Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar naar Mexico, waar over ruim een maand verkiezingen worden gehouden. Tientallen kandidaten, met name in de lokale politiek, zijn al vermoord. Hoe komt dat?
Hoe erg is het geweld tegen politici in Mexico?
‘In Mexico zijn op één dag twee burgemeesterskandidaten dood aangetroffen, waarmee het aantal gedode kandidaten verder stijgt in wat de meest gewelddadige verkiezingen ooit in het land lijken te worden’. Dit schreef Al Jazeera op 20 april. ‘De dodelijke slachtoffers die vrijdag werden gemeld, brengen het aantal vermoorde kandidaten in de aanloop naar de presidents-, congres- en lokale verkiezingen op 2 juni op zeventien.’
‘Geweld tegen politici is wijdverspreid in Mexico. Begin april werd de burgemeester van Churumuco, een stad in de naburige staat Michoacán, doodgeschoten in een tacorestaurant in de hoofdstad Morelia. Begin april werd burgemeesterskandidaat Bertha Gaytán neergeschoten, enkele uren nadat ze om bescherming had gevraagd. Ze was net begonnen met haar campagne voor het burgemeesterschap van Celaya. Eind februari werden in een andere stad in Michoacán twee burgemeesterskandidaten binnen enkele uren na elkaar doodgeschoten’, somt PBS op.
Bij CNN vertelt Sandra Ley, programmadirecteur veiligheid bij México Evalúa, een denktank voor openbaar beleid, over waarom er zoveel lokale (kandidaat-)politici in Mexico worden vermoord. ‘Dit is een cruciaal moment voor de georganiseerde misdaad om invloed uit te oefenen op wie er aan de macht komt, wie er bescherming, informatie en middelen gaat bieden,’ aldus Ley. De verkiezingen in Mexico van 2 juni zijn de grootste in de geschiedenis: voor ruim twintigduizend functies, van president tot Congres, van gouverneur tot burgemeester, wordt gestemd, met in totaal zo’n zeventigduizend kandidaten.
Het meeste geweld vindt plaats bij lokale verkiezingen, waar kiezers een gemeentepresident kiezen, een rol die verwant is aan die van een burgemeester met een brede controle over hun gemeenschappen, die de verdeling van belastinginkomsten beheert en vaak aan het hoofd staat van de lokale politie.
Hoewel politiek geweld in vrijwel alle staten voorkomt, vindt het zwaarste geweld plaats in staten waar de georganiseerde misdaad diepgeworteld is, zo meldt de Council for Foreign Relations. ‘In Michoacán, Jalisco en Morelos worden meer ontvoeringen, afpersingen, moorden en bedreigingen gepleegd dan in andere staten. Maar het geweld heeft zich ook verspreid naar relatief vreedzamere staten. Een deel van de reden is dat criminele organisaties steeds meer geld verdienen, niet alleen met drugshandel langs de kusten en de noordelijke grens, maar ook met migrantensmokkel, oliediefstal, afpersing en ontvoering in het zuiden.’
Los van het verwoestende effect op de levens van de kandidaten en hun familie, hebben de aanslagen ook een impact op de opkomst bij de verkiezingen, schrijft Semafor. ‘Elke aanval op een kandidaat verlaagt de opkomst met ongeveer 1,3 procent. Kiezers houden er rekening mee dat de georganiseerde misdaad “hun openbaar bestuur, staat en regering schendt”, waardoor een groot deel van het publiek er nu van overtuigd is dat hun stem weinig zal veranderen aan het geweld.’
Wat doet de regering tegen dit geweld?
President Andrés Manuel López Obrador (AMLO in de volksmond) erkende begin april dat de georganiseerde misdaad invloed probeert uit te oefenen op wie burgemeester wordt – door hun eigen kandidaat voor te stellen of potentiële rivalen uit te schakelen. Eind maart besloot de regering om ongeveer 250 kandidaten van lijfwachten te voorzien, maar degenen die zich verkiesbaar stellen voor gemeentelijke functies – hoewel ze het meeste gevaar lopen – staan achteraan in de rij voor beveiliging.
En hoewel AMLO erkent dat kartels lokale verkiezingen beïnvloeden, blijft hij het geweld bagatelliseren. Tijdens zijn dagelijkse persconferentie noemde hij de perceptie van onveiligheid ‘een zaak van publicisten’ en zei hij dat er kandidaten zijn die angst proberen te zaaien onder de bevolking, zo schrijft Infobae. Bij dezelfde persconferentie zei de Mexicaanse president dat het geweld allemaal ‘bij de omstandigheden hoort’ en dat Mexicanen zich volgens data van het Instituut voor Statistiek en Geografie (INEGI) kalm, veilig en gelukkig voelen.
In februari, toen uit een rapport al bleek dat tientallen kandidaten slachtoffer waren geworden van bedreigingen, aanslagen, ontvoeringen en moord, ontkende de president de ernst van de zaak, ondanks dat een groot deel van de slachtoffers van dit geweld afkomstig waren uit zijn eigen partij, Morena. ‘Er is niets te vrezen,’ zei AMLO volgens Aristegui. ‘We zien geen politiek verkiezingsgeweld’.
