Succesvolle missie brengt nieuwe hoop op concurrentie met SpaceX
In het Guyana Space Center in Kourou, Frankrijk was de vreugde groot tijdens de succesvolle eerste vlucht, na een vertraging van vier jaar, van de Ariane-6 op 9 juli, aldus Le Monde. Volgens ESA-directeur-generaal Josef Aschbacher en ArianeGroup-president Martin Sion bevestigt dit de soevereiniteit van Europa in de ruimte. De raket zal de concurrentie met Elon Musk’s SpaceX aangaan door aantrekkelijke prijzen te bieden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De kleine storing aan het einde van de missie veranderd niks aan de grootste plannen, Arianegroup wil vanaf 2027 jaarlijks tien lanceringen uitvoeren. Het succes van de missie onderstreept Europa’s ruimtevaartambities en het strategische belang van het behouden van een competitief voordeel te midden van wereldwijde concurrentie.
Sterrenstelsel JADES-GS-z14-0 is bijna 14 miljard jaar oud
De James Webb-ruimtetelescoop van de NASA heeft het verste sterrenstelsel gevonden dat ooit is gezien, bericht The Guardian. Het sterrenstelsel dateert van toen de kosmos nog maar 290 miljoen jaar oud was. De vorige recordhouder die door de telescoop was waargenomen was een sterrenstelsel dat 325 miljoen jaar na de oerknal werd gezien, die bijna 14 miljard jaar geleden plaatsvond.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het sterrenstelsel, dat bekend staat als JADES-GS-z14-0, is verbazingwekkend helder en heeft een diameter van 1600 lichtjaar. Het is zo helder dat het honderden miljoenen keren de massa van onze zon zou hebben. Onderzoekers weten niet hoe zo’n ‘helder, massief en groot sterrenstelsel’ in minder dan 300 miljoen jaar kan zijn ontstaan.
‘Het heelal was in deze vroege stadia anders dan het nu is,’ zei Francesco D’Eugenio van de Universiteit van Cambridge, een van de teamleden achter de ontdekking tegen de Britse krant. ‘Vroege sterrenstelsels – dit is de verst verwijderde die is gevonden, maar er zijn er meer – lijken helderder te zijn dan verwacht op basis van de modellen.’ Het onderzoek naar deze sterrenstelsels zouden ons veel kunnen leren over hoe het heelal is ontstaan.
‘De toegenomen militaire afhankelijkheid van de ruimte brengt nieuwe gevaren en uitdagingen met zich mee, en westerse beleidsmakers moeten hier dringend op inspelen’, bepleit voormalig secretaris-generaal van de NAVO Anders Fogh Rasmussen.
Februari jongstleden werd Washington DC opgeschrikt door het nieuws dat de VS op de hoogte waren van Russische plannen om nucleaire wapens te gebruiken in de ruimte. En hoewel de leiders van het Amerikaanse Congres en de regering-Biden de ontstane paniek snel wisten te bedwingen, zijn met deze onthulling toch een paar belangrijke feiten onder de aandacht gekomen.
De militaire dreiging in de ruimte is een feit en wordt met de dag groter. En zoals de strijd in Oekraïne laat zien, is moderne oorlogsvoering bijna geheel afhankelijk van ruimtetechnologie, waarbij aan beide kanten satellieten worden gebruikt voor communicatie, situatiebewustzijn en het mikken op vijandelijke stellingen.
Maar deze verhoogde militaire afhankelijkheid van de ruimte brengt nieuwe gevaren en uitdagingen met zich mee.
Het is geen geheim dat Rusland en China grote investeringen doen in de ontwikkeling van nucleaire ruimtewapens. Beide landen hebben ruchtbaarheid gegeven aan hun tests met antisatellietraketten. Van Rusland is bovendien bekend dat het laserwapens bezit die ontworpen zijn om vanaf de aarde satellietsensoren te verblinden. Moskou heeft zelfs ronduit gezegd dat westerse commerciële satellieten in een toekomstig conflict als legitiem doelwit zullen worden beschouwd.
De ontwikkeling van nucleaire antisatellietwapens in de ruimte zou echter een aanmerkelijke escalatie betekenen – en tevens in strijd zijn met het Ruimteverdrag van 1967, dat het verbiedt om nucleaire wapens of andere massavernietigingswapens in een baan rond de aarde te brengen.
Bovendien bestaat het gevaar dat landen die geen geavanceerde ruimtetechnologie bezitten – zoals Iran – die achterstand zouden proberen te compenseren door bij een toekomstig conflict vanaf de aarde projectielen af te vuren op doelwitten in de ruimte. In dat geval zouden vooral satellieten die zich dicht bij de aarde bevinden risico lopen.
Kwetsbaar ecosysteem
Wie kwaad in de zin heeft, zou ook een paar ‘lage’ satellieten kunnen vernietigen om een gevaarlijke hoeveelheid ruimteschroot te veroorzaken. Hierdoor zouden andere satellieten dan weer worden uitgeschakeld, waarbij niet alleen schade zou worden toegebracht aan militaire operaties, maar aan alle diensten wereldwijd die gebruikmaken van satellietverbindingen.
Westerse beleidsmakers moeten dringend inspelen op deze nieuwe dreigingen.
Allereerst moet Rusland duidelijk te kennen worden gegeven wat de consequenties zullen zijn van een escalatie in de ruimte. De NAVO heeft op dit punt een belangrijke stap gezet in 2021, toen besloten werd dat ook bij ‘aanvallen op, vanuit of binnen de ruimte’ een beroep kan worden gedaan op de clausule inzake wederzijdse verdediging van artikel 5.
