In de nieuwe Koreaanse Netflix-serie We Are All Trying Here worstelen de personages met onzekerheid, prestatiedruk en het gevoel achter te lopen op de rest.
‘Als ik mezelf niet kan bewijzen door succes, dan maar door eraan onderdoor te gaan.’ Met die zin vat The Korea Times het centrale gevoel samen in de nieuwe Koreaanse Netflix-serie We Are All Trying Here. De reeks wordt internationaal geprezen om zijn ingetogen maar confronterende portret van onzekerheid, prestatiedruk en het gevoel tekort te schieten. Waar veel populaire K-drama’s draaien om romantiek of ambitie, focust deze zich juist op mensen die zich mislukt voelen ondanks al hun inspanningen. De serie volgt Dong-man, een gefrustreerde medewerker in de filmindustrie die steeds verbitterder raakt door het succes van anderen. Volgens Korea JoongAng Daily wilden de makers bewust geen klassieke sympathieke hoofdpersoon creëren. Regisseur Kim Yoon-seok benadrukt tegenover de krant dat Dong-man bewust geen klassieke sympathieke held moest worden. ‘Hij is beklagenswaardig, maar je kunt hem ook niet helemaal haten,’ zegt hij. Volgens Kim zou de serie haar kracht verliezen zodra het personage te veel werd verzacht of geromantiseerd.
Volgens The Korea Times draait de reeks om de angst om geen betekenisvol leven te leiden of niet succesvol genoeg te zijn. Jaloezie, onzekerheid en uitputting vormen de echte motor van het verhaal. De serie laat personages zien die voortdurend bezig zijn zichzelf te vergelijken met collega’s, vrienden en voormalige partners, terwijl succes steeds meer de maatstaf lijkt te worden voor persoonlijke waarde.
De serie toont een generatie die gevangenzit tussen ambitie en burn-out
Die thematiek sluit volgens de internationale pers aan bij bredere maatschappelijke spanningen in Zuid-Korea. South China Morning Post schrijft dat We Are All Trying Here een generatie toont die gevangenzit tussen ambitie en burn-out. Lange werkdagen, competitieve carrières en sociale verwachtingen zorgen ervoor dat zelfs succesvolle personages bang zijn irrelevant te worden.
Toch verklaren recensenten het internationale succes juist doordat die gevoelens allang niet meer exclusief Zuid-Koreaans zijn. De angst om achter te lopen, te falen of niet productief genoeg te zijn, is voor veel jonge kijkers wereldwijd herkenbaar geworden. Regisseur Cha Young-hun zegt tegenover Korea JoongAng Daily dat ook de makers zichzelf herkenden in ‘het gevoel van waardeloosheid’ dat centraal staat in de serie. Daarmee past de serie in een bredere traditie van Zuid-Koreaanse producties die maatschappelijke druk centraal stellen. Eerdere titels als Squid Game, Parasite en My Mister onderzochten al hoe economische ongelijkheid en prestatiedruk mensen kunnen vervreemden van zichzelf en van elkaar. Maar waar Squid Game die kritiek verbeeldde via geweld en spektakel, toont We Are All Trying Here ‘geen explosieve wanhoop, maar alledaagse uitputting. In een tijd waarin succes voortdurend zichtbaar, meetbaar en vergelijkbaar is geworden, raakt We Are All Trying Here een gevoel dat voor veel kijkers pijnlijk herkenbaar is: de angst nooit echt genoeg te zijn.’
In het derde seizoen van Euphoria lijkt de HBO Max-serie te zijn veranderd in ‘een karikatuur van schandalige twintigers’, aldus The Atlantic. Euphoria lijkt daarmee ‘een schim van wat het ooit was’.
Het langverwachte derde seizoen van Euphoria, sinds 12 april te zien op HBO Max, wordt opvallend kritisch onthaald. Waar de serie ooit werd geprezen om de rauwe en confronterende weergave van jongeren, zien Amerikaanse media nu vooral een gebrek aan diepgang en geloofwaardigheid, schrijft Courrier International.
Volgens The Atlanticis de serie ‘nog altijd verontrustend’, maar is de provocatie inmiddels doorgeschoten. Het nieuwe seizoen zet sterker in op seks en drugs, terwijl de personages – inmiddels volwassen – volgens het tijdschrift steeds minder overtuigen. Euphoria lijkt daarmee ‘een schim van wat het ooit was’ en mondt uit in ‘een karikatuur van schandalige twintigers’.
Ook inhoudelijk schiet de serie tekort. De verhaallijnen voelen onsamenhangend en missen emotionele ontwikkeling, stelt het Amerikaanse maandblad. De sprong in de tijd – vijf jaar na de middelbare school – wordt nauwelijks benut om de personages meer diepgang te geven.
Vulture spreekt van een ‘opvallend gebrek aan creativiteit’
Andere media sluiten zich daarbij aan. Vulture spreekt van een ‘opvallend gebrek aan creativiteit’ en verwijt maker Sam Levinson dat hij eerder inzet op visuele clichés en pastiche dan op originele ideeën. De serie herhaalt bekende thema’s rond seks, geld en macht, maar weet die volgens de recensent niet met verve uit te werken.
Daarnaast klinkt er stevige kritiek op de manier waarop vrouwen worden afgebeeld. Time stelt dat vrouwelijke personages in het nieuwe seizoen vrijwel allemaal dan wel sekswerkers zijn, dan wel object van verlangen – een ontwikkeling die volgens het blad past binnen een bredere ‘terugkeer van seksisme’ en de dominante mannelijke blik. Die tendens zie je terug bij personages als Cassie, die expliciete content maakt, en Maddy, die zich beweegt in een wereld waar seksualisering en commercie samenkomen.
Ook The Hollywood Reporter is kritisch, maar prijst wel expliciet het acteerwerk van Zendaya. Haar vertolking van Rue wordt geprezen als uitzonderlijk sterk en geldt als een van de weinige elementen die het seizoen overeind houden.
Maar deze prestatie is slechts een kleine verzachting. Waar Euphoria ooit werd gezien als een scherpe en vernieuwende blik op de leefwereld van jongeren, dreigt de serie te verzanden in overdrijving en effectbejag – en daarmee juist te verliezen wat haar aanvankelijk onderscheidde.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Leven in een tijd van twijfel
Zadie Smiths zoektocht naar houvast in Dead and Alive
In Dead and Alive probeert Zadie Smith grip te krijgen op een wereld die steeds gefragmenteerder en onzekerder aanvoelt, schrijft NPR. De bundel brengt essays, lezingen en kritieken uit de afgelopen jaren samen, waarin Smith reflecteert op literatuur, rouw, politiek en de invloed van technologie op het dagelijks leven.
De bundel bevat stukken over schrijvers als Philip Roth en Hilary Mantel, maar ook persoonlijke essays waarin Smith stilstaat bij verlies en ouder worden. Andere teksten gaan over de hedendaagse cultuur, bijvoorbeeld hoe sociale media het debat verharden en nuance verdringen.
Steeds keert dezelfde vraag terug: hoe behoud je empathie en aandacht in een tijd die wordt gedomineerd door snelheid, algoritmes en scherpe tegenstellingen? Volgens NPR gebruikt Smith het essay niet om antwoorden te geven, maar als een vorm van denken op papier – een manier om tegenstrijdigheden naast elkaar te laten bestaan.
Ook The Guardian ziet die thematische breedte, maar wijst erop dat de bundel daardoor soms zoekend blijft. De essays, geschreven over een periode van bijna tien jaar, variëren sterk in toon en invalshoek: van literaire kritiek tot culturele analyse en persoonlijke reflectie. Dat maakt de bundel rijk, maar ook onsamenhangend.
The Times prijst deze veelzijdigheid juist. Het Britse dagblad benadrukt dat Smith moeiteloos schakelt tussen grote maatschappelijke thema’s en persoonlijke observaties, en haar daarmee positioneert als een toonaangevende essayist.
In een interview benadrukt Smith zelf dat haar essays bedoeld zijn om ruimte te laten voor twijfel en meerdere perspectieven, in plaats van eenduidige standpunten op te leggen, aldus Vogue. Ze ziet schrijven als een manier om complexiteit zichtbaar te maken in plaats van te versimpelen.
Zoals Zadie Smith in het interview aangeeft, ontstaan haar essays vaak uit het gevoel dat het publieke debat wordt gedomineerd door ‘verward denken’, en haar behoefte daar ordening in aan te brengen.
