‘Dat zou een gigantisch probleem voor heel Latijns-Amerika oplossen’
José Antonio Kast, winnaar van de Chileense presidentsverkiezingen van afgelopen zondag, verklaarde dinsdag dat hij ‘elke situatie die een einde kan maken aan een dictatuur’ in Venezuela steunt, meldt Infobae.
De verkozen extreemrechtse leider werd gevraagd naar de mogelijkheid van buitenlandse interventie tegen het regime van Nicolás Maduro, tegen de achtergrond van de toenemende internationale druk – met name vanuit de Verenigde Staten – op Caracas.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Als een dergelijke actie zich zou voordoen, ‘zou dat een gigantisch probleem voor ons en voor heel Latijns-Amerika oplossen’, verklaarde hij vanuit Buenos Aires, waar hij op bezoek was bij de ultraliberale Argentijnse president Javier Milei.
Eerder deze week gaf ook de Venezolaanse oppositieleider María Corina Machado, die dit jaar de Nobelprijs voor de Vrede won, aan open te staan voor een Amerikaanse militaire interventie in haar land om president Nicolás Maduro af te zetten. ‘Ik zou graag zien dat de druk steeds verder wordt opgevoerd, zodat Maduro begrijpt dat hij moet vertrekken, dat zijn tijd voorbij is,’ zei ze in een interview.
Tweewekelijks pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Zuid-Amerika. Met het grootste vliegdekschip ter wereld voor de Venezolaanse kust en dodelijke luchtaanvallen op boten in de regio, is het onzeker waar de escalatie tussen de VS en Venezuela toe zal leiden. Wat willen de VS bereiken en hoe zal Maduro reageren?
Welke recente ontwikkelingen zijn er?
Sinds september hebben Amerikaanse luchtaanvallen op boten in Zuid-Amerikaanse wateren minstens zesenzeventig mensenlevens geëist. Washington rechtvaardigt deze operaties door te stellen dat de getroffen vaartuigen bemand werden door ‘narco-terroristen’, maar heeft daarvoor geen bewijs geleverd. ‘Het leger mag niet opzettelijk burgers doden, zelfs niet als ze verdacht worden van het plegen van misdaden’, schrijft The New York Times. Het handelen van de VS is in strijd met internationale regels. Rechtsgeleerden en nabestaanden van slachtoffers omschrijven de aanvallen als ‘door de staat gesponsorde moord’.
Parallel aan deze luchtaanvallen hebben de VS de grootste militaire aanwezigheid in de regio gepositioneerd sinds de invasie van Panama in 1989. Het grootste vliegdekschip ter wereld, de USS Gerald R. Ford, ligt inmiddels voor de Venezolaanse kust, vergezeld van oorlogsschepen, een atoomonderzeeër en vijftienduizend militairen.
President Donald Trump probeert zowel de militaire opbouw als de luchtaanvallen te rechtvaardigen als noodzakelijke maatregel om de drugsstroom naar de VS te stoppen. Hij beweert dat de aangevallen boten ‘vol lagen met zakken wit poeder, voornamelijk fentanyl’. Volgens The Guardian zien veel analisten deze maatregelen echter als een manier om druk uit te oefenen op Maduro om af te treden, nadat hij vorig jaar de verkiezingen zou hebben gestolen. Bovendien wordt de claim dat fentanyl uit Venezuela afkomstig zou zijn door experts sterk in twijfel getrokken. Andrés Antillano, professor criminologie aan de Centrale Universiteit van Venezuela en geciteerd door The Guardian, legt uit dat fentanyl niet geproduceerd of in significante hoeveelheden geconsumeerd wordt in Zuid-Amerika. De productie vindt voornamelijk plaats in Mexico middels chemische precursoren uit Aziatische landen, waaronder China.
Welke rol speelt Maduro?
Nicolás Maduro, die in 2013 president van Venezuela werd na de dood van de charismatische linkse leider Hugo Chávez, bevindt zich in een precaire positie. Zijn zelfverklaarde overwinning bij de verkiezingen van 2024 werd betwist door de oppositie en niet erkend door het grootste deel van de westerse wereld.