Vervolgens moeten er, net als op alle andere terreinen, veiligheidsmaatregelen worden genomen, om de boodschap af te geven dat we in de ruimte stabiliteit willen bewaren.
Ten tweede moet de ruimte worden behandeld als cruciale infrastructuur. Ruimteactiviteiten en -technologie zijn van essentieel belang voor onze nationale veiligheid, economie en ons dagelijks leven, en daarom moeten militaire strategen nauwer samenwerken met toezichthouders en ruimteagentschappen. De ruimte is een kwetsbaar ecosysteem, en een militaire escalatie zou ernstige gevolgen hebben voor alle andere activiteiten waarbij satellietverbindingen worden gebruikt.
Tot slot moeten we er ons rekenschap van geven dat menselijke activiteit in de ruimte niet alleen wordt bedreigd door vijandige staten, maar ook door activiteiten waarbij een verhoogd risico bestaat op het creëren van ruimteschroot. NASA onderkent dit probleem door te stellen dat ‘het allergrootste gevaar voor ruimteschepen, satellieten en astronauten wordt gevormd door ruimteschroot’.
Megaconstellaties
Aangezien het aantal objecten dat we de ruimte in zenden de komende jaren exponentieel zal groeien, schiet ook het risico op dit soort botsingen omhoog. In 2018 waren er ongeveer 2000 satellieten actief in de ruimte. Dat aantal is inmiddels meer dan verdrievoudigd, en tegen het eind van dit decennium zouden het er wel eens 100.000 of meer kunnen zijn. Deze groei is vooral te wijten aan de commerciële megaconstellaties van satellieten die door bedrijven als SpaceX of Amazon worden gelanceerd.
Wanneer wordt het te druk in de ruimte? Daarvan hebben we tot op heden geen duidelijk beeld. Voor een inschatting van de algemene risico’s moeten beleidsmakers ook kijken naar de consequenties van de hoeveelheid objecten die in een baan rond de aarde wordt gebracht – niet alleen naar het potentiële gevaar van nieuwe antisatellietwapens. Het is een denkfout om aan te nemen dat een constellatie beter bestand zou zijn tegen aanvallen als er meer satellieten aan worden toegevoegd. Integendeel, daarmee zou deze juist kwetsbaarder kunnen worden, want gevoeliger voor een kettingreactie van botsingen die door een aanval op gang kan worden gebracht.
De ruimte wordt vaak beschreven als het nieuwe geopolitieke krachtveld. In werkelijkheid ís de ruimte al het voornaamste gebied waarop strategische concurrentie tussen landen plaatsvindt. Toch bevindt het thema zich al lange tijd aan de uitersten van ons politieke bewustzijn. Gezien de centrale rol die onze activiteiten in banen rond de aarde spelen voor onze economieën, gemeenschappen en veiligheid, moet daar verandering in komen – en wel nu meteen.
Anders Fogh Rasmussen was secretaris-generaal van de NAVO (2009-2014) en minister-president van Denemarken (2001-2009). Momenteel werkt hij pro bono voor de Oekraïense regering als adviseur op het gebied van veiligheid.
De houten satelliet is niet schadelijk voor het milieu
Japanse wetenschappers zijn erin geslaagd een satelliet te ontwikkelen van hout. De LignoSat-sonde is gemaakt van magnoliahout, dat bij experimenten in het International Space Station (ISS) bijzonder stabiel bleek te zijn en bestand tegen scheuren. Dat schrijft Nikkei Asia. De sonde wordt deze zomer met een Amerikaanse raket gelanceerd.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De houten satelliet is gebouwd door onderzoekers van de Kyoto Universiteit en het bosbouwbedrijf Sumitomo Forestry om het idee te testen van het gebruik van biologisch afbreekbare materialen zoals hout om te zien of deze kunnen dienen als milieuvriendelijk alternatief voor de metalen waaruit alle satellieten momenteel zijn opgebouwd. Magnoliahout kwam uit eindelijk als beste materiaal uit de test.
‘Alle satellieten die de atmosfeer van de aarde weer binnenkomen verbranden en creëren kleine aluminiumoxidedeeltjes die jarenlang in de bovenste atmosfeer blijven zweven,’ legt Takao Doi, een Japanse astronaut en ruimtevaartingenieur van de Kyoto Universiteit, uit. ‘Die deeltjes tasten het milieu op aarde aan.’
De Artemis III-missie zal pas in september 2026 opstijgen, vertelden functionarissen van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA dinsdag op een persconferentie. De Artemis III-missie stond oorspronkelijk gepland voor 2025, om voor het eerst sinds het Apollo-programma mensen op de maan te zetten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De vertraging is voornamelijk te wijten aan SpaceX’s Starship – het raket- en ruimtevaartsysteem dat is ontworpen om astronauten naar de zuidpool van de maan te brengen – waarvan de laatste twee testvluchten in 2023 eindigden in explosies, schrijft CNN.
Ook de Artemis II-missie, die een bemanning van vier personen rond de maan wil laten vliegen, is uitgesteld tot september 2025. Problemen met het hitteschild moeten nog worden opgelost, aldus CNN, dat eraan toevoegt dat ‘NASA nog steeds mikt op 2028 voor Artemis IV, die astronauten naar een ruimtestation, genaamd Gateway, in een baan rond de maan moet brengen’.
