingen wint. Volgens analisten is de toon voor een verdere gespannen relatie tussen de VS en China al gezet’, schrijft South China Morning Post.
The Economist beaamt dit: ‘De volgende president van Amerika zal de bilaterale relatie [tussen de VS en China] in goede banen moeten leiden in een tijd waarin wederzijdse vijandigheid en wantrouwen groot zijn. Hij of zij zal zorgvuldig moeten opereren om te voorkomen dat de wereldeconomie uiteenvalt.’
Zowel Kamala Harris als Donald Trump heeft tijdens de campagne de rivaliteit tussen de grootmachten benadrukt, ‘al geldt dat voor Harris in mindere mate’, schrijft Time Magazine in een analyse van de twee kandidaten. Maar hun voorgestelde beleidsmaatregelen lopen uiteen.
Analisten verwachten dat Harris zal vasthouden aan de ‘kleine tuin, hoge schutting’-benadering van president Joe Biden ten opzichte van China als ze wint in november, aldus SCMP. Volgens deze strategie worden strenge beperkingen opgelegd aan een paar technologieën die militair geralateerd zijn, terwijl op andere gebieden het economische verkeer gehandhaafd blijft. ‘Maar dezelfde halfgeleiders die onder exportcontroles vallen vanwege hun gebruik in geavanceerde AI-modellen, wapens en bewakingssystemen worden ook gebruikt in autonome voertuigen, 5G-telefoons en commerciële toepassingen van AI’, legt SCMP uit.
‘Harris zal naar verwachting de restricties verhogen voor computertechnologieën, biotechnologie en schone technologie – gebieden die door de regering Biden zijn aangewezen als “noodzakelijk voor de nationale veiligheid”.’
Trump heeft op zijn beurt opgeroepen tot importtarieven tot 60 procent op Chinese goederen, waardoor veel experts voorspellen dat Trump tijdens een tweede termijn als president eerder de confrontatie met China zal opzoeken dan Harris, aldus de krant uit Hongkong. Time Magazine wijst erop dat Trump al in 2018 een handelsoorlog startte met China door importtarieven in te voeren. Uiteindelijk leidde dat tot een deal in 2020, maar het kwaad was geschied. ‘Tegen de tijd dat Trump zijn ambt neerlegde, had zijn beleid gemengde resultaten: terwijl het bilaterale handelstekort met China daalde van 419 miljard dollar in 2018 tot 311 miljard dollar in 2020, steeg het totale Amerikaanse handelstekort tot 679 miljard dollar in 2020 – het hoogste tekort sinds 2008. De handelsoorlog heeft naar schatting bovendien 142.000 tot 245.000 Amerikaanse banen gekost.’
Ook The Economist wijst op een fundamenteel verschil tussen de kandidaten. Harris zal volgens de krant waarschijnlijk inderdaad vasthouden aan de strategie van Biden: ‘derisking [risico’s minimaliseren] en niet ontkoppeling’. Terwijl een voormalig veiligheidsadviseur van Trump heeft verklaard dat Trump ernaar streeft de Amerikaanse economie te ontkoppelen van de Chinese economie.
Washington zegt dat het Zuid-Korea zonodig met de inzet van kernwapens zal verdedigen tegen Noord-Korea. Maar steeds meer Zuid-Koreanen vinden dat ze dat zelf moeten kunnen.
Sinds de Koreaanse oorlog in 1953 met een ongemakkelijke wapenstilstand is geëindigd, leven Zuid-Koreanen onder de garantie dat Amerika hun land desnoods met kernwapens zal verdedigen. President Biden heeft die belofte vorig jaar nog eens nadrukkelijk bevestigd door te zeggen dat een nucleaire aanval van Noord-Korea de vernietiging van dat regime zou betekenen. Maar al die decennia van Amerikaanse garanties hebben Noord-Korea er niet van weerhouden een kernwapenarsenaal aan te leggen en vervolgens zelfs uit te bouwen. Onder leiding van Kim Jong-un kiest Noord-Korea steeds vaker voor de provocatie, zoals met het testen van raketten die krachtig genoeg zijn om de Verenigde Staten te bereiken. En het heeft Zuid-Korea opgeschrikt door een oude defensieovereenkomst uit de Koude Oorlog nieuw leven in te blazen met Rusland, een andere kernmacht.
Het ontwikkelen van eigen kernwapens, wat zou indruisen tegen het non-proliferatiebeleid van Washington, is in Zuid-Korea lang taboe geweest. Maar de mogelijkheid van een nieuwe ambtstermijn voor president Trump, wiens steun voor het bondgenootschap met Zuid-Korea op zijn best wankel lijkt, maakt de Zuid-Koreanen extra zenuwachtig. Een groeiende meerderheid vindt inmiddels dat hun land niet alleen op de bescherming van de VS moet vertrouwen, maar zelf kernwapens moet hebben. Hoewel de Zuid-Koreaanse regering er nog niet aan wil, wordt die gedachte in het maatschappelijk debat steeds vaker geuit.
‘We moeten onze eigen wapens hebben om ons mee te verdedigen’
Uit peilingen blijkt dat veel Zuid-Koreanen vinden dat ze voor hun bescherming tegen Noord-Korea niet meer op de nucleaire paraplu van Amerika kunnen vertrouwen. Ze betwijfelen of Washington hen wel te hulp zal schieten in een conflict met Noord-Korea, nu Pyongyang hard op weg is de capaciteit te ontwikkelen om Amerikaanse steden met kernkoppen te raken. ‘We kunnen en mogen niet van de Amerikaanse president verlangen dat hij zijn kernwapens gebruikt voor de verdediging van een bondgenoot als hij daarmee het leven van zijn eigen bevolking op het spel zet,’ zegt Cheong Seong-chang, aanvoerder van een groep van vijftig politieke analisten die pleiten voor de opbouw van een Zuid-Koreaans kernwapenarsenaal. ‘We moeten onze eigen wapens hebben om ons mee te verdedigen.’
Onder druk van het Amerikaanse streven naar non-proliferatie heeft Zuid-Korea zijn kernwapenprogramma in de jaren zeventig stopgezet en ervoor gekozen voor zijn bescherming tegen Noord-Korea te vertrouwen op de VS. Er zijn al decennialang tienduizenden Amerikaanse militairen in het land gelegerd, en de VS heeft er ook enige tijd kernwapens gestationeerd. Die zijn door Washington in 1991 weer weggehaald in de hoop dat die ontwapening Pyongyang ertoe zou aanzetten zelf ook te stoppen met zijn kernwapenprogramma.
Partners
In dat streven had Washington een tijdlang twee belangrijke partners: China en Rusland. Maar de laatste jaren ligt de VS steeds meer met die twee landen overhoop in kwesties die variëren van handelstarieven tot de oorlog in Oekraïne. En nu werken beide landen niet meer mee aan de Amerikaanse inspanningen om de nucleaire ambities van Noord-Korea in te tomen. Onder Kim heeft het regime zowel kernwapens als intercontinentale ballistische raketten getest. Het werkt aan technologie om met één raket meerdere kernkoppen af te leveren. Het bedreigt Zuid-Korea nu ook met een arsenaal aan korte-afstandsraketten die geschikt zijn voor kernkoppen en die Kim, zo zei hij deze maand, aan de grens met Zuid-Korea wil opstellen.
Volgens schattingen van het Stockholm International Peace Research Institute beschikte Noord-Korea in juni over circa vijftig kernkoppen en genoeg splijtstof om er nog eens zo’n veertig te maken. Het richt zich ook meer op tactische kernwapens, met een kleinere lading. ‘De angst groeit dat Noord-Korea die wapens zeer vroeg in een conflict zou willen inzetten,’ schreef Matt Korda van het Noorse vredesinstituut.
Over deze zorgen wilde de Zuid-Koreaanse president Yoon Suk Yeol bij zijn bezoek aan het Witte Huis vorig jaar praten met president Biden. De twee staatshoofden hebben daar de onderlinge banden aangehaald en een verklaring getekend die onderstreept dat de Amerikaanse defensiegarantie in steen gehouwen is. Vorige maand hebben ze nog eens bevestigd dat elke aanval met kernwapens door Noord-Korea kan rekenen op ‘een snelle, verpletterende en definitieve reactie’. ‘Voor het eerst staat er nu zwart op wit dat Amerika kernwapens wil inzetten om het gebruik van kernwapens door Noord-Korea af te schrikken of tegen te gaan,’ aldus Kim Tae-hyo, de plaatsvervangend nationaal veiligheidsadviseur van Zuid-Korea.
‘De roep om kernwapens zal niet van korte duur zijn, want “nucleair gaan” is een sexy slogan’
Maar dat doet weinig af aan de Koreaanse zorgen over de Amerikaanse nucleaire paraplu, die ook Japan beschermt. Het percentage Zuid-Koreanen dat denkt dat Washington hun land zal verdedigen, ook nu Noord-Korea de VS met kernwapens kan bereiken, bleek in een peiling in februari gedaald naar 39 procent, ten opzichte van 51 procent vorig jaar. Een andere jaarlijkse peiling die al een decennium wordt gehouden, gaf een historische verschuiving te zien: als ze moeten kiezen tussen kernwapens of Amerikaanse troepen op hun grondgebied, kiest nu voor het eerst een meerderheid van de Zuid-Koreanen voor kernwapens. In andere peilingen blijkt dat wel 70 procent van alle Zuid-Koreanen voorstander is van een eigen kernwapenarsenaal. Conservatieve politici en analisten, ook in overheidsdienst, brengen dat steeds vaker ter sprake, zeker nadat de Russen met hun inval in Oekraïne hebben aangetoond hoe straffeloos je als kernmogendheid een buurland zonder kernwapens kunt binnenvallen.
‘De roep om kernwapens zal niet van korte duur zijn, want “nucleair gaan” is een sexy slogan,’ zegt Lee Byong-chul, die zich in nucleaire non-proliferatie heeft gespecialiseerd aan het Institute for Far Eastern Studies in Seoul. ‘Maar er gaapt een enorme kloof tussen enerzijds de grote steun die ervoor bestaat onder de bevolking, en anderzijds het gebrek aan technische mogelijkheden en de politieke wil om kernwapens te maken.’ Zuid-Korea beschikt niet over de faciliteiten om de splijtstof voor kernbommen op te werken, noch over de kennis om kernwapens te ontwerpen. En de huidige president stelt zich wel harder op tegen Noord-Korea dan recente voorgangers en heeft ooit zelf de mogelijkheid van een eigen kernwapenarsenaal geopperd, maar over het algemeen is in Zuid-Korea de politieke wil hiervoor gering.
Toekomst
Volgens analisten kan Zuid-Korea beter in inlichtingenverzameling en conventionele raketten investeren, om op tijd preventief te kunnen ingrijpen. Kernwapens zijn ‘overbodig’ en ‘zouden Zuid-Korea niet veiliger maken’, zegt voormalig nationaal veiligheidsadviseur Chun Yung-woo, ‘zolang het bondgenootschap tussen Zuid-Korea en de VS nog van kracht is.’
Maar de toekomst van dat bondgenootschap kan op losse schroeven komen te staan als Amerika in november weer kiest voor Trump, die geprobeerd heeft persoonlijk met Kim te onderhandelen. ‘Het is prettig praten met iemand die veel kernwapens heeft,’ zei Trump over Kim toen hij vorige maand door zijn partij als kandidaat werd aangewezen. ‘Ik denk dat hij mij mist, eerlijk gezegd.’ Een terugkeer van Trump zou een steun in de rug kunnen zijn voor voorstanders van Zuid-Koreaanse kernwapens. Hij heeft ooit gezegd dat hij liever heeft dat Japan en Zuid-Korea hun eigen kernwapenarsenaal opbouwen dan dat ze afhankelijk blijven van de Amerikaanse nucleaire paraplu. ‘Het zou een deur kunnen openzetten,’ zegt Cheong Seong-chang, de analist die voor kernwapens pleit.
De keuzes die in Washington worden gemaakt, hebben directe invloed op Europa’s welvaart en veiligheid. Met de oorlog in Oekraïne, spanningen in het Midden-Oosten en de opkomst van China is de trans-Atlantische band cruciaal.
Het grappige aan Europeaan zijn tijdens Amerikaanse presidentsverkiezingen is de overtuiging dat ook wij toestemming zouden moeten krijgen om te stemmen. En kun je het ons kwalijk nemen? De vraag wie het Oval Office mag bezetten wordt door velen in Europa terecht gezien als een vraag van existentieel belang voor het welzijn en de veiligheid van het continent.
Het is dan ook geen verrassing dat, zelfs nu er in Europa een oorlog woedt waarbij het Kremlin herhaaldelijk met kernwapens dreigt, de ontwikkelingen in de Amerikaanse campagnes nog meer aandacht krijgen in de Europese pers dan normaal. Gezien de oorlog in Oekraïne, de risico’s van een grotere oorlog in het Midden-Oosten en de almaar toenemende bedreiging van het Amerikaanse leiderschap door China, heeft Europa de Verenigde Staten meer nodig dan ooit sinds het einde van de Koude Oorlog. En Amerika heeft nog steeds een unieke en waardevolle troef in handen die zijn groeiende lijst rivalen en tegenstanders niet heeft: betrouwbare bondgenoten en partners in Europa.
In de loop der jaren heeft de Veiligheidsconferentie van München, het internationale veiligheidsforum dat ik veertien jaar heb geleid, een lange lijst van trans-Atlantische to-do’s opgesteld. De kern ervan wordt gevormd door drie strategische uitdagingen die Amerika en Europa het hoofd zullen moeten bieden, ongeacht wie de Amerikaanse verkiezingen in november wint. Hoe we daarmee omgaan zal bepalen of de trans-Atlantische alliantie zal blijven bestaan als het hechte partnerschap dat we de afgelopen 75 jaar hebben gekend of zal uiteenvallen.