Los van wat AMLO over het verkiezingsgeweld zegt, is er tijdens zijn bijna zesjarige termijn ook weinig gedaan om het geweld door kartels in Mexico aan te pakken. AMLO werd verkozen op een verkiezingsbelofte van ‘knuffels, geen kogels’, waarbij hij zei zich liever te concentreren op de achterliggende redenen waarom mensen de misdaad ingaan, dan de kartels verantwoordelijk voor het geweld hard aan te pakken.
Het gevolg: bendegeweld nam toe in Mexico en het aantal arrestaties door de nationale garde in Mexico, die onder López Obrador werd opgericht om de federale politie te vervangen, daalde van 21.700 in 2018 tot 2800 in 2022, volgens The Wall Street Journal. Onder de huidige regering is politiek geweld daarnaast flink gestegen: van 94 moorden in 2018 naar 355 moorden in 2023.
‘Onder bedreigingen benoemen burgemeesters bendeleden op hoge plekken in gemeenten,’ vervolgt de Amerikaanse krant op basis van twee voormalige burgemeesters in de Mexicaanse deelstaat Guerrero. ‘Door deze functies krijgen kartels in feite de controle over contracten voor gemeentelijke bouwwerken, aanbestedingen en andere openbare diensten.’
Gaat een nieuwe regering het geweld anders aanpakken?
Gezien het geweld in Mexico, dat niet alleen politici maar ook heel veel onschuldige burgers treft, is het niet gek dat veiligheid een belangrijk thema is bij de aanstaande verkiezingen. ‘De duizenden mensen die elk jaar onder de grond belanden in Mexico, met of zonder grafsteen, maken het onmogelijk om de andere kant op te kijken. Er is ook geen manier om de realiteit die het land het hardst treft en die alleen maar erger wordt in verkiezingstijd te verbergen. Het zal het meest controversiële thema in de campagne zijn, die de twee prominente presidentskandidaten op de agenda zullen zetten’, schrijft El País hierover.
Die twee presidentskandidaten zijn Claudia Sheinbaum en Xóchitl Gálvez. Sheinbaum is de absolute topfavoriet om de verkiezingen te winnen. Ze is afkomstig uit Morena, de partij van president AMLO, en de president heeft Sheinbaum hoogstpersoonlijk aangewezen als zijn opvolger. Xóchitl Gálvez is de kandidaat van de oppositie, bestaande uit een coalitie van de traditioneel machtige partijen PRI, PAN en PRD. Ze erft zo het nalatenschap van die partijen, die decennialang het land bestuurden en met name onder president Felipe Calderón, die kartels keihard probeerde aan te pakken, Mexico in een veiligheidscrisis brachten.
De voorstellen van Claudia Sheinbaum omvatten meerdere punten: de jeugd weghouden van de georganiseerde misdaad, de rechterlijke macht hervormen en het leger inzetten tegen kartels, zo schrijft Expansion Politica. ‘De snelheid waarmee de criminaliteit afneemt zal groter zijn, met andere woorden, elk jaar gaan we meer en meer criminaliteit terugdringen,’ zei Sheinbaum bij de presentatie van haar plannen.
Politiek analist Enrique Pérez Quintana is in een opiniestuk op Yahoo News hard over de plannen van de gedoodverfde nieuwe president van Mexico. ‘De voorstellen van Claudia Sheinbaum zijn niet nieuw’, schrijft hij. ‘[Ze] zijn een voortzetting van de aanpak van de president. Ze zullen niet goed worden ontvangen door degenen die te maken hebben met onveiligheid en geweld, zoals de familieleden van de vermisten, de ontvoerden, de afgepersten, de bedreigden, degenen die van hun land zijn gejaagd en zijn beroofd.’
Oppositiekandidaat Gálvez was ook kritisch over de plannen van haar rivaal. Tijdens een persconferentie beschuldigde ze Sheinbaum ervan ‘knuffels te willen blijven geven’ aan kartels, zo schrijft El Financiero. Ze verwees naar een moment tijdens het presidentschap van AMLO, toen de president naar het geboortedorp van drugsbaas Joaquín ‘El Chapo’ Guzmán ging en een ontmoeting had met de moeder van de inmiddels aan de VS uitgeleverde kartelleider. ‘Sheinbaum wil doorgaan met knuffels geven aan de moeder van El Chapo,’ zei Gálvez.
Haar eigen veiligheidsplannen zijn uitgebreid, zo meldt PMX: van voorstelbare punten als hardere straffen tot de bouw van een zwaar beveiligde, hightech gevangenis, het vergroten van het aantal lokale en federale openbaar ministeries en een groei van de nationale politie.
Volgens het Wilson Center gaat het deze verkiezingen alsnog te weinig over geweld tegen politici. ‘Er staat te veel op het spel in Mexico, waaronder Mexicaanse levens. Het normaliseren van politiek geweld is in niemands belang. Politici, overheidsfunctionarissen, wetshandhavers, het maatschappelijk middenveld en de internationale gemeenschap moeten er veel meer aandacht aan besteden.’