Het onderliggende doel van het Artemis-programma is om een permanente menselijke aanwezigheid op de maan te vestigen. Rivaliserende landen, waaronder China, streven soortgelijke ambities na. Ook India en Rusland werken aan ruimtemissies naar de maan.
Noord-Korea heeft met succes een militaire spionagesatelliet in de ruimte gebracht, nadat twee eerdere pogingen dit jaar mislukten. Dat meldt de BBC. De succesvolle lancering volgt op een ontmoeting tussen de Russische president Vladimir Poetin en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un in september, waarbij Poetin hulp aanbood bij het Noord-Koreaanse ruimteprogramma.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens Zuid-Korea heeft Noord-Korea hulp gehad van Rusland bij de lancering. De lancering werd veroordeeld door de VN, die sancties handhaven tegen Noord-Korea omdat het land nucleaire raketten zou ontwikkelen. Het Witte Huis noemde de actie een ‘brutale schending’ van VN-resoluties, en Japan spreekt van ‘een zeer ernstige zaak die de veiligheid van ons volk ernstig in gevaar brengt’.
Na de lancering kondigde Zuid-Korea aan dat het de bewaking langs de grens met het Noorden zou hervatten, waardoor de relatie tussen de twee landen weer lijkt te verharden na enkele jaren van positieve signalen. Of de satelliet al operationeel is, is niet bekend.
Dalende kosten van raketten zorgen voor een ware ruimtewedloop, nu ook nieuwe spelers als India en China een succesvol ruimteprogramma hebben opgetuigd. Om dat allemaal in goede banen te leiden zijn nieuwe internationale regels nodig, schrijft commentator Stephen Bush.
In de ruimte blijft al je gepraat over soft power in het luchtledige hangen. Vraag het maar aan Colombia. Daar werd in 1976 een top belegd met Brazilië, Ecuador, Oeganda, Kenia, Indonesië, Congo en toenmalig Zaïre. Die landen gaven een verklaring af waarin ze stelden dat het luchtruim boven hun land tot aan de geostationaire baan niet bij de ruimte hoort, maar bij het grondgebied van hun land. Die Verklaring van Bogotá was een flop. Colombia mag zijn aanspraak op dat deel van de ruimte dan in zijn grondwet hebben verankerd, internationaal vond de verklaring geen weerklank en ‘hun’ ruimte wordt nog onverminderd geëxploiteerd.
Al deze landen hadden dezelfde klacht: dat de internationale wetgeving over het gebruik van de ruimte niet de belangen dient van alle landen ter wereld, maar vooral die van de grootmachten. En ze hadden gelijk, al zal dat een schrale troost zijn. In het internationale Ruimteverdrag staat dat verkenning van de ruimte zal worden uitgevoerd ‘in het belang van alle landen’. Maar sinds dat verdrag werd aangenomen en ondertekend (in 1967, met de VS, de Sovjet-Unie en het Verenigd Koninkrijk voorop) is de macht van landen in de ruimte altijd nauw verbonden geweest met hun macht op aarde. Een goed voorbeeld daarvan zijn de wetten die de VS unilateraal opstelt over zaken die in het verdrag van 1967 niet of niet duidelijk genoeg geregeld zijn, zoals commerciële mijnbouw op asteroïden en de maan.
Kostendaling
De maanlanding van Chandrayaan-3 eind augustus was belangrijk als romantische illustratie van iets wat we al wisten: dat India deze eeuw een grootmacht in opkomst is. Maar het was ook een belangrijk moment om een andere reden: naar verluidt had India de nog niet eerder verkende zuidpool van de maan weten te bereiken voor slechts 74 miljoen dollar, nauwelijks meer dan Arsenal heeft betaald voor de Duitse voetballer Kai Havertz. Dat kunnen veel andere landen ze niet nadoen, en dat is deels te danken aan de kennis die India in de loop van zijn nu al 54 jaar oude ruimteprogramma heeft opgebouwd.
Maar het past ook binnen de bredere kostendaling in de ruimtevaart die wordt aangewakkerd door commerciële bedrijven als SpaceX. Het succes van India is deels te danken aan zijn eigen macht. Maar ook aan het feit dat het mede dankzij Indiase innovaties nu zelfs mogelijk wordt om een eigen maanmissie op te tuigen voor grootmachten op hun retour zoals het Verenigd Koninkrijk. En voor commerciële bedrijven en privépersonen met veel minder geld dan Elon Musk of Amazon-oprichter Jeff Bezos, die in zijn toespraak bij de diploma-uitreiking op de middelbare school al blijk gaf van zijn belangstelling voor het koloniseren van de ruimte.
Met de dalende kosten van raketten is nog maar één hindernis voor die kolonisatie uit de weg geruimd. In hun voortreffelijke nieuwe boek A City on Mars leggen Kelly en Zach Weinersmith op geestige en overtuigende wijze uit waarom je wel krankzinnig optimistisch of oliedom moet zijn om binnen afzienbare tijd een kolonie in de ruimte te willen vestigen. Helaas zijn velen van ons een van de twee of allebei.
