Onderwerpen: Weekendtips

Het is vijftig jaar geleden dat het historische album What’s Going On van Marvin Gaye werd uitgebracht, een schoolvoorbeeld van wat maatschappijkritische kunst vermag. Verder: Een prachtige multimediale reportage over de laatste gletsjers van Mexico & Meer aanraders van de 360-redactie.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

50 jaar What’s Going On

Vorige week, op 21 mei, was het vijftig jaar geleden dat het historische album What’s Going On van Marvin Gaye werd uitgebracht. Voor redacteur IJsbrand van Veelen is het album nog steeds een van de allerbeste (soul)platen aller tijden, een mijlpaal en een schoolvoorbeeld van wat maatschappijkritische kunst vermag. Het album verwijst rechtstreeks naar de toestand in de wereld aan het begin van de jaren zeventig: de oorlog in Vietnam, racisme, onrechtvaardigheid, werkloosheid.

Er is geen hedendaags muziekstuk dat de gevoelens en zorgen van een generatie zo sterk en gevoelig neerzet

‘Het titelnummer, met zijn tijdloze tekst “oorlog is niet het antwoord, want alleen liefde kan haat overwinnen”, veroordeelde de betrokkenheid van Amerika bij de oorlog in Vietnam’, schrijft Tyina Steptoe op de site van The Smithsonian. Volgens BBC, die naar aanleiding van de vijftigjarige verjaardag van Whats Going On deze fraaie podcast van vijftig minuten maakte, is er geen hedendaags album dat de gevoelens en zorgen van een generatie zo sterk en gevoelig neerzet.

Vijf decennia nadat hij werd uitgebracht is de plaat nog steeds een krachtig statement namens alle rechtelozen in een rechteloze wereld: ‘Makes me wanna holler how they do my life … this ain’t living, this ain’t living.’

---

Chatbot tegen desinformatie

WhatsApp schijnt een uitstekend kanaal te zijn voor de verspreiding van desinformatie. Weliswaar geldt dit voor alle sociale media, maar in de beslotenheid van de WhatsAppgroep zijn mensen in tegenstelling tot op de openbare platforms minder geneigd om elkaar af te vallen. Daarover publiceerden we een keer deze mooie longread van The Guardian.

Maldita.es, een onafhankelijk medium dat vooral burgers tot dienst wil zijn, ontwikkelde daarom een chatbot voor WhatsApp: een tool om ‘desinformatie die op privékanalen circuleert op te sporen, de circulatie tegen te gaan, de workflow van journalisten en factcheckers te verbeteren en mediageletterdheidstools aan burgers te bieden’. De chatbot is Spaanstalig en kan informatie in video, audio, tekst en afbeeldingen detecteren en erop reageren.

‘Deze tool is het bewijs dat technologie ons dichter bij elkaar brengt en de journalistiek waardevoller maakt voor burgers’, is te lezen op de site van European Press Prize, die Maldita.es selecteerde in de categorie Innovation Award. Ook WhatsApp zelf is naar verluid enthousiast.

Ik heb hem meteen geprobeerd, schrijft hoofdredacteur Laura Weeda. Na een willekeurig bericht (‘Hallo!’), krijg je verschillende opties:

1 Controleer een bericht.
2  Stuur me de hoaxes van de dag.
3 Stuur me de audio van de dag.
4 Meer informatie over deze chatbot.
5 Waarschuw iemand.
6 ️ Leer met Maldita Educa.

Op mijn optie 2 kreeg ik een lijst berichten met desinformatie, zoals dat over ‘voorspellende politiesoftware’ die de regering zou hebben goedgekeurd om mensen te arresteren voordat ze een misdaad begaan.

Je krijgt toegang via dit nummer in WhatsApp: +34644229319 of deze link. 

---

De laatste gletsjers van Mexico

Er zijn nog slechts vijf gletsjers in Mexico, verdeeld over twee bergen: Iztaccíhuatl en Pico de Orizaba. Samen vormen ze een ijsmassa van minder dan een vierkante kilometer. Experts vrezen dan ook dat er tegen 2050 geen enkele meer over is in Mexico, dat eerder bekend staat om zijn cactussen en zandstranden. De versnelde verdwijning van het landijs is te wijten aan de opwarming van de aarde, vertellen wetenschappers aan El País in een multimediale reportage.

Gelukkig hebben we de oogverblindende maar verdrietige beelden nog, schrijft redacteur Joep Harmsen, want het ijs zal er over een tijdje niet meer zijn. Wie hier geen klimaatpijn bij voelt, is een ijskoude.

Gletsjers zijn niet alleen nice to have – een lust voor het oog –, maar ook een must have: het smeltwater van de ijsmassa‘s is essentieel voor de watervoorziening in periodes van droogte. De hoop van twee wetenschappers van de Nationale Autonome Universiteit van Mexico (UNAM), die onderzoek doen naar het verdwijnende ijs, is dat de jongere generatie iets gaat ondernemen tegen de opwarming van de aarde en om de planeet leefbaar te houden. ‘Het gaat niet om het beschermen van de aarde – die redt het wel zonder de mens –, maar van het milieu dat ons in staat stelt als soort te overleven‘, zegt een van hen tegen de Spaanse krant.

---

De grote schoonmaak van Reagan

Begin jaren tachtig zaten de Verenigde Staten in een depressie, maar in plaats van te investeren in de economie – zoals tijdens de coronacrisis het devies is –, geloofde de toenmalige president, Ronald Reagan, in minder overheidsbemoeienis. Dat kwam neer op minder belastingen voor de rijken en bedrijven, maar wel meer meer budget voor Defensie.

Volgens Reagan was de overheid de oorzaak van de stagnerende economie. Zijn redenering: als je geen werk of dak boven je hoofd hebt dan is dat je eigen schuld. Steunmaatregelen voor minima werden afgeschaft, waaronder 1 miljard aan schoollunches voor kinderen uit arme gezinnen.

Welke uitwerkingen dit beleid had, laat de ShowTime-documentaire The Reagans zien in de aflevering ‘De grote schoonmaak’ (uitgezonden door de VPRO op 20 mei en terug te kijken via NPO Start). Reagans ideologie van een kleine overheid is anno 2021 nog steeds voelbaar.

Zelfs de Egyptische dictator Moebarak komt op visite en feliciteert de First Lady

De beelden zijn onthutsend, schrijft zakelijk directeur Arthur van der Meeren, met als hoogtepunt dat Nancy Reagan na alle bezuinigen nieuw ‘china’ (servies) koopt à 1000 dollar per couvert voor een feest met 4372 mensen. Zelfs de Egyptische dictator Moebarak komt op visite en feliciteert de First Lady. Dit beeld is het symbool geworden van alles wat verdorven is aan de Reagans. Er kan een rechte lijn getrokken worden van Reagan naar Trump: beide presidenten hadden alleen oog voor de rijken en grote bedrijven, lieten de arme bevolking in de kou staan en zorgden zo voor een verdere verwijdering tussen arm en rijk.

De geschiedenis van de jurk waarin Marilyn Monroe ‘Happy birthday, Mr. President’ zong. Verder: Het verhaal van een kok en een arbeidsongeschikte man die infiltreerden in Noord-Korea & Meer aanraders van de 360-redactie.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

De jurk van Marilyn

Het artikeltje werd al een jaar geleden gepubliceerd, maar in de categorie Historische Weetjes blijft het de moeite waard, vindt redacteur IJsbrand van Veelen: de geschiedenis van de jurk waarin Marilyn Monroe op 19 mei 1962 haar scabreus zuchtende ‘Happy birthday, Mr. President’ zong tijdens een fundraiser in Madison Square Garden voor president John F. Kennedy. 