De onenigheid over de beste manier om met China om te gaan is al zichtbaar en lijkt alleen maar groter te worden
Ten eerste: We moeten het over China hebben. In tegenstelling tot de Europese Unie, die China definieert als een partner, concurrent en systemische rivaal, lijkt Amerika in een zeldzaam voorbeeld van tweepartijdige overeenstemming te hebben geconcludeerd dat China nu niet alleen zijn belangrijkste rivaal is, maar ook zijn belangrijkste tegenstander op lange termijn in termen van wereldwijde politieke en militaire macht en invloed. De trans-Atlantische onenigheid over de beste manier om met China om te gaan is al zichtbaar en lijkt alleen maar groter te worden.
Als het aankomt op Rusland, hebben Europa en de Verenigde Staten de afgelopen zeventig jaar een uitgebreid overleg- en coördinatiemechanisme gehad: de NAVO. In het geval van China is er niets vergelijkbaars. Waarom werd Europa niet geraadpleegd toen de Verenigde Staten besloten om de export van bepaalde halfgeleiderchips naar China te verbieden? Is er een overeengekomen strategie met betrekking tot Taiwan? Vanuit Europa gezien is het steeds populairder wordende idee in Washington dat Amerika zich op China moet richten en Oekraïne aan de Europeanen moet overlaten, ronduit gevaarlijk. Veel Europeanen hebben het gevoel dat China de afnemende Amerikaanse steun voor Oekraïne weleens zou kunnen opvatten als een teken van zwakte. (Weet je nog, in Afghanistan?)
De oprichting van een volledig bemand orgaan dat zich richt op de coördinatie met China en de regio Azië-Pacific zou hoog op onze gezamenlijke agenda moeten staan. Een uitgebreide Groep van 7 met Australië, Zuid-Korea en mogelijk andere regionale machten is een optie, maar volstaat misschien niet.
Vervolgens moeten we als volwassenen gaan praten over het betalen van onze defensierekeningen. De grootste irritatie op lange termijn in de NAVO is zo goed als verdwenen: Europeanen weigeren niet langer om een eerlijk deel van de gemeenschappelijke defensielast te dragen. Overal zijn de defensiebudgetten gegroeid; de meeste leden van de alliantie zijn hun belofte uit 2014 om 2 procent van hun bnp uit te geven nagekomen. Wat is dan het probleem? Kort gezegd besteden we in Europa onze defensie-euro’s ongelooflijk inefficiënt omdat we het niet eens kunnen worden over waar en hoe we onze wapens produceren of wat we moeten kopen. In 2016 gebruikten de Verenigde Staten ongeveer 30 grote militaire systemen, van vliegtuigen tot fregatten, vergeleken met ongeveer 180 systemen bij de Europese bondgenoten.
Erger nog, de Europeanen doen meer dan twee derde van hun militaire aankopen in de Verenigde Staten, waardoor Europese bedrijven verstoken blijven van broodnodige investeringen. Dit is geweldig nieuws voor de Amerikaanse defensie-industrie, maar op de langere termijn is het politiek onhoudbaar in Europa. Senatoren in Washington zijn blij als er veel werkgelegenheid voor defensieproductie in hun staat ontstaat. Dat is bij Europese politici niet anders.
Verantwoordelijkheid
Als Amerika echt wil dat Europa meer verantwoordelijkheid neemt voor de veiligheid van zijn continent, moet Washington de Europese partners aanmoedigen om meer wapens in Europa te ontwikkelen en te kopen en dit op een gecoördineerde manier te doen. Als we onze zaken op orde zouden krijgen en meer zouden schuiven en delen tussen de EU en de Europese NAVO-partners, zouden we ongeveer 15 miljard euro of meer per jaar kunnen besparen en dit uitgeven aan meer en betere systemen en aan meer munitie.
Tot slot moeten we het hebben over onze gemeenschappelijke westerse waarden. Is het enige grote verschil tussen ons en autoritaire of dictatoriale regimes niet onze toewijding aan mensenrechten, aan de rechtsstaat, aan fatsoen in dit tijdperk van straffeloosheid, zoals David Miliband, de voormalige Britse minister van Buitenlandse Zaken, de huidige wereldwijde wanorde ooit noemde? We kunnen en moeten trots zijn op deze toewijding. Het probleem is dat de westerse wereld – en in het bijzonder de Verenigde Staten – ervan wordt beschuldigd met twee maten te meten als het gaat om oorlogen, conflicten en mensenrechtenschendingen.
Dit is natuurlijk geen nieuw twistpunt. (Tijdens de recente pandemie dachten veel ontwikkelingslanden dat hun vaccins waren beloofd zodra die beschikbaar waren. In werkelijkheid moesten veel landen wachten tot iedereen in Brussel of Miami gevaccineerd was.) Maar de gelijktijdige oorlogen in Oekraïne en Gaza hebben het probleem veel erger gemaakt – en praktisch onbeheersbaar. Westerse naties verwachten dat de wereld onze resoluties steunt waarin het Russische gedrag in Oekraïne wordt veroordeeld, maar we vinden het moeilijk om hetzelfde te doen met betrekking tot het verloop van de oorlog in Gaza.
Van geen van de twee Amerikaanse presidentskandidaten kunnen we wonderen verwachten
Als gevolg daarvan heeft onze collectieve geloofwaardigheid een deuk opgelopen. Dat is een klap voor onze reputatie, maar het vermindert ook ons collectieve vermogen om de toenemende opmars van autoritaire regimes en de openlijke en toenemende minachting van het internationaal recht tegen te gaan. Is er een eenvoudig recept om deze geloofwaardigheidskloof te dichten? Nee, maar ons collectief en plechtig committeren aan de rechtsstaat en aan het Handvest van de Verenigde Naties in onze aanpak van internationale conflicten en crises zou een eerste stap kunnen zijn.
Al deze uitdagingen zijn complex en niet gemakkelijk op te lossen. Europa moet zich geen illusies maken: van geen van de twee Amerikaanse presidentskandidaten kunnen we wonderen verwachten. Veel Europeanen hopen niettemin dat een presidentschap van Kamala Harris, in navolging van Joe Biden, meer geneigd zal zijn om te luisteren naar de Europese zorgen over Rusland en China, en over de trans-Atlantische veiligheid, dan Donald Trump, wiens trans-Atlantische staat van dienst er niet een was van voortdurende harmonie. De twijfels die hij tijdens en na zijn presidentschap uitte over de NAVO zitten veel Europese leiders nog steeds niet lekker. Toch zou de trans-Atlantische discussie met Harris in het Witte Huis net zo moeilijk kunnen zijn als met een tweede Trump-regering als het gaat om economie, handel, investeringen en technologie.
Het maakt niet uit wie er in november in het Witte Huis komt, de nieuwe Amerikaanse president en de Europese leiders moeten zichzelf herinneren aan de zeer wezenlijke voordelen van deze zeer belangrijke relatie – en het gesprek gaande houden.
De toegestane hoeveelheid bestrijdingsmiddelen op tal van soorten voedsel in Engeland, Wales en Schotland is sinds de Brexit explosief gestegen, zo blijkt uit een analyse van Pesticides Action Network UK. Door veranderingen in de Britse regelgeving mogen meer dan honderd producten die in de winkel liggen nu meer pesticiden bevatten dan voorheen, aldus The Guardian.
Glyfosaat is door de Wereldgezondheidsorganisatie geclassificeerd als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’
Voor thee werd de maximale residulimiet (MRL) verhoogd met een factor vierduizend voor zowel het insecticide chlorantraniliprole als het fungicide boscalid. Voor de controversiële onkruidverdelger glyfosaat, door de Wereldgezondheidsorganisatie geclassificeerd als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens’, werd de MRL bij bonen 7,5 keer zo hoog.
De veranderingen vonden plaats tussen 2022 en 2024, onder de vorige conservatieve regering, ter vervanging van de strengere pesticidewetgeving van de Europese Unie. In tegenstelling tot Groot-Brittannië heeft de EU de limieten voor bestrijdingsmiddelen niet afgezwakt; in sommige gevallen zijn ze zelfs strenger geworden. Actievoerders roepen de Labourregering op om de veranderingen terug te draaien.
Elektrische auto’s buiten werking na faillissementen
Na een recente faillissementsgolf van Chinese fabrikanten van elektrische auto’s (EV’s) melden bestuurders dat software-updates en onderhoud niet meer worden uitgevoerd. Zo ondervonden klanten van WM Motor, dat eind 2023 failliet ging, diverse softwareproblemen. Ook was de app om bepaalde functies van de auto’s mee te bedienen buiten werking, wat allerlei veiligheidsrisico’s opleverde.
‘Het feit dat veel elektrische auto’s afhankelijk zijn van clouddiensten – van smartphonebediening tot software-updates – heeft geleid tot zorgen over de onderhoudbaarheid van de voertuigen op de lange termijn’, schrijft technieuwssite Rest of World.
Sinds 2020 zijn meer dan twintig fabrikanten in China gestopt
Intensieve prijzenoorlogen en de geleidelijke afschaffing van overheidssubsidies hebben ervoor gezorgd dat een aantal EV-fabrikanten in het land – naar schatting meer dan honderd – moeite hebben om het hoofd boven water te houden. Sinds 2020 zijn meer dan twintig fabrikanten in China gestopt. WM Motor was tot nu toe de grootste Chinese fabrikant van elektrische auto’s die failliet ging, met van 2019 tot 2022 zo’n honderdduizend verkochte voertuigen.
De China Automobile Dealers Association meldt dat maar liefst 160.000 Chinese autobezitters in de steek zijn gelaten door bedrijven die een faillissement hebben aangevraagd of die hun activiteiten hebben gestaakt.
Volgens de Chinese regelgeving moeten autofabrikanten de levering van onderdelen garanderen tot minstens tien jaar nadat een model uit productie is genomen; software valt hier echter buiten.
‘Absolutely hideous’
Een nieuw beeld van de beroemde Ierse schrijver en dichter Oscar Wilde heeft voor veel ophef gezorgd in Londen, aldus The Guardian. Het twee meter hoge bronzen kunstwerk, ontworpen door de Schotse kunstenaar Eduardo Paolozzi (1924-2005), toont het flamboyante hoofd van Wilde, liggend en verdeeld in segmenten. Merlin Holland, kleinzoon van Wilde, noemt het beeld ‘absolutely hideous’ en vindt dat het niets van de geest en het briljante schrijverschap van zijn grootvader uitdraagt. Andere critici menen dat het kunstwerk eerder Wildes tragische einde symboliseert dan zijn literaire nalatenschap. Het beeld wordt binnenkort geplaatst in een openbare tuin in Chelsea, nabij Wildes voormalige woning. De onthulling valt samen met de herdenking van Paolozzi’s 100ste geboortejaar.
Politie faalde bij moord op Oegandese atlete
Op 5 augustus overleed de Oegandese atlete Rebecca Cheptegei in een Keniaans ziekenhuis, nadat ze vier dagen ervoor met benzine was overgoten en in brand was gestoken door haar ex-partner. De familie van de 33-jarige marathonloopster, die kort daarvoor had deelgenomen aan de Olympische Spelen in Parijs, zei tegen de Keniaanse krant Daily Nation dat de jonge vrouw zich al maanden zorgen maakte over haar veiligheid en dat familieleden de politie hadden gewaarschuwd dat ze in gevaar was.
Volgens de vader van Cheptegei kwam de moord voort uit een geschil over een stuk land dat zijn dochter had gekocht om haar huis op te bouwen. De krant meldt dat de familie van de marathonloopster kritiek had op de politie, omdat die niet snel genoeg had ingegrepen om Cheptegei te redden: ‘De politie heeft ons in de steek gelaten,’ aldus de familie.
Vrouwenrechtenorganisaties slaan al langere tijd alarm over een toename van het aantal moorden op vrouwen in Kenia
De dood van Rebecca Cheptegei leidde tot verontwaardiging en afschuw bij vrouwenrechtenorganisaties, die al langere tijd alarm slaan over een verontrustende toename van het aantal moorden op vrouwen in Kenia en andere Afrikaanse landen [zie ook Sport op p. 49]. Volgens een rapport van Africa Data Hub, een organisatie die gevallen van vrouwenmoord uit Keniaanse media verzamelt, zijn honderden vrouwen de afgelopen jaren het slachtoffer geworden van femicide, de term die wordt gebruikt voor het doden van vrouwen en meisjes.
Cheptegei is niet de enige atlete die het slachtoffer werd van femicide. In 2021 werd de Keniaanse Agnes Jebet Tirop doodgestoken, waarna haar man werd beschuldigd van moord. Niet veel later werd Damaris Muthee Mutua, een in Kenia geboren atlete die uitkwam voor Bahrein, gewurgd gevonden in de Keniaanse stad Iten.
World Athletics, de internationale atletiekbond, zei in een verklaring geschokt en diep bedroefd te zijn door het nieuws dat Cheptegei was overleden ‘als gevolg van een vermeende aanval van huiselijk geweld’.
Vakantie-effect verdwijnt snel
Uit een meta-analyse die in het Journal of Occupational Health is gepubliceerd, blijkt dat een vakantie een lichte vermindering van burn-outklachten en werkgerelateerde aandoeningen tot gevolg heeft, schrijft El País Psychologen beschrijven een burn-out als een aanhoudend gevoel van uitputting en vervreemding van het werk. De Wereldgezondheidsorganisatie beschouwt het als een werkgerelateerd fenomeen en niet als een psychische aandoening. Maar, zo stellen de onderzoekers van onder meer de Radboud Universiteit vast, de effecten van een vakantie nemen af zodra werknemers weer naar kantoor gaan. Die afname zet door, totdat de effecten na twee tot vier weken volledig zijn verdwenen.