‘De ruimte lijkt de mens tot nu toe geen verlangen naar vrede in te boezemen’
Diverse wedlopen tussen grote mogendheden in het verleden hebben aangetoond dat landen tot akelig veel stommiteiten in staat zijn om maar niet achter te blijven bij de ander. En het zou kunnen dat er op de zuidpool van de maan nog onvermoede schatten worden ontdekt. Maar het is net zo goed mogelijk dat die droom net zo’n illusie blijkt als het mythische El Dorado in het hartje van Afrika. Een van de gevolgen van de kolonisatiewedloop in Afrika was dat miljoenen Afrikanen vermoord of op de vlucht gejaagd werden. Er zijn gelukkig geen maanbewoners of marsmannetjes die we van hun land kunnen beroven. Maar een ander uitvloeisel waren directe conflicten tussen de Europese mogendheden. De race om een al dan niet reële voorsprong in de ruimte te behalen begint al hetzelfde effect te krijgen.
Dat India de doelstelling van zijn ruimteprogramma verlegd heeft van binnenlandse ontwikkeling naar maanmissies en de verdediging van Indiase satellieten, is een reactie op de proeven die China uitvoert met antisatellietwapens. En dat de VS weer met maanmissies bezig is, heeft meer te maken met de zekerheid dat China mensen naar de maan wil sturen dan de minieme kans dat er op de zuidpool van de maan iets waardevols te vinden is.
Door de dalende kosten van raketten is het verkennen van de ruimte niet langer alleen voorbehouden aan de grote mogendheden, zoals tijdens de Koude Oorlog. Het verdrag van 1967 op basis waarvan de ruimte nu met anderen gedeeld wordt, gaat nog steeds uit van een wereld waarin dit vooral een bezigheid is van de Amerikanen en de twee voormalige grote mogendheden Groot-Brittannië en de Sovjet-Unie. Terwijl de huidige koplopers in de ruimtewedloop de VS en China zijn. ‘De ruimte lijkt de mens tot nu toe geen verlangen naar vrede in te boezemen,’ schrijft het echtpaar Weinersmith. Nu de wereld zich opmaakt voor een race naar Mars, is de ruimtevaart hard toe aan nieuwe internationale regels.
Asteroïde kan inzicht geven in ontstaan van leven op aarde
Een monster van de asteroïde Bennu, in 2020 genomen door NASA tijdens de Osiris-Rex-missie, bevat water en koolstof in grote hoeveelheden, maakte de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie woensdag bekend. ‘Dit is een goed teken’, schrijft de BBC. Want ‘er is een theorie dat koolstof- en waterrijke asteroïden zoals Bennu betrokken kunnen zijn geweest bij het leveren van deze belangrijke componenten aan het jonge systeem op aarde, zo’n 4,5 miljard jaar geleden. Dit is mogelijk hoe we aan het water in onze oceanen zijn gekomen evenals aan sommige verbindingen die nodig waren om het leven op aarde mogelijk te maken. Deze monsters zullen worden gebruikt om deze theorieën te testen’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De capsule met de kostbare lading keerde iets meer dan twee weken geleden met succes terug naar de aarde en landde in de Amerikaanse woestijn. Sindsdien vindt het nauwgezette proces van het openen van de capsule plaats in een clean room in hetJohnson Space Centre van NASA in Houston.
‘We proberen uit te vinden wie we zijn, wat we zijn, waar we vandaan komen. Wat is onze plaats in deze uitgestrektheid die we het heelal noemen?’ zei NASA-bestuurder Bill Nelson tijdens een persconferentie.
Volgens het Zuid-Koreaanse leger is de lancering van een ruimteraket door Noord-Korea donderdag mislukt, meldt The Korea Times. ‘Dit is de tweede mislukte poging op rij, na de eerste in mei,’ merkt het Zuid-Koreaanse dagblad op. Ook het officiële Noord-Koreaanse persbureau KCNA zei dat Pyongyangs tweede lancering van een ‘militaire verkenningssatelliet’ was mislukt door een fout in het noodafvuursysteem tijdens de derde fase van de vlucht. Pyongyang heeft aangekondigd in oktober een derde lancering uit te voeren na het nemen van corrigerende maatregelen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De lancering vond plaats tijdens een grote militaire oefening tussen Zuid-Korea en de VS en na een historische trilaterale top tussen Seoel, Washington en Tokio, waarop de regeringsleiders van de drie landen hun streven naar een nauwere samenwerking tegen de voortschrijdende militaire dreigingen van Pyongyang benadrukten, aldus The Korea Times.
Een Russisch robotachtig ruimteschip dat op weg was naar de maan, is daar zondag neergestort, aldus het Russische ruimteagentschap Roscosmos. ‘Het is de meest recente tegenslag in de ruimtevaart voor een land dat als de Sovjet-Unie tijdens de Koude Oorlog de eerste natie werd die een satelliet, een man en vervolgens een vrouw in een baan om de aarde bracht,’ schrijft The New York Times.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Luna-25, die op 11 augustus werd gelanceerd, was de eerste Russische maanmissie sinds de jaren zeventig, schrijft het Amerikaanse dagblad. Het doel was om het zuidpoolgebied van de maan te bereiken. Overheden en particuliere bedrijven over de hele wereld zijn geïnteresseerd in dat deel van de maan omdat ze denken dat er waterijs kan liggen dat in de toekomst door astronauten gebruikt zou kunnen worden.