De jurk was bezet met meer dan 2500 strass-steentjes, aldus het alleraardigste boek Worn on This Day: The Clothes That Made History en was zo nauwsluitend dat Monroe erin moest worden genaaid. Ze koos er dan ook voor om er niets onder te dragen, volgens Vintage News, zodat de pasvorm onberispelijk zou zijn. Na haar optreden zwol de geruchtenstroom aan over een verhouding tussen Monroe en Kennedy, ook al zouden ze elkaar nooit meer ontmoeten. Marilyn stierf korte tijd later, op 5 augustus 1962 aan een overdosis.

Met 4,8 miljoen dollar is het een van de duurste memorabilia uit de popcultuur aller tijden

De ontwerper van de jurk was net afgestudeerd. Het was het allereerste professionele project van de jonge Bob Mackie, die nu op zijn 82ste nog steeds opmerkelijke stukken voor celebrity‘s ontwerpt. Mackie was in dienst bij de populaire Franse ontwerper Jean Louis, die de jurk voltooide. Marilyn Monroe betaalde er 1.440 dollar voor, dat zou nu neerkomen op zo’n 12.000 dollar. Na het optreden schoot de waarde van de jurk omhoog. Hij werd verkocht voor 1,26 miljoen dollar op een veiling in 1999, bijna het dubbele van de geschatte prijs. Maar dat is nog steeds niets vergeleken met de 4,8 miljoen dollar die het Ripley’s Believe It or Not Museum ervoor betaalde in 2016. Daarmee is het een van de duurste memorabilia uit de popcultuur aller tijden. Terecht, vindt Edward Meyer van Ripley’s: ‘Dit is volgens ons het meest iconische stuk popcultuur is dat er is.’

---

Infiltreren in Noord-Korea

Deze week publiceren we een artikel over Ulrich Larsen en Jim Latrache-Qvortrup, een kok en een arbeidsongeschikte man die infiltreerden in Noord-Korea. Mads Brügger uit Kopenhagen maakte er een documentaire over, waarin, net als in zijn andere werk, voor de kijker de vraag centraal staat: is dit echt of niet? schrijft hoofdredacteur Laura Weeda.

De film begint en eindigt bij Ulrich Larsen, die infiltreert in een Deense club voor Noord-Koreafans. Larsen maakt razendsnel carrière binnen deze KFA, een internationale ‘vriendschapsorganisatie’, en belandt in de gestoorde wereld van Alejandro Cao de Benós, die functioneert als doorgeefluik tussen het regime en figuren die in dat regime willen investeren. Dit leidt al snel tot een wapendeal.

‘Jullie brengen je vliegtuigen onder de dekmantel van humanitaire hulp naar ons land’

De infiltranten beschouwden de hele operatie naar eigen zeggen als één groot avontuur, waarin ze bijvoorbeeld Noord-Koreaanse afgevaardigden ontmoeten in Oeganda: ‘Jullie brengen je vliegtuigen onder de dekmantel van humanitaire hulp naar ons land, dan kunnen wij de bestelde goederen inladen. Jullie betalen ons en vliegen terug.’ Niet iedereen erkent dan ook de waarheid van hun verhalen. Maar zoals ook geldt voor Brüggers andere films: het resultaat is er niet minder boeiend door – en het artikel evenmin.

---

Mágico González, voetbal als kunstvorm

Jorge ‘Mágico’ González – zijn bijnaam wijst er al op – was een legendarische Salvadoraanse voetballer, met een uitzonderlijk lange carrière: hij was actief als prof vanaf 1975 totdat hij op 44-jarige leeftijd in 2002 zijn schoenen aan de wilgen hing. Een jaar later, in 2003, werd hij door de Salvadoraanse sportjournalistiek unaniem verkozen tot ’s lands beste voetballer aller tijden. En in 2011 werd het doelpunt van ‘El Mágico’ in het seizoen 1987-1988 uit tegen F.C. Barcelona (hij speelde toen voor Cádiz) verkozen tot mooiste doelpunt uit de Spaanse Primera División.

Voor zover de palmares van de Midden-Amerikaanse krullenbol met een fluwelen techniek. Na een roemruchte carrière en een even turbulent persoonlijk leven, trok Mágico zich terug op zijn finca in de buurt van San Salvador en weigerde voortaan de pers te woord te staan. Totdat een sportjournalist van El Mundo belde – of beter gezegd: hem begon te stalken. Na weken van onbeantwoorde telefoontjes en contactpogingen via tussenpersonen als de voorzitter van Cádiz CF en González junior, kreeg hij hem uiteindelijk – om drie uur ‘s nachts – te pakken.

‘Voetbal is kunst en kunst kun je niet uitleggen, maar moet je voelen’

Dat leverde een prachtig interview op over voetbal als kunstvorm, aldus redacteur Joep Harmsen. Enkele quotes van de magiër:

‘Voetbal is voor mij vrijheid, absolute vrijheid. Het is alsof je je in het heelal bevindt, alsof je bent geteleporteerd naar een andere dimensie, voetbal is magie. Een magie die we allemaal in ons hebben en de sleutel om die magie te ontwikkelen en nooit te verliezen ligt in de geest. (…) Het is moeilijk voor mij om uit te leggen wat ik bedoel, want voetbal is kunst en kunst kun je niet uitleggen, maar moet je voelen.’

‘Toen ik een foetus was, voelde ik al de emoties, het geschreeuw en de opwinding van het voetbalveld. En daar, in mijn moeders buik, vroeg me af: “Wat is dit, wat is er aan de hand?” Toen ze van mij beviel, besefte ik dat het voetbal was.’

‘Voetbal is kunst en kunst kent geen vaste werktijden, ze maakt geen onderscheid tussen dag en nacht, en door de manier waarop ik leefde moest alles in elkaar overvloeien.’

---

De jacht op de langste golf

De eerste aanwijzing dat The Longest Wave, een film over de 58-jarige surfer Robby Naish, geen doorsneesportfilm is, is dat hij werd gemaakt door Joe Berlinger, vooral bekend van de documentaire Metallica: Some Kind of Monster, die alle stereotypes over metalheads tartte en de groep in een nieuw en eigenaardig licht plaatste, schrijft surfsite Swellnet. Dit is Berlingers eerste sportdocumentaire.

https://www.youtube.com/watch?v=ziwZ60MzxEU&ab_channel=EchoboomSportsEchoboomSports

En wat het onderwerp betreft, vervolgt Swellnet, zijn er maar weinig atleten geweest die zo gelauwerd, dominant en baanbrekend waren als Robby Naish. Op dertienjarige leeftijd won hij zijn eerste wereldkampioenschap windsurfen. Daarna won hij er nog tweeëntwintig. Ook werd hij drie keer wereldkampioen kitesurfen. Nu wil hij zich op 58-jarige leeftijd nog éénmaal bewijzen.

Naish verlangt in de nadagen van zijn carrière, terwijl hij in een moeilijke scheiding ligt en financieel aan de grond zit, naar een nieuw doel: de langste golf ooit surfen. Berlinger krijgt toegang tot Naish’ privéwereld en legt een atleet vast die de status van legende heeft bereikt, maar worstelt om zich aan te passen aan het gewone leven. Daarmee is het een mooie documentaire over al zijn ups en downs geworden, schrijft zakelijk directeur Arthur van der Meeren. Naish kan het surfen op topniveau nog niet loslaten, maar realiseert zich goed dat de jeugd het overneemt.

The Longest Wave was donderdag 20 mei te zien op Ziggo Sport.