Vapen minder populair onder Amerikaanse tieners
Het aantal Amerikaanse tieners dat zegt e-sigaretten te roken, oftewel te ‘vapen’, is het afgelopen jaar gedaald, na een ‘zorgwekkende piek’ van vijf jaar geleden, aldus The New York Times. In een jaarlijkse enquête die op scholen in de hele VS werd gehouden, zei nog geen 8 procent van de middelbare scholieren de maand ervoor e-sigaretten te hebben gerookt, het laagste niveau in tien jaar. Naar schatting zijn het 500.000 jongeren minder dan vorig jaar. Het percentage ligt veel lager dan het hoogtepunt in 2019, toen ruim 27 procent van de middelbare scholieren meldde e-sigaretten te gebruiken.
Experts zeggen dat verschillende factoren kunnen hebben bijgedragen aan de daling
Experts zeggen dat verschillende factoren kunnen hebben bijgedragen aan de daling van het aantal vapende tieners. Zo is er in verschillende steden en staten in de VS een verbod op tabak met een smaakje, is er een handhavingscampagne van kracht tegen verkopers van vapes met een smaakje en zijn er campagnes gericht op jongeren over de gevaren van vapen.
De groene economie heeft een enorme honger naar koper – en de mensen stelen, vechten en sterven om die te kunnen voeden. Met uitzondering misschien van goud heeft geen enkel ander metaal zoveel verwoesting aangericht.
Voorstanders van de energietransitie willen alles elektrisch maken. Auto’s, verwarmingssystemen, fabrieken en alle andere machines moeten draaien op elektriciteit in plaats van op fossiele brandstoffen. Daarvoor hebben we koper nodig – ontzettend veel koper. Afgezien van zilver, dat veel zeldzamer en duurder is, is koper de beste stroomgeleider die er bestaat. We hebben het nodig voor zonnepanelen, windturbines en elektrische voertuigen. Voor de reusachtige batterijen die ons van stroom zullen voorzien wanneer de zon niet schijnt en de wind niet waait. En voor uitbreiding en verbetering van het elektriciteitsnet, dat in de meeste landen uit talloze kilometers stroomkabels bestaat.
Een recent rapport van S&P Global voorspelt dat we de komende 25 jaar meer koper nodig zullen hebben dan de mensheid in haar gehele bestaan heeft gebruikt. Analisten voorspellen dat we de komende jaren miljoenen tonnen tekort zullen komen.
Terwijl de energietransitie op stoom komt, is de waarde van koper de lucht in geschoten. De afgelopen vier jaar is de prijs van een ton koper van 6400 naar 9000 dollar gestegen. Daardoor zijn elektrische bedrading en apparatuur en zelfs het ruwe, net gedolven metaal een aantrekkelijk doelwit geworden voor dieven. Overal ter wereld wordt voor honderden miljoenen aan koper gestolen – waarbij vele mensen om het leven komen. Wellicht met uitzondering van goud heeft geen enkel ander metaal zo veel dood en verderf gezaaid.
Het meeste koper wordt nog altijd gewonnen en verkocht door erkende bedrijven. Maar zelfs de legale koperindustrie heeft enorm veel schade aangericht. De kopermijnbouw heeft – in het westen van de VS, in Zuid-Amerika, in Centraal-Afrika – enorme stukken land en kilometers waterwegen vervuild.
Rampen
En het risico op rampen wordt groter, omdat van de rijkste en makkelijkst bereikbare koperertslagen de meeste inmiddels zijn ontgonnen. ‘Al het laaghangende fruit is geplukt,’ zegt Scott Dunbar, een voormalig mijnbouwkundig ingenieur uit Canada. De kwaliteit van het resterende erts in veel grote mijnen gaat snel achteruit. Dat betekent dat er steeds grotere stukken land moeten worden opengebroken om dezelfde hoeveelheid koper te winnen, waarbij dus ook steeds grotere hoeveelheden afval worden geproduceerd.
Het nieuwe koperfront ligt in Centraal-Afrika. Sinds de vroege jaren 2000 wordt daar flink geïnvesteerd, als reactie op de schreeuwende vraag naar grondstoffen in China’s groeiende economie. De meeste bedrijvigheid vindt plaats in de Democratische Republiek Congo, een groot land dat rijk is aan koper, diamanten, goud, kobalt en andere delfstoffen. De mijnbouw is goed voor ongeveer 80 procent van de exportopbrengsten. Weinig daarvan komt uiteindelijk bij de inwoners terecht; de meeste Congolezen moeten leven van minder dan 3 dollar per dag.
De grootste producent van ruw koper ligt echter aan de andere kant van de wereld. Chili houdt die titel al tientallen jaren en levert momenteel een kwart van al het ruwe koper ter wereld. Koper heeft het land enorme rijkdom gebracht, maar ook gezorgd voor plunderingen, onteigeningen en geweld.
Grootschalige mijnbouw begon in dit land meer dan een eeuw geleden, toen een Noord-Amerikaans bedrijf in het noorden er controle kreeg over Chuquicamata, een gebied waar de oorspronkelijke bevolking al eeuwenlang koper opgroef. Een tijdlang was het de grootste dagbouw- oftewel bovengrondse mijn ter wereld. De arbeidsomstandigheden waren armzalig en er werd vaak gestaakt. Toen de Chilenen in 1970 de socialist Salvador Allende als president kozen, was een van de eerste dingen die hij deed de Chileense kopermijnen nationaliseren, waaronder Chuquicamata. De Amerikaanse eigenaren van de mijn waren woedend. Drie jaar later werd Allende bij een door de VS gesteunde coup ten val gebracht.
Tegenwoordig wordt Chuquicamata gerund door overheidsbedrijf Codelco. Het terrein van de mijn strekt zich uit over de lage uitlopers van een bergketen in de Atacama-woestijn. Het is een van de droogste gebieden op aarde. De groeve zelf is gigantisch groot: meer dan 1,5 kilometer breed, ruim 3 kilometer lang en bijna een kilometer diep. Deze vormt het middelpunt van een krioelend complex van gebouwen en wegen vol huizenhoge vrachtwagens, omvangrijke machines en torenhoge schoorstenen, allemaal gehuld in stof en rook, als was het een industriële voorstad van Mordor.
De schatten die in deze mijnen worden opgegraven, trekken schaamteloze criminelen aan
De mijn heeft ook een verstrekkende impact op het omringende landschap. De schokgolven breiden zich uit in alle richtingen. Grijs-bruingestreepte bergen steengruis liggen verspreid over vele kilometers. Een door wallen van opgehoopte aarde en steen ingesloten bezinkingsbassin met vervuild water beslaat een oppervlakte zo groot als Manhattan.
En dan is er nog de schade die je niet direct ziet. Chuquicamata – en andere mijnen in de buurt – onttrekken enorme hoeveelheden water aan de waterhoudende grondlagen en bergstroompjes in de Atacama. Volgens Leonel Salinas, vertegenwoordiger van de plaatselijke bevolking in Lasana, een bescheiden verzameling huizen ongeveer 45 kilometer van Chuquicamata, zuigt de mijn het weinige water in het gebied weg. Akkerland droogt uit, waardoor de meeste boeren zich gedwongen zien naar de stad te verhuizen.
De schatten die in deze mijnen worden opgegraven, trekken schaamteloze criminelen aan. Bij het licht van de volle maan komen bandieten in Toyota Tundra-pick-uptrucks naast de treinen rijden die de koperplaten uit de mijnen in de Atacama naar de kust vervoeren. Ze springen op de wagons, snijden de touwen waarmee de 90 kilogram wegende metaalplaten bevestigd zijn door, gooien het koper achter in de rijdende pick-ups en verdwijnen in het donker.
In januari 2023 werd de belangrijkste zeehaven van Chili overvallen door een heel team van criminelen, dat een handjevol havenarbeiders overmeesterde en ervandoor ging met twaalf containers vol koper van Codelco, met een waarde van meer dan 4 miljoen dollar. Het is zo’n nijpend probleem dat de Chileense politie een speciale kopertaskforce heeft opgezet.
Niemand weet precies hoeveel koper er jaarlijks wereldwijd wordt gestolen. Dieven verkopen hun buit doorgaans aan sloop- en recyclebedrijven waar geen vragen worden gesteld over de herkomst. Daar wordt het omhulsel van de stroomkabels gestript en het koper versnipperd of gesmolten. Nadat het gestolen koper gezuiverd is, kan het worden vermengd met legaal verkregen koper, waarna het makkelijk op de officiële markt te verkopen valt; de herkomst valt dan niet meer te achterhalen. Maar je kunt gerust zeggen dat de hoeveelheid gestolen koper jaarlijks vele miljoenen, zo niet miljarden dollars waard is. In 2023 werd bij Aurubis, de grootste koperrecycler van Europa, middels een bijzonder gewaagde operatie voor 200 miljoen dollar aan koper en andere metalen gejat. De grootste roofovervallen, tenminste in de VS, zijn meestal inside jobs.
Opportunisten
Amerikaanse koperdieven zijn overigens vaak gewoon opportunisten. Je hebt niet bijzonder veel deskundigheid of lef nodig om in een leegstaand gebouw de bedrading los te trekken, achter een appartementencomplex een airconditioner open te breken of in een rustige buitenwijk een putdeksel mee te pakken. De kosten voor het repareren van de veroorzaakte schade gaat de waarde van het gestolen metaal echter vaak ver te boven. Uitgetrokken kabels hebben drinkwatervoorzieningen in Hawaii belemmerd, straatverlichting in Missouri en landingsbaanlichten in Washington uitgeschakeld en hele metrolijnen in New York stilgelegd. In de VS wordt de schade die door koperdiefstal jaarlijks wordt toegebracht aan gebouwen en bedrijven die behoren tot de vitale infrastructuur geschat op 1 miljard dollar.
In Zuid-Afrika hebben wijdverbreide armoede, een incompetente politie en torenhoge metaalprijzen van koperdiefstal een heuse bedrijfstak gemaakt. Mijnen zijn een dankbaar doelwit. Hun ondergrondse netwerken van schachten en tunnels hebben stroom nodig voor de verlichting en de graafmachines. Die stroom gaat uiteraard door kilometers kabel, onbewaakt en uit het zicht. Elke dag wagen honderden mensen hun leven om aan dat metaal te komen.
Deze dieven staan bekend als zama zama’s, wat in het Zulu zoiets betekent als ‘waag het erop’. Deze illegale mijnwerkers laten zich aan touwen of via handgemaakte ladders in mijnschachten zakken en dringen het netwerk van tunnels binnen. Daar zetten ze ondergrondse kampen op. Zama zama’s brengen soms weken of zelfs maanden in de tunnels door.
Het is een misdaad die verbazingwekkend vaak voorkomt en zeer veel schade aanricht. Het mijnbouwbedrijf Implats meldde in 2021 ongeveer 800 gevallen van kabeldiefstal. Vanwege gestolen kabels moeten sommige mijnen wekenlang dicht blijven.
Illegale mijnwerkers komen bij bosjes om bij gasexplosies, overstromingen door hevige regenval en andere ongelukken
En het is een buitengewoon gevaarlijke manier om aan de kost te komen. Illegale mijnwerkers komen bij bosjes om bij gasexplosies, overstromingen door hevige regenval en andere ongelukken. Boven de grond worden tientallen vrachtwagens overvallen die koper naar Zuid-Afrikaanse havens vervoeren. Ondertussen wordt het elektriciteitsnet zo vaak en zo zwaar geplunderd dat het hele land eronder lijdt. In 2021 meldde spoorbedrijf Transnet dat er meer dan 1000 kilometer aan bovenleidingkabels was gestolen. Zendmasten, waterpijplijnen en elektriciteitscentrales worden eveneens aangevallen. Een ziekenhuis in Johannesburg moest sluiten nadat er koperen leidingen, kabels en elektrische apparatuur waren gestolen.
De golf van koperdiefstal heeft in sommige arme townships een tegenreactie opgeroepen van geweld door burgerwachten. Vermeende dieven zijn aangevallen, in elkaar geslagen en worden soms zelfs gelyncht.
De Zuid-Afrikaanse overheid en mijnbedrijven zoeken ondertussen wanhopig naar een oplossing. Spoorweg- en elektriciteitsbedrijven vervangen het koperdraad soms door aluminium of een legering van koper en mangaan, maar niets geeft een betere geleiding en is beter bestand tegen corrosie dan koper. Om diefstal te ontmoedigen heeft de regering eind 2022 een verbod op de export van oud koper ingesteld, in de hoop de toegang tot de overzeese afzetgebieden voor gestolen koper af te snijden. De dieven lijken daar echter nauwelijks last van te hebben. Er zijn nog genoeg binnenlandse kopers, en het kost de smokkelaars die de waar naar het buitenland verschepen blijkbaar weinig moeite om het metaal langs de ontoereikende haveninspectie te krijgen.
Een effectievere benadering van het groeiende koperdiefstalprobleem zou kunnen zijn om de aandacht te verleggen van het aanbod naar de vraag. Al zal ook dat niet makkelijk worden. Maar bedenk bijvoorbeeld dat er wereldwijd meer dan een miljard auto’s rondrijden. Als die allemaal moeten worden vervangen door elektrische auto’s, zijn er ontzaglijk grote hoeveelheden koper nodig, voor zowel de productie als het laadnetwerk. Als we in plaats daarvan het openbaar vervoer zouden uitbreiden, e-bikes zouden subsidiëren en onze steden beter zouden inrichten op voetgangers, hebben we er veel minder van nodig.
Het moet ons lukken om die baanbrekende overstap naar duurzame energie te maken. Maar we moeten ook inzien dat de koolstofvrije, door zon en wind aangedreven toekomst die we ons graag voorstellen haar eigen gevaren voor mens en planeet met zich meebrengt.
De VS zagen modulaire constructie ooit als een efficiënte manier om veel woningen op grote schaal te bouwen, maar Zweden pakte het idee op en bracht het in de praktijk.