Van rauw tienerdrama naar karikatuur
Waarom Euphoria volgens critici zijn scherpte verliest
Het langverwachte derde seizoen van Euphoria, sinds 12 april te zien op HBO Max, wordt opvallend kritisch onthaald. Waar de serie ooit werd geprezen om de rauwe en confronterende weergave van jongeren, zien Amerikaanse media nu vooral een gebrek aan diepgang en geloofwaardigheid, schrijft Courrier International.
Volgens The Atlanticis de serie ‘nog altijd verontrustend’, maar is de provocatie inmiddels doorgeschoten. Het nieuwe seizoen zet sterker in op seks en drugs, terwijl de personages – inmiddels volwassen – volgens het tijdschrift steeds minder overtuigen. Euphoria lijkt daarmee ‘een schim van wat het ooit was’ en mondt uit in ‘een karikatuur van schandalige twintigers’.
Ook inhoudelijk schiet de serie tekort. De verhaallijnen voelen onsamenhangend en missen emotionele ontwikkeling, stelt het Amerikaanse maandblad. De sprong in de tijd – vijf jaar na de middelbare school – wordt nauwelijks benut om de personages meer diepgang te geven.
Andere media sluiten zich daarbij aan. Vulture spreekt van een ‘opvallend gebrek aan creativiteit’ en verwijt maker Sam Levinson dat hij eerder inzet op visuele clichés en pastiche dan op originele ideeën. De serie herhaalt bekende thema’s rond seks, geld en macht, maar weet die volgens de recensent niet met verve uit te werken.
Daarnaast klinkt er stevige kritiek op de manier waarop vrouwen worden afgebeeld. Time stelt dat vrouwelijke personages in het nieuwe seizoen vrijwel allemaal dan wel sekswerkers zijn, dan wel object van verlangen – een ontwikkeling die volgens het blad past binnen een bredere ‘terugkeer van seksisme’ en de dominante mannelijke blik. Die tendens zie je terug bij personages als Cassie, die expliciete content maakt, en Maddy, die zich beweegt in een wereld waar seksualisering en commercie samenkomen.
Ook The Hollywood Reporter is kritisch, maar prijst wel expliciet het acteerwerk van Zendaya. Haar vertolking van Rue wordt geprezen als uitzonderlijk sterk en geldt als een van de weinige elementen die het seizoen overeind houden.
Maar deze prestatie is slechts een kleine verzachting. Waar Euphoria ooit werd gezien als een scherpe en vernieuwende blik op de leefwereld van jongeren, dreigt de serie te verzanden in overdrijving en effectbejag – en daarmee juist te verliezen wat haar aanvankelijk onderscheidde.
Voyeur op menselijke safari
Planetaire mislukking door hyperrealistische kleuren
De Neue Zürcher Zeitungtypeert Martin Parr, de Magnum-fotograaf die eind vorig jaar op 73-jarige leeftijd overleed, als ‘chroniqueur van de absurditeiten van het alledaagse leven’. Van het vrijetijdsgedrag van de Britse arbeidersklasse in het Thatcher-tijdperk tot wereldwijde vakantieculturen als uitdrukking van moderne consumptiepatronen. Zo laat Parr zien ‘hoe nieuwe welvaartsrituelen vanaf de jaren tachtig het sociale weefsel veranderden.’
Ben Luke schrijft in The Standarddat Parr was ‘gefascineerd door massale menselijke activiteit.’ Of het nu op het strand was, bij paardenraces of in dansclubs. Hij noemt hem ‘consistent’ in het gebruik van ‘verzadigde kleuren en veel flair.’ Zijn foto’s van beroemdheden vindt Luke het saaist. ‘De beste zijn die waarin hij zich onder de Britten begeeft.’
In Frieze benadrukt ook Andrew Hodson Parrs ‘oververzadigde tinten’ en de terugkerende zelfportretten. Daarmee ‘lijkt de fotograaf zich te positioneren als vaste toerist. Het leidt de blik even weg van lichamen als alles verterende, gedegradeerde massa’s’ en in plaats daarvan op ‘de schimmige, unieke figuur van de kunstenaar – een voyeur op menselijke safari’.
Volgens Isabella Ferreira in Musée Magazine zijn Parrs kleuren ‘niet naturalistisch, maar hyperrealistisch, waardoor wordt blootgelegd hoe commerciële beeldvorming kijkers heeft getraind om overdaad gelijk te stellen aan genot.’ Zo valt ‘wat ooit leek op vrolijke kronieken van moderne ontspanning’, nu te zien als ‘aanhoudend verslag van planetaire mislukking.’
Het subtiele talent van Parr zit hem in het ‘plaatsen van het verrukkelijke in het alledaagse’ en ‘het onwaarschijnlijke in het vertrouwde’, stelt Desmond Bell in Northern Soul. De fotograaf ‘nodigt ons uit om twee keer te kijken omdat we het anders niet opmerken’.
‘Mocht iemand zich storen aan zijn foto’s, dan is het vooral omdat Parr ons een wrede spiegel voorhoudt’, noteert Marie-Anne Kleiber in Télérama. ‘Met zijn dood zijn we de vriend van onze fouten kwijtgeraakt.’
Verkeerde celgenoot
Geknipt voor socialmediageneratie
In de Britse speelfilm Wasteman komt de verlegen junkie Taylor (Don Jonsson) over een paar weken vervroegd vrij uit de gevangenis. Taylors plannen om zijn leven te beteren komen onder druk te staan wanneer hij crimineel Dee (Tom Blyth) als celgenoot krijgt.
Door ‘het toegewijde acteerwerk en de ijzersterke vertelkracht’ ontstijgt regisseur Cal McCau ‘de clichés van het gevangenisdrama’, schrijft Peter Bradshaw in The Guardian.
Volgens Christian Zilko van IndieWire bewijst Jonsson dat hij ‘een van de opwindendste acteurs van dit moment is’. Hij had alleen een ander podium verdiend, omdat de ‘bruutheid en barbaarsheid omwille van het geweld worden gefilmd, zonder een duidelijk beeld te geven van wat de makers veroordelen.’
De criticus van Time Out vindt dat de film als gevolg van de ‘schokkerige telefoonshots’, de ‘drilrapp-achtige’ dimensie en de ‘wazige Insta-achtergronden’ is gemaakt voor de socialmediageneratie. ‘De film laat zien dat het meest angstaanjagende van de gevangenis soms de persoon blijkt te zijn met wie je opgesloten zit.’
Voor Peter Gray van AU Review is het ‘alsof de muren met elke scène dichterbij komen’ en ‘de grens tussen observatie en deelname vervaagt.’ Volgens hem draait het in de film niet om ‘een verlossende vriendschap of een troostende boog van wederzijdse redding’, maar om een veel verontrustender vraag: ‘Wat gebeurt er als twee diep beschadigde mensen niet om elkaar heen kunnen?’
Ondanks strenge anti-lhbti+-wetten verovert de Canadese serie Heated Rivalry terrein in Rusland, waar fans steeds vindingrijkere manieren vinden om de afleveringen te bekijken en te verspreiden.
In Rusland, waar de lhbti+-beweging sinds 2023 officieel als ‘extremistisch’ wordt bestempeld en hoge boetes of zelfs gevangenisstraf kan opleveren, en waar elke vorm van ‘propaganda’ van relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht verboden is, is het kijken naar Heated Rivalry haast een daad van activisme, rebellie en hoop, meent Vanity Fair. En toch is de Canadese serie over twee homoseksuele hockeyspelers er razendpopulair. Op Kinopoisk, het toonaangevende online recensieplatform van Rusland, krijgt deze een waardering van 8,6; hoger dan Game of Thrones en Breaking Bad.
De prestatie is des te opmerkelijker aangezien Heated Rivalry niet officieel wordt uitgezonden; afleveringen circuleren op illegale platforms, worden door fans nagesynchroniseerd of van ondertitels voorzien, gedeeld op het sociale netwerk VKontakte of op onofficiële streamingsites.
De in ballingschap levende Russische journalist Mikhail Zygar, voormalig oorlogscorrespondent en prominent figuur in de lhbti+-gemeenschap, schrijft in Vanity Fair dat een hele generatie zich weerspiegeld ziet in dit fictieve verhaal – hoe weinig realistisch het happy end ook is. ‘De meeste homoseksuele Russen die ik heb geïnterviewd, denken niet dat dat mogelijk zou zijn’, aldus Zygar over de coming-out van een van de personages.