Kunstenaar Neïl Beloufa onderzoekt in zijn werk de relatie tussen de artificiële wereld en de afwezigheid van leven. Verder: Het journalistieke festival van het Italiaanse tijdschrift Internazionale neemt de tijd voor slow journalism & Meer aanraders van de 360-redactie.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

‘Trage informatie‘

Jaarlijks organiseert het Italiaanse tijdschrift Internazionale, de grote sterke Italiaanse broer van 360, een journalistieke festival in Ferrara, waarbij de pleinen van de middeleeuwse stad afgeladen zijn met belangstellenden van over de hele wereld. Dit jaar zijn de gesprekken te volgen via een livestream op de Facebookpagina van het Italiaanse tijdschrift. Een aanrader van hoofdredacteur Laura Weeda.

Een van de onderwerpen is ‘trage informatie: ‘is er een journalistiek mogelijk die geen slachtoffer is van de voortdurende nieuwsstroom en zich in plaats daarvan richt op verdieping en juistheid van informatie?’ Wij denken van wel. Moderator Alberto Puliafito van Slow news spreekt hierover met drie internationale vakgenoten, waaronder Giovanni De Mauro, Internazionale’s directeur. Kijk voor meer programmaonderdelen, zoals vaccins en de stemmen van een nieuwe generatie vrouwelijke modellen, op de site van Internazionale.

---

Millennialpresident

Sommigen noemen Nayib Bukele de ‘coolste president‘. Jong (39 jaar), brede glimlach, haar strak in de gel, pet en leren jack. O, en een meester op social media, met bijna twee en een half miljoen volgers op Twitter en drie miljoen op Instagram. Terwijl Nayib Bukele ‘schoon schip maakt’ in El Salvador, gaat er achter zijn charismatische verschijning gaat een autoritair type schuil.

Lees ook:

Machtsvertoon Bukele is geen ‘futiel detail’

De Latijns-Amerikaanse podcast El Hilo maakte een aflevering over de Salvadoraanse president die de rechtsstaat langzaam maar trefzeker om zeep helpt. Op 1 mei heeft het parlement, waarin zijn partij een meerderheid heeft, onverwacht de rechters van het Constitutionele Hof en de procureur-generaal ontslagen. Het gaat hier niet om een op zichzelf staande gebeurtenis, maar om een systeem dat de weg vrijmaakt voor corruptie en straffeloosheid.

De controversiële leiding van de ‘millennial’-president heeft de goedkeuring van de bevolking – Bukele is razend populair, 98 procent van de Salvadoranen steunt zijn coronabeleid. Dus wat is het gevaar, waarom is dit belangrijk, hoe beïnvloedt het de regio waar steeds meer autoritaire leiders opkomen? Dat en meer bespreken de makers van El Hilo met Bukele-kenner Roxana Lazo.

---

Digitale rouw

Op zoek en benieuwd naar wat er te zien is kom ik deze keer uit in Italiï bij de Franse kunstenaar Neïl Beloufa, schrijft art director Majel van der Meulen. Jaren geleden toonde Stroom in Den Haag zijn werk al. Nu toont de Pirelli HangarBicocca in Milaan zijn tentoonstelling Digital Mourning.

Beloufa onderzoekt in zijn werk één van de meest opvallende paradoxen van de hedendaagse maatschappij, namelijk het bestaan van een technologische wereld en de verdwijning ervan. De associatie van de twee woorden – ‘digitaal’ en ‘rouw’ – is ontstaan in de ontmoeting tussen een artificiële wereld en de afwezigheid van leven.

Online is alvast zijn kunstwerk Screen Talk te spelen. De tentoonstelling loopt nog tot 9 januari 2022.

---

Trippen op beschimmelde rogge

Alicudi is een van de Eolische eilanden ten noorden van Sicilië, en was aan het begin van de twintigste eeuw in de greep van een opmerkelijk fenomeen, schrijft redacteur IJsbrand van Veelen. De bevolking van het vulkanische eilandje begon en masse te hallucineren alsof iedereen LSD had geslikt. Tussen 1903 en 1905 kregen mensen visioenen over heksenfeestjes op afgelegen stranden; pratende jutezakken; vrouwen met vleugels die naar Sicilië vlogen om boodschappen te doen; geesten, clowns en zachte kiezelstenen die uit de lucht vielen. Bewoners vertellen erover in deze korte documentaire uit 2007.

Volgens dit artikel in Vice Italia denken experts dat dit alles te maken had met het lokale brood dat de bevolking at en meer specifiek met de rogge die in het brood werd verwerkt: ‘Destijds was rogge een essentieel onderdeel van het lokale dieet en werd het gebruikt in brood en koekjes. Helaas is de roggeplant ook vatbaar voor infectie door een schimmel genaamd ergot of moederkoorn, wetenschappelijk bekend als claviceps purpurea. Moederkoorn produceert een alkaloïde genaamd lyserginezuur, dat ook de basisverbinding is in LSD.’ Kortom, door de beschimmelde rogge, die niet werd weggegooid maar gewoon in brood werd verwerkt door de straatarme bevolking, vielen veel van de eilandbewoners ten prooi aan hallucinaties

Het Colosseum in Rome gaat voor 15 miljoen euro op de schop. Verder: Met Reasons to be Cheerful is er eindelijk een plek voor goed nieuws & Meer aanraders van de 360-redactie.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Het Colosseum krijgt een make-over

Het Colosseum, de beroemdste antieke bezienswaardigheid van Rome, gaat op de schop, schrijft redacteur IJsbrand van Veelen. De Italiaanse minister van Cultuur, Dario Franceschini, onthulde begin deze maand hoe de reconstructie van de arenavloer van het Colosseum eruit zal komen te zien. Een technisch adviesbureau uit Milaan bedacht het winnende voorstel voor een volledig intrekbare en verwijderbare vloer van zo’n 3000 vierkante meter. Die nieuwe vloer bestaat uit een rooster van houten latten die kunnen draaien om de onderliggende kamers te onthullen. Hoe dat precies werkt laat dit filmpje zien.

‘Je kunt er overheen lopen, naar midden van de arena, op dezelfde manier als bezoekers dat konden tot het eind negentiende eeuw,’ aldus een tevreden Franceschini.

Volgens The New York Times gaat het project zo’n 15 miljoen euro kosten. Naar verwachting is het in 2023 voltooid en dan kan het Colosseum worden gebruikt voor evenementen zoals heropvoeringen van gladiatorengevechten. Een zevende deel van de vloer werd in 2000 overigens al bedekt. Die operatie werd destijds ingehuldigd met een uitvoering van Oedipus Rex, de tragedie van Sophocles.

---

Vrolijkmakend nieuws

Soms ontdekken ook wij nog wel eens een nieuwe bron, zoals deze week Reasons to be Cheerful. Regelmatig hebben we op de redactie gesprekken over hoe we de lezers wat soelaas kunnen bieden van alle ellende die we in kranten wereldwijd tegenkomen. Niet om de ogen te sluiten, maar om te benadrukken wat er allemaal wél goed gaat. En dat is precies de missie van dit platform, aldus hoofdredacteur Laura Weeda.

Zo gaat dit artikel over WikiAfrica: de eigen variant die in Afrika van de online encyclopedie wordt opgezet, omdat ‘In de media en het academische discours en ook in de collectieve verbeelding Afrika onderhevig blijft aan een westerse blik’, aldus de site. Zeker een derde van de artikelen die door Afrikaanse nieuwsorganisaties worden gepubliceerd, zou in feite afkomstig zijn van buitenlandse persbureaus. Initiatiefnemer Adama Sanneh wil de burgers van het continent van ‘passieve consumenten’ veranderen in ‘actieve transformatoren’ van kennis. En initiatief naar ons hart natuurlijk, want ook wij zoeken het nieuws liefst bij de bron.