Als architect weet Ivan Rupnik wel wat de oplossing is voor het Amerikaanse tekort aan betaalbare woningen: meer huizen bouwen. Vandaag nog mee beginnen. Maar de manier waarop in de Verenigde Staten huizen worden gebouwd zit die snelheid flink in de weg.
Jaren geleden wees Rupniks Kroatische oma, zelf ook architect, hem op een interessante oplossing voor dit vraagstuk: modulaire huizenbouw, zoals die in de jaren vijftig en zestig in Europa werd toegepast. Rupnik was onder de indruk: die geprefabriceerde huizenblokken, en dan vooral de appartementencomplexen uit de Sovjettijd, waren vaak lelijk en ontzettend eentonig, maar er werden op die manier wel in no time miljoenen woningen uit de grond gestampt.
Geïntrigeerd door dit fenomeen begon Rupnik voor zijn promotietraject onderzoek te doen naar modulaire huizenbouw. Hij stuitte op een oud krantenartikel waarin iets verrassend werd vermeld: bij een woningbouwproject genaamd Operation Breakthrough waren van 1971 tot 1973 bijna drieduizend woningen industrieel gebouwd – in de Verenigde Staten nog wel. Hoe kon het dat hij hier nog nooit van had gehoord?
Omdat hij er verder nergens informatie over kon vinden, wendde Rupnik zich tot het ministerie van Volkshuisvesting en Stedelijke Ontwikkeling, dat het programma ooit had opgezet. In 1969, toen Operation Breakthrough werd aangekondigd, bestond dit ministerie nog maar vier jaar en was betaalbare woonruimte nog een thema voor zowel Republikeinen als Democraten. De man achter het plan, voormalig Republikeins gouverneur George Romney (de vader van Mitt) presenteerde het als een beginnersles economie: als je het woningaanbod snel laat groeien, gaat de prijs snel omlaag. Romney zei dat er binnen tien jaar 26 miljoen huizen gebouwd moesten worden, bijna drie keer zoveel als in de tien jaar ervoor. De enige manier om dat voor elkaar te krijgen, zei hij, was door het bouwproces te industrialiseren.
Productiviteit
Waar bijna elke andere sector sinds 1968 productiever is geworden, is de productiviteit in de huizenbouw – de hoeveelheid werk die één arbeider in één uur uitvoert – met 50 procent afgenomen. Volgens [financieel dienstverlener] Freddie Mac wordt er in de VS amper genoeg gebouwd om het bestaande tekort van zo’n vier miljoen woningen niet nog verder te laten oplopen. En dat terwijl er in de komende jaren door bevolkingsgroei, klimaatverandering en het natuurlijke verval van de bestaande woningvoorraad alleen maar meer huizen nodig zullen zijn.
Het tekort aan woningen was in 1969 al een probleem. Romney zag in dat bedrijven vanwege lokale bouwverordeningen en bestemmingsplannen niet in staat waren om op te schalen. Het idee achter Operation Breakthrough was daarom om de enorme koopkracht van de federale overheid in te zetten om een grote afzetmarkt te garanderen, en in de tussentijd de wettelijke obstakels voor industrialisatie in kaart te brengen en aan te pakken.
Verdeeld over het land werden negen locaties geselecteerd. Maar in 1976 besloot het Congres dat het programma te veel geld kostte en dat proefprojecten niet de taak van het ministerie waren. Nog geen tien jaar na de aankondiging kwam er alweer een einde aan Operation Breakthrough.
Toen Rupnik zich wat verder in verdiepte, stond hij ervan versteld wat het programma allemaal voor elkaar had gekregen. Wat hem betrof had het experiment iets heel belangrijks laten zien: als je eenduidige nationale bouwvoorschriften invoert, speelt de sector daar vanzelf op in. Met andere woorden: de obstakels die snelle woningbouw in de weg stonden waren niet technisch, maar institutioneel van aard.
Waar Operation Breakthrough in de VS maar weinig effect had, wist deze andere landen ingrijpend te beïnvloeden. Japan stuurde een delegatie die de bouwlocaties bezocht en de verslagen bestudeerde. Tegenwoordig is bijna de hele bouw in Japan geïndustrialiseerd en heeft 15 procent van de huizen een prefab stalen frame. In Zweden vindt 45 procent van de bouw industrieel plaats; hoge gebouwen worden er bovendien vaak gemaakt van hout, het favoriete bouwmateriaal in de VS, en ook het milieuvriendelijkste.
‘De Zweedse regelgeving is een stimulans voor innovatieve oplossingen en leidt tot minder verspilling’
Het opvallendste verschil tussen de VS en Zweden zit hem in de regelgeving. Amerikaanse bouwvoorschriften proberen gebouwen veilig te maken door precies voor te schrijven welke materialen er moeten worden gebruikt, en hoe (normatieve regels). In Zweden doet de overheid dat door doelstellingen te bepalen en de manier om die te bereiken aan de bouwende partij over te laten (prestatieregels). Zo schrijven Amerikaanse bouwrichtlijnen bijvoorbeeld voor hoe dik brandwerende gipsplaten moeten zijn, hoeveel lagen ervan nodig zijn en met hoeveel schroeven ze bevestigd moeten worden. De Zweedse wetgeving daarentegen vereist dat een muur bijvoorbeeld twee uur lang brandwerend moet zijn, en laat het vervolgens aan bouwkundigen en fabrikanten over om uit te zoeken hoe ze dat voor elkaar krijgen. De taak van de toezichthouder is om het werk van de bouwkundig ingenieur te controleren.
Niet doorgebroken
Operation Breakthrough was een ambitieus huisvestingsprogramma dat in 1969 werd gelanceerd door George Romney, vier maanden nadat hij was toegetreden tot het kabinet van president Richard Nixon als minister van Huisvesting.
Het doel van Operation Breakthrough was betaalbare woningen voor arme Amerikanen te bouwen. De aanpak was gebaseerd op Romneys ervaring in de auto-industrie.
In de fabriek vervaardigde modulaire bouwtechnieken moesten de kosten aanzienlijk te verlagen.
Naast de technische innovaties had Operation Breakthrough ook sociale doelstellingen. De introductie van modulaire bouwtechnieken en prefabhuizen kon bijdragen aan desegregatie. Romney wilde een einde maken aan het idee dat mensen alleen in buitenwijken zouden wonen tussen mensen van dezelfde economische en sociale klasse.
Maar dat wilde niet iedereen. Het programma stuitte op sterke weerstand in de buitenwijken en verloor steun in het Witte Huis. Daarna verdween het langzaam van de agenda omdat het politiek gevoelig kwam te liggen voor president Nixon.
Meer dan de helft van onderzoeksfondsen in die periode werd besteed aan Operation Breakthrough. Het programma leidde uiteindelijk niet tot een revolutie in de woningbouw.
Het resultaat is in beide gevallen een brandwerende muur en een veilige manier van bouwen, maar in de VS moet aan elk woonhuis een vergunning worden verleend. Tijdens de bouw moet het werk vaak worden stilgelegd, omdat inspecteurs op gezette tijden langskomen voor inspectie. Dat draagt bij aan een algehele vertraging die zo’n beetje iedereen frustreert, behalve de kredietverstrekker, die rente ontvangt over de financiering. De Zweedse regels leiden tot meer werk aan de voorkant, waarbij de aannemer moet laten zien dat zijn manier van werken deugt, maar fabrieksprocessen die aan de prestatieregels voldoen kunnen worden gecertificeerd. Dat is een stimulans voor innovatieve oplossingen en leidt tot minder verspilling.
Bij huizen die vooraf in de fabriek worden gebouwd blijven aanpassingen tot een minimum beperkt, aangezien klanten doorgaans een keuze maken uit standaard raamwerken en ze na een bepaald moment geen wijzigingen meer kunnen doorgeven. Het voordeel van fabrieksbouw is kwaliteitscontrole en snelheid. De echte winst, voor de lange termijn, ontstaat door het verder stroomlijnen van het constructieproces en door snelle levering. Het gaat niet om het goedkoopste product, maar om de goedkoopste oplossing.
Uitdagingen
De bouwsector is goed voor 40 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot. In Zweden is dat echter maar 20 procent, omdat er zo veel met hout wordt gebouwd, een materiaal dat in overvloed in het land aanwezig is. CO2 wordt opgeslagen in de gekapte bomen en in bomen die ter vervanging worden geplant. Als bouwmateriaal mag hout dan wat duurder zijn, ermee bouwen bespaart energie en tijd. Daardoor kunnen ontwikkelaars bouwleningen sneller afbetalen en woningen sneller verhuren.
Hoewel de voordelen van modulair bouwen glashelder voor Rupnik glashelder zijn, zijn Amerikaanse pogingen om op deze manier te bouwen tot nog toe moeilijk van de grond gekomen.
Wat in de VS uiteindelijk de doorslag zou kunnen geven om toch industrieel te gaan bouwen, is een tekort aan geschoolde arbeidskrachten. Daar is momenteel al sprake van als het gaat om het bouwen van dakspanten, de houten frames waar een dak op steunt. Daarvoor moeten heel nauwkeurig hoeken worden gezaagd, en dat is een vaardigheid waar niet veel bouwvakkers over beschikken; daarom worden deze constructies tegenwoordig veelal in de fabriek gemaakt.
En het arbeidstekort dreigt alleen maar erger te worden. In de klassieke bouw werken bouwvakkers bij weer en wind en op onregelmatige tijden; bovendien is er veel fysieke kracht voor nodig. In een fabriek is dat doorgaans allemaal niet het geval. Een interessante statistiek: in de VS bestaat nog geen 15 procent van de bouwvakkers uit vrouwen; bij Lindbäcks is dat ruim 30 procent.
Productiviteit betekent sneller meer vaste woningen voor meer mensen. Die snelheid zorgt misschien wel voor de grootste besparing op de lange termijn; je voorkomt ermee dat mensen op straat belanden door ze veiligheid, een gemeenschap en een vaste school te bieden.
ls er vijftig jaar geleden iets meer aandacht aan was besteed, dan had de huizenmarkt in de VS er nu heel anders uitgezien
Bij industrieel bouwen is snelheid de manier om tot betaalbaarheid te komen. De besparing op arbeid en materiaal is weliswaar gering, maar als je in relatief korte tijd veel meer units oplevert, gaat de marktprijs van al die units omlaag. Dat was het doel van Operation Breakthrough, en dat is ook de belangrijkste boodschap van MOD X, het mede door Rupnik opgezette bedrijf dat geïndustrialiseerd bouwen wil bevorderen.
Rupniks bedrijf bereidt zich voor op het analyseren van de wettelijke obstakels voor modulaire bouw in zes pilotregio’s. Hij staat ervan versteld hoe goed de ideeën die aan Operation Breakthrough ten grondslag lagen nog steeds standhouden. Maar het frustreert hem ook. Als er vijftig jaar geleden iets meer aandacht aan was besteed, dan had de huizenmarkt in de Verenigde Staten er nu wellicht heel anders uitgezien. Dan zouden architecten misschien wel meer van die mooie prefabhuizen ontwerpen. Dan zouden normatieve regels die innovatie in de weg staan misschien allang zijn aangepast. En dan zou het misschien niet zo moeilijk zijn om een betaalbare woning te vinden. Goedkopere huizen zijn minder rendabel en daar zijn mensen met lagere inkomens dus de dupe van.
De enige manier om vooruitgang te boeken, meent Rupnik, is terugkeren naar de ambitie van Operation Breakthrough en vol inzetten op de kracht van industrialisatie. ‘Een andere keuze is er niet.’
Internetgrapjes – beter bekend als memes — worden steeds prominenter in politieke communicatie, ook in Kamala Harris’ presidentscampagne. Terwijl sommigen dit zien als een moderne manier om kiezers te bereiken, wijzen anderen op de risico’s van deze strategie.
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – tijdelijk al vanaf €1,50 per maand – op 360 Magazine.
‘Inzetten op internetcultuur is een riskante strategie’
‘Als je niet veel weet van internetcultuur, kan het zijn dat je enige interpretatie nodig hebt om de recente Amerikaanse verkiezingen te begrijpen’, schrijft The Guardian-columnist Nesrine Malik. Ze legt uit hoe internetcultuur en memes steeds sterker verweven zijn met de Amerikaanse politiek.
Volgens Malik was de Democratische Nationale Conventie (DNC) bij uitstek een oefening in het combineren van politiek en theatrale castings, beroemdheden, muziek, drama en internetverwijzingen. ‘Neem bijvoorbeeld Nancy Pelosi, die werd geïntroduceerd als de “Mother of Dragons”, een personage uit de hitserie Game of Thrones. Het internet heeft haar inmiddels omgedoopt tot “brat before brat was brat”.’ Het woord ‘brat’ verwijst naar het gelijknamige album van popartiest Charli XCX en betekent een zelfverzekerde, nonchalant rebelse vrouw. ‘Kamala Harris kreeg de titel “brat” op het moment dat Joe Biden opstapte, en nu is Harris’ moeder – die een Indiase afkomst heeft en alleenstaand is – uitgeroepen tot de “überbrat”; nog meer brat dan haar dochter,’ legt ze uit.
‘Harris heeft deze mix van populaire cultuur en internettrends perfect benut door liberalen te geven wat ze zo hard nodig hebben: een Beyoncé-moment.’ Volgens New York Times-columnist Charles M. Blow beleeft Harris haar eigen renaissance – een verwijzing naar de spectaculaire tournee die Beyoncé tot popicoon maakte. Het gerucht dat Beyoncé als verrassingsgast op de DNC zou verschijnen, zorgde voor veel speculatie, ‘alsof haar aanwezigheid alleen al de campagne zou zegenen’.