Binnenslands kampt Maduro met afnemende steun van de bevolking en een economie in puin. Het IMF verwacht dat Venezuela 2025 zal afsluiten met een inflatie van 270 procent, terwijl de bolívar sterk in waarde blijft dalen. ‘De economische situatie is zo ernstig dat deze in vroegere tijden op zichzelf al tot massale onrust zou hebben geleid’, schrijft Americas Quarterly.
‘Gesprekken over politiek worden gefluisterd, alsof de muren meeluisteren’
Om aan de macht te blijven, grijpt Maduro naar steeds intensievere onderdrukking. Foro Penal, de belangrijkste ngo die mensenrechtenschendingen in het land bijhoudt, meldde op 10 november van dit jaar 882 politieke gevangenen – een weerspiegeling van het toegenomen gebruik van selectieve opsluiting om protesten in te perken en te voorkomen dat de oppositie zich organiseert.
‘Gesprekken over politiek worden gefluisterd, alsof de muren meeluisteren. WhatsApp-berichten worden gewist zodra ze zijn gelezen en het automatisch vernietigen van chats is de norm geworden. De angst voor verraad is alomtegenwoordig,’ aldus El País. Voorzichtigheid maakt al jaren deel uit van het leven van Venezolanen, maar is geëvolueerd naar ‘een staat van permanente angst’. Terwijl het chavisme oproept tot ‘nationale eenheid’ tegen de interventie van de Verenigde Staten, neemt het aantal arrestaties van oppositieleden, lokale leiders en burgers die worden beschuldigd van samenzwering of verraad toe.
De VS beschouwen Maduro al lang als een crimineel en beschuldigen hem ervan aan het hoofd te staan van ‘el Cartel de los Soles’ (het Kartel van de Zonnen), een criminele organisatie die volgens de meeste deskundigen technisch gezien niet bestaat. Onlangs heeft de regering-Trump deze vermeende groepering bestempeld als een terroristische organisatie, waardoor de weg vrij is voor Amerikaanse militaire aanvallen in Venezuela, legt CNN uit. In augustus verhoogde Washington de beloning voor informatie die leidt tot Maduro’s arrestatie of veroordeling naar 50 miljoen dollar.
‘Het idee van een volledig gecoördineerd, verticaal en consistent beleid om de VS te overspoelen met cocaïne, gebaseerd op eerdere beweringen van Trump, is volstrekt onhoudbaar en wordt niet met bewijs ondersteund,’ aldus Andrés Antillano. Wel spelen de beweringen van Trump volgens hem ‘in op een bepaalde ongerustheid onder de Amerikaanse bevolking en kunnen ze politiek worden uitgebuit als een manier om massale deportaties en de criminalisering van migratie te rechtvaardigen’.
Christopher Sabatini, senior onderzoeker voor Latijns-Amerika bij Chatham House, legt in The Guardian uit wat Trump volgens hem werkelijk beoogt: ‘Dit is een poging om Maduro bang te maken, misschien wel om hem te dwingen in ballingschap te gaan en om het [Venezolaanse] leger ertoe aan te zetten hem omver te werpen of te verdrijven. Op die manier wil hij een soort overgangsregering of een regering zonder Maduro aan de macht zien te krijgen.’ Sabatini denkt niet dat het Witte Huis echt wil ingrijpen: ‘Ze hopen op een goedkope regimewisseling – hoewel het niet meer zo goedkoop is, want het kost 8 miljoen dollar per dag om dat vliegdekschip daar te houden.’ Volgens hem bestaat het risico dat als de dreiging alleen niet voldoende blijkt, de VS zichzelf ‘bijna in een hoek hebben geduwd waarin ze iets moeten doen om deze militaire opbouw te rechtvaardigen’.