Fun fact: oprichter van de site is David Byrne, de voormalig zanger van Talking Heads.

---

Vrije wil is een illusie

In de categorie nog minder vrolijkmakend nieuws: de vrij wil bestaat niet, althans dat beweert een groeiend aantal filosofen en hersenwetenschappers in dit essay van Oliver Burkeman in The Guardian.

‘Nu het mogelijk is om – dankzij neuro-imaging – de fysieke hersenactiviteit die met onze beslissingen gepaard gaat te observeren, is het gemakkelijker om die beslissingen te beschouwen als gewoon een ander onderdeel van de mechanica van het materiële universum, waarin de “vrije wil’ geen rol speelt’, schrijft Burkeman. In het kort: we denken dat we zelf een beslissing maken, maar in feite ligt die al voorgeprogrammeerd in ons brein.

Toch is Burkeman niet helemaal overtuigd van ons gebrek aan vrije wil. ‘[Dat idee] is gewoon in strijd met te veel andere zaken die evident lijken te zijn in het leven.’ Maar hij ziet ook een positieve kant aan de gedachte: ‘Zelfs als het slechts als een hypothetische mogelijkheid wordt beschouwd, is het scepticisme ten aanzien van de vrije wil een tegengif voor die sombere individualistische filosofie die stelt dat wat iemand bereikt werkelijk alleen van hem is – en dat je dus alleen jezelf de schuld kunt geven als je faalt.’

We modderen allemaal maar wat aan in het leven. Of dat voorgeprogrammeerd is ons brein of ons eigen onvermogen, wie zal het zeggen, zegt redacteur Joep Harmsen.

---

Hartekreet

Voor iedereen die blij is weer op een terras te kunnen zitten of de Kalverstraat met tasjes vol aankopen door te sloffen, al was het maar om van de ‘afgepakte vrijheid’ te genieten, even een wrange reminder. Correspondent Marjon van Royen, al jarenlang ingeburgerd in Rio de Janeiro, liet een hartekreet horen: ‘Hier de politie die vandaag grootste bloedbad uit geschiedenis #RiodeJaneiro aanrichtte. Officieel om “kinderen en jongeren te beschermen tegen de drugshandel”.

Ik zie hier tientallen foto’s van dode, bebloede jongeren in de straten. Een dode tiener hebben ze op paarse stoel gehesen en zijn duim in zijn mond gestopt. Als vernedering.’

Terwijl het Hooggerechtshof vorig jaar elke politieoperatie in de favela’s van Rio heeft verboden, zou deze enorme operatie worden geleid door de afdeling ‘kinder- en jeugdbescherming’ van de politie. Even gruwelijk en onbegrijpelijk als wat er in Myanmar gebeurt, zegt editor at large Katrien Gottlieb. Zijn soldaten en agenten in beide landen dan zo corrupt en/of doorgesnoven dat het niet in ze opkomt dit soort krankzinnige dienstbevelen te weigeren?

Mads Mikkelsen doet zijn levensfilosofie uit de doeken. Verder: Voor een goed en vooral breed uitgemeten schandaal moet je nog altijd bij de Britse tabloidpers zijn & Meer aanraders van de 360-redactie.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Mads Mikkelsen, acteur én filosoof

Redacteur IJsbrand van Veelen signaleert een gesprek van de Amerikaanse cultuursite Vulture met de Deense acteur Mads Mikkelsen. Mikkelsen speelt de hoofdrol in de tragikomedie Druk waarvoor regisseur Thomas Vinterberg deze week de Oscar voor Beste Buitenlandse Film ontving. Wellicht keek een deel van het Amerikaanse publiek verbaasd op, want als acteur is Mikkelsen in Hollywood beter bekend vanwege zijn schurkenrollen in films als Casino Royale of Doctor Strange. 

Maar goed, dat interview dus. De vragen zijn hier en daar van het betere schoolkrantniveau, maar het antwoord van Mikkelsen op deze vraag maakt de moeite van het lezen dubbel en dwars waard: 

Is er een levensfilosofie die u in uw carrière heeft meegedragen?
‘De manier waarop ik mijn werk benader, en misschien wel alles in mijn leven, is dat alles wat ik doe, het belangrijkste is dat ik doe. Of het nu een toneelstuk is of de volgende film. Het is het allerbelangrijkste. Ik weet dat het mogelijk niet het belangrijkste zal blijken te zijn, en het zal misschien het beste niet eens benaderen, maar ik moet er het belangrijkste van maken. Dat betekent dat ik ambitieus ben in het doen van mijn werk en niet bezig ben met mijn carrière. Dat is een heel groot verschil. Want als alleen maar bezig ben met mijn carrière, dan is alles wat ik nu doe slechts een stap die naar iets moet leiden, naar een doel dat ik misschien nooit zal bereiken, waardoor alles zal tegenvallen. Maar als ik alles belangrijk maak, dan ontstaat er uiteindelijk een carrière. Groot of klein, dat weten we niet. Maar in ieder geval was alles belangrijk.’

---

Chatty Rat en Mister Sleaze

Voor een goed en vooral breed uitgemeten schandaal moet je nog altijd in het Verenigd Koninkrijk zijn. Je krijgt alle ‘gory details’ te horen, te lezen en te zien en steekt er nog wat van op ook. En dan heeft editor at large Katrien Gottlieb het vooral over de vindingrijkheid wat betreft de krantenkoppen en de bijnamen. Prime Minister Boris Johnson die de nodige politieke affaires aan zijn broek heeft hangen, heet sinds de door Chatty Rat Dominique Cummings opgerakelde verbouwing van Downing Street 10, Mister Sleaze.

Het zit zo. Johnsons vriendin Carrie Symonds wilde niet in het John Lewis-interieur van voormalig premier Theresa May vertoeven. Begrijpelijk voor Princes Nut Nut, die haar eigen tierlantijnen prefereert en niet de veilige smaak van het warenhuis van de Britse middenklasse. Maar Bonking Boris heeft niet zo veel geld omdat hij veel alimentatie moet betalen, dus hadden ze het lumineuze idee om een fonds op te richten. Bent u er nog? Een premier die om geld bedelt voor zijn inrichting. Rep en roer. Fonds weer afgeschoten. Nou ja, leest u het zelf maar in The Daily Mirror.

Lees ook:

Boris Johnson wordt achtervolgd door schandalen. Maar zullen ze hem schaden?

Boris the Builder heeft trouwens ooit een limerickwedstrijd gewonnen die was uitgeschreven door The Spectator als reactie op de blasfemiewetten waarmee president Erdogan elke vorm van kritiek wilde uitbannen. Bojo behaalde de eerste prijs met: ’There was a young fellow from Ankara / Who was a terrific wankera / Till he sowed his wild oats / With the help of a goat / But he didn’t even stop to thankera‘.

---

Cuba na de gebroeders Castro

Wat is er nog over op Cuba van die ooit zo glorieuze revolutie van 1959 en die groep onverschrokken mannen die dictator Batista en de Amerikaanse imperialisten wegjoeg? Van de revolutionaire Cubaanse leiders van het eerste uur, waaronder Ernesto ‘Che’ Guevara en Fidel Castro, is alleen nog Fidels jongere broer Raúl overgebleven, en die treedt nu af als eerste secretaris van de Communistische Partij – de machtigste functie van het eiland.

Wat gaat er veranderen in Cuba nu de ideologische grondleggers van het toneel zijn verdwenen? vraagt redacteur Joep Harmsen zich af.