‘Geen balalaika’s, geen gekwelde zielen, geen Poetin of Dostojevski’
Tot in de jaren 2010 bestond in Rusland een verborgen maar levendige homoscene, maar sinds de anti-lhbti+-propagandawet van 2013 is de repressie snel verhard, met extreme vervolging in onder meer Tsjetsjenië en een definitieve criminalisering na de invasie van Oekraïne in 2022. Zygar betoogt dat de Russische homofobie minder geworteld is in religie – de samenleving is immers grotendeels atheïstisch – dan in de erfenis van de Goelag en een diepgewortelde cultuur van mannelijkheid. De ultraconservatieve Russisch-orthodoxe groepering Sorok Sorkov kondigde op de nieuwswebsite Absatzdan ook aan een rechtszaak te hebben aangespannen.
VolgensPort Media, een Russisch medium in ballingschap, voelen fans – ook westerse – zich ook aangetrokken tot het personage Ilya Rozanov, dat zou breken met het gebruikelijke beeld van Russen in westerse fictie. ‘Geen balalaika’s, geen gekwelde zielen, geen Poetin of Dostojevski. Gewoon een gevoelig en kwetsbaar persoon.’ ‘Deze queer romance is precies wat nodig is om de Russische cultuur en taal in het Westen te promoten’, citeerde het platform een commentator op X.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland en België komen.
Zwarte satire over de meedogenloze arbeidsmarkt
Zonder werk zit er niets anders op
SPEELFILM | You Man-su is gelukkig met zijn vrouw, kinderen en honden en heeft al vijfentwintig jaar een prima kantoorbaan in de papierindustrie. Tot hij onverwachts wordt ontslagen. Na een jaar vergeefs solliciteren besluit hij zijn concurrenten uit de weg te ruimen. Letterlijk. Omdat hij geen andere uitweg ziet. No other choice heet dan ook de nieuwe speelfilm van de Zuid-Koreaanse regisseur Park Chan-wook, die furore maakte met The Handmaiden.
Als remake van The Cleaver van Konstantinos Costa-Gavras (2005), ‘is dit een film van overvloedige originaliteit’, schrijft de recensent van Le bleu du miroir. ‘Zowel zwarte komedie als sociale satire. Van begin tot eind een vreugdevol en wreed spektakel.’ Dat het verhaal overeind blijft ‘komt grotendeels doordat Park Chan-wook nooit de toon van de klucht verlaat – zelfs niet in de heftigste momenten van frontaal geweld – zonder daarbij het sociale belang uit het oog te verliezen.’
Vanwege het ‘gedurfde camerawerk en de innovatieve montage,’ vindt Yannick Volweiler van Film Rezensionen het ‘een overtuigende en extravagante film’. ‘De jump cuts en visuele enscenering weerspiegelen de innerlijke staat van de protagonist en creëren tegelijkertijd een intrinsieke filmische ervaring.’
In The Detroit News vergelijkt Jake Coyle de Zuid-Koreaanse filmmaker met Alfred Hitchcock: ‘Net als Hitch is Park Chan-wook ogenschijnlijk beleefd en erudiet maar schemert zijn donkere fantasie daar altijd doorheen. Inmiddels is hij vastberaden zijn eigen, bloederige pad ingeslagen met films die zelden voorspelbaar, erg grappig en stiekem ook onthullend zijn.’
Op de Europees-Amerikaanse site Pajiba toont Jason Adams zich dolblij met de keuze voor Lee Byung-hun, de slechterik uit Squid Game, als hoofdrolspeler: ‘Twee geweldige Zuid-Koreaanse smaken bij elkaar! Kijk en verbaas je over hoe ze de flinterdunne afstand tussen salarisstrookje en paniek overbruggen. Park is zo krankzinnig als zijn obsessief-compulsieve neigingen hem toestaan.’
Ontroerende liefdesbrief over Afghanistan
Vijfsterrenhotel als baken van hoop en veerkracht
BOEK | In haar boek The finest hotel in Kabul geeft de Canadese journalist Lyse Doucet (67), chef correspondenten en anchorwoman bij de BBC, inzicht in de laatste halve eeuw van de Afghaanse geschiedenis. Door de jaren heen logeerde Doucet geregeld in het in 1969 geopende, luxueuze Inter-Continental hotel waardoor ze in contact kwam met journalisten, diplomaten, spionnen én talibanleiders. Volgens de recensent van The Week maken de portretten van personeelsleden de meeste indruk: ‘Van de manager die na vijftig jaar trouwe dienst werd ontslagen tot de vindingrijke chef-kok die beroemd werd om haar subtiel gekruide mantu-dumplings.’ Het leidt tot een ‘ontroerende, hoopvolle en soms angstaanjagende liefdesbrief aan Afghanistan en haar volk.’
Voor het Canadese Policy Magazine schrijft Khorshied Nusratty dat Doucet ‘de moed en veerkracht van het Afghaanse volk laat resoneren op een manier waar geen oorlogsverslag tegenop kan’. Volgens hem is het hotel, ongeacht alle politieke veranderingen en bloedige gevechten, altijd ‘een oase en een goed geaccommodeerd clubhuis gebleven’. Door er een karakter van te maken komt de ‘ontembare geest van Afghanistan’ tot uiting en vormt het ‘een baken van hoop’.
Amy Waldman, correspondent van The New York Times, verbleef zelf in het ‘Inter-Con’. Aanvankelijk leek het hotel haar niet representatief als perspectief voor Doucets boek. Maar al lezend werd ze toch gegrepen: ‘Dan wordt een enigszins traag, af en toe luchtig boek zowel meeslepend als droevig’. Bijvoorbeeld waar het gaat over ‘de barman die zich 10 uur schuilhield in een bezemkast tijdens beschietingen of de serveerster die onder de taliban haar baan kwijtraakte en als veiligheidsbewaker mocht terugkeren om de schaarse vrouwelijke gasten te fouilleren’.
‘Het boek waarvan ik nooit heb geweten dat ik het altijd wilde lezen’, noteert Charles Clover in Financial Times. ‘Doucet slaagt erin om de bubbel van haar geprivilegieerde bestaan los te koppelen van de Afghaanse omgeving. In een tijd waarin hotels opgaan in de anonimiteit van luxueuze ketens, herinnert dit monument ons eraan dat sommige gebouwen veel meer betekenen.’
Lyse Doucet, Het beste hotel van Kaboel, een geschiedenis van de mensen in Afghanistan, uit het Engels vertaald door Anneke Bok, verscheen half december bij uitgeverij Pluim.
‘Geen balalaika’s, geen gekwelde zielen, geen Poetin of Dostojevski’
Het onverwachte succes van een serie over homoseksuelen in Rusland
SERIE | In Rusland, waar de lhbti+-beweging sinds 2023 officieel als ‘extremistisch’ wordt bestempeld en hoge boetes of zelfs gevangenisstraf kan opleveren, en waar elke vorm van ‘propaganda’ van relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht verboden is, is het kijken naar Heated Rivalry haast een daad van activisme, rebellie en hoop, meent Vanity Fair. En toch is de Canadese serie over twee homoseksuele hockeyspelers er razendpopulair. Op Kinopoisk, het toonaangevende online recensieplatform van Rusland, krijgt deze een waardering van 8,6; hoger dan Game of Thrones en Breaking Bad.
De prestatie is des te opmerkelijker aangezien Heated Rivalry niet officieel wordt uitgezonden; afleveringen circuleren op illegale platforms, worden door fans nagesynchroniseerd of van ondertitels voorzien, gedeeld op het sociale netwerk VKontakte of op onofficiële streamingsites.
De in ballingschap levende Russische journalist Mikhail Zygar, voormalig oorlogscorrespondent en prominent figuur in de lhbti+-gemeenschap, schrijft in Vanity Fair dat een hele generatie zich weerspiegeld ziet in dit fictieve verhaal – hoe weinig realistisch het happy end ook is. ‘De meeste homoseksuele Russen die ik heb geïnterviewd, denken niet dat dat mogelijk zou zijn’, aldus Zygar over de coming-out van een van de personages.
Tot in de jaren 2010 bestond in Rusland een verborgen maar levendige homoscene, maar sinds de anti-lhbti+-propagandawet van 2013 is de repressie snel verhard, met extreme vervolging in onder meer Tsjetsjenië en een definitieve criminalisering na de invasie van Oekraïne in 2022. Zygar betoogt dat de Russische homofobie minder geworteld is in religie – de samenleving is immers grotendeels atheïstisch – dan in de erfenis van de Goelag en een diepgewortelde cultuur van mannelijkheid. De ultraconservatieve Russisch-orthodoxe groepering Sorok Sorkov kondigde op de nieuwswebsite Absatzdan ook aan een rechtszaak te hebben aangespannen.
