Onderwerpen: Verkiezingen

Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Thailand, waar de prodemocratische partijen de verkiezingen wonnen. Komt er een einde aan de greep van het leger op de politiek?

Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.

Hoe zijn de Thaise verkiezingen verlopen?

‘Thaise kiezers hebben het bijna tien jaar durende militaire bewind op een duidelijke manier afgewezen door twee pro-democratische oppositiepartijen te steunen, zo bleek maandag uit de verkiezingsuitslag’, schrijft The Bangkok Post. Op het spel stond de rol van het leger en de monarchie in de politiek, beide zeer machtige instituties in het Zuidoost-Aziatische land. 

‘Thai zijn zondag in groten getale naar de stembus gegaan na een campagne waarin een jonge generatie, die verlangt naar verandering, het opnam tegen de conservatieve elite die wordt belichaamd door premier Prayut Chan-O-Cha’, vervolgt de Engelstalige Thaise krant. De voormalig opperbevelhebber van het Thaise leger kwam in 2014 met een militaire coup aan de macht.

De Move Forward Party (MFP), de prodemocratische partij die opkwam tijdens de door jongeren geleide protesten van 2020, heeft de meeste stemmen gekregen en kan rekenen op 151 van de 500 zetels in het Thaise Huis van Afgevaardigden. De tweede kracht in het parlement is eveneens een prodemocratische partij. Pheu Thai van Paethongtarn Shinawatra, de dochter van de verbannen ex-premier Thaksin Shinawatra, behaalde 141 zetels. De twee partijen hebben aangekondigd een coalitie te zullen vormen, samen met vier andere partijen. 

Onder leiding van de charismatische tweeënveertigjarige Pita Limjaroenrat wil de MFP de strenge Thaise majesteitsschenniswetten en het leger hervormen, wat een mogelijke botsing oplevert met de machtige royalistisch-militaire elite van het koninkrijk, aldus The Bangkok Post. Ook heeft de partij zich in de campagne uitgesproken tegen de dienstplicht. 

Het militaire bewind kan het premierschap van Pita nog tegenhouden via de senaat, waarvan de 250 leden na de laatste staatsgreep door de militairen zijn benoemd, aldus The Guardian. Een nieuwe premier heeft de steun nodig van in totaal 376 leden van het lager- en hogerhuis. 

Wat is de rol van het leger in de Thaise politiek?

Al decennialang hebben de monarchie en het leger in Thailand een symbiotische relatie, waarbij het leger het volk er vaak aan herinnerde dat het de ware beschermer van de Thaise kroon is. Thai wordt van jongs af aan geleerd dat ze van de koning moeten houden en dat kritiek op de monarchie ten strengste verboden is, schrijft The New York Times.

Daar leek verandering in te komen toen toenmalig premier Thaksin Shinawatra tijdens de verkiezingen in 2005 een absolute meerderheid haalde. Hierop volgde in 2006 een coup van het leger, dat zijn eigen belangen en die van de monarchie veilig wilde stellen, schrijft politicoloog Thitinan Pongsudhirak in Nikkei Asia. De militaire junta heeft namelijk nauwe banden met monopolisten in sectoren als landbouw, suiker en telecommunicatie en hun privileges verleend, aldus The Economist.

Hoewel de partij van Thaksin werd verboden en hijzelf werd verbannen, bleef zijn populariteit groeien. De verkiezingsoverwinning van zijn zus Yingluck Shinawatra in 2011 leidde opnieuw tot een militaire staatsgreep in 2014, waarbij legerleider Prayut Chan-O-Cha aan de macht kwam. Het was de dertiende coup in negentig jaar.

Daarna werd de grondwet zo veranderd dat een derde van de parlementszetels, de hele Senaat, werd aangewezen door het leger, zodat Prayut na de verkiezingen van 2019 van de macht zou zijn verzekerd. Aan deze verkiezingen neemt Paethongtarn, de dochter van Thaksin, deel.