Memes, beroemdheden en culturele symboliek zijn niet alleen de taal geworden van politieke prestaties, maar ook van politieke analyse en berichtgeving in de media. ‘De werelden van sociale media en politiek zijn volledig naar elkaar toegegroeid. Harris’ transformatie zelf, binnen enkele dagen, van een relatief onopvallende vicepresident tot een internetspektakel, heeft het hele narratief van de verkiezingen veranderd,’ aldus Malik.
‘Politieke levens worden steeds meer bepaald door clips en fragmenten’
Haar snelle rehabilitatie tot de ‘Beyoncé van de politiek’ komt volgens de columnist deels voort uit paniek. Even leek het er namelijk op dat Biden zijn hakken in het zand zou zetten en zou weigeren een stap opzij te zetten – ‘wat Donald Trump een overwinning zou hebben opgeleverd’. De moordaanslag op Trump gaf zijn campagne een boost. Versterkt door memes, muziek en online reacties leek Trump voor veel Amerikanen een krachtige held tegenover een zwakke zittende president. ‘Harris dook op toen alles verloren leek. Ze werd gepresenteerd als een mengeling van vrolijke culturele verwijzingen en hoop.’
Voor wie ‘het presidentschap van Barack Obama zag omslaan in de nachtmerrie van Trump’, komt deze stormachtige rehabilitatie van Harris als geroepen. De kans op een nieuw Obama-tijdperk lijkt binnen handbereik, mits Harris haar beloftes waarmaakt. ‘Deze druk leidt tot een sterke focus op het gewenste resultaat, met weinig ruimte voor kritische evaluatie. Er is sprake van een infantiel publiek dat niet te vertrouwen is in een mediatijdperk waar politieke levens steeds meer worden bepaald door clips en fragmenten.’
‘In plaats van een duurzame beweging op te bouwen, richt deze strategie zich vooral op dopamineverslaafde consumenten’
Deze neigingen zijn mogelijk ook versneld door het reële vooruitzicht van een tweede termijn van Trump en de alomtegenwoordige schaduw die hij sinds 2016 heeft geworpen over de Amerikaanse politiek. ‘Sinds zijn eerste verkiezing is er onder Trumps heerschappij een wrede rechtse beweging gegroeid. Democraten hopen misschien dat het alternatief voor deze duisternis ligt in het presenteren van Harris als de “president van vreugde”, zoals Bill Clinton haar onlangs noemde.’
Maar als je mensen alleen een grappige, oppervlakkige kant van jezelf laat zien, zullen ze ook op dezelfde manier reageren. ‘Het internet is wispelturig. In plaats van een duurzame beweging op te bouwen, richt deze strategie zich vooral op dopamineverslaafde consumenten die zich naar alle kanten toe kunnen laten beïnvloeden.’ Democraten zouden er volgens Malik wel eens achter kunnen komen dat de kiezer onvoorspelbaar is en zich niets aantrekt van partijlijnen of politieke conventies. ‘Deze mememachine is een riskante strategie bij verkiezingen waar veel op het spel staat.’
‘Memes kunnen authenticiteit tonen en de pogingen om een karikatuur van haar te maken de kop indrukken’
‘De geschiedenis suggereert dat memes Kamala Harris kunnen helpen winnen’, schrijft universitair hoofddocent geschiedenis aan het Wentworth Institute of Technology Allison Lange in Time. Sociale media staan vol met filmpjes van Kamala Harris waarin ze lacht en danst. Ze bevatten liedjes van de popsterren van deze zomer – van Charli XCX en Chappell Roan tot Taylor Swift – en inmiddels beroemde uitspraken van Harris. Met een lach zegt ze: ‘Denk je dat je uit een kokosnootboom bent gevallen? Je bestaat in de context van alles waarin je leeft en wat er was voordat je geboren werd.’ Het citaat komt uit een toespraak in mei 2023.
‘Deze video’s lijken misschien uit het niets te komen – maar ze zouden de sleutel tot de overwinning voor Harris kunnen zijn’, suggereert Lange. ‘Ze gaan in tegen Republikeinse pogingen om de vicepresident, en vooral haar lach, negatief te framen voor kiezers.’ Tijdens een bijeenkomst op 20 juli, de dag voordat ze genomineerd werd voor de Democratische Partij, riep Donald Trump haar uit tot ‘laughing Kamala’. Hij vroeg zijn publiek: ‘Heb je haar zien lachen? Ze is gek. Weet je, je kunt veel aflezen aan een lach. Nee, ze is gek.’
De memes die sociale media overspoelen, stellen Trumps framing van de vicepresident ter discussie
De memes die sociale media overspoelen, stellen Trumps framing van de vicepresident ter discussie. ‘Harris lijkt er cool in. De populaire video’s geven haar een reële kans om het lot te vermijden dat de eerste vrouwelijke presidentskandidaat, Victoria Woodhull, trof in 1872.’
Victoria Woodhull werd geboren in 1838 in Ohio en verhuisde op dertigjarige leeftijd naar New York City met haar zus, Tennessee Claflin. Samen werden ze de eerste vrouwelijke effectenmakelaars op Wall Street en richtten ze Woodhull & Claflin’s Weekly op, de eerste wekelijkse krant uitgegeven door vrouwen. In die tijd verwachtte de Amerikaanse samenleving dat vrouwen zich op huishoudelijke taken zouden richten. Woodhulls carrière ging tegen deze norm in en bracht haar zowel oprechte belangstelling als ook veel hoon. Ze genoot grote populariteit en werd genomineerd voor het presidentschap, maar ondervond ook aanzienlijke weerstand.
De media maakten gebruik van spotprenten om haar imago te ondermijnen. Harper’s Weekly drukte een paginagrote spotprent van Woodhull af als duivel, compleet met vleugels en hoorns. Ook verschenen er spotprenten die haar en haar zus seksualiseerden, wat hun reputatie verder schaadde. Woodhull probeerde negatieve stereotypen te weerleggen door zich bijvoorbeeld in traditionele mannelijke kleding te laten portretteren. Maar kranten konden destijds geen foto’s drukken, waardoor deze tegenreactie het grote publiek niet bereikte.
‘Ze doen wat Woodhull niet voor elkaar kreeg: de negatieve aanvallen van de Republikeinen omzetten in positieve’
‘Door het onvermogen van Woodhull om de karikatuur van haar als duivels en losbandig te weerleggen, was haar campagne gedoemd te mislukken’, schrijft de hoogleraar. ‘Vandaag doen Harris’ aanhangers wat Woodhull niet voor elkaar kreeg: de negatieve aanvallen van de Republikeinen omzetten in positieve.’ Toen de populaire zangeres Charli XCX op 21 juli postte ‘kamala IS brat’, herkende Harris’ team dat de popster de kandidaat steunde met een verwijzing naar haar laatste album. Ze pasten hun eigen socialemediaprofiel aan naar het licht vervaagde lettertype tegen een limoengroene achtergrond van Charli XCX‘s albumcover. Vervolgens werd Harris op 25 juli lid van TikTok, het platform waar veel van de huidige memes vandaan komen. ‘Het team van Harris kan bekendheden zoals Charli XCX en haar fans inzetten om een breed publiek aan te spreken, op een manier waar Victoria Woodhull jaloers op zou zijn geweest.’
Volgens Lange biedt deze socialemediacampagne – samen met Harris’ advertenties, toespraken en interviews – de kans om het publieke imago van Harris te bepalen voordat Trump dat doet. Terwijl haar strategen zullen proberen hun eigen verhaal te creëren, kunnen de memes van Harris op sociale media net zo waardevol zijn. ‘De video’s kunnen haar menselijkheid, expertise en wereldbeelden overbrengen en de Republikeinse pogingen om een karikatuur van haar te maken de kop indrukken. Ze kunnen viraal gaan en authentieker aanvoelen dan betaalde reclame.’ Als ze succesvol zijn, stellen ze Harris in staat om haar eigen zaak te bepleiten op haar eigen voorwaarden – ‘iets waar Victoria Woodhull nooit de kans toe heeft gekregen’.
De eventuele terugkeer van Donald Trump als president van de Verenigde Staten zou een existentieel risico kunnen vormen voor de toch al breekbare Europese eenheid. Hoe moet er worden samengewerkt als kwesties variërend van handelsbeleid tot de strijd tegen klimaatverandering en de verdediging van Europees grondgebied zo ver uit elkaar liggen?
Dit is het moment dat de meeste Europese leiders nooit hoopten mee te zullen maken. De datum is 7 november 2024, twee dagen nadat Donald Trump de Democraten opnieuw versloeg in de Amerikaanse presidentsverkiezingen, en nu al heeft de herkozen president aangekondigd dat hij Oekraïne zal dwingen een vredesakkoord met Rusland te sluiten en gebieden af te staan die het Kremlin heeft opgeëist.
De leiders van Europa, die in Boedapest bijeen zijn voor een vergadering van de Europese Politieke Gemeenschap, kijken uit over de majestueuze Donau met maar één ding in gedachten: hoe hierop te reageren? Kunnen ze zich verzetten tegen de oppositie van Trump en Kyiv eindelijk geven wat het maar nodig heeft, zoals een groep leiders rond de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Franse president Emmanuel Macron betogen? Moeten ze het voorbeeld van de Hongaarse premier Viktor Orbán volgen en Trumps initiatief om het conflict te beëindigen verwelkomen?
Zou het niet beter zijn om met Washington samen te werken en de deal mede vorm te geven, zoals de Duitse en Italiaanse delegaties volhouden? En vooral, hoe kunnen de leiders van het continent voorkomen dat de sterke wending in het Amerikaanse buitenlandse beleid hun landen uit elkaar drijft? De terugkeer van Trump in het Witte Huis is geen zekerheid, maar de mogelijkheid dwingt de leiders van Europa om na te denken over dit soort scenario’s en te worstelen met de bijkomende vragen.
Obstakels
De terugkeer van de voormalige reality-tv-ster aan de macht zou niet alleen de grootste test zijn in de trans-Atlantische betrekkingen in de naoorlogse geschiedenis, maar ook een existentieel risico kunnen vormen voor de Europese eenheid. De spanningen over hoe samen te werken met ’s werelds machtigste land kan het continent verdelen over kwesties variërend van handelsbeleid tot de strijd tegen klimaatverandering en de verdediging van Europees grondgebied. Europa overleefde natuurlijk het eerste presidentschap van Trump, maar alles wijst erop dat het deze keer moeilijker zal zijn, nu twee oorlogen en een voortdurende energiecrisis het continent onder druk zetten.
Trump is na twee afzettingen en een reeks civiele en strafrechtelijke vervolgingen weer aan de macht gekomen en zal waarschijnlijk niet de behoefte voelen om zijn impulsen te temperen of zich te omringen met functionarissen die aandringen op gematigdheid. Cruciaal is dat, terwijl het mogelijk was om Trumps eerste termijn af te doen als een aberratie – een geopolitieke storm die we hebben overleefd –, zijn terugkeer de verschuiving in het Amerikaanse buitenlands beleid zou bestendigen.
Dat zou Europa – en de Europese Unie in het bijzonder – dwingen om iets te doen waartoe het in het verleden slecht in staat is gebleken: een gemeenschappelijk antwoord vinden én zich daaraan houden. ‘Het is geen algemene regel dat een crisis leidt tot Europese integratie,’ zegt Nicolai von Ondarza, een expert in EU-beleid aan het Duitse Instituut voor Internationale en Veiligheidszaken, een denktank voor buitenlands beleid die de Duitse regering adviseert. ‘Er zijn aanzienlijke obstakels die overwonnen moeten worden om een tweede presidentschap van Trump om te zetten in een moment van Europese eenheid.’
Geen diepere boodschap
In de Financial Times schrijft Janan Ganesh dat omgaan met Trump helemaal niet zo moeilijk is.
Er zijn twee dingen die je moet weten.
1. Hij is ‘transactioneel’ ingesteld, ‘en niet op een al te gewiekste manier’. Meer voor de een betekent minder voor de ander. Als de VS een tekort hebben op hun lopende rekening met China, is dat een verlies. Als de VS een onevenredig deel van de rekening van de NAVO betalen, zijn ze sukkels – ongeacht wat Amerika er allemaal voor terugkrijgt.
Die houding brengt Europa in een slechtere én een betere positie dan sommigen denken. Trump zou bereid zijn om het continent voor een dollar te verkopen. Maar hij kan er ook voor een dollar toe worden overgehaald om dat níét te doen. Als het continent meer uitgeeft aan defensie, en daar heeft het een begin mee gemaakt, valt zijn belangrijkste bezwaar tegen de NAVO weg. Als Trump moppert over ‘achterstallige’ bondgenoten, bedoelt hij daar niets anders mee. Geen minachting voor het Westen of bewondering voor roofzuchtige dictators; slechts zijn eeuwige overtuiging dat Amerika wordt opgelicht.
2. In onderhandelingen wil hij per se een overwinning kunnen claimen. In 2018 nam Trump genoegen met een herziene versie van het Noord-Amerikaanse vrijhandelsakkoord. In 2020 ondertekende hij wat hij een ‘historisch’ handelsbestand met China noemde – in ruil voor een niet-afdwingbare toezegging van Xi Jinping om 200 miljard dollar extra aan Amerikaanse goederen te kopen.
Het is moeilijk te zeggen wat hem meer krenkt: in een deal het onderspit delven, of worden gezien als iemand die niet in staat was de deal naar zijn hand te zetten. ‘Het is dus zaak hem op zijn woord te geloven en ons te richten op de kwestie van het geld. Want nogmaals: zijn woorden zijn geen codetaal voor een diepere boodschap.’
Trumps plan voor Oekraïne begint al vorm te krijgen, volgens twee mensen die bekend zijn met de gedachten van de voormalige president. Hij zou er bij Zelensky op aandringen de Krim en delen van de Donbas af te staan om de Russische president Vladimir Poetin ertoe over te halen de oorlog te beëindigen, een plan waarover The Washington Post voor het eerst berichtte.