VolgensPort Media, een Russisch medium in ballingschap, voelen fans – ook westerse – zich ook aangetrokken tot het personage Ilya Rozanov, dat zou breken met het gebruikelijke beeld van Russen in westerse fictie. ‘Geen balalaika’s, geen gekwelde zielen, geen Poetin of Dostojevski. Gewoon een gevoelig en kwetsbaar persoon.’ ‘Deze queer romance is precies wat nodig is om de Russische cultuur en taal in het Westen te promoten’, citeerde het platform een commentator op X.
De genuanceerde woede van Sleaford Mods
De muzikale stem van de arbeidersklasse
MUZIEK | Het Britse duo Sleaford Mods, bestaande uit Jason Williamson en Andrew Fearn, is atypisch in het Britse muzieklandschap. De twee vijftigers uit de arbeidersklasse kregen pas laat succes en staan bekend om hun scherpe sociale en politieke commentaren op een mix van hiphop, elektronica en minimalistische rock.
Hun dertigste album, The Demise of Planet X, oogst veel lof in de Britse pers. Zelfs het traditionele en conservatieve The Times noemde het ‘absoluut meeslepend: een visie op de absurditeit van het alledaagse leven van Britten in liedjes die even meeslepend als verontrustend zijn’.
Het duo werd in 2007 opgericht in Nottingham onder de naam That’s Shit, Try Harder, en bouwde in de loop van de jaren een reputatie op met scherpe muziek over armoede, sociale achteruitgang en het populisme van de politieke elite – met vaak Boris Johnson als favoriete doelwit.
Volgens het Britse muziekmagazine State of Soundvormt de band momenteel ‘de meest betrokken stem van de arbeidersklasse in de hedendaagse Britse muziek’. ‘Op het podium brult de zanger teksten vol gevloek, met één hand op de heup als een dandy uit de Regentie, terwijl de ander verkleed als opa achterin staat te dansen.’
Nieuw is volgens The London Standard dat Williamson zich nu ook richt op het lot van de planeet. ‘Hij draait de kritiek op de [eigen] regering iets terug en concentreert zijn scherpe teksten meer op Donald Trump, de voortdurende oorlogen en de alomtegenwoordige domheid van sociale media.’ NME spreekt van ‘een album doordrenkt van woede (…) – alleen is die woede misschien iets genuanceerder dan voorheen’.
Na bijna dertig jaar en zesentwintig seizoenen kregen de makers van South Park te maken met een geheel nieuwe uitdaging: de werkelijkheid begint de satire en absurditeit van de serie in te halen.
Met het 27e seizoen heeft South Park meer controverse opgeroepen dan in jaren (misschien wel ooit), maar ook enkele van de hoogste kijkcijfers ooit behaald, schrijft The Guardian over de Amerikaanse satirische animatieserie.
Een groot verschil is dat waar de makers Trump eerst liever via een stand-in (Mr. Garrison) lieten rondlopen, in de recente seizoenen is gekozen voor een explicietere, groteskere Trump, die ook exact diens beeltenis heeft. Niet alleen wordt zijn persoonlijkheid belachelijk gemaakt, ook functioneert hij als machtsmachine: hij klaagt, dreigt, procedeert en trekt iedereen daarin mee, aldus The New Yorker. Trump is niet langer een clown aan de zijlijn, maar een allesbepalend gegeven.
South Park, in 1997 door Trey Parker en Matt Stone bedacht voor Comedy Central, bespot hiermee niet alleen Trump zelf, maar ook het ecosysteem dat hem mogelijk maakt, duidt ook de Britse krant; van mediabedrijven die terugdeinzen tot politici en types rond het Witte Huis die meebewegen uit opportunisme of angst.
‘Het voelt alsof ze hun eigen grappen en satire bedenken’
Ook El País bejubelt van een van de meest controversiële afleveringen in de bijna dertigjarige geschiedenis van de serie. Zo vraagt de Amerikaanse president Lucifer om seks en heeft hij een affaire met J.D. Vance, die zich niet stoort aan zijn teeny tiny penis. Eerder werd Saddam Hoessein in een vergelijkbare situatie met de duivel getoond, zoals ook Satan zich in de aflevering herinnert: ‘Je doet me erg denken aan een andere kerel met wie ik vroeger omging. Jullie zijn precies hetzelfde,’ zegt hij tegen Trump.
Ook verontwaardigde reacties, zoals die uit het Witte Huis, worden onderdeel gemaakt van de grap, signaleert Le Monde. Zo zei woordvoerder Taylor Rogers naar aanleiding van de nieuwe reeks dat ‘De hypocrisie van links’ geen grenzen kent; ‘Jarenlang hebben ze South Park (…) bestempeld als aanstootgevend, maar plotseling prijzen ze de show’ en: ‘Deze show is al twintig jaar irrelevant en hangt aan een zijden draadje met inspiratieloze ideeën in een wanhopige poging om aandacht te trekken.’
Maar hoeveel inspiratie het Witte Huis in werkelijkheid ook biedt, de makers zijn er niet per se blij mee. ‘Het lastige is dat satire werkelijkheid is geworden,’ zei Parker tegen het Australische ABC. Stone beaamt dit: ‘Het voelt alsof ze hun eigen grappen en satire bedenken. En omdat ze dat openlijk doen, kun je ze er niet echt meer mee bespotten.’
Querer confronteert de kijker op indringende wijze met de realiteit van seksueel geweld binnen het huwelijk. De Spaanse serie wordt goed ontvangen, zo blijkt uit de eensgezinde lof van critici.
Querer vertelt het verhaal van Miren (Nagore Aranburu), die na dertig jaar getrouwd te zijn haar man Iñigo (Pedro Casablanc) beschuldigt van verkrachting binnen het huwelijk. Volgens El Diario weet de serie ‘de valkuilen van fictieve programma’s die het thema seksueel geweld behandelen’ te vermijden. ‘Querer toont evenveel respect voor het verhaal dat het vertelt als voor de toeschouwer, die wordt aangemoedigd actief te kijken’ en tot denken wordt aangezet.
Carlos Boyero van El País geeft toe dat hij aanvankelijk sceptisch was, maar overtuigd raakte door het werk van maker Alauda Ruiz de Azúa: ‘Ze is begaafd, getalenteerd, gevoelig en authentiek. Ze slaagt erin ons te laten twijfelen, ons te laten voelen, net zoals ze weet hoe ze de camera moet inzetten en de acteurs moet regisseren.’
‘Het is gefilmd met een opvallend realisme, zo sterk dat de kijker het gevoel heeft de scène ter plekke te beleven’
Vooral de derde aflevering, waarin de rechtszaak centraal staat, maakt diepe indruk. ‘Erg goed’, luidt het oordeel, en, aldus El Diario, ‘gefilmd met een opvallend realisme, zo sterk dat de kijker het gevoel heeft de scène ter plekke te beleven’.
El Confidencial prijst ook ‘de opmerkelijke, verontrustende acteerprestaties van de vier hoofdpersonen’ en merkt op dat het geweld ‘nooit in beeld’ is, maar zichtbaar wordt in de blikken die ze uitwisselen, of de manier waarop Miren bevriest in de aanwezigheid van haar man. Volgens dezelfde krant opent Querer ‘ongetwijfeld een zeldzaam en waardevol debat’ – over het patriarchale gezinsmodel, over religie, en over ‘de normalisering van bepaald gewelddadig gedrag dat nooit als normaal had mogen worden beschouwd’.
Querer ging in oktober 2024 in première op Movistar Plus+.
De nieuwe Italiaanse tv-serie over Mussolini, M: Il figlio del secolo, kan rekenen op uiteenlopende recensies. ‘Niet alleen de serie is zeer geslaagd, ook de controverse eromheen is de moeite waard’, merkt de centrumlinkse krant La Repubblica op.
Al eerder bleek dat ‘de figuur van Mussolini publieke belangstelling garandeert, meestal in de vorm van een controverse’, schrijft de katholieke Italiaanse krant Avvenire. Dat geldt evengoed voor de serie M: Il figlio del secolo (‘M: de zoon van de eeuw’), een bewerking van Antonio Scurati’s gelijknamige roman over de Italiaanse dictator, geregisseerd door de Brit Joe Wright, die sinds begin januari op het Italiaanse Sky Atlantic te zien is. ‘Niet alleen de serie is zeer geslaagd, ook de controverse eromheen is de moeite waard’, merkt de centrumlinkse krant La Repubblica op. De kijkers zijn verdeeld op basis van hun politieke ideeën, ‘rechts heeft de serie zelfs bekritiseerd omdat deze niet “benadrukt” dat het fascisme ook goede dingen heeft gedaan’. Il Giornale stipt aan dat de M in de titel van de serie voor Mussolini staat, ‘maar, gezien de tijd waarin we leven, evengoed voor Meloni’.