‘Dat de aan Thaksin gelieerde politieke krachten bij de kiezers steeds weer aan het langste eind trekken, getuigt van de incompetentie van het royalistisch-conservatieve establishment, dat met zijn twee staatsgrepen, twee grondwetten en talrijke gerechtelijke ingrepen de absolute macht heeft gehad om Thailand opnieuw vorm te geven’, schrijft de politicoloog Pongsudhirak. 

Wie is Pita Limjaroenrat en wat wil zijn partij?

‘Ik ben Pita Limjaroenrat, de volgende premier van Thailand’, zo begroette de leider van de Move Forward Party de pers op maandag. Hij voegde eraan toe ‘dat we klaar zijn om een regering te vormen’ en beloofde een ‘premier voor iedereen’ te zijn, bericht The Guardian. 

Pita Limjaroenrat groeide op in een politieke familie. Zijn vader, Pongsak Limjaroenrat, was adviseur bij het ministerie van Landbouw en zijn oom, Padung Limjaroenrat, was een naaste medewerker van de voormalige premier Thaksin Shinawatra, aldus The Guardian in een profiel van de politicus. 

Pita studeerde af aan de Thammasat-universiteit in Bangkok. Daarna behaalde hij een master in overheidsbeleid aan de Harvard-universiteit en een MBA aan het Massachusetts Institute of Technology. Voordat hij de politiek inging, was hij uitvoerend directeur van Grab Thailand, een app voor taxi’s en maaltijdbezorging.

Pheu Thai, die andere prodemocratische partij, had campagne gevoerd met zijn oude aanpak van populistisch beleid, maar ‘Move Forward tilt het spel naar een hoger niveau met institutionele hervormingen. Dat is het nieuwe slagveld in de Thaise politiek’, aldus politicoloog Pongsudhirak in het Britse dagblad.

Pita heeft beloofd de generaals terug te sturen naar de kazerne – ‘een belofte die aanslaat bij jongeren die al twee militaire staatsgrepen hebben meegemaakt’, schrijft The Guardian. Hij heeft ook beloofd de machtige monopolies op te heffen die de Thaise economie domineren en de wet op de majesteitsschennis, waardoor critici van de monarchie een gevangenisstraf van maximaal vijftien jaar kunnen krijgen, te hervormen. Move Forward is de enige partij die zich duidelijk uitspreekt voor een hervorming van de wet, inclusief Pheu Thai. 

In 2020 schokten massale protesten van jongeren de gevestigde orde door op te roepen tot hervormingen van het leger en een beperking van de rijkdom en invloed van de Thaise monarchie, ‘een instelling die voorheen als onaantastbaar werd beschouwd’, aldus het Britse dagblad. Sindsdien zijn meer dan 240 mensen aangeklaagd wegens majesteitsschennis – onder wie voormalige demonstranten die zich nu kandidaat stellen voor Move Forward. Pita heeft gezegd dat hij hun gratie wil verlenen. 

Of Pita premier wordt, is door de vaste parlementszetels van het leger nog maar de vraag. Het is zelfs nog mogelijk dat zijn partij wordt verboden, aldus The New York Times. In 2020 heeft het Constitutionele Hof van Thailand de Future Forward Party, de vorige versie van de Move Forward Party, ontbonden omdat het wetten omtrent campagnefinanciering zou hebben overtreden, nadat de partij onverwacht als derde was geëindigd bij de verkiezingen van 2019. De huidige regering heeft gedreigd de Move Forward Party na deze verkiezingen eveneens te ontbinden. 

Analisten waarschuwen dat, mocht de Senaat ervoor kiezen de benoeming van Pita te blokkeren, er waarschijnlijk nieuwe protesten in Thailand zullen ontstaan en politieke onrust zal ontstaan in het land. ‘Op dit moment zien veel mensen Pita als hun nieuwe premier. Als Pita geen premier kan worden en Move Forward geen regering mag vormen, zal dat de harten van de mensen breken. En dat zal heel, heel slecht uitpakken,’ zegt politicoloog Purawich Watanasukh tegen het New Yorkse dagblad. 

Lees ook:

Thailand: prodemocratische oppositie wint verkiezingen van leger