Minder duidelijk is wat zijn bedoelingen zijn met de NAVO, de alliantie die sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog garant staat voor de veiligheid in Europa. De twee mensen die bekend zijn met de gedach ten van Trump zeiden dat hij zijn zinnen heeft gezet op het verminderen van de betrokkenheid van Amerika, misschien door te weigeren topontmoetingen bij te wonen of door het Amerikaanse leger te laten afzien van gezamenlijke oefeningen.
‘Het feit dat het Congres die toevoeging nodig achtte, geeft aan dat er oprechte zorgen zijn in Washington’
Bezorgdheid over wat Trump zou kunnen doen heeft het Amerikaanse Congres ertoe aangezet in de wet de eis op te nemen dat wetgevers elke formele terugtrekking van de VS uit het bondgenootschap moeten goedkeuren. Maar dat is een schrale troost voor de Europeanen als het aankomt op de vraag of Trump de verplichtingen die Washington in het kader van het bondgenootschap is aangegaan, ook daadwerkelijk nakomt.
‘Het feit dat het Congres die toevoeging nodig achtte en dat president Biden bereid was om te ondertekenen, geeft aan dat er oprechte zorgen zijn in Washington,’ zegt Brad Bowman van de Foundation for Defense of Democracies, een denktank in Washington. ‘En dat het constitutionele kader blijkbaar onduidelijk is als het gaat om zijn bevoegdheid om dit te doen.’
Trump hoeft zich niet terug te trekken uit het bondgenootschap om er effectief een einde aan te maken. In februari trok hij de naleving door Washington van artikel 5 van de NAVO over wederzijdse verdediging in twijfel, dat vereist dat bondgenoten elkaar steunen als een van de leden wordt aangevallen, waarbij hij verklaarde dat hij Rusland zou ‘aanmoedigen’ om NAVO-leden aan te vallen die niet genoeg geld aan defensie uitgeven. In ieder geval vereist artikel 5 geen militaire steun, maar alleen dat een NAVO-lid ‘de acties onderneemt die het nodig acht om de aangevallen bondgenoot bij te staan’.
Trump zou het alleen maar ‘nodig kunnen vinden om zijn bezorgdheid uit te spreken in de VN-Veiligheidsraad, en meer niet’, aldus Bowman. ‘Of hij geeft een verklaring af en zegt: Hé Poetin, dat is niet goed. Je moet ermee ophouden.’ Dat de EU moeite zou hebben om een gemeenschappelijk antwoord te formuleren op een presidentschap van Trump, blijkt uit haar reactie op de grootschalige invasie van Poetin in Oekraïne. Terwijl de Russische troepen verder westwaarts trokken, stonden EU-politici in de rij om een dringende heroverweging van de Europese veiligheid te eisen. Terwijl Duitsland – de slapende militaire reus van het blok – een nieuw tijdperk in het defensiebeleid afkondigde, zwoeren leiders uit de hele EU om hun legers te versterken en de samenwerking te versterken.
Geld bundelen
Hoewel het blok enige vooruitgang heeft geboekt, door afspraken om geld te bundelen om wapens voor Oekraïne te kopen en de wapenproductie op te voeren, verliep de daadwerkelijke uitvoering van dit beleid traag als gevolg van wanbetalingen, meningsverschillen over hoe het geld bij elkaar te krijgen en gekibbel over waar het aan te besteden.
Een gezamenlijk leenplan om de militaire uitgaven te verhogen, gesteund door Estland en Frankrijk, heeft tot felle tegenstand geleid in andere hoofdsteden, met name Berlijn. Terwijl het politieke momentum voor zo’n plan groeit, leidt de weerstand van Duitsland er nu toe dat het blok nadenkt over alternatieven.
‘Als het gaat om het gevoel van urgentie van de EU over kwesties als concurrentievermogen of defensie, zou Trump voor de organisatie kunnen zijn wat de financiële crisis was: een wake-upcall om dingen in beweging te zetten,’ zei de Belgische minister van Financiën Vincent Van Peteghem, die momenteel de vergaderingen van de EU-ministers van Financiën voorzit waarin ook defensie-uitgaven worden besproken. ‘Als hij gekozen zou worden, zou dat veel in gang zetten.’ Voor landen die aan Rusland grenzen, is het de vraag of dat ‘vele’ genoeg zou zijn, en of het niet te laat is. ‘Als Trump wordt gekozen, moeten we ons best doen om de meest tragische gevolgen te voorkomen,’ zei Rasa Juknevičienė, een voormalige Litouwse minister van Defensie die nu Europees parlementslid is.
‘We zullen niet op tijd klaar zijn als de Verenigde Staten ons laten vallen. We hebben te weinig tijd.’ Als het aankomt op nucleaire afschrikking, is het grootste deel van Europa afhankelijk van Amerika, aangezien alleen het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk in het bezit zijn van hun eigen kernkoppen. Het Verenigd Koninkrijk heeft ongeveer tweehonderd kernkoppen, waarvan een deel voor de NAVO bestemd is. Frankrijk heeft er ongeveer driehonderd, maar die zijn alleen bestemd voor de nationale defensie.
De afgelopen jaren heeft Parijs herhaaldelijk aangeboden om de rol van haar nucleaire afschrikking in een Europese context te bespreken, maar Duitsland is tot nu toe niet op dat aanbod ingegaan. Noch het Franse noch het Britse systeem zou een geloofwaardige afschrikking vormen als de Amerikaanse nucleaire afschrikking zou wegvallen, zegt Von Ondarza, de expert in het buitenlands beleid van de EU. Nu al wakkert de angst hiervoor debatten aan over de vraag of landen moeten herbewapenen, wat zou kunnen leiden tot een wereldwijde wapenwedloop.
In Duitsland heeft Joschka Fischer, voormalig minister van Buitenlandse Zaken van de Duitse Groenen, gezegd dat de EU haar eigen kernwapens nodig heeft en in Polen gaan stemmen op voor een binnenlands wapenarsenaal. Hoe dit alles past binnen het Europese veiligheidskader blijft onduidelijk. ‘De EU is op dit moment op geen enkele manier in staat om antwoord te geven op zeer fundamentele vragen: Wie zou eigenlijk de rode knop indrukken?’ zei Von Ondarza. ‘Is het alleen de Franse president? Zou het de EU kunnen zijn? En zo ja, is het dan de voorzitter van de Europese Commissie of de voorzitter van de Europese Raad?’
Een tweede presidentschap van Trump zal net zo zijn als in 2016, ‘maar tegelijkertijd zo veel erger’
Om het nog erger te maken zouden de Europese leiders waarschijnlijk onder druk komen te staan van een groot aantal door Trump geleide beleidsmaatregelen die net zo goed ontworpen kunnen zijn om hen uit elkaar te trekken. Een tweede presidentschap van Trump, zei een andere EU-functionaris, zal net zo zijn als in 2016, ‘maar tegelijkertijd zo veel erger’. Daarom werkt Brussel aan een plan om de gevolgen van de stemming in november in kaart te brengen, inclusief strafmaatregelen als Trump zijn eigen heffingen oplegt aan het blok.
Op het gebied van handel heeft de voormalige president nauwelijks een geheim gemaakt van zijn plannen om zijn ‘America First’-agenda nieuw leven in te blazen. Zijn dreigement van afgelopen zomer om tijdens zijn tweede termijn een importheffing van 10 procent in te voeren, bezorgde Europa, waar de economie sterk afhankelijk is van de export naar de VS, koude rillingen.
Door de oorlog in Oekraïne en de wens om de economische banden met Rusland te verbreken, is Europa voor zijn energievoorziening ook afhankelijk geworden van de VS. Bijna 50 procent van zijn LNG-leveringen komt uit dat land – bijna het dubbele van vóór de grootschalige invasie. Een tweede ambtenaar van de Commissie toonde zich bezorgd dat Trump de productie van fossiele brandstoffen zou kunnen opvoeren en de gasprijzen zal gebruiken als hefboom in zijn onderhandelingen met Europa, door Amerikaanse bedrijven onder druk te zetten om de prijzen te verhogen of de levering te beperken door middel van licenties. Hoewel dit verstorend zal zijn voor de economie, hopen Europese functionarissen de gevolgen van een herkiezing van Trump voor het klimaat te kunnen beperken.
‘Vroeger maakte het uit’ of de VS deel uitmaakten van het Akkoord van Parijs, het klimaatverdrag waar Trump zich in 2017 uit terugtrok, zei de tweede ambtenaar van de Commissie. Maar nu ‘is de groene energietransitie volledig onstuitbaar’. De concurrentie om dominantie op het gebied van groene economie betekenen dat de EU, China, India en andere landen zich niet zouden laten afschrikken door een Amerikaanse ommezwaai, aldus de ambtenaar. Het lot van Europa tijdens een tweede presidentschap van Trump zal grotendeels afhangen van de vraag of het verenigd kan blijven, benadrukken ambtenaren en diplomaten.
‘We moeten eenheid tonen zoals we de laatste keer deden toen hij president was,’ aldus Alva Finn, uitvoerend directeur van het Europees Liberaal Forum, een denktank in Brussel. ‘We hebben het de vorige keer opgelost en hopelijk kunnen we het weer doen, als we als blok verenigd blijven, zoals we eerder deden.’ Het meest voor de hand liggende risico voor die eenheid is Orbán, die in de tweede helft van het jaar de agenda zal bepalen in de besluitvormingsmachine van de EU. Orbán, die Trump vorige maand bezocht in zijn vakantieoord in Florida, dringt al lang aan op een soort vredesakkoord voor Oekraïne.
Spoilers
De Hongaarse leider hoopt ook op meer steun in het hele blok na de verwachte opkomst van extreemrechts bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in juni. Orbán zal zich waarschijnlijk aangemoedigd voelen, zegt Majda Ruge van de Europese Raad voor Buitenlandse Betrekkingen. Ze benadrukt dat de EU een strategie nodig heeft om ‘met de spoilers om te gaan’. Maar Orbán zou ook wel eens de minste van de problemen van het continent kunnen blijken te zijn. Hoewel in de EU-politiek altijd wordt gezegd dat het blok samenkomt in een crisis, hebben de leiders van Europa in werkelijkheid moeite om samen te werken, zelfs in de beste tijden.
Het zal een ongekende uitdaging zijn om dat te doen wanneer de partij die de regio van oudsher beschermde zich niet alleen terugtrekt, maar ook actief druk uitoefent. Tijdens zijn eerste termijn maakte Trump er een punt van om de Europese instellingen te omzeilen en rechtstreeks met de nationale leiders te praten. Nu er onzekerheid heerst over het Europese defensiebeleid en Rusland zijn troeven in Oekraïne hard inzet, zouden sommige landen, vooral die landen die hun uitgavendoelstellingen voor de NAVO halen, gemakkelijk kunnen beslissen dat het een betere keuze is om zich aan te sluiten bij de Amerikaanse president dan hem uit te dagen over Oekraïne of op een ander vlak.
De vraag is in hoeverre bepaalde EU-landen openstaan voor een transactionele relatie met de VS, aldus Von Ondarza. Er zijn al bekende breuklijnen binnen de EU, over onderwerpen variërend van handel tot energieproductie tot buitenlands beleid ten aanzien van het Midden-Oosten of China. Trump zou bijvoorbeeld kunnen dreigen met handelstarieven op bepaalde Europese producten om druk uit te oefenen op bepaalde Europese hoofdsteden om zijn zin door te drijven in Oekraïne of elders.
Wat Duitsland in zo’n scenario zou doen, is een vraag die sommige diplomaten van andere Europese landen zorgen baart. Hetzelfde geldt voor de Italiaanse premier Giorgia Meloni. Ondertussen gebruikt Parijs de mogelijkheid van een Trump-presidentschap al om op te roepen tot meer Europese autonomie, doorgaans op een manier die de Franse economie ten goede komt. ‘De EU was eensgezind tegenover het VK in de post-brexitonderhandelingen, maar het kostte enorm veel tijd en moeite,’ zegt een EU-functionaris. ‘Deze keer zal de inzet veel hoger zijn en de druk veel groter.’
In twaalf maanden tijd ontving de Nicaraguaanse hoofdstad Managua meer dan duizend vluchten met migranten uit Libië, Marokko, Oezbekistan, India en Tadzjikistan. Na de landing gaan ze via verschillende routes naar de noordelijke grens.
Sinds de regering van Daniel Ortega en Rosario Murillo in 2021 de deuren van het Augusto C. Sandino International Airport openden voor de massale komst van chartervluchten, is het aantal aankomsten in Managua uit landen die normaal gesproken geen verbinding hebben met Nicaragua, zoals Suriname, Libië, Marokko, Oezbekistan, India en Tadzjikistan, verveelvoudigd. En dan hebben we het nog niet eens over de vluchten met migranten uit Cuba, de Dominicaanse Republiek, El Salvador, Curaçao en Haïti, die als eerste deze route naar de Verenigde Staten gebruikten om niet door de jungle van Darién te hoeven reizen. Volgens een schatting van de denktank El Diálogo Interamericano waren het er meer dan duizend tussen mei 2023 en mei 2024.
De meeste gebruikers van deze door het regime van Ortega en Murillo opgezette springplank voor migratie zijn Cubanen, Haïtianen, Afrikanen en Aziaten. Niet alleen heeft het sandinistische apparaat een lucratieve handel gevonden in deze migrantenstroom, zoals El País heeft kunnen documenteren door middel van belastingen en onofficiële heffingen, ook beginnen de Verenigde Staten deze stroom als een bedreiging te zien voor hun nationale veiligheid. In november 2023 lanceerde het State Department een nieuw visumrestrictiebeleid ‘tegen eigenaars, leidinggevenden en/of hoge functionarissen van bedrijven die chartervluchten naar Nicaragua aanbieden die vooral zijn ontworpen voor gebruik door illegale migranten naar de Verenigde Staten’.