Lees ook:

Moordenaar George Floyd berecht | Raúl Castro treed af als leider Communistische Partij

Ook Cubakenner Jon Lee Anderson stelt die vraag, in een uitgebreid artikel in The New Yorker. Niet veel, concludeert Anderson, die eerder een biografie publiceerde van Che Guevara. De slogan van het congres waar Raúl afscheid nam was ‘Somos continuidad’ (‘Wij zijn continuïteit’) en de verwachting is dat Raúl achter de schermen aan de touwtjes blijft trekken.

Maar toch broeit er iets onder de oppervlakte van dat eiland in de Caribische Zee. Steeds meer mensen zijn ontevreden over de schaarste aan alles, maar vooral die aan vrijheid. Ook de San Isidro-beweging heeft er genoeg van. Deze losse alliantie van dissidente rappers, kunstenaars, journalisten en academici is de laatste jaren, geholpen door betere toegang tot internet, steeds actiever geworden en protesteert in het openbaar en via sociale media. Afgelopen november, nadat een van hen was gearresteerd, organiseerde de beweging een hongerstaking in Havana.

Lees ook:

De hongerkunstenaars. Verhaal van een Cubaans protest

Anderson citeert Carla Gloria Colomé – een dertigjarige onafhankelijke journaliste die eerder een serie reportages maakte over Cubaanse vluchtelingen in Nederland voor onlinemagazine El Estornudo: ‘Ik geloof dat de San Isidro-beweging ons iets heeft teruggegeven wat wij Cubanen hadden verloren: onze burgerzin. We waren vergeten dat we het recht hadden te protesteren, en dat we het recht hadden onze vrijheid op te eisen.’

Het Franse ontwerpduo Zeigler maakte een videoclip die compleet is opgebouwd uit emoji’s. Verder: de wereldberoemde archeologische vindplaatsen van Syrië bieden nu onderdak aan vluchtelingen & Meer aanraders van de 360-redactie.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Creatief met emoji’s

Na al geëxperimenteerd te hebben met pixel art en een volledig uit emoji’s bestaande poster te hebben ontworpen, waagde het Franse ontwerpduo Zeigl zich aan een animatievideo die in zijn geheel is opgebouwd uit emoji‘s. Dit deden ze voor een videoclip van nummer het Chasseur Chassé van de Franse popband Iñigo Montoya. Zo creëerden ze een prachtige beeldtaal die naadloos past in de tijdgeest, aldus art director Majel van der Meulen.

‘De band [Iñigo Montoya] geeft een nogal duistere visie op de hedendaagse technologische samenleving, haar sociale connecties en relatie tot tijd en natuur’, legt Lolita do Peso Diogo uit, die samen met Gabriel Wéber Zeigl vormt. ‘We hebben emoji’s als basismateriaal gebruikt omdat ze een heel handig hulpmiddel zijn: flexibel, rijk en gevarieerd, afhankelijk van het lettertype. Bovendien is de emoji universeel een van de meest gebruikte digitale communicatiemiddelen en dus een spiegel van de overtuigingen en thema’s in de samenleving. En emoji’s kunnen boodschappen die ze overbrengen vereenvoudigen en licht censureren.’

---

Afrofuturusime

Met duizenden, uitsluitend zwarte LEGO-blokjes bouwt de Ghanees-Canadese kunstenaar Ekow Nimako uit Toronto utopische metropolen, landschappen en monumentale figuren. Enkele van zijn verbluffende werken zijn te zien op de cultuursite This is Colossal, schrijft redacteur IJsbrand van Veelen. 

Op het werk van Nimako past het etiket afrofuturisme, een filosofie die de kruising van technologie, ras, afkomst en geschiedenis onderzoekt met als doel ‘een krachtige toekomst voor de Afrikaanse diaspora te visualiseren’, zoals het Aga Khanmuseum in Toronto het omschreef naar aanleiding van de expositie Building Black van Nimako, die daar vorig jaar was te zien.

De maskers en figuren van Nimako zijn geïnspireerd op West-Afrikaanse tradities en mythologische personages die voorkomen in folklore en spreekwoorden. Met zijn architectonische werken verbindt hij heden en verleden. Zo verwijst een grote, architectonische sculptuur uit 2019, getiteld Kumbi Saleh 3020 CE, naar de hoofdstad van het oude koninkrijk Ghana. Koumbi Saleh was in de vierde eeuw een handelsstad aan de westkust, gelegen langs de weg die Noord-Afrika met Sub-Sahara-Afrika verbond, en deed waarschijnlijk dienst als een belangrijke zout- en goudopslagplaats. In 1240 werd de stad verwoest door de Malinese keizer Soundiata Keïta. Archeologische opgravingen bevestigen dat Koumbi Saleh zich in het zuiden van het huidige Mauritanië bevond, schrijft The Africa Report. Met zijn indrukwekkende werk roept Nimako het glorieuze verleden van zwarte beschavingen op, en tegelijk biedt hij een prachtige en trotse blik op de toekomst.

---

Het omstandereffect: mythe ontkracht

Het vooroordeel dat met goede argumenten wordt weerlegd dan wel wordt onderzocht is van harte welkom in dit tijdperk waarin de leugen vermomd gaat als waarheid. Uit onderzoek is gebleken dat omstanders in negen van de tien gevallen wel degelijk ingrijpen bij een conflict op straat, las editor at large Katrien Gottlieb in een artikel van The New York Times.

Een hele tak van de psychologie houdt zich bezig met het begrijpen van het verschijnsel dat mensen als een ander in nood verkeert niks zouden doen – een hypothese die mede gebaseerd is op het verhaal van Kitty Genovese, die in haar eigen buurt werd vermoord terwijl verschillende buren getuigen waren. Blijkt dat de populaire aanname, door de media maar al te graag in stand gehouden, een canard is. Mensen zijn niet kil en koud en egocentrisch als het neerkomt op andermans onheil.

---

Een land van ruïnes

De geschiedenis van Syrië gaat duizenden jaren terug. Hier, in de vruchtbare sikkel tussen de Eufraat en de Tigris, vond ongeveer twaalfduizend jaar geleden de landbouwrevolutie plaats. Archeologische vindplaatsen als Hamoukar en Emar behoren tot de eerste steden ter wereld.

Maar al zo’n tien jaar lang woedt in deze geboortestreek van de beschaving een bloedige burgeroorlog die het land in puin heeft gelegd: zo‘n 6,6 miljoen Syriërs – volgens cijfers uit 2019 – hebben hun land sinds 2011 moeten verlaten, een veelvoud daarvan is binnen Syrië op de vlucht geslagen. In deze mooie reportage van The New York Times is te zien dat sommige daarvan hun toevlucht hebben genomen tot de ruïnes van die oude beschavingen. Een tip van redacteur Joep Harmsen.

NYT ging langs bij de ruïnes van Al-Kfeir – een Byzantijnse nederzetting van ongeveer duizend jaar oud –, de achttienhonderd jaar oude Romeinse tempel van Zeus Bomos bij het dorp Babuta en Deir Amman – een ander Byzantijns dorp. Op al deze plekken zetten groepen vluchtelingen een kamp op. Hoewel de omgeving prachtig is, blijft er voor iemand wiens huis zelf tot een ruïne is gebombardeerd, weinig over van de romantiek.

‘We hadden liever gewild dat we thuis konden blijven’, zegt de 26-jarige Sihan Jassem tegen de krant, ‘en deze nooit hadden gezien.’