Venezuela zou volgens El País Russische militaire uitrusting hebben ontvangen om zijn verdediging te versterken
Om de situatie voor Maduro nog complexer te maken, heeft zijn politieke vijand, oppositieleider María Corina Machado, in oktober de Nobelprijs voor de Vrede gewonnen. Vanuit haar schuilplaats heeft zij gewaarschuwd dat Maduro‘s tijd als president ten einde loopt en beloofde ze een ‘nieuw tijdperk’ voor Venezuela. Phil Gunson, senior analist voor het Andesgebied bij International Crisis Group, vertelt in The New York Times dat zij en haar bondgenoten jarenlang hebben geprobeerd om buitenlandse mogendheden – met name de Verenigde Staten – te overtuigen om militair in te grijpen tegen het regime van Maduro, maar zonder veel succes. De terugkeer van Trump in het Witte Huis bood een nieuwe kans. Machado probeerde de Verenigde Staten ervan te overtuigen waarom Maduro een duidelijk en aanwezig gevaar voor het land zou zijn, gebaseerd op drie kwesties die weerklank vonden bij de regering-Trump: drugs, migratie en terrorisme. ‘Er is geen openbaar bewijs om de bewering te staven dat Maduro het hoofd is van een door het leger geleid drugskartel, maar de bewering bevat genoeg halve waarheden om politiek bruikbaar te zijn.’
Moskou heeft zijn steun voor de Venezolaanse soevereiniteit bevestigd. Venezuela zou volgens El País Russische militaire uitrusting hebben ontvangen om zijn verdediging te versterken, waaronder raket- en luchtverdedigingssystemen. ‘We staan in nauw contact met onze vrienden in Venezuela,’ aldus Dmitry Peskov, woordvoerder van de Russische president.
Wat betekent dit?
‘Het enige wat ontbreekt is een strategische verklaring van de regering-Trump die duidelijkheid zou verschaffen over waarom de Verenigde Staten zo’n grote troepenmacht aan het verzamelen zijn’, schrijft The New York Times. Donald Trump blijft volhouden dat het om drugs gaat. ‘Maar dat zou niet verklaren waarom de Ford met spoed van het oostelijke deel van de Middellandse Zee naar het Caribisch gebied is gestuurd, als versterking van een Amerikaanse troepenmacht om kleine boten aan te vallen. Tot begin september werden die boten nog door de kustwacht onderschept.’ Het zou ook niet verklaren waarom Colombia of Mexico niet in het vizier van de marine staan.
Volgens Victoria Murillo, directeur van het Institute for Latin American Studies aan de Columbia University, geciteerd door Financial Times, is Trumps agressie tegenover Venezuela alleen te verklaren door ‘de mogelijkheid om Maduro omver te werpen en Amerikaanse bedrijven toegang te verlenen tot Venezolaanse olie. Ouderwets imperialisme.’ Deze houding tegenover Venezuela doet volgens het artikel denken aan enkele Amerikaanse militaire interventies uit het verleden. Aan het begin van de twintigste eeuw bezetten Amerikaanse troepen verschillende landen in Midden-Amerika en het Caribisch gebied als onderdeel van wat de ‘bananenoorlogen’ werd genoemd, om de belangen te verdedigen van enkele Amerikaanse fruitbedrijven.
De aanwezigheid van de marine gaat bovendien ten koste van de verklaarde focus van de marine op de Indo-Pacific, merkt The New York Times op. ‘Xi Jinping volgt ongetwijfeld de verschuiving van militaire middelen naar het Caribisch gebied en zal overwegen wat dit betekent voor zijn eigen plannen ten aanzien van Taiwan.’
‘Als de regering er niet in slaagt Maduro af te zetten zal dat de dictator vrijwel zeker een politieke overwinning opleveren’
Terwijl de wereld de volgende stap van Trump afwacht, zijn er grofweg twee mogelijke scenario’s. Ofwel de Amerikaanse vloot verspreidt zich – vermoedelijk na een gewelddadig optreden als een symbolisch machtsvertoon – en Maduro blijft aan de macht, ofwel de VS slagen erin om de regering omver te werpen, al dan niet met de landing van Amerikaanse troepen op Venezolaanse bodem. Maar wat dan? Volgens de CNN betekent het einde van het presidentschap van Maduro niet automatisch het einde van het regime. ‘Vanwege zijn gebrek aan charisma moest hij een piramide opbouwen van mensen die op de een of andere manier profiteren. Als je Maduro uit die piramide haalt, blijft het bouwsel overeind – en er zijn veel mensen die er groot belang bij hebben dat alles blijft zoals het is.’