Het beleid van Washington werd in februari 2024 uitgebreid in het licht van een ‘groeiende trend van chartermaatschappijen die vluchten tegen woekerprijzen aanbieden’. Terwijl de beperkingen voorheen alleen van toepassing waren op luchtvervoer, gelden ze sindsdien ook voor vervoer over zee en land. Op 13 juni kondigde het State Department aan dat het visumbeperkingen had opgelegd aan een leidinggevende van een chartermaatschappij, zonder de naam van de bestrafte persoon of de maatschappij in kwestie te noemen.
Maar tijdens de eerste twee weken van juni arresteerden de Amerikaanse autoriteiten acht vermoedelijke terroristen uit Tadzjikistan in New York, Philadelphia en Los Angeles. Veiligheidsbronnen, geciteerd door NBC News, zeiden dat de arrestanten mogelijk banden hebben met de terreurorganisatie Islamitische Staat (IS), maar het meest opvallende aspect van de zaak is dat ze in 2023 de VS binnenkwamen via de zuidelijke grens.
Mensenhandel
Het sandinistische regime heeft de waarschuwingen van Washington in de wind geslagen en gaat door met mensensmokkel. Manuel Orozco, migratiedeskundige en analist bij de Inter-American Dialogue, vertelt El País dat hij tussen mei 2023 en mei 2024 1150 chartervluchten en ‘pseudo-commerciële’ vluchten heeft kunnen traceren. Hij berekent dat gemiddeld 200 passagiers per vlucht de internationale luchthaven Augusto C. Sandino binnenkwamen, dat wil zeggen ongeveer 200.000 mensen in de genoemde periode.
In minder dan een maand, tussen mei en juni, kwamen er bijvoorbeeld drie chartervluchten vol migranten aan in Managua vanuit Tripoli. De vlucht werd uitgevoerd door een Boeing 777-200, de grootste van de luchtvaartmaatschappij Ghadames Air. Ghadames Air vliegt niet rechtstreeks naar de Nicaraguaanse hoofdstad, dus dit zijn privévluchten. Bovendien zijn haar aankomsten op Augusto C. Sandino International Airport niet – en worden ze ook niet – geregistreerd door de National and International Airports Administration Company (EAAI).
Eerder, in december 2023, werd een vliegtuig uit Dubai met eindbestemming Managua aangehouden op de luchthaven van Châlons-Vatry (Frankrijk). Aan boord waren 276 passagiers van Indiase nationaliteit, op een totaal van 303 passagiers die van plan waren te landen in Managua. De charter werd door de Fransen aangehouden op beschuldiging van mensenhandel. Vijfentwintig van de passagiers vroegen politiek asiel aan in Frankrijk, maar twee werden aangehouden omdat er duizenden dollars in contanten en paspoorten van andere migranten bij hen werden gevonden. Volgens Frankrijk huurden de Indiërs smokkelaars in om de VS te bereiken, waarbij Nicaragua als sluiproute werd gebruikt.
Naast Cubanen, Haïtianen en Afrikanen zijn er de afgelopen maanden honderden migranten van andere nationaliteiten gezien die Managua verlieten en via Centraal-Amerika naar de zuidgrens van de Verenigde Staten gingen. Volgens gegevens van het Hondurese nationale migratie-instituut (INMH) kwamen alleen al in 2023 ten minste 373 burgers uit Tadzjikistan het grondgebied binnen via de Nicaraguaanse grens. Tussen januari en mei 2024 kwamen nog eens 73 Tadzjieken Honduras binnen via dezelfde route. Vóór 2022 registreerden de Hondurezen geen Tadzjieken die Honduras binnenkwamen.
Orozco legt uit dat een andere manier om de illegale migratiestroom in kaart te brengen, is om te kijken naar het verschil tussen het aantal passagiers dat aankomt in Managua en weer vertrekt. ‘Het verschil is negatief,’ zegt hij. ‘In 2023 landden er 890.000 passagiers in Nicaragua, 650.000 buitenlandse toeristen landden per luchtvervoer en 570.000 passagiers vertrokken allemaal in hetzelfde jaar. De gemiddelde verblijfsduur van internationale toeristen is zeven dagen. Er is dus een tekort van ten minste 80.000 mensen die niet per luchtvervoer terugkeren, en een overschot van 890.000 mensen die in hetzelfde jaar in Nicaragua landen, in een land waar de emigratie op haar hoogst is.’
‘De propaganda op sociale netwerken in Afrika en Haïti om via Nicaragua naar de Verenigde Staten te reizen is gigantisch’
Politiek analisten die op voorwaarde van anonimiteit werden geraadpleegd, zijn het erover eens dat de familie Ortega-Murillo deel zou uitmaken van een internationaal netwerk van ‘mensenhandelaars’. Anderen, zoals de voormalige ambassadeur van Nicaragua bij de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS), Arturo McFields, stelden in een opiniestuk dat Daniel Ortega ‘internationaal in verband gebracht moet worden met een internationaal netwerk van mensenhandelaars’.
‘De Nicaraguaanse dictatuur stempelt niet alleen geen paspoorten [van migranten], ze geeft ook geen [ontvangstbewijzen], ze accepteert alleen contant geld van illegale migranten (…). De propaganda op sociale netwerken in Afrika en Haïti om via Nicaragua naar de Verenigde Staten te reizen is gigantisch. Dit wekt de verdenking dat Ortega niet alleen handelt,’ hekelde McFields.
Orozco stelt dat een van de doelstellingen van het regime van Ortega-Murillo is om ‘de Verenigde Staten te provoceren’ door de druk op de administratie van migranten die aankomen vanaf de zuidgrens op te voeren; een lastige kwestie voor de Amerikanen, vooral in een verkiezingsjaar.
‘Ortega zei dat ze migranten naar de VS zouden sturen. De motivatie is dus fundamenteel politiek en ideologisch vanwege Ortega’s haat tegen de Verenigde Staten. De gevolgen zijn aanzienlijk. Een daarvan is de bedreiging voor de veiligheid van de Verenigde Staten, gezien het feit dat Nicaragua minimale controle heeft over wie van deze nationaliteiten binnenkomt,’ legt Orozco uit.
De onderzoeker van de Inter-American Dialogue zei dat de Verenigde Staten de verschillende opties die ze hebben aan het onderzoeken zijn, waaronder een reactie met maatregelen die verder gaan dan sancties. ‘Wat de Amerikaanse regering op dit moment probeert vast te stellen is in hoeverre Nicaragua medeplichtig is aan het hele smokkelproces. En als ze ontdekken dat Nicaragua niet alleen de chartervluchten faciliteerde, maar dat er ook een netwerk op nationaal niveau actief is om deze mensen over te brengen naar derde landen, dan bevestigt dat niet alleen dat de staat corrupt is, maar dat er bovendien sprake is van een zeer functionele criminele staat. Drugs aan de ene kant [naar Rusland], mensensmokkel aan de andere kant,’ zegt Orozco.
Record
Wanneer een illegale migrant het Augusto C. Sandino International Airport binnenkomt, vragen de ambtenaren elk tussen de 150 en 200 dollar in contanten om binnen te komen. Er komt geen papierwerk aan te pas; alles gebeurt zonder enige registratie van de betalingen, volgens getuigenissen die El País heeft verzameld.
Bij het verlaten van de luchthaven vertrekken de illegale migranten naar Honduras. Uit een verslag van het mediakanaal Divergentes blijkt dat buiten de luchthaventerminal elke dag tientallen taxichauffeurs staan te wachten om de nieuwkomers naar Honduras te brengen. ‘Voor vijftig dollar breng ik je naar Honduras,’ zeggen ze in vervormd Engels. De taxichauffeurs beweren dat ze toestemming hebben van de vliegveldautoriteiten, aan wie ze een vergoeding betalen om op het terrein te mogen werken.
In 2023 heeft het regime van Ortega-Murillo 1664 miljard córdoba’s [ruim 4 miljard euro] geïnd door migranten op weg naar de Verenigde Staten te ‘beboeten’. Het geld is weggestopt onder de categorie ‘andere servicekosten’ en was goed voor 64,3 procent van de inkomsten van de Algemene Directie Migratie en Buitenlanders (DGME), volgens een handhavingsrapport dat in april 2024 werd gepubliceerd.
De krant Confidencial meldde dat de DGME een aanhoudende stijging heeft gerapporteerd in het innen van ‘andere servicekosten’, waarvan de herkomst niet vermeld wordt. ‘Deze stijging viel samen met de doorgang van duizenden migranten naar de Verenigde Staten, evenals de openstelling van Nicaragua voor burgers uit Cuba, Haïti en Afrikaanse landen, die het land gebruiken als springplank om Amerikaans grondgebied te bereiken. Het bedrag dat in 2023 met boetes is binnengehaald is een record en het is de eerste keer dat een bedrag van 1 miljard córdoba’s is overschreden. In 2022 en 2021 werden respectievelijk 966 miljoen en 608 miljoen córdoba’s geïnd,’ aldus de krant.
Hedendaagse reguliere economen laten zien dat het hun aan de middelen ontbreekt om de inflatie terug te dringen en de economie te genezen. Daarmee doen ze verdacht veel denken aan premoderne chirurgijns die de oorzaak van alle ziekten in lichaamssappen zochten.
Toen de toonaangevende Amerikaanse media afgelopen maand met inschattingen kwamen over de quasi-inflatie in de periode 2021-22, was de prognose gunstig: de koorts was afgenomen en misschien zelfs al verdwenen. De laatste berichten over de persoonlijke consumptieve bestedingen waren jubelend. Als deze trend aanhield, schreef Jeanna Smialek van The New York Times, ‘zou dit succes waarschijnlijk de belangrijkste nalatenschap worden van Fed-voorzitter Jerome Powell’.
Smialeks artikel illustreert de aanbidding van de Fed, de Amerikaanse centrale bank. De twee economen die ze citeert, een voormalige Fed-medewerker en een bankier, aarzelen niet om Powell en zijn collega’s alle lof toe te zwaaien. ‘De Fed slaat een verdomd goed figuur,’ zegt de een. ‘Ze hebben het er prima van afgebracht,’ zegt de ander. Toch zullen sommige lezers twijfels hebben, omdat we, zoals Smialek opmerkt, ‘een resultaat zien dat de economen van de Fed zelf zes maanden geleden nog voor onmogelijk hielden’.
Wat moeten we hiervan denken? Mede door de acties van de Fed zijn consumenten er vermoedelijk van weerhouden hun verwachtingen bij te stellen. Maar niet één van de deskundigen, ook de beleidsmakers niet, deelde of voorzag het inflatieoptimisme dat nu aan de consument wordt toegeschreven. Al hun ramingen en modellen kwamen bedrogen uit.
Smialek geeft toe dat ook andere factoren een rol speelden en merkt op dat ‘hogere rentetarieven de productieketens niet hebben hersteld’. Ze had nog verder kunnen gaan door haar lezers erop te wijzen dat de inflatie piekte in juni 2022, nog maar drie maanden nadat de Fed was begonnen met het verhogen van de rentetarieven. Op dat moment was de beleidsrente van de Fed nog maar met 75 basispunten gestegen en wist niemand nog hoeveel meer dat zou kunnen worden. Er is zelfs geen bewijs dat het monetair beleid ook maar enige significante invloed heeft gehad op de prijsontwikkeling, zeker niet vóór het keerpunt in juni 2022, maar daarna evenmin.
Lichaamssappen
In de moderne geneeskunde leidt een specifieke diagnose gewoonlijk tot een specifieke behandeling. Maar in de moderne economie is dat niet het geval. Juist het ontbreken van een ordelijke aanpak gedurende de recente periode doet denken aan een middeleeuwse benadering van de geneeskunde, volgens welke alle ziekten werden veroorzaakt door een onbalans tussen de vier ‘lichaamssappen’. En net als in de premoderne geneeskunde is de behandeling altijd eender, ongeacht de aard van de onbalans. Middeleeuwse dokters tapten bloed af, moderne centrale bankiers verhogen rentetarieven. In beide gevallen is precies hetzelfde aan de hand, aangezien de manier van denken onveranderd is gebleven.
In de reguliere hedendaagse macro-economie zijn bloed, slijm, gele gal en zwarte gal vervangen door geld, overheidsbestedingen, banen en verwachtingen. Waar de weinige nog resterende monetaristen de oorzaak leggen bij het bijdrukken van geld, richten fiscalisten zich op begrotingstekorten. Dan zijn er nog de adepten van de Phillipscurve, die een gevaar zien in een laag werkloosheidscijfer. De gaten die de voorgaande drie laten vallen worden afgedekt door verwachtingstheorieën.
Neem Lawrence H. Summers, de Harvard-hoogleraar en voormalige Amerikaanse minister van Financiën, die door Financial Times terecht wordt beschreven als een van de ‘invloedrijkste economen van onze tijd’. Vanaf begin 2021 was hij ook Amerika’s belangrijkste ‘inflatiehavik’, die een hoge en aanhoudende inflatie voorspelde en aandrong op een sterke verhoging van de rentetarieven.
De analyses van Summers kwamen op twee punten neer: de arbeidsmarkt was overspannen en de fiscale stimuleringsmaatregelen – covidcompensatie, uitgaven aan infrastructuur, investeringsstimulansen – waren te ingrijpend. De eerste zorg werd ingegeven door de Phillipscurve, een overblijfsel uit de jaren zestig van de vorige eeuw; de tweede door de ervaring tijdens de oorlog in Vietnam, die van dezelfde periode dateert. Een recent interview met Summers in Financial Times verraadt dat zijn diagnostische instrumenten maar weinig zijn doorontwikkeld sinds zijn puberjaren. Hoewel hij erkent dat ‘het beslist geen gloriedagen zijn geweest voor de Phillipscurve’, voegt hij er haastig aan toe: ‘Maar ik weet niet of wij wel over een bevredigende alternatieve theorie beschikken.’