India wil het vierde land worden dat een maanlanding voltooit
Drieëntwintig dagen nadat het de aarde verliet, kwam Chandrayaan-3, dat als eerste Indiase ruimtevaartuig een zachte landing op de maan wil maken, zaterdagavond in een baan om de maan. Het ‘voltooide daarmee een nieuwe mijlpaal op zijn reis,’ schrijft The Indian Express. ‘Dit is Chandrayaan-3, ik kan de zwaartekracht van de maan voelen,’ schreef ISRO, de Indiase ruimtevaartorganisatie, op X – het voormalige Twitter.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Twee Indiase ruimtevaartuigen hadden al eerder een baan om de maan bereikt, maar Chandrayaan-2 slaagde er niet in om op het hemellichaam te landen. Chandrayaan-3 blijft nog een paar dagen in een baan om de maan voordat het een poging zal wagen om te landen. Als dat lukt, wordt India het vierde land dat een ruimtevaartuig naar de maan stuurt, na de Verenigde Staten, Rusland en China.
De maanlander is waarschijnlijk gecrasht op het maanoppervlak
De Japanse start-up Ispace ‘erkende woensdag dat de poging om het eerste bedrijf te worden dat op de maan landde, was mislukt, maar beloofde zijn missies voort te zetten’, meldt The Japan Times. Het onbemande Hakuto-R Mission 1-ruimtevaartuig zou ’s nachts op het maanoppervlak landen, maar ongeveer vijfentwintig minuten nadat de maanlanding moest plaatsvinden, kon het bedrijf geen contact meer krijgen.
Volgens een verklaring van Ispace is het zeer waarschijnlijk dat de Hakuto-R Mission 1 een harde landing heeft gemaakt op het maanoppervlak. ‘Deze schijnbare crash betekent het frustrerende einde van een missie die begon met de lancering van de maanlander afgelopen december aan boord van een SpaceX Falcon 9-raket’, schrijft The Japan Times.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De raket van SpaceX knalde na vier minuten uit elkaar
De eerste ruimtereis van de Starship van het Amerikaanse ruimtevaartbedrijf SpaceX is donderdag op een grote teleurstelling uitgelopen. De raket ontplofte vier minuten na de lancering om nog onbekende reden, terwijl de bedoeling was dat het enorme schip een vlucht van anderhalf uur zou maken, schrijft CNN.
Met een totale lengte van 120 meter is de Starship van het bedrijf van Elon Musk de langste raket ter wereld. Het dient uiteindelijk om mensen naar de maan en naar Mars te brengen. Maar voorlopig moet het bedrijf het bij testvluchten laten. De verwachtingen van buitenstaanders rondom de vlucht van donderdag waren ook al sceptisch.
In het ruimteschip passen honderd passagiers die het in de toekomst naar de ruimte moet kunnen vervoeren. De raket bestaat uit twee onderdelen: een onderdeel van 70 meter dat de raket lanceert, en passagiersgedeelte van 50 meter. Ondanks de snelle ontploffing heeft Elon Musk gezegd trots te zijn op het SpaceX-team.
Een groep wetenschappers heeft een plan voorgesteld om stofdeeltjes van de maan de ruimte in te schieten om op die manier de zonnestralen van de aarde af te buigen. Dit zou een mogelijke oplossing zijn voor de klimaatopwarming, schrijft The Guardian.
Het schijnbaar bizarre concept, dat in een nieuw onderzoek wordt uiteengezet, houdt in dat in de ruimte een ‘zonneschild’ wordt gecreëerd. Dat moet gebeuren door miljoenen tonnen stof van de maan te delven en het vervolgens ‘met een ballistisch apparaat’ naar een punt in de ruimte te schieten op ongeveer een miljoen kilometer van de aarde, waar de zwevende stofkorrels het inkomende zonlicht gedeeltelijk zouden blokkeren.
Er moeten ieder jaar miljoenen tonnen stof de ruimte in geschoten worden om een zonneschild in stand te houden
Om dit project uit te voeren moet er heel wat gebeuren. Zo zou er ergens tussen de zon en de aarde een nieuw ruimtestation moeten komen om ‘stofhopen in goede banen te leiden zodat ze zo lang mogelijk het zonlicht kunnen afschermen’, aldus een onderzoeker, geciteerd door de Britse krant. Ook zouden er ieder jaar miljoenen tonnen stof de ruimte in geschoten moeten worden om dit zonneschild in stand te houden.
Niet iedereen ziet echter brood in dit idee. Volgens Frank Biermann, professor Global Sustainability Governance aan de Universiteit Utrecht, kan het geen oplossing zijn voor het klimaatprobleem. ‘Wat we nodig hebben, is een aanzienlijke vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, waarvoor snelle technologische vooruitgang en sociaaleconomische veranderingen nodig zijn. De maan afgraven is niet de oplossing’, citeert The Guardian. Ook zou het plan de aandacht afleiden van het werkelijke probleem: het verbranden van fossiele brandstoffen.
Steeds meer landen tuigen peperdure ruimtevaartprogramma’s op. Puur wetenschappelijk is zijn de motieven al lang niet meer: het lijkt meer te gaan om een combinatie van prestige en landjepik. En dat roept de vraag op wie er überhaupt aanspraak mag maken op planeten en sterren.
De menselijke grootheidswaanzin kent geen grenzen. Een recent voorbeeld – dat in deze verzengende, neurotische zomer grotendeels onopgemerkt bleef – was een wonderlijke aanvaring tussen NASA-directeur Bill Nelson en de Chinese autoriteiten. ‘Het moet ons grote zorgen baren dat China op de maan landt en zegt: “Dit is nu van ons, dus blijf uit de buurt”’, zo zei Nelson in een interview met Bild. Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken sloeg meteen terug: ‘Het is niet voor het eerst dat de chef van NASA liegt dat het gedrukt staat en China belastert.’