---

Virtuele intimidatie van vrouwen (met macht)

CIVICUS publiceerde in combinatie met Global Voices een reeks getuigenissen van vrouwen wereldwijd die te maken hebben met virtuele intimidatie en zich door hun verzet ‘inzetten voor onze democratische vrijheden’. Wij publiceerden deze week al een aflevering en er zullen de komende weken meer volgen. Maar de hele reeks is bijzonder de moeite waard om te lezen, tipt hoofdredacteur Laura Weeda.

Deze Filipijnse journalist strijdt elke dag tegen haar angst

Het verschijnsel kwam ook in Nederland rond de verkiezingen in maart uitgebreid aan de orde, toen bleek dat de vrouwelijke kandidaten dagelijks te maken hebben met virtuele beledigingen, die vaak seksueel van aard zijn. Toen enkelen van hen in een talkshow vertelden hoe ze hiermee omgingen, sprak Hedy d’Ancona hen streng toe: ‘Jullie doen alsof het iets persoonlijks is waar je boven kan staan: dit is een maatschappelijk verschijnsel waar we ons tegen moeten verzetten!’ (Ik parafraseer.)

Precies dat doen deze vrouwen uit Oeganda, Libanon, Slovakije en de Filipijnen, door niet toe te geven aan de bedreigingen en er bovendien de publieke aandacht op te vestigen.

Een eerbetoon aan vrouwelijke pioniers in de archeologie, geologie en paleontologie op de site Trowelblazers. Verder: Lockdowndansjes in Amsterdamse huiskamers & meer aanraders van de 360-redactie.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Troffelpioniers

Het Engelse woord trailblazer betekent zoveel als pionier of wegbereider. Een groepje vrouwen begon in 2013 met de site Trowelblazers ofwel ‘troffelpioniers, schrijft redacteur IJsbrand van Veelen. 

Trowelblazers richt zich specifiek op vrouwelijke pioniers in de archeologie, geologie en paleontologie omdat het belang van hun werk vaak wordt veronachtzaamd ten faveure van mannelijke onderzoekers. Hoe onterecht dat is bewijst Trowelblazers met biografieën van vrouwen in de ‘graaf’-wetenschappen, die zich vaak laten lezen als kleine avonturenromans.

Van de Franse regering kreeg ze speciale toestemming voor deze ‘travestie’

Neem bijvoorbeeld het verhaal van de Franse archeologe Jeanne Dieulafoy (1851-1916). Ze deed opgravingen en nam deel aan ontdekkingsreizen, verkleed als man. Van de Franse regering kreeg ze speciale toestemming voor deze ‘travestie’, want het dragen van mannenkleding door vrouwen was in haar tijd illegaal.

In 1881-1882 reisde ze van Marseille naar Athene, Istanboel, Poti, Erevan, Jolfā, Tabrīz, Qazvīn, Teheran, Isfahan, Persepolis, Shiraz, Sarvestān, Fīrūzābād, Susa via Būšehr en Mesopotamië. Te paard, welteverstaan. Ooit belandde Dieulafoy met haar vlot aan de verkeerde kant van een rivier waar ze werd belaagd door een bende van acht gewapende mannen. Door veertien kogels met haar twee revolvers af te vuren dwong ze de aanvallers tot de aftocht waarbij ze hen nariep dat ze zes man extra mee moesten nemen als ze het nog eens wilden proberen. 

Dieulafoy gaf leiding aan grootschalige expedities bestaande uit honderden mannen, bedacht nieuwe methoden voor veldwerk en overzag opgravingen waarbij alle ontdekkingen door haar nauwgezet in kaart werden gebracht, gelabeld en gereconstrueerd. Ze is het meest bekend om haar opgravingen in Susa, in het huidige Iran, waar het beroemde Leeuwenfries werd gevonden, dat nu in bezit is van het Louvre. 

Trowelblazers staat vol met dergelijke portretten. In dit artikel vertellen de oprichters meer over hun project en vragen ze om nog veel meer verhalen, bij voorkeur niet uitsluitend over witte Angelsaksische vrouwen maar liefst ook over vrouwen als de Zuid-Afrikaanse Zandile Ndaba, Emma Mbua uit Kenia, Sada Mire uit Somalië of Aïcha Gninin Touré uit Ivoorkust.

---

Het lege Spanje

Volgens een nationale volkstelling zijn er in Spanje meer dan 1800 dorpen waar nog slechts één inwoner woont. Deze situatie is een doorn in het oog van de plaatselijke autoriteiten en een symptoom van de ‘teloorgang van het platteland’, stelt de Spaanse onlinekrant El Confidencial.

De krant maakte een prachtige reportage met overzichtelijke infographics over deze kluizenaars en haast verlaten gehuchten, die zich vooral in Galicië, in het uiterste westen van Spanje, lijken te bevinden, aldus redacteur Joep Harmsen.

‘Naarmate deze dorpen meer en meer ontvolkt raken, krijgen we te maken met het fenomeen van de laatste inwoner. Het is een trend die we al jaren zien: mensen emigreren, winkels sluiten, de school gaat dicht, en uiteindelijk is er nog maar één persoon over’, legt Miguel Gracia uit, voorzitter van de Provinciale Raad van Huesca en burgemeester van Arén.

Niet alle laatste dorpsbewoners zijn ‘zielig’, sommige wonen in oude landhuizen die nu zijn omgebouwd tot lommerrijke boutique-hotels of gewoon tot luxe woningen, vaak in handen van rijke families.

---

DJ in onderbroek

Het kan zijn dat iedereen Marc Rebillet allang volgt, maar voor hen die deze dj in onderbroek gemist hebben, een tip, schrijft editor at large Katrien Gottlieb.

Het is geen alter ego van Ali G, maar een Amerikaan uit Dallas (1988), woonachtig in New York, die het liefst meteen uit bed een kimono aanschiet en de synthesizer aanzet. Hoewel hij op het eerste gezicht wellicht overkomt als grapjas, die dan weer een bril op zet, dan weer een snor aanplakt of met paashaasoren verschijnt, blijkt hij al snel over uitzonderlijke muzikaliteit te beschikken.

Ongelooflijk hoe snel hij een digitale eenmansband uit het apparaat tovert en er schuifje voor schuifje onweerstaanbare dansvloerkrakers mee maakt. En hij zou het ook nog ter plekke improviseren. ‘How to funk in two minutes? How to funk in one!’

---

Let’s Dance

The Guardian publiceerde vrijdag een prachtig foto-essay van fotograaf Stuart Acker Holt. Aan de hand van tien bruisende foto’s krijgen we een inkijkje in verschillende Amsterdamse huis- of slaapkamers en de favoriete lockdowndanspasjes van hun bewoners, aldus art director Majel van der Meulen.

Alle geportretteerden zijn bekenden van Acker Holt – vrienden, buren of collega’s – en dat zie je terug in de uitzinnige intimiteit die naar voren komt uit de beelden, die vanuit speelse camerahoeken zijn geschoten.

Een foto kan de wereld veranderen, dat laten de genomineerden voor de World Press Photo zien. Verder: een podcast over het bewustzijn. Waar bevindt zich dat eigenlijk? & meer aanraders van de 360-redactie.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

De macht en kracht van beeld

Het is elk jaar weer een moment om naar uit te kijken: het bekendmaken van de nominaties van de World Press Photo met de mooiste foto’s van het afgelopen jaar, aldus art director Majel van der Meulen. En om er maar meteen een cliché in te gooien: het was me het jaartje wel.