De conservatieve Giornale noemt de serie ‘zeer onderhoudend’, maar bekritiseert Marinelli’s houding
Al voor de uitzending van de eerste aflevering regende het kritiek op de hoofdrolspeler, Luca Marinelli, nadat deze in een interview met Corriere della Sera had gesproken over de ‘pijn’ die hij voelde bij het spelen van zijn rol. De conservatieve Giornale noemt de serie ‘zeer onderhoudend’, maar bekritiseert Marinelli’s houding, hoe ‘buitengewoon’ die ook acteert. Als hij Mussolini niet had willen spelen, had hij het niet moeten doen, aldus het Romeinse dagblad. De vergoeding die de acteur voor de rol ontving moet ‘de pijn hebben verzacht’. Als tegenvoorbeeld noemt de krant de Zwitserse acteur Bruno Ganz, die ‘een dictator speelde [Adolf Hitler in Der Untergang, 2004] zonder daarover te zeuren’.
Il Giornale hekelt verder ‘het protest van een geëngageerd schrijver tegen de poster van de serie, waarop een gigantische Mussolini-arm de Hitlergroet brengt’. De recensent noemt deze houding ‘merkwaardig’, aangezien links van het fascisme ‘een reden om te overleven’ heeft gemaakt en ‘de anti-Mussolini-boeken van Scurati verdedigt, maar niets over Mussolini wil horen of van hem wil zien’.
Volgens het liberale dagblad Il Sole 24 Ore krijgt de voormalig dictator niet te veel aandacht: ‘Sommigen merken terecht op dat Mussolini tot een tijd behoorde waarin er nog ideologieën bestonden en leiders de logica van de machtspolitiek volgden. Maar die van nu beschouwen zichzelf nog steeds als de koningen van de wereld en sluiten geweld evenmin uit als het gaat om het beschermen van hun belangen, zoals te zien is in de kwesties rond Groenland en Panama.’
Fans van de Netflix-serie Baby Reindeer, gebaseerd op waargebeurde ervaringen van maker Richard Gadd, speuren online naar de identiteit van degenen die Gadd hebben mishandeld. Is dit de prijs van authenticiteit, of had er beter rekening gehouden kunnen worden met de impact?
Baby Reindeer is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van maker Richard Gadd. Als komiek Donny vertelt hij in de Netflix-serie over de pesterijen en het misbruik waarvan hij het slachtoffer was. Critici zijn unaniem over de kwaliteit van zijn werk, dat tal van maatschappelijke onderwerpen aansnijdt: van de perceptie van mannelijke biseksualiteit tot de intieme en blijvende trauma’s veroorzaakt door seksueel misbruik.
Maar dit enthousiasme heeft tegelijkertijd een minder wenselijke wending genomen, namelijk dat ‘aspirant-detectives sociale netwerken afspeuren [op zoek naar de identiteit van degenen die Richard Gadd hebben belaagd en misbruikt]. Zo erg zelfs dat de politie moest ingrijpen en er advocaten zijn ingeschakeld’, zo meldt The Observer.
De serie begint met de ontmoeting tussen Martha Scott, een eenzame veertigjarige, en Donny, een straatarme komiek, in de bar waar hij werkt. Uit medelijden biedt hij haar een kop thee aan, waarna hij jarenlang zal worden gestalkt door deze vrouw – ervaringen die bij de hoofdpersoon bovendien een trauma bovenbrengen: de verkrachtingen door een machtige televisiescenarioschrijver.
Een vrouw die beweert de persoon te zijn waarop Martha is geïnspireerd overweegt een klacht in te dienen wegens smaad
De onlinejacht richt zich zowel op Martha als op deze scenarioschrijver. Een vrouw die beweert de persoon te zijn waarop Martha is geïnspireerd overweegt een klacht in te dienen wegens smaad, aldus The Hollywood Reporter. Richard Gadd heeft zijn kijkers verzocht te stoppen met hun zoektocht en hij benadrukt dat hij juist ter bescherming van de mensen op wie hij zijn personages heeft gebaseerd veel feiten heeft veranderd. De actrice die de rol van de stalker briljant vertolkt, Jessica Gunning, roept fans tot hetzelfde op. ‘Het is zo zonde,’ zegt ze tegen Forbes. ‘Het bewijst alleen maar dat deze mensen de serie niet goed hebben begrepen.’
Ook is er een discussie ontstaan over de noodzaak voor Netflix om in zijn promotiecampagne te benadrukken dat de serie op een waargebeurd verhaal is gebaseerd. The Independent-journalist Adam White oppert dat het misschien naïef is geweest van de maker om deze gevolgen niet te voorzien, ‘maar als kijker hebben we ook een verantwoordelijkheid’.
Columnist Stuart Heritage van The Guardian meent dat Gadd niet zozeer credits verdient vanwege zijn moed om deze persoonlijke ervaringen met de kijker te delen, omdat hij niet vrij te pleiten is ‘van de gevolgen die hij zelf heeft veroorzaakt’. Volgens hem kunnen we deze serie, hoe goed ook, ‘niet op een puur artistiek niveau benaderen als we weten dat de acteur zijn eigen trauma’s beschrijft’.
De CRTC schat dat de maatregel de audiovisuele sector jaarlijks 134 miljoen euro oplevert
Buitenlandse streamingplatforms zoals Netflix en Spotify zullen samen ongeveer 200 miljoen Canadese dollar per jaar moeten betalen om Canadese muziek, televisie en lokale radio te ondersteunen in het kader van de online streamingwet. Dat schrijft TheGlobe and Mail.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Canadese commissie voor radio, televisie and telecommunicatie (CRTC), de onafhankelijke regelgevende instantie die de Online Streaming Act uitvoert, kondigde dinsdag aan dat buitenlandse platforms 5 procent van hun jaarlijkse Canadese inkomsten moeten afdragen om de omroepen in Canada te ondersteunen.
De CRTC schat dat deze maatregel, die platforms aan dezelfde regels onderwerpt als traditionele Canadese omroepen, de audiovisuele sector van het land jaarlijks 200 miljoen Canadese dollar (134 miljoen euro) zal opleveren. Op die manier dragen de buitenlandse platforms bij aan verschillende fondsen, waaronder fondsen die de creatie van inheemse inhoud, Franstalige producties en werk van zwarte filmmakers en andere Canadezen met verschillende achtergronden ondersteunen.
Tegenstanders van deze beslissing vrezen echter dat de platforms zullen besluiten om hun prijzen te verhogen, ‘om een deel van de kosten door te berekenen aan de consument’, merkt The Globe and Mail op.
In 1980 bracht de verfilming van Shogun een golf van interesse in de Japanse geschiedenis en cultuur teweeg. Nu is er een nieuwe miniserie uit over dit ‘epische verhaal over oorlog, liefde, geloof, eer en politieke intriges’.
Shogun, de bestseller van James Clavell uit 1975, werd in 1980 succesvol verfilmd en wakkerde destijds een grote interesse aan in de Japanse geschiedenis en cultuur. Een halve eeuw later is er een nieuwe, ‘luxueuze’ bewerking gemaakt van de avonturen van de Engelse zeeman John Blackthorne, begin zeventiende eeuw. Gestrand aan de kust van Japan moet de protestantse held, gespeeld door Cosmo Jarvis, opnieuw ‘leren evolueren binnen een onbekende cultuur, met complexe gewoonten’, schrijft Time Magazine.
‘We krijgen inzicht in het innerlijke leven van dubbelagenten en ambitieuze courtisanes
Vertoonde de eerdere versie een grote tekortkoming op het gebied van taal, schrijft Rolling Stone, doordat ‘Japanse dialogen alleen werden vertaald in scènes waarin tweetalige karakters dienden als tolk’, in deze nieuwe serie is er meer aandacht voor de Japanse personages, gespeeld door onder meer Hiroyuki Sanada, Anna Sawai en Tadanobu Asano. ‘We krijgen inzicht in het innerlijke leven van dubbelagenten, ambitieuze courtisanes en zonen die zichzelf willen bewijzen in de strijd.’ The New York Times vindt dat een goede aanpassing, maar ‘op zich niks bijzonders’. The Washington Post is enthousiaster en spreekt van ‘het televisie-equivalent van een boek dat je niet kunt wegleggen’. Volgens Time ligt dit ‘epische verhaal over oorlog, liefde, geloof, eer en politieke intriges’ op het niveau van ‘een saga als Game of Thrones’.