Nelsons aantijging was vreemd, aangezien het in december vijftig jaar geleden is dat iemand voor het laatst voet op onze natuurlijke satelliet zette. Sindsdien wordt het verkennen van de maan overgelaten aan nijvere rupsvoertuigjes die over rotsformaties karren. China heeft maar een zo’n robot ingezet: die reisde in 2019 naar de ‘donkere kant’ van de maan. Dus het idee dat het land de alleenheerschappij zou kunnen verwerven over een gebied dat zo groot is als Azië, dat bij temperaturen tussen 120 graden Celsius overdag tot min 130 graden ’s nachts in het luchtledige zweeft, dat blootstaat aan kosmische straling en zich meer dan 384.000 kilometer van de dichtstbijzijnde bevoorradingsbasis bevindt, is wellicht een tikje vergezocht.
Star Wars-programma
De beschuldiging was des te vreemder omdat de VS, en niet China, van plan waren om op 29 augustus een immense raket de ruimte in te schieten, een paar banen om de maan te laten beschrijven en weer naar de aarde te laten terugkeren, en dat alles voor de lieve som van 29 miljard dollar. Het zou de eerste fase zijn van de Artemis-missie – zo genoemd naar de Griekse godin van de maan en zuster van zonnegod Apollo – die rond 2025 moet leiden tot de vestiging van een maanbasis (kosten 93 miljard dollar) annex, op termijn, lanceerplatform voor een bemande expeditie naar Mars.
Vanwaar nog de interesse in reizen naar de maan? Tijdens hun succesvolle eerste bezoek in 1969 verzamelden Amerikaanse astronauten enkele merkwaardige stenen, maar dat was het wel zo’n beetje. Een wetenschappelijke reden voor toekomstige missies ontbreekt dus eigenlijk. Misschien is er een militair doel: eind 2019 richtten de VS namelijk een zesde legeronderdeel op, de Space Force, voor alle aan de ruimte gerelateerde militaire activiteiten. Maar dan nog: wat voor rol kan de maan hierin spelen? Als militaire basis om van daaruit een vijand op aarde te bedreigen? Daarvoor kun je beter de satellieten gebruiken die nu in een baan om de aarde zweven. Die zijn veel dichterbij, goedkoper en nauwkeuriger.
Een wetenschappelijke reden voor toekomstige missies ontbreekt eigenlijk
Financial Times en tijdschrift The Economist suggereren heel cynisch dat deze missies een slinkse manier zijn om de defensie-industrie te financieren en geld te verdelen onder strategische delen van de electorale achterban. The Economist meldde dat het in Artemis gebruikte Space Launch System (SLS) de bijnaam ‘Senate Launch System’ had gekregen, en dat de technologie, die is overgeërfd van het inmiddels ter ziele gegane Shuttle-programma, bedoeld was om banen veilig te stellen in Alabama, waar de meeste onderdelen van de Shuttle werden vervaardigd.
Een andere hypothese is dat de VS opnieuw het spel willen spelen dat de ondergang van de Sovjet-Unie inluidde. Het Strategic Defense Initiative, of ‘Star Wars’-programma, was een beoogd kosmisch verdedigingssysteem. Alleen al het nastreven ervan – het kwam nooit van de grond – bracht de Russen op de knieën. [Die konden de race om de militaire suprematie over de ruimte financieel niet meer bijbenen.] Als de Chinezen een Amerikaanse inlijving van de maan willen voorkomen, zullen ze, evenzeer als de Sovjet-Unie destijds, kosten moeten maken die hun economie in een crisis kan storten. Vandaar dat de VS hun vazallen – Canada, Japan, het VK en de EU – oproepen om deel te nemen aan de Artemis-missie.
Mochten deze Nieuwe-Koude-Oorlogsuitgaven de goegemeente als enigszins zinloos voorkomen, dan kan de regering nog altijd een konijn uit de hoge hoed toveren. De afgelopen jaren hebben tal van economiegoeroes hoog mogen opgeven van de grote mogelijkheden die mijnbouw op de maan maar ook op asteroïden zou bieden. Prestigieuze namen uit de financiële wereld zijn deze ontluikende industrie al gaan sponsoren. In 2009 richtten Googles Larry Page en Eric Schmidt, samen met onder anderen regisseur James Cameron en de ruimtevaartondernemers Eric Anderson en Peter Diamandis Planetary Resources op, een bedrijf waarvan de uiteindelijke missie is om hoogwaardige mineralen uit asteroïden te ontginnen en te raffineren tot metaalschuim. Ondertussen beweerde iSpace, een soortgelijke onderneming die in 2010 in Japan werd gelanceerd, dat waterbronnen op de maan ons in staat zullen stellen een ruimtelijke infrastructuur te ontwikkelen die ons dagelijks leven op aarde zal verrijken en onze leefwereld in de ruimte zal doen uitgroeien. Door van de aarde en de maan één systeem te maken, zal een nieuwe economie met een centrale ruimte-infrastructuur het menselijk leven ten dienste zijn en duurzaamheid bewerkstelligen.