De uitkomst blijft dus onzeker. ‘Als de regering er niet in slaagt Maduro af te zetten, wat duidelijk haar doel is, zal dat de dictator vrijwel zeker een politieke overwinning opleveren en de Venezolaanse oppositie een blijvende klap toebrengen. Als het wel lukt en het regime van Maduro uiteindelijk valt, zal het land, dat zich al in een crisis bevindt, verder afglijden’, stelt Phil Gunson. ‘Wat er ook gebeurt, iedereen verliest.’
Volgens de bekende Britse journalist en polemist Rod Liddle is het Westen op een onnozele manier bezig om Rusland en Poetin zwart te maken. En vergeet het daarbij even de eigen fouten in Oekraïne, Syrië en Irak.
Keuze uit het archief
Deze week ging de oorlog in Oekraïne zijn vijfde jaar in. Er is al heel wat geschreven over de oorzaken en implicaties van dit conflict. In veel analyses ontbreekt echter de zelfreflectie, aldus journalist Rod Liddle. Het Westen draagt er met zijn eenzijdige kritiek op Rusland alleen maar aan bij dat het wederzijdse vijanddenken en de oorlogsretoriek in stand worden gehouden, betoogt hij in dit opiniestuk uit 2016.
Al een paar weken vraag ik me af wat goedkoper zou zijn: een kelder uitgraven en een geigerteller en jodiumpillen kopen, of emigreren naar Nieuw-Zeeland. Je kunt me een angsthaas noemen, maar de kant die we opgaan bevalt me helemaal niet. Ik heb alleen de laatste jaren van de Koude Oorlog bewust meegemaakt, maar voor zover ik me kan herinneren toonden beide kanten, wij en zij, meestal wel een zekere mate van redelijkheid en gezond verstand.
Ik heb liever dat een politicus pragmatisch is dan charismatisch, en als je me zou vragen wie mijn favoriete Russische politicus is, zou mijn antwoord dan ook altijd zijn: Brezjnev. Liever Brezjnevs grijze, verstikkende onverschilligheid en detente, dan Chroesjtsjov in zijn rol van onberekenbare boer die met de vuist op tafel slaat.
Als Reagan in die tijd voor een microfoon aankondigde: ‘Over vijf minuten beginnen we met bombarderen’, snapte iedereen dat hij een grapje maakte. Als er nu een idioot parlementslid opkrabbelt en eist dat we Russische vliegtuigen gaan neerschieten, snapt iedereen dat hij geen grapje maakt, maar gewoon stompzinnig en gevaarlijk bezig is. Alleen, dit is een oorlogszuchtige stompzinnigheid die snel om zich heen grijpt. Elke dag schakelt de anti-Ruslandretoriek een tandje hoger. Soms komt die retoriek vanuit onze krijgsmacht, die zich misschien beter op haar gemak voelt met een vijand die ze begrijpt dan met allerlei bendes nihilistische, jihadistische gekken. Dan worden we gewaarschuwd dat de Russen Iskander-raketten in de buurt van de Baltische kust stationeren, om Letland, met zijn grote Russische minderheid, en Polen te bedreigen. En dan vertellen de tabloids ons elke dag dat Russische straaljagers telkens weer langs onze kust op en neer vliegen. Alsof ze dat niet al zeventig jaar doen. En alsof wij niet al zeventig jaar hetzelfde doen bij hen.