De serie Al-Mastour – Dahaya Halal maakte in Saoedi-Arabië zo veel los dat er algauw een gekuiste versie van de serie moest verschijnen. De serie steekt haar kritiek op de Saoedische maatschappij niet onder stoelen of banken.
Nadat de serie Al-Mastour – Dahaya Halal (‘In het geheim – gedoogde offers’) verscheen op Shahid, het Saoedische equivalent van Netflix, kwam er zo veel kritiek dat het grote Saoedische mediaconcern Middle East Broadcasting Centre (MBC) de serie schrapte. Nu is de serie voor 18+, ook al zijn de seksscènes vervangen door man en vrouw die gekleed op de rand van het bed zitten, schrijft Süddeutsche Zeitung.
De pan-Arabische serie, ook te kijken met Engelse en Franse ondertiteling, vertelt het verhaal van vier jonge vrouwen die belanden in de villa van de sombere Umm Noura, ‘een soort oosterse Cruella De Vil, met gouden sieraden en lange zwarte vingernagels’. Thema is onder meer het misyār-huwelijk, een veel bekritiseerd officieel maar geheim en open huwelijk. Daarnaast wordt in de serie ook andere kritiek geleverd op de Saoedische samenleving, waarvan bijna 30 procent van de 30 miljoen inwoners uit het buitenland komt en systematisch wordt gediscrimineerd.
Kortgeleden zou Al-Mastour… onmogelijk zijn geweest in het ultraconservatieve Wahabi-koninkrijk, aldus France24. Pas in 2018 werd de eerste bioscoop geopend en volgens de ambitieuze plannen van Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman zouden dat er tegen 2030 2600 moeten zijn, ‘vanuit de gedachte: cultuur is gelijk aan amusement is gelijk aan geld’.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.
Nieuwe Harvey is niet voor iedereen geschikt
Geobsedeerd door vernieuwing
MUZIEK | ‘Het is geen noodzaak om het achtergrondverhaal van het album I Inside the Old Year Dying te kennen, een Dorset-woordenlijst te bezitten of te zijn afgestudeerd in dialectologie om ervan te genieten. Maar een beetje extra kennis geeft beslist extra sjeu aan dit ingewikkelde album’, schrijft Rolling Stone over het laatste album van P.J. Harvey, dat 7 juli werd uitgebracht. Vorig jaar werd van Harvey het boek Orlam uitgegeven, geschreven in het uitstervende dialect van Dorset, Engeland, waar ze opgroeide, en in haar teksten komen voor vrijwel iedereen onbegrijpelijke woorden voor, zoals in de zin ‘Who’s inneath the Ooser-Rod?/Horny devil? Goaty God?’ Je zou er, aldus Kory Grow van RS, door de speelsheid van de woorden, de vloeiende gitaar en de achtergrond van tsjilpende vogels makkelijk aan voorbij kunnen gaan wat een Ooser-Rod in godsnaam is, maar in haar boek wordt het begrip gedefinieerd als een ‘een duivelspenis, abnormaal groot’, waardoor het nummer een scherper randje krijgt.
In twaalf nummers beschrijft Harvey tegen de achtergrond van een bos in Dorset het jaar waarin de heldin, Ira-Abel, ‘haar onschuld verliest en te maken krijgt met de sociale druk en gevaren waar ieder opgroeiend meisje mee in aanraking komt’, omschrijft Laura Snapes op van The Guardian, die Harveys vermogen om zichzelf opnieuw uit te vinden gelijkstelt aan dat van David Bowie.
‘Degenen die Harvey altijd al hard werken vonden, zullen ongetwijfeld veel vinden om mee te spotten’
De zangeres gaf de Britse krant een zeldzaam interview, waarin ze inderdaad vertelt over haar obsessie met vernieuwing – en ook dat ze White Lotus erg leuk vond, Succession nog niet heeft afgekeken en dat Ricky Gervais haar lievelingsacteur is, volgens Snapes zeer waardevolle uitspraken aangezien Harvey ‘zo geheimzinnig [is] dat ieder kleinste beetje informatie een primeur wordt’.
VolgensThe Independent is het album niet voor iedereen geschikt. ‘Degenen die Harvey altijd al hard werken vonden, zullen ongetwijfeld veel vinden om mee te spotten’, aldus Helen Brown. ‘Maar haar fans zullen volledig overtuigd zijn door deze vunzige, heidense wervelstorm.’ Zelf is ze ook ‘gevoelig voor een beetje aardse folk-grunge, en voor Harveys glibberige, melodieuze wendingen, die koel en diep kronkelen als ondergrondse stromen’.
Kille uitstraling met een melancholische onderstroom
TENTOONSTELLING | De 95-jarige Alex Katz wordt internationaal gezien als een van de belangrijkste Amerikaanse schilders van de afgelopen halve eeuw. In eigen land trok hij al vanaf de jaren ’50 volop aandacht met levensgrote portretten van mooie, goed geklede mensen, stadsgezichten en landschappen. Zijn doorbraak in Europa volgde pas in deze eeuw.
‘Verwacht van Katz geen psychologische diepgang, ideeën om de wereld te verbeteren of politieke statements’, schrijft Uta Baier in Die Welt. ‘Al lijken zijn foto’s gekopieerd van reclameposters en krantenfoto’s, Katz schetst zijn motieven naar het voorbeeld van impressionisten als Matisse.’ De kunstenaar lijkt volgens Baier door zijn ‘ogenschijnlijke oppervlakkigheid’ perfect te passen binnen de traditie van Pop Art. ‘Toch staat hij dichter bij Edvard Munch en Edward Hopper dan bij Andy Warhol.’
In Vogue stelt Gabé Hirschowitz dat Katz’ carrière parallel loopt aan de ontwikkeling van New York in de afgelopen decennia: ‘Hij is meegegroeid met de stad. Zijn werk biedt een panorama van artiesten, dichters en dansers die het abstracte expressionisme een nieuwe dimensie hebben gegeven.’
‘Je kunt hem betichten van goedkope trucs, ontleend aan cartoonisten’
Aanvankelijk vond Sebastian Smee van The Washington Post de kunst van Katz ‘gemakkelijk en kitsch.’ Maar, ‘inmiddels sluit hij met zijn scherpzinnige kijk op individuen binnen hun sociale omgeving’ prima aan op de tijdgeest en vormt hij ‘dé inspiratiebron voor grootheden als Nicole Eisenman, Salman Toor en Elisabeth Peyton.’ (…) ‘Je kunt hem betichten van goedkope trucs, ontleend aan cartoonisten. Maar zelf ontwaar ik steeds vaker een diepe, melancholische onderstroom in zijn portretten.’
Voor criticus Alex Greenberger van ARTNews draaide Katz’ overzichtstentoonstelling in het New Yorkse Guggenheim in 2022 evenwel uit op ‘misschien wel de grootste teleurstelling van het seizoen.’ Volgens de criticus komt dat door de ‘kille blik van stijlvolle figuren die mij vanuit een lege omgeving aanstaren. Ook in gezelschap is de onderlinge betrokkenheid ver te zoeken.’
Retrospectief Alex Katz, tot en met 1 oktober te zien in Museum Voorlinden, Wassenaar.
Door Diederik Samwel
Taboedoorbrekende serie in Saoedi-Arabië
Ondanks gebrek aan seksscènes voor 18+
SERIE | Nadat de serie Al-Mastour – Dahaya Halal (‘In het geheim – gedoogde offers’) verscheen op Shahid, het Saoedische equivalent van Netflix, kwam er zo veel kritiek dat het grote Saoedische mediaconcern Middle East Broadcasting Centre (MBC) de serie schrapte. Nu is de serie voor 18+, ook al zijn de seksscènes vervangen door man en vrouw die gekleed op de rand van het bed zitten, schrijft Süddeutsche Zeitung.