Prestigieuze namen uit de financiële wereld zijn deze ontluikende industrie al gaan sponsoren
Er zijn sindsdien steeds meer van dergelijke fantastische ondernemingen bijgekomen. In 2013 kwam Deep Space Industries Inc. met een ambitieuze blauwdruk voor het opsporen van asteroïden die geschikt zijn voor mijnbouw (rond 2015), het terugbrengen van monsters naar de aarde (het jaar daarop) en grootschalige activiteiten vanaf 2023. Kort daarna kondigde het Californische bedrijf OffWorld aan dat het ‘een nieuwe generatie universele industriële robots wilde ontwikkelen voor het zware werk op de maan, asteroïden en Mars’. Het had miljoenen slimme robots in gedachten, ‘die onder menselijk toezicht “on- en offworld” werken en de binnenste schil van het zonnestelsel zullen veranderen in een betere, vriendelijkere, groenere plek voor het leven en de beschaving’.
Illusie
In een 98 pagina’s tellend rapport aan zijn klanten stelde Goldman Sachs in 2017 dat het delven van platina in de ruimte door ‘asteroïden grijpende ruimtevaartuigen’ steeds betaalbaarder beloofde te worden. De zakenbank voorspelde almaar grotere winsten in de sector. Morgan Stanley kwam met eensluidende beweringen. Wanneer dergelijke banken hun klanten aanmoedigen te investeren in ruimtemijnbouw, is het goed om terug te denken aan hoe Goldman Sachs de Griekse staatsschuld ooit beheerde, en deze praktisch verdubbelde. Met andere woorden: grote financiële instellingen zijn in staat hun klanten helemaal uit te persen. Uiteindelijk werd Deep Space, ondanks de voorspellingen van de banken, verkocht aan Bradford Space, een relatief bescheiden handelaar in ruimtelijke vluchtsystemen en vliegtuigcomponenten, werd Planetary Resources geliquideerd en kwamen de activa onder de hamer. Het wensdenken blijft echter hardnekkig: in januari 2022 verscheen AstroForge op het toneel, een ander Californisch bedrijf dat beweert nieuwe, in het laboratorium geteste technologie te hebben ontwikkeld voor de verwerking van asteroïdemateriaal.
Ruimtemijnbouw zal in de nabije toekomst niet van de grond komen
Bloomberg heeft ondubbelzinnig gewaarschuwd tegen deze sci-fi-achtige ondernemingen:
‘Wat zou sciencefiction nog zijn zonder ruimtemijnbouw? Van Ellen Ripley in Alien en Dave Lister in Red Dwarf, tot Sam Bell in Moon en Naomi Nagata van The Expanse, zou interstellair drama van zijn standvastige heldendom zijn beroofd als de ingenieurs in ruimtepakken en hun mineraalverwerking er niet waren… Prachtig dat mensen de pijlen van hun ambitie op de sterren richten – maar degenen die de grootse plannen van de ontluikende ruimtemijnindustrie weigerden te financieren, hadden gelijk over de basisvoorwaarden. Ruimtemijnbouw zal in de nabije toekomst niet van de grond komen. Je hoeft alleen maar naar de geschiedenis van de beschaving te kijken om te begrijpen waarom. Eén factor sluit de meeste ruimtemijnbouw meteen al uit: de zwaartekracht. Die biedt enerzijds de zekerheid dat de meest hoogwaardige ertsen van het zonnestelsel zich onder onze voeten bevinden: de aarde is de grootste rotsachtige planeet in het zonnestelsel. Hierdoor is de hoorn des overvloeds aan mineralen die onze planeet bij haar samensmelting verwierf zo rijk als aan deze kant van Alpha Centauri maar te vinden is. Zwaartekracht vormt anderzijds een technisch probleem. Buiten het zwaartekrachtveld van de aarde is het transporteren van de hoeveelheden materiaal die nodig zijn voor mijnbouw enorm duur.
Als we de illusie even voor de realiteit inruilen, beseffen we heel goed waarom de afgelopen vijftig jaar maar zeer weinig mensen zich buiten de veilige omgeving van onze planeet hebben gewaagd. Het internationale ruimtestation ISS (International Space Station) wentelt op een hoogte van slechts 400 kilometer om de aarde. Stel je de aarde voor als een bol met een diameter van een meter, dan zweeft dat station er maar drie centimeter boven. De maan is bijna duizend keer verder van de aarde verwijderd, en de kortste afstand tussen de aarde en Mars is 55 miljoen kilometer. Dit wil niet zeggen dat mensen het zonnestelsel nooit zullen verlaten, maar daarvoor is wel een wetenschappelijke revolutie nodig die verder gaat dan de einsteiniaanse fysica, net als een duizelingwekkende technologische vooruitgang met veranderingen in het transportwezen die net zo ondenkbaar zijn als de reactiemotor in de tijd van de paardenkoets zou zijn geweest.