Zoals de directeur van de World Press Photo Foundation, Joumana El Zein Khoury, zelf zegt: ‘De genomineerde foto’s, verhalen en producties die we aan u presenteren, bieden verschillende perspectieven op een van de belangrijkste jaren in de recente geschiedenis. Een jaar dat werd gekenmerkt door de impact van de coronapandemie en socialerechtvaardigheidsbewegingen over de hele wereld.’

Hoe is dat terug te zien in de genomineerde foto’s? Mondkapjes, natuurlijk. Een omhelzing met een plastic zeil ertussen, check. En vooral veel ‘debat’ op straat. Een protesterende menigte die recht tegenover de politie staat in Peru, op deze foto van Ernesto Benavides. En een kalme zwarte vrouw en een angry white man in de VS die van mening verschillen over een standbeeld van Lincoln, op een foto van Evelyn Hockstein.

Maar werkt het niet ook omgekeerd? Kan de ‘macht en kracht’ van fotojournalistiek, zoals we afgelopen week in Nederland zagen, de politieke situatie ook beïnvloeden? De beelden die tot ons komen via onze schermen zijn steeds invloedrijker geworden in een tijd waarin we zelf minder naar buiten kunnen.

Wat zou er bijvoorbeeld terecht zijn gekomen van protestbewegingen als Black Lives Matter zonder de schokkende beelden van geweld, of de inspirerende foto’s van mensen die de straat op gingen tegen onrecht?

2020 was inderdaad een bevlogen jaar. Gelukkig hebben we de foto’s nog.

---

Eerste sympathieke moslim

The Independent interviewde Tahar Rahim, die de seriemoordenaar speelt in The Serpent. Deze Netflix-serie is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van Charles Sobhraj, die tussen 1975 en 1976 jonge toeristen vermoordde in Zuidoost-Azië.

Toen Rahim het script van zijn nieuwste project, The Mauritanian, voor het eerst opende, zonk hem eerst de moed in de schoenen, vertelt de Franse acteur met Algerijnse achtergrond aan The Independent. Hij verzet zich al een decennium lang tegen de rol van de fundamentalistische moslim. Maar deze film bleek anders. Hierin is hij geen terrorist – hij wordt er alleen van verdacht een te zijn. ‘Het is voor het eerst dat ik een Hollywoodfilm tegenkwam met een sympathieke moslim in de hoofdrol’, aldus Rahim.

Een gesprek over stereotyperingen, whitesaviourgedrag, rare accenten en de manier waarop de acteur zich voorbereidt op nieuwe rollen – vooral de voorbereiding op zijn personage in The Serpent is intrigerend. Een aanrader van hoofdredacteur Laura Weeda.

---

Dubieuze machtsfiguren

Het gedraai en gelieg van Mark Rutte, tijdens het recente verkennersdebat, tijdens de toeslagenaffaire en vul de lijst zelf verder maar aan, komt niet zomaar uit de lucht vallen, aldus redacteur IJsbrand van Veelen.

Het is al eerder gememoreerd: Rutte is gefascineerd, op het geobsedeerde af, door de Amerikaanse oud-president Lyndon B. Johnson (1908-1973), een machtswellustige manipulator die zelfs loog als het niet hoefde, zoals ooit over hem werd opgemerkt.

Rutte noemt zichzelf een ‘groupie’ van Robert Caro, die van het schrijven van een biografie over Johnson zo’n beetje zijn levenswerk heeft gemaakt. Caro begon ermee in 1982 en er zijn inmiddels vier dikke delen verschenen. 

Kennelijk is Caro dol op dubieuze machtsfiguren, want hij schreef ook het 1336 pagina’s tellende The Power Broker over Robert Moses, een machtige, manipulatieve ambtenaar in het New York van de jaren zeventig. 

Twee jaar geleden, op 1 april 2019, publiceerde The New York Times dit uitgebreide interview met Caro, naar aanleiding van de publicatie van Working, waarin hij zijn eigen research, interviewtechnieken en schrijven onder de loep neemt.

---

Waar zit mijn bewustzijn?

‘Mijn tip van deze week is de podcast Where is my Mind? van Mark Gober, “bewustzijnsonderzoeker” en auteur van het boek An End to Upside Down Thinking, die toevallig ook een voormalig Wall Street-bankier is die in Silicon Valley werkt’, aldus editor at large Katrien Gottlieb.

Gober verkent de wetenschappelijke opvattingen over het bewustzijn zonder zich op te sluiten in de anderhalve kilo hersenen die we hebben. Hij stelt bijvoorbeeld de vraag: wat als het bewustzijn van buiten het lichaam komt? Zonder zweverig te worden. Want er is geen sluitende verklaring in de moderne wetenschap over hoe een brein onze subjectieve ervaring van levend zijn (‘bewustzijn’) zou kunnen creëren. En al helemaal niet over hoe we daar ook alweer over na kunnen denken.

---

Rugby en dementie

Het is een voortdurende discussie in verschillende contactsporten als rugby, American football, boksen, maar ook voetbal: wat te doen aan het hersenletsel dat bij sommige (vooral professionele, maar niet uitsluitend) sporters optreedt?

In de laatste jaren zijn al verschillende voorzorgsmaatregelen genomen. Regel één in de meeste sporten tegenwoordig: na een klap tegen het hoofd, meteen van het veld af. Toch zijn er nog steeds scheidsrechters, trainers en aanvoerders die spelers na een kopstoot laten doorrennen en zo toekomstige hersenschade riskeren.

In Engeland is er nu een rechtszaak aangespannen door enkele oud-rugbyspelers, waaronder veel internationals, tegen de bond. Zij maakten deel uit van de eerste generatie die een volledige fulltime rugbycarrière hadden, nadat het spel halverwege de jaren negentig professioneel werd, zo schrijft The Guardian. De Britse krant heeft een uitgebreid dossier, inclusief podcast, aangelegd over de ‘dementiecrisis’ in het rugby. Een aanrader van redacteur Joep Harmsen.

‘Ik denk dat rugby nu veiliger is dan ooit tevoren’

De aanklacht van de ex-profs is dat de rugbybond heeft gefaald in zijn zorgplicht, door niet te handelen naar de bekende risico’s van hoofdletsel, vooral nadat professionalisering leidde tot een veel intensievere sportbeoefening.

Twee zeer aangrijpende interviews zijn die met Steve Thompson, die zich niet eens meer kan herinneren hoe hij als Engels international in 2003 het WK won, en Dan Scarborough, die nog goed weet dat het een ‘badge of honour’ was om na een klap tegen je hoofd meteen weer op te staan.

Laatstgenoemde hoopt, ondanks dat hij er dementie en hersenletsel aan heeft over gehouden, toch dat zijn zoon van elf blijft rugbyen: ‘Ik heb liever dat mijn zoon elk weekend onophoudelijk [rugby] speelt dan dat hij thuis voor de PlayStation zit. Ik denk dat rugby nu veiliger is dan ooit tevoren.’

Fantastische storytelling in The making off a Banksy. ‘Dit vraagt om een vervolg.’ Verder: parels uit het eminente verleden van The New Yorker & meer aanraders van de 360-redactie.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Parels uit het New Yorker-archief

De wekelijkse nieuwsbrief The New Yorker Classics van Erin Overbey behoort tot de favoriete digitale post van redacteur IJsbrand van Veelen. Overbey is sinds 1994 archiefredacteur van The New Yorker, het onvolprezen weekblad voor eminente fictie en non-fictie dat over vier jaar zijn honderdjarige bestaan viert.

Het is op zichzelf al een feest dat een blad met zo’n lange historie een archiefredacteur heeft die lezers wijst op parels uit het verleden die tot de canon van de journalistiek en literatuur behoren. Overbey weet dan ook nog eens te verrassen met haar wekelijkse keuze, die soms aansluit bij actuele gebeurtenissen en soms zomaar uit de lucht lijkt te komen vallen, maar die altijd haar gevoel voor kwaliteit weerspiegelt. 