Als we ervan uitgaan dat hij met ‘wij’ reguliere economen bedoelt, heeft Summers gelijk. Hij doet het monetarisme van Milton Friedman af als iets wat alleen van toepassing is op ‘extreme’ gevallen als Argentinië, en tegenover verwachtingen staat hij ambivalent. Volgens de verwachtingstheorie, merkt hij op, ‘wordt inflatie bepaald door inflatieverwachtingen, en worden inflatieverwachtingen bepaald door mensen die inflatieverwachtingen wekken’. Op grond van deze cirkelredenering stelt Summers vast dat ‘de inflatietheorie in buitengewoon zwaar water verkeert’.
Alleen is dat niet het geval. Er was, en is, een andere visie, verkondigd door economen – onder wie ikzelf – die ervan uitgaan dat inflatie een tijdelijk verschijnsel is. Summers erkent ons bestaan en geeft zelfs toe dat we tot dusver gelijk hebben gehad. Maar hij kan het niet over zijn hart verkrijgen op onze argumenten in te gaan. In plaats daarvan beweert hij: ‘Als degenen die inflatie een tijdelijk verschijnsel noemen gelijk hebben, zal de reden daarvoor ironisch genoeg zijn dat hun beleidsadvies níét is overgenomen. Het zal komen door krachtig ingrijpen van de Fed.’ Hier zien we de laatmiddeleeuwse instelling in volle glorie. De adviseurs staan voor een raadsel en de sjamaan is blind, maar aan diens magische krachten mag niet worden getornd.
Stap te ver
Op 18 december 2023 schreven Rachel Siegel en Jeff Stein van The Washington Post dat ‘de economie er eind dit jaar opmerkelijk veel beter voor staat dan enige reguliere econoom had durven voorspellen’. De term ‘regulier’ herinnert ons eraan dat er wel degelijk een alternatief soort bestaat, waarvan de voorspellingen in dit geval accurater waren. De verslaggevers van de Post lichten de tijdelijke factoren toe die de quasi-inflatie van 2021-22 aanjoegen: stijgende energieprijzen, verstoring van de productieketens, huisvesting. En daarna wagen ze zich nog een stap dichter bij de verboden grens. Hoewel ze onverminderd lovend zijn over de Fed, wijzen ze ook op stappen die de regering-Biden heeft genomen om deze specifieke problemen aan te pakken.
Dit klopt maar half. Het beleid van het Witte Huis, inclusief de verkoop van de strategische olievoorraad en de druk op havens om vierentwintig uur per dag open te blijven, speelde inderdaad een belangrijke rol. Datzelfde geldt voor marktwerking en het simpele verstrijken van de tijd. Maar Fed-beleid had er niets mee te maken.
Zoiets erkennen zou natuurlijk een stap te ver zijn. Het zou betekenen dat de economie het stadium van aderlatingen en bezweringsformules achter zich heeft gelaten en zich laat inspireren door immunoloog Louis Pasteur en penicilline-uitvinder Alexander Fleming. Als economie eindelijk een vak zou worden waarbinnen specifieke diagnoses tot specifieke behandelingen leidden, zouden de dodenbezweerders de aftocht moeten blazen. We zijn nog niet zo ver, maar misschien zal die tijd ooit komen.
Na vier jaar Donald Trump zou Joe Biden de Verenigde Staten weer een leidende rol in de wereld geven. Met een focus op strategische allianties en internationale diplomatie leek hij zijn belofte waar te maken. Toch is de wereld steeds minder bereid om de Amerikaanse hegemonie te accepteren.
Na vier jaar Donald Trump moest Joe Biden het mondiale leiderschap van de Verenigde Staten herstellen. Volgens veel heersende criteria in Washington heeft hij die belofte waargemaakt. Hij voorzag de Russische invasie van Oekraïne en mobiliseerde kundig het verzet van de NAVO daartegen. In Azië versterkte hij oude allianties, bouwde hij nieuwe op en blies hij de economische tegenwind waaronder China zucht verder aan. Nadat Israël was aangevallen, wist hij het land te steunen zonder dat dit tot een totale regionale oorlog leidde.
Mondiaal leiderschap houdt echter meer in dan vrienden steunen en vijanden van repliek dienen. Werkelijke leiders handhaven niet alleen hun toppositie; ze lossen problemen op en wekken vertrouwen. Trump pretendeert nauwelijks dat hij dit soort wereldleiderschap in huis heeft. Maar aangezien de meeste Amerikaanse bestuurders die pretentie wel hebben, is het frappant hoe de Amerikaanse macht er tegenwoordig voorstaat. Het land lijkt meer op de leider van een factie, die slechts de partij van hun voorkeur verdedigt tegen steeds eensgezindere tegenstanders. Ondertussen kijkt een groot deel van de wereld toe, zich afvragend waar de Amerikanen het idee vandaan halen dat zij de baas zijn.
Toen Rusland Oekraïne binnenviel, ging er een vertrouwde tinteling van opwinding door Washington. De aanval betekende immers dat de Verenigde Staten, na tientallen jaren dubieuze oorlogen te hebben gevoerd, weer de rol van mondiale good guy op zich zou nemen. Uncle Sam ging de wereld verenigen tegen de flagrante schending van de internationale orde door het Kremlin.
In de eerste maanden boekte het Witte Huis glanzende tactische successen: Oekraïne werd in staat gesteld zichzelf te verdedigen, de hulp van bondgenoten werd in goede banen geleid, en Finland en Zweden konden soepel toetreden tot de NAVO. Rusland betaalt dus een hoge prijs voor zijn invasie. Maar ook de Verenigde Staten hebben – strategische – tegenslag te verduren gekregen.
De Verenigde Staten hebben nu te maken met een in het nauw gedreven en onvoorspelbare nucleaire tegenstander in Moskou. Erger nog, China, Iran en Noord-Korea zochten elkaar op in hun streven de Russische oorlogsinspanningen van voldoende middelen te voorzien en zich te verzetten tegen wat zij als de mondiale hegemonie van de VS beschouwen. Dit anti-Amerikaanse bondgenootschap is al sterk genoeg gebleken om het effect van de westerse hulp aan Oekraïne te temperen. Zo wordt de prijs die de Amerikanen moeten betalen voor hun militaire dominantie steeds hoger. Rusland grenst direct aan zes landen die de Verenigde Staten krachtens het NAVO-verdrag moeten verdedigen. Het Pentagon bereidt zich ondertussen voor op een Chinese invasie van Taiwan. De VS worden nog niet overvleugeld, maar zijn wel zwaar overbelast.
Zijlijn
Daarbij komt dat de rest van de wereld allerminst massaal de zijde van Washington kiest. De meeste landen hangen geen van de partijen aan: ze hekelen de Russische agressie, maar de reactie van het Westen evengoed. President Biden heeft de zaken er niet beter op gemaakt door het conflict af te schilderen als een ‘strijd tussen democratie en autocratie’ en weinig zichtbare pogingen te ondernemen om via diplomatie vrede te bereiken. Zo lijkt het alsof hij andere landen vraagt zich aan te sluiten bij een eindeloos conflict. Behalve de Amerikaanse bondgenoten heeft haast geen enkel land sancties opgelegd aan Rusland. Het isoleren van China, indien het Taiwan aanvalt, is een nog grotere opgave. In Afrika, Azië, Latijns-Amerika en het Midden-Oosten is het imago van Rusland en China sinds 2022 zelfs verbeterd.
De Gaza-oorlog kwam op het slechtst mogelijke moment, en Biden reageerde op deze ramp door onmiddellijk steun voor de genadeloze militaire campagne van Israël te beloven in plaats van als voorwaarde te stellen dat deze hulp burgers zou helpen beschermen. Hij stelde zich op als volger in plaats van als leider, en veroordeelde zichzelf tot een rol aan de zijlijn, alwaar hij commentaar geeft op het gedrag van Israël. In een cruciaal conflict zijn de Verenigde Staten erin geslaagd zowel zwak als repressief te zijn. De kosten voor de reputatie en veiligheid van Washington beginnen nu zichtbaar te worden.
Nog niet zo lang geleden probeerden de Verenigde Staten te bemiddelen tussen Israëli’s en Palestijnen rond voorwaarden die beide partijen zouden kunnen aanvaarden. Washington gebruikte diplomatie om Iran van nucleaire acties te weerhouden en moedigde de Saoedi’s aan de omgang met hun Iraanse rivalen te verbeteren. Vanaf nu streeft de regering-Biden er blijkbaar naar om weinig meer te doen dan een anti-Iranblok te consolideren. In ruil voor normalisering van de betrekkingen met Israël door Saoedi-Arabië, wil Washington er zich via een verdrag toe verplichten het Saoedische koninkrijk militair te verdedigen. Komt deze deal er, dan is er een minieme kans dat die vrede en stabiliteit zal brengen in het Midden-Oosten, terwijl de kans dat de Verenigde Staten verder verwikkeld raken in regionaal geweld enkel toeneemt.
Een deel van het probleem is de neiging van de president om zich te veel te identificeren met Amerikaanse partners. Hij heeft de vraag of vredesonderhandelingen moeten worden voortgezet aan Oekraïne overgelaten en geen weerwerk geboden aan de maximalistische oorlogsdoelstellingen van het land. Hij versnelde hulp aan Israël, hoewel hij publiekelijk zijn twijfel uitsprak over de Israëlische oorlogsplannen. Biden beloofde ook tot vier keer toe Taiwan te zullen verdedigen, waarmee hij verder ging dan de officiële Amerikaanse toezegging het eiland te bewapenen, maar er niet noodzakelijkerwijs voor te vechten. Zijn voorgangers waren niet altijd zo eenzijdig en hielden ‘strategische ambiguïteit’ in ere, bijvoorbeeld over de vraag of de Verenigde Staten oorlog zouden voeren om Taiwan.
Naïeve verwachting
De instincten van Biden geven blijk van een dieper falen van het land, dat al tientallen jaren latent aanwezig is. Na de Koude Oorlog hebben Amerikaanse beleidsmakers mondiaal leiderschap gelijkgesteld aan militaire dominantie. De Verenigde Staten beschikten zonder meer over beide. De militaire reikwijdte kon worden vergroot zonder de vrees voor dodelijke tegenstand van grote landen. ‘De wereld is niet langer verdeeld in twee vijandige kampen,’ verklaarde Bill Clinton in 1997, het jaar waarin hij zich voorstander toonde van de oostelijke uitbreiding van de NAVO. ‘In plaats daarvan smeden we nu banden met landen die ooit onze tegenstanders waren.’
Maar het smeden van die banden kon nooit het wederzijdse wantrouwen wegnemen, deels omdat de Verenigde Staten hun eigen mondiale dominantie bleven koesteren. Opeenvolgende regeringen breidden Amerikaanse bondgenootschappen uit, begonnen regelmatig oorlogen en probeerden de liberale democratie te verspreiden, in de verwachting dat potentiële rivalen zich zouden neerleggen bij de Amerikaanse wereldorde. Die naïeve verwachting is inmiddels verleden tijd, maar de dominantiereflex blijft bestaan. De Verenigde Staten blijven zich uitbreiden, maar stuiten daarbij op formidabele weerstand. Washington wordt er op zijn beurt toe verleidt er een schep bovenop te doen, terwijl een groot deel van de wereld in zijn schulp kruipt. Dit kan alleen maar misgaan. En Amerikanen zullen steeds meer moeten riskeren en uitgeven om deze kansloze strategie vol te houden.
Er is een betere aanpak voorhanden. Om het mondiale leiderschap terug te winnen moeten de Verenigde Staten een argwanende wereld de wil tonen vrede te sluiten en weerbaarheid op te bouwen. Het volstaat niet vijanden te laten bloeden en bondgenoten te steunen. Dat zou betekenen dat we Oekraïne weliswaar moeten steunen, maar ons tegelijkertijd moet inzetten om de oorlog aan de onderhandelingstafel te beëindigen. Een en ander dient samen te gaan met een geleidelijke verschuiving naar een kleinere rol in de NAVO en druk op Europa om zijn eigen defensie in handen te nemen. Het recente voorstel van Biden voor een staakt-het-vuren in Gaza was lovenswaardig, maar het ontbrak aan de dreiging te stoppen met het sturen van wapens naar Israël als Israël zou weigeren.
Een terugtrekking uit Europa en het Midden-Oosten zou de Amerikaanse betrokkenheid verbeteren waar die er het meest toe doet: in Azië. Ze zou duidelijk maken dat Washington geen hegemonie nastreeft, zoals de Chinese propaganda beweert, maar China veeleer ervan wil weerhouden een eigen Aziatische hegemonie te vestigen. Op die manier zou het Amerikaanse leiderschap in de Indo-Pacifische regio een vastere basis kunnen krijgen, zelfs als China nog sterker wordt dan het al is. China is momenteel zeer zeker niet in staat de hele regio zijn wil op te leggen, en de uiterst riskante inname van Taiwan zal dat ook niet bewerkstelligen.
Het zal niet gemakkelijk zijn dit allemaal voor elkaar te krijgen. Maar denk eens aan het alternatief. Door slechts een fractie van de wereld te leiden, veranderen de Verenigde Staten in een rusteloze volger. De Amerikanen zullen voortdurend op de rand van oorlog verkeren in het Midden-Oosten, Europa en Azië, uit angst dat terreinverlies op één plek een wereldwijde catastrofe zal veroorzaken. Maar het echte gevaar is dat een groot deel van de mondiale veiligheid op het spel wordt gezet door te grote bemoeizucht van één land. Echte leiders weten wanneer ze anderen de ruimte moeten geven.
Dr. Wertheim is historicus en analist van het Amerikaanse buitenlandse beleid.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