Elke dag schakelt de anti-Ruslandretoriek een tandje hoger
Van een krijgsmacht kun je dit soort zaken verwachten, neem ik aan. Maar als er ook politici aan boord klauteren, word ik echt ongerust. Want het is ónze kant die me bang maakt – niet de hunne. Boris Johnson, onze minister van Buitenlandse Zaken, riep als een clowneske ayatollah mensen op om te gaan demonstreren bij de Russische ambassade. Hiermee reageerde Boris op de inderdaad barbaarse luchtaanval van de Russen en het Syrische regeringsleger op Aleppo. Een week later ongeveer begon het Westen met chirurgische precisie in het laatste Iraakse IS-bolwerk, Mosul, mensen met echt volle baarden eruit te pikken en aan flarden te bombarderen, waarbij de fatsoenlijke, democratisch ingestelde burgers ter plaatse heel menselijk en barmhartig werden gespaard en natuurlijk zonder een schrammetje het bombardement overleefden.
Slikken mensen die onzin? De VN en het Internationale Comité van het Rode Kruis hebben gewaarschuwd dat door de glorieuze inname van Mosul meer dan een miljoen mensen op de vlucht zullen slaan – en waarschijnlijk honderden mensen zullen omkomen. Maar als dat gebeurt, is het niet de schuld van de coalitie, het is de schuld van IS, of van wraakzuchtige sjiitische Iraakse soldaten, of van de bloeddorstige peshmerga. Wij hebben niks gedaan, chef.
Wat de coalitie doet in Syrië en Irak, is net zo onsamenhangend en verkeerd als alle andere dingen die we de afgelopen tijd in het Midden-Oosten hebben gedaan – van de invasie in Irak en de steun aan de opstanden van de enigszins imaginaire ‘Arabische lente’ tot de rampzalige en domme interventie in Libië. Wat wij uit naam van een dwaas, goedbedoeld, liberaal evangelisme hebben gedaan, heeft veel meer levens gekost dan we op het conto van de Russen en Vladimir Poetin kunnen bijschrijven. In Syrië en Irak vechten we om mensen te ondersteunen die niet echt bestaan: de goedwillende, gematigde mensen, niet de jihadisten, maar ook niet Assad. Ze zijn op de vingers van één hand te tellen.
Een tijdje geleden sprak ik iemand die voor de vluchtelingen in die twee ongelukkige landen werkt en die zeker geen vriend is van het Assad-regime. Wat zou nu het beste scenario zijn, vroeg ik hem. ‘Dat Rusland en Assad zo snel mogelijk winnen. Dan worden de minste burgers gedood.’ Maar wij doen wat we kunnen om die uitkomst te voorkomen, en verlengen zo de oorlog.
Toen in de uitermate lichtgelovige westerse media de strijd om de bevrijding van Mosul werd aangekondigd, zei Vladimir Poetin te hopen dat de coalitie haar best zou doen om het aantal burgerslachtoffers als gevolg van de militaire acties te beperken; maar hij zei ook dat hij begreep dat een oorlog winnen soms onschuldige levens kost en dat hij niet zou gaan stampvoeten of iedereen zou oproepen om te gaan demonstreren bij de dichtstbijzijnde Amerikaanse of Britse ambassade.
Kort nadat hij zijn verklaring had afgelegd, kondigden de Russen en de Syrische regering – uit humanitaire overwegingen – een staakt-het-vuren af in en rond Aleppo, zodat burgers zich via zes goed bewaakte corridors in veiligheid konden brengen. Dus terwijl de luchtmacht en de artillerie van de coalitie Mosul bombardeerden, kondigde Poetin zijn staakt-het-vuren af. En misschien is ook dat een reden voor de anti-Russische razernij van onze regering en de zwakke, angstige Amerikaanse regering – Poetin is sluw. Hij wint op zijn sloffen de propagandaoorlog.
Jachtseizoen
Het jachtseizoen op al wat Russisch is, is nu al een tijdje geopend. Hun atleten spelen vals en worden uitgesloten van sportevenementen. De onze slikken ondertussen prestatieverhogende medicijnen tegen de astma die ze anders de winst in de Tour de France zou kosten. De VS beschuldigen Poetin ervan dat Rusland een cyberoorlog voert om de presidentsverkiezingen te beïnvloeden. Maar moeten we soms geloven dat de VS géén geheime cyberoorlog voert?