De pan-Arabische serie, ook te kijken met Engelse en Franse ondertiteling, vertelt het verhaal van vier jonge vrouwen die belanden in de villa van de sombere Umm Noura, ‘een soort oosterse Cruella De Vil, met gouden sieraden en lange zwarte vingernagels’. Thema is onder meer het misyār-huwelijk, een veel bekritiseerd officieel maar geheim en open huwelijk. Daarnaast wordt in de serie ook andere kritiek geleverd op de Saoedische samenleving, waarvan bijna 30 procent van de 30 miljoen inwoners uit het buitenland komt en systematisch wordt gediscrimineerd.
Kortgeleden zou Al-Mastour… onmogelijk zijn geweest in het ultraconservatieve Wahabi-koninkrijk, aldus France24. Pas in 2018 werd de eerste bioscoop geopend en volgens de ambitieuze plannen van Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman zouden dat er tegen 2030 2600 moeten zijn; ‘vanuit de gedachte: cultuur is gelijk aan amusement is gelijk aan geld’.
Door Laura Weeda
Aan alles komt een eind
Gecamoufleerde mémoires
NON-FICTIE | Wie denkt met The Last Days of Roger Federer een enerverend sportboek open te slaan, komt bedrogen uit. In plaats daarvan heeft de Amerikaanse criticus, essayist en romancier Geoff Dyer een bloemlezing samengesteld over het einde van roemruchte carrières. Zo komen naast het, rond de boekpublicatie naderende afscheid van de Zwitserse tennislegende onder meer ook die van Jean Rhys, Bob Dylan en Richard Wagner voorbij.
Hannah Clarkson van Totally Dublinvindt dat het boek neerkomt op een ‘waslijst van eindes in het algemeen.’ Het gaat in haar ogen net zo goed over ‘gesneefde ambities, niet-uitgelezen boeken of de gelofte om voor de rest van je leven uitsluitend hotelshampoo te gebruiken.’ Ze stelt dat Dyer ‘met komisch fatalisme’ zichzelf en ‘alles wat hij nog heeft af te ronden’ op de korrel neemt.
‘Onder de talrijke thema’s die zijn aandacht genieten’, springt er eentje uit: Dyer zelf, zo constateert recensent Nicholas Wroe in The Guardian. ‘Bij een andere schrijver die zichzelf zo nadrukkelijk centraal stelt, was dat vermoeiend geworden’, maar Dyer zet ‘zijn handelsmerk van frisheid, speelsheid en humor’ ditmaal in om de vergankelijkheid te onderzoeken. ‘Terwijl zijn leeftijd vat op hem begint te krijgen, is zijn jeugdigheid allerminst verdwenen.’
Simon Kuper stelt in Financial Times dat er een mooi boek valt te schrijven over ‘creatieve geesten in de nadagen van hun carrière’. Maar Dyer komt wat hem betreft niet verder dan een ‘allegaartje van loftuitingen op schilders, auteurs en atleten’ in combinatie met ‘eindeloze ontboezemingen waarbij je wenst dat zijn redacteur had ingegrepen. Zijn beste overdenkingen waren misschien iets geweest voor een kort essay. Hij had ze ook kunnen delen op zijn Facebook-pagina.’
‘Eigenlijk zijn het gecamoufleerde mémoires’, schrijft Charles Finch in Los Angeles Times: ‘Met tennis heeft het weinig te maken, maar, net als in zijn vorige publicaties, des te meer met Dyer zelf.’ Hij houdt het op ‘een hybride vorm van essay, kritiek en fictie.’
De laatste dagen van Roger Federer en andere eindes van Geoff Dyer, uit het Engels vertaald door Ivo Verheyen, is half juli uitgebracht door uitgeverij Tzara.
De schijnbare tegenstelling tussen goed en kwaad in de Tweede Wereldoorlog is het perfecte speelterrein voor de Duits-Amerikaanse schrijver Anna Winger, de vrouw achter de serie Transatlantic. Via haar vader kwam ze op het spoor van het verhaal van de Amerikaanse Varian Fry, die in Zuid-Frankrijk veel Joodse migranten, onder wie kunstenaars en intellectuelen, heeft gered.
Marseille, 1940. In een elegante, enigszins vervallen villa aan de rand van de stad geeft de Duitse kunstenaar Max Ernst een chic verjaardagsfeestje. Zelf draagt hij een hoofdtooi van paarse veren, zijn gasten dragen papieren hoedjes, maskers en absurde brillen. Eén vrouw ziet eruit alsof ze zo uit een surrealistisch schilderij van Ernst is gestapt, met haar tooi die lijkt op een hand. Er wordt getafeld, gepraat en gedanst alsof er geen zorgen zijn. Je zou bijna vergeten dat de feestgangers op de vlucht zijn voor het fascisme, dat ze hun vaderland kwijt zijn en in levensgevaar verkeren. Dat ze in Zuid-Frankrijk wachten om te kunnen vertrekken naar Amerika, waar ze eindelijk veilig zullen zijn.
De Netflix-serie Transatlantic speelt zich af aan het begin van de Tweede Wereldoorlog, toen allerminst was te voorzien dat het Duitsland van Hitler die oorlog zou verliezen. Integendeel, alles wees erop dat de Duitse opmars amper te stuiten zou zijn. De VS waren nog neutraal en deden niet mee aan de oorlog. Ondertussen veroverde de Wehrmacht de buurlanden: eerst Polen, daarna Noorwegen, Denemarken, België en Nederland. Frankrijk capituleerde in juni 1940 en werd opgedeeld: in het noorden en westen regeerde de Duitse bezetter, in het zuiden het door de nazi’s geïnstalleerde Vichy-regime. In Italië, Spanje, Portugal en Griekenland heersten fascistische dictaturen.
Gouden gloed
Transatlantic speelt zich dus af in een van de donkerste periodes uit de Europese geschiedenis, en toch wordt er gelachen en gedronken. Niet alleen op die feestavond, maar ook op andere momenten dragen mensen elegante jurken en pakken. Ze filosoferen en wandelen door de overwoekerde tuin van de villa, zwemmen naakt in het zwembad en drinken rode wijn. Boven dit alles schijnt de Zuid-Franse zon met zijn weergaloze licht, dat zelfs de grootste menselijke verdorvenheid nog in een gouden gloed zet. Die schijnbare tegenstelling is het perfecte speelterrein voor de Duits-Amerikaanse schrijver en serieproducent Anna Winger, die achter dit project schuilgaat. Winger weet het een en ander over personages op de vlucht – in haar bekroonde series wordt de wereld van de hoofdpersonen altijd op z’n kop gezet.
Het verhaal van Transatlantic begint in Berlijn, de stad waar Winger al vele jaren woont. ‘Jaren geleden liep ik met mijn vader door Berlijn, en toen wees hij me op de Varian-Fry-Strasse, een zijstraatje vlak bij de Potsdamer Platz,’ vertelt ze. ‘De naam zei me niets, maar mijn vader vertelde hoe Fry in Zuid-Frankrijk veel migranten, onder wie kunstenaars en intellectuelen, had geholpen om Europa te ontvluchten.’ Wingers vader, hoogleraar antropologie aan Harvard, had jaren eerder twee van deze vluchtelingen ontmoet: sociaal wetenschapper Albert Hirschman en verzetsstrijdster Lisa Fittko. Zij hadden hem verteld over hun wilde ontsnapping. ‘Zou dat geen materiaal zijn voor een televisieserie?’ vroeg Winger senior zijn dochter.
Enige tijd later moest Winger terugdenken aan dat gesprek. Ze begon onderzoek te doen en stuitte op het verhaal van een grootschalige hulpactie die bijna vergeten was, ook al waren er veel bekende namen aan verbonden.
Nog voor de oorlog begon, in de jaren dertig, verlieten honderdduizenden mensen Duitsland. Velen van hen vluchtten naar Parijs. Toen Duitsland in de zomer van 1940 Frankrijk bezette, werd die ballingschap een val: volgens de wapenstilstandsovereenkomst waren de Fransen verplicht iedereen uit te leveren die op de opsporingslijst van de Gestapo stond. In het zuiden van Frankrijk, waar het Vichy-regime nog enkele ontsnappingsmogelijkheden bood, verzamelden zich wanhopige vluchtelingen, op zoek naar een uitweg. Het werd vooral druk in Marseille, waar een mogelijke doortocht per schip naar de VS lonkte. Maar er mochten maar weinig mensen aan boord, want ondanks de dramatische situatie bleven de VS uiterst restrictief met het afgeven van visa.