Krankzinnige hoogmoed
De luchtspiegeling van ruimteverkenning gehoorzaamt aan dezelfde ijzeren wet die Horkheimer en Adorno ontwaarden in de cultuurindustrie. Het gaat om de permanent uitgestelde behoeftebevrediging: ‘De cultuurindustrie bedriegt haar consumenten voortdurend met wat ze maar blijft beloven. Het beloofde wordt enkel geënsceneerd. Het komt er nooit van, en juist daaruit wordt men geacht zijn voldoening te putten.’ We krijgen voortdurend te horen dat er over twee, vijf, tien jaar een nieuwe missie op de maan zal landen – of beter nog, dat er een basis komt. Evenzo zullen we altijd twintig, dertig of veertig jaar verwijderd zijn van het stichten van een kolonie op Mars. Deadlines voor ruimtevluchten worden eindeloos verschoven, zoals ook in het geval van Artemis, waarvan de lancering eerst gepland was voor 2020, daarna voor eind 2021, toen voor 29 augustus 2022, toen 3 september en nu, ‘waarschijnlijk’, voor later deze maand, of anders…
Het kapitalisme is echter niet uitsluitend expansionistisch; er is ook sprake van een eigendomsrelatie met de buitenwereld
Er is echter een in het oog springend verschil tussen de ‘normale’ cultuurindustrie en de ruimteluchtspiegeling; de eerste is er ten behoeve van de massa, de tweede om een klasse van kapitalisten te behagen. Het zijn de Larry Pages, de Elon Musks en de Jeff Bezoses die zichzelf sprookjes vertellen – in hun krankzinnige hoogmoed zijn ze ervan overtuigd dat ze fictie in wetenschap kunnen omzetten. Zo bezien is de verkenning (of exploitatie) van de ruimte eerder religieus dogma dan volksgeloof. Want het blote feit dat de aarde rond is – en dus eindig, beperkt – blijft de kapitalisten dwars zitten. Het kapitalisme is noodzakelijkerwijs expansionistisch; zonder ongelimiteerde groei loopt het winstmechanisme vast. Dit fenomeen kennen we maar al te goed: voor kapitalisten bestaat de dwang nieuwe grenzen te openen voor industrialisatie en accumulatie; na Groot-Brittannië en de VS was het Frankrijk, toen Duitsland, toen Japan en Italië; nu zijn het China en Vietnam, en op een dag zal het Afrika zijn. Toch blijft de aarde volharden in haar bolvormigheid – een onoverkomelijk probleem, tenzij de markt zich buiten haar grenzen kan uitbreiden; of misschien nog verder, voorbij het zonnestelsel. De kapitalist droomt van een oneindige, universele markt, waar je aandelen van het Andromeda-Sterrenstelsel en futures kunt kopen op de grondstoffen die worden gedolven op de drie planeten rond de pulsar PSR B1257+1 in het sterrenbeeld Maagd, 980 lichtjaren verwijderd van ons zonnestelsel. Stel je voor: een hele kosmos om te exploiteren!
Het kapitalisme is echter niet uitsluitend expansionistisch; er is ook sprake van een eigendomsrelatie met de buitenwereld. Denk aan de lofzangen die vorig jaar werden aangeheven naar aanleiding van de machtige vlooiensprongen buiten de aardatmosfeer die drie miljardairs (Branson, Bezos, Musk) maakten. De particuliere verovering van de ruimte werd hiermee aangekondigd – en uiteraard ging dat er veel efficiënter aan toe dan bij welk equivalent uit de publieke sector dan ook. Het idee van het geprivatiseerde universum is iets waarmee we rekening moeten houden: hele sterrenstelsels herschikt als privé-eigendom. Onze miljardairs denken altijd in het groot, en zullen ook het belachelijke zonder voorbehoud omarmen.
De geschiedenis van de verovering van de ruimte begon halverwege de vorige eeuw. Het was toen dat de mensheid een glimp van buiten de atmosfeer opving (de hond Laika in 1957; Yuri Gagarin in 1961), waarop regeringen onmiddellijk op internationale fora hun aanspraken op de kosmos maakten. Om toekomstige galactische invasies en imperialistisch optreden te voorkomen, ondertekenden ze in 1967 plechtig het Ruimteverdrag, waarin zij propageerden dat de ‘exploratie en het gebruik van de kosmos een zaak van de gehele mensheid is en dient te geschieden ten behoeve en in het belang van alle landen’.
Deze vredesexercitie was enkel voor de bühne. In 1979, toen in het Maanverdrag de maan en haar natuurlijke hulpbronnen tot ’CHM‘ (Common Heritage of Mankind) werden benoemd en ’een billijke verdeling door alle landen van de voordelen die uit deze hulpbronnen voortspruiten’ werd gestipuleerd, weigerden veel staten, waaronder de VS, het te ondertekenen. Negen jaar later richtte het ministerie van Handel van de Amerikaanse regering het Office of Space Commerce op, met als missie ‘het bevorderen van de voorwaarden voor economische groei en technologische vooruitgang van de Amerikaanse commerciële ruimtevaartindustrie’.
Het afgelopen decennium heeft Washington zijn inspanningen verdubbeld om een wettelijk kader te creëren dat de exploitatie van hulpbronnen in de ruimte mogelijk maakt:
‘De regering-Obama ondertekende de US Commercial Space Launch Competitiveness Act van 2015, op basis waarvan Amerikaanse burgers “zich kunnen bezighouden met de commerciële verkenning en exploitatie van ruimtebronnen”. In april 2020 vaardigde de regering-Trump een decreet uit ter ondersteuning van Amerikaanse mijnbouw op de maan en asteroïden. In mei 2020 maakte de NASA de Artemis-akkoorden bekend, die de ontwikkeling van veiligheidszones rond maanmijnen behelzen.’
Zo zal het niet lang meer duren voordat advocatenkantoren aan de ruimte gerelateerde geschillen moeten beslechten en er juristen komen die de fijne kneepjes kennen van de interplanetaire handel. Dit alles voordat nog iemand naar de maan is teruggekeerd! En terwijl we zulke extravagante plannen koesteren, helpen we deze kleine, bijzondere, fantastische planeet naar de verdommenis.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