En dan is er Russia Today, dat nu naar de frontlinie is gedrongen. De Britse bank NatWest, grotendeels staatseigendom, heeft in serieuze, plechtige bewoordingen aangekondigd de bankrekeningen van deze in Groot-Brittannië gevestigde, door Rusland gefinancierde zender te zullen bevriezen. Verdomd, dat hebben we met de Pravda nooit gedaan. NatWest moest inbinden toen Russia Today – niet geheel ten onrechte – over beperking van de vrijheid van meningsuiting klaagde en dreigde dat de bankrekeningen van de BBC-poot in Rusland bevroren zouden worden. Onze regering ontkende glashard de hand te hebben gehad in het oorspronkelijke besluit van NatWest – ja hoor – en een woordvoerder van premier Theresa May voegde daar nogal onhandig aan toe: ‘Als je het breder bekijkt: willen we voorkomen dat er onjuiste informatie wordt verspreid? Ja, natuurlijk willen we dat.’
Dus het is nogal duidelijk, nietwaar? De regering is hier wel degelijk direct bij betrokken. We proberen een zender dwars te zitten en liefst kapot te maken, omdat die iets uitzendt waar onze regering het niet mee eens is. Ik dacht altijd dat dat iets van de Russen was, dissidenten de mond snoeren? En toch, Russia Today mag dan standaard Poetins wandaden goedpraten, hun nieuwsuitzendingen onthullen soms een waarheid die anders verborgen zou zijn gebleven. Dan is het probleem niet dat ze desinformatie verspreiden, maar dat Russia Today juiste informatie verspreidt die de Britse overheid slecht uitkomt. Is de zender onbevooroordeeld, is hij onpartijdig, biedt hij altijd nuance en wederhoor? Nee, nee en nog eens nee. De BBC wel?
We negeren onze eigen wandaden tegenover de mensenrechten en de vrijheid van meningsuiting
Sommige Britten, vooral mannen van ongeveer mijn leeftijd, hebben een zekere neiging om Vladimir Poetin te bewonderen, voornamelijk vanwege zijn daadkracht en ultraconservatisme. Het Westen blijft tobben, maar Poetin treedt op – en misschien vergeven we hem daarom zijn homofobe oprispingen (of prijzen hem er zelfs om).
Ik ben geen lid van deze ontluikende Britse fanclub. Het is gemakkelijk om daadkracht te tonen als je niet gehinderd wordt door democratie – zoals Poetin. Die is volgens mij amoreel, meedogenloos en oorlogszuchtig. En ik weet niet hoe diep zijn vreemde machismo van de-man-die-naakt-met-een-beer-worstelt gaat, of in hoeverre dat voor de show is. Dit is mijn zorg: wij provoceren en provoceren, we verdraaien de feiten tot ze in ons straatje passen, we demoniseren Poetin en zijn land op een oorlogszuchtige, eenzijdige manier en we negeren onze eigen wandaden tegenover de mensenrechten en de vrijheid van meningsuiting – in Oekraïne, in Syrië en in Irak.
Ik hoop vurig dat Poetins oorlogszucht alleen maar een act is op het internationale toneel, en dat hij bij lange na niet zo dom is als Boris Johnson. Aan die hoop klamp ik me vast, voordat ik die tickets naar Wellington boek. Want het zou best ijdele hoop kunnen zijn. En het zou kunnen dat hij verder wordt gedreven dan hij kan verdragen.
Voor een deel hebben we Poetin natuurlijk zelf geschapen. Je kunt een land niet in vijf of zes korte jaren zijn imperium, zijn politieke systeem en reden van bestaan, zijn industrie, zijn banen, zijn geld, zijn prestige en status in de wereld afnemen, en niet verwachten dat daarvoor iets terugkomt, een bepaalde hunkering naar het leven van vroeger, het verlangen naar een Stalin-light. Een hunkering naar Poetin. Het is een gemiste kans dat we Rusland halverwege de jaren negentig niet met liefde hebben overladen en niet hebben uitgenodigd om lid te worden van de NAVO. Het gevolg is dat we nu een antwoord moeten vinden op Poetin. En dat lukt ons niet. We verliezen het aan alle kanten.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