Joodse emigranten
Het Emergency Rescue Committee, opgericht in New York door Amerikanen en Joodse emigranten, wist uiteindelijk met behulp van Eleanor Roosevelt, de vrouw van de president, het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zover te krijgen om ten minste tweehonderd mensen uit Frankrijk toe te laten tot de VS. Varian Fry, die als redacteur werkte voor een non-profitorganisatie, moest het plan in goede banen leiden. Eenmaal in Marseille realiseerde Fry zich dat er nog veel meer mensen in nood verkeerden en dat het Amerikaanse consulaat niet mee zou helpen om hen te redden.
Ondanks de dramatische situatie bleven de VS uiterst restrictief met het afgeven van visa
Samen met andere Amerikanen en vluchtelingen in Frankrijk begon hij in het geheim mensen het land uit te smokkelen. Soms over land via de Pyreneeën naar Spanje en vandaar naar Portugal, soms vermomd als soldaten op een Frans legervaartuig. Een voormalige cartoonist werd ingehuurd om documenten te vervalsen en een medewerker van het Amerikaanse consulaat gaf stiekem visa af.
Fry en zijn medewerkers wisten op deze manier uiteindelijk meer dan tweeduizend mensen te helpen ontsnappen, onder wie veel prominente kunstenaars en intellectuelen zoals Hannah Arendt, Max Ernst en Marc Chagall. Uiteindelijk werd Fry in december 1940 door de Franse politie gearresteerd. Na zijn vrijlating zette hij zijn werk voort, totdat hij in 1941 opnieuw werd opgepakt en het land uit werd gezet.
Hoe kijkt Anna Winger, als Amerikaanse die in Duitsland woont en werkt, naar dit verhaal? ‘Het verhaal van Varian Fry herinnert ons eraan hoe moeilijk de VS het vonden om zich in de oorlog te mengen, vanwege de nazidreiging,’ zegt ze. Dit is waarschijnlijk de reden, denkt Winger, waarom Fry tijdens zijn leven niet werd geëerd voor zijn prestaties. ‘Ik denk dat men, toen de oorlog was afgelopen, vooruit wilde kijken en zich niet bezig wilde houden met de terughoudendheid van de VS.’ Varian Fry stierf in 1967 op 59-jarige leeftijd, vrijwel vergeten door het publiek. Pas in 1994 kende Yad Vashem hem de eretitel ‘Rechtvaardige onder de Volkeren’ toe.
Varian Fry wist meer dan tweeduizend mensen te helpen ontsnappen
Fry werd in het verleden al wel eens herdacht met een documentaire en een tentoonstelling, maar door Transatlantic wordt hij nu ook bekend bij een breder publiek. De zeven afleveringen van de serie volgen niet de conventionele dramaturgie waarmee historisch materiaal vaak in een vertelling wordt geperst, met doorgaans de opdracht om de geschiedenis als een beknopt, afgesloten hoofdstuk te presenteren. Winger kiest voor een speelsere benadering. Zo kan ook een schurk als de Amerikaanse consul-generaal Graham Patterson schitteren in zijn rol als geldwolf die probeert munt te slaan uit de verwarrende omstandigheden. Ze gunt de jonge Albert Hirschman een liefdesrelatie met de Amerikaanse miljonairsdochter Mary Jayne Gold, laat Lisa Fittko verliefd worden op een zwarte hotelconciërge en speelt met diverse aspecten uit het spionage- en gevangenisgenre.
Sluier van melancholie
Winger vertelt dat films uit de vroege jaren veertig haar schrijfproces hebben beïnvloed. Zoals Casablanca, de klassieker uit 1942 waarin Humphrey Bogart een nachtclubeigenaar speelt die niet betrokken wil worden bij de strijd tegen de nazi’s en daarmee symbool staat voor de houding van de VS aan het begin van de oorlog. Veel personages in die film werden gespeeld door echte Duitse en Oostenrijkse emigranten. ‘Een opmerkelijke mix van genres,’ zegt Winger. ‘En daardoor spannend, grappig, tragisch en romantisch tegelijk. Ik vind het ontroerend dat dit soort films gemaakt kon worden terwijl de wereld aan het instorten was.’
In haar eigen serie vermijdt Winger gelukkig het didactische aspect dat inherent kan zijn aan historisch materiaal. Tegenover de duisternis van de tijd stelt ze de viering van het leven en de creativiteit, zonder de dramatische situatie te bagatelliseren. Over alles ligt een sluier van melancholie, omdat iedereen weet dat thuis – in geografische en geestelijke zin – voorgoed verloren is. ‘Ik mis zelfs het Duitse weer,’ laat ze filosoof Hannah Arendt op een bepaald moment zeggen.
Ondanks alle somberheid heeft Winger aan het verhaal van het Emergency Rescue Committee ook een positieve draai gegeven. Ze laat zich voor haar series graag inspireren door de blinde vlekken van de geschiedenis, zegt ze, door liefdesaffaires en gesprekken die voor het nageslacht onbekend zijn gebleven. In Transatlantic heeft Varian Fry – net als in de roman The Flight Portfolio (2019) van de Amerikaanse auteur Julie Orringer, die Winger gebruikte als basis voor haar serie – een affaire met een andere man. Toen het boek werd gepubliceerd zorgde dat voor een kleine controverse, omdat sommige historici betwijfelden of Fry, die twee keer getrouwd was en drie kinderen had, werkelijk homo was. Een van Fry’s zonen stuurde daarop een brief aan The New York Times waarin hij schreef dat zijn vader homoseksueel was, en dat de noodzaak om daarover te zwijgen diens leven had verwoest.
In Transatlantic staan de liefde tussen hetzelfde geslacht en de liefde in het algemeen symbool voor de innerlijke vrijheid van de personages, ondanks – of juist dankzij – de moeilijke levensomstandigheden. In die zin kun je de serie zien als een historische utopie, niet in de laatste plaats tegen de achtergrond van de nieuwe vluchtelingengolf als gevolg van de oorlog in Oekraïne. In de woorden van Anna Winger: ‘Ik wilde een verhaal vertellen dat van de duisternis naar het licht voert.’
Acht jaar lang deden de makers van de Oekraïense animatiefilm The Forest Song erover en het laatste deel van het productieproces vond plaats tijdens de oorlog. Maar Oekraïense media zijn eensluidend over het resultaat, dat een ‘betoverend verhaal’ wordt genoemd.
‘Een tekenfilm maken tijdens de oorlog is een onvergetelijke ervaring,’ aldus Oleh Malamouzj, coregisseur van Mavka: The Forest Song, tegen het Engelstalige dagblad Kyiv Post. ‘Zo’n complex en duur project vereist veiligheid, elektriciteit, financiële middelen en een goede werkomgeving voor het team. Sommige leden daarvan zijn naar het front vertrokken, of ze leefden onder de bezetting en we zijn het contact kwijtgeraakt. We moesten enorme obstakels overwinnen. Corona was er kinderspel bij.’
De productie van deze film was dan ook een van de langste in de geschiedenis van de hedendaagse Oekraïense cinema. In 2015 was er voor het eerst sprake van een animatiefilm geïnspireerd op het toneelstuk Lied van het bos van Lesja Oekrajinka (1871-1913). Deze Oekraïense toneelschrijver, dichter en vertaler (die eigenlijk Larysa Kosatsj-Kvitka heette) was eveneens betrokken bij de nationale bevrijdingsbeweging en wordt nu beschouwd als een der grootsten uit de Oekraïense literatuur.
Ze wilden de thema’s hedendaags maken, de film een happy end geven en veel nieuwe stripfiguren aan de traditionele karakters toevoegen
Daarnaast besloten producenten Serhej Sozanovsky en Iryna Kostjoek inspiratie te halen uit de Oekraïense mythologie. Ze wilden de thema’s hedendaags maken, de film een happy end geven en veel nieuwe stripfiguren aan de traditionele karakters toevoegen.
Acht jaar later is Oekrajinska Pravdaenthousiast over het resultaat; de krant noemt het ‘een Oekraïense kwaliteitsproductie’. Kyiv Post spreekt van een ‘betoverend verhaal’. Ter bekrachtiging worden ook enkele kinderen aan het woord gelaten, die de première bijwoonden in bioscoop Oskar in een winkelcentrum in Kyiv. ‘We vonden het erg leuk, ja!’ ‘De soundtrack is heel goed. En de karakters zijn geweldig; ze lijken op niemand anders, geen Disneyfiguren of wat dan ook.’
Zal er ook een vervolg op komen? Een van de ouders zegt lachend: ‘Met dit productietempo zullen het mijn kleinkinderen zijn die die film gaan zien.’
Mavka: The Forest Song is vanaf 19 april in de bioscoop te zien
Laura Weeda
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