Eerder deze maand wees Overbey op het eerste korte verhaal van Donna Tartt dat in The New Yorker werd gepubliceerd en in haar nieuwsbrief van deze week schrijft ze over schrijver Paul Auster: ‘Een van mijn favoriete stukken van Paul Auster is “Why Write?”, een meditatief essay, gepubliceerd in 1995, over ervaringen die hem persoonlijk en als schrijver hebben gevormd. Het essay, later uitgebreid tot een boek, begint als een dun straaltje en zwelt uiteindelijk aan tot een stroom van herinneringen in proza.’ Het is inderdaad wederom een prachtig stuk.

---

Een jaar lang corona

‘Als we op het ogenblik dat de wereld daarbuiten ontplofte, dit bakstenen gebouw als een grote taart van boven naar beneden hadden doorgesneden, zou het hele leven alle inwoners van dit poppenhuis zichtbaar zijn geweest’, zo begint het Spaanse dagblad El Mundo een prachtige multimediale reportage over een appartementengebouw in Madrid dat ze dit coronajaar hebben gevolgd, tipt redacteur Joep Harmsen.

In ‘Het verhaal van een trap’ maken we kennis met ‘portaal 3’, een flatgebouw in een arbeiderswijk van Madrid. Een reconstructie van de impact van een jaar lang corona ‘aan de hand van wat de bewoners vertellen. En ook door wat de ruimtes verzwijgen.’

Er zijn overwegend tragische verhalen. Over bruiloften en communies die niet doorgingen. Over het missen van ouders en omhelzingen. Over een vrouw die hun stervende moeder niet kon bezoeken in het ziekenhuis.

Toch is het niet alleen maar kommer en kwel dat achter de voordeuren schuilgaat. Zo zijn er mooie verhalen te vertellen, zoals die Marta en David van appartement 3D. Het koppel was pas een paar weken bij elkaar toen de lockdown in maart werd afgekondigd, in eerste instantie voor twee weken. Ze besloten te gaan samenwonen voor die twee weekjes, als een soort ‘wittebroodsweken’, maar de noodtoestand werd almaar verlengd. Inmiddels wonen ze een jaar samen.

---

Het einde van de mensheid

Voor degene die denken dat pandemieën georkestreerd zijn om de overbevolking een halt toe te roepen, eat your heart out. Het einde van de mensheid, of van een gedeelte daarvan, is dichterbij dan u denkt, las editor at large Katrien Gottlieb vrijdag in The Guardian. Het stuk is van de hand van Erin Brockovich, een Amerikaanse milieuactiviste die een belangrijke rol speelde in de zaak tegen de Pacific Gas and Electric Company of California in 1993, het machtig chemieconcern dat op grote schaal het grondwater vervuilde. In 2000 portretteerde Julia Roberts haar in de gelijknamige film.

Als deze trend doorzet is het aantal spermacellen in 2045 tot nul gedaald. Nul, u leest het goed

Hormoonverstorende chemicaliën zouden de vruchtbaarheid wereldwijd in een alarmerend tempo decimeren. Milieu- en voortplantingsepidemioloog Shanna Swan aan de Mount Sinai School of Medicine in New York, beweert dat het aantal zaadcellen van mannen sinds 1973 met bijna 60 procent is afgenomen. Als die trend doorzet is het aantal spermacellen in 2045 tot nul gedaald. Nul, u leest het goed.  

De chemicaliën verantwoordelijk voor deze spermacrisis zitten in van alles, in plastic, in geurstoffen, schoonmaakproducten, zeep, elektronica, in vloerbedekking. In alle zogenaamde ‘forever chemicals’, omdat ze niet afbreken in het milieu of het menselijk lichaam. Ze stapelen zich op.

En dat is nog niet alles blijkt uit Swan’s onderzoek. Behalve slap en/of sloom zaad, gaat ook de grootte van de penis en het volume van de testikels krimpen. Swan stelt wetgeving voor, maar wie weet is dit schrikbeeld voor veel mannen al genoeg om forever alle chemicals uit hun levenspatroon te bannen.

---

Nieuwe Banksy beklad

Een muurschildering van Banksy op de zijkant van een voormalige gevangenis waar Oscar Wilde zat opgesloten, is beklad met rode verf. Het kunstwerk, dat verscheen op een rode bakstenen muur van wat ooit de gevangenis van Reading was, toonde een gevangene die ontsnapt van een aan elkaar geknoopte rol papier uit een typemachine, schrijft The Guardian.

Het kunstwerk werd op 28 februari ’s nachts gemaakt en op 4 maart officieel bevestigd als een Banksy, toen de ongrijpbare straatkunstenaar een video op zijn Instagram-account plaatste.

Fantastische storytelling in The making of a Banksy by Bob Ross, Create escape, aldus art director Majel van der Meulen. ‘Op straat geeft ‘Team Robbo’ een andere wending aan het verhaal. Ik zie mogelijkheden voor een “wordt vervolgd”.’

A sad morning as we learn that the #Banksy #mural on the side of #ReadingGaol
has been deliberately damaged with red paint.😢

Awful news to wake up to and to realise that the failure to protect something precious to the town has left it vulnerable to destruction… 💔#Rdg pic.twitter.com/S713aESwzA

— Save Reading Gaol (@SaveReadingGaol) March 16, 2021

---

Analyse van een wereldverbeterend tijschrift

Hoe gaat het met de site die ‘met liefde probeert de wereld opnieuw en menselijker vorm te geven’? vraagt het platform voor linkse journalistiek Neues Deutschland zich af. De auteur, Michael Bittner, doelt op Rubikon, dat in 2017 door Jens Wernicke werd opgericht als een ‘tijdschrift voor kritische massa’.

De naam, analyseert Bittner, is al niet handig gekozen. ‘Van een tijdschrift dat zichzelf identificeert als maatschappijkritisch, democratisch en antimilitaristisch, verwacht men geen titel die zinspeelt op de beslissing van generaal Julius Caesar om zich voor te doen als een militair dictator [Caesar stak op zijn veroveringstocht de rivier de Rubicon over, terwijl in de Romeinse wet was vastgelegd dat een generaal met een staand leger dat niet kon doen]. Fans van Donald Trump riepen aan het einde van zijn ambtsperiode hun held met de hashtag #CrossTheRubicon op om de staatsgreep te riskeren. Als de naam “Rubikon” een voorteken is voor het hele medium, dan is het geen goede.’

Volgens Wernicke dient het woord ‘complottheorie’ om ongewenste zienswijzes in diskrediet te brengen

Tja, what’s in a name? Van het initiatief blijft in Bittners vonnis weinig overeind. In zijn bespiegeling komt een interessant dilemma aan bod: ‘De overtuiging dat de bevolking niet in opstand komt tegen de onrechtvaardige omstandigheden omdat ze “gemanipuleerd” worden in de media, weerspiegelt dezelfde minachting voor “domme mensen” waarvan elites worden beschuldigd. Gaat dit misschien niet zozeer over de verwezenlijking van democratie als wel over het vervangen van een oude elite door een nieuwe?’

Wernickes houding ten opzichte van conspiracydenken laat zien hoe dun de grens tussen dit verschijnsel en (ook linkse) maatschappijkritiek kan zijn (zoals ook Willem Schinkel uiteenzet in deze geweldige podcast van Lex Bohlmeijer op De Correspondent). Volgens Wernicke dient het woord ‘complottheorie’ om ongewenste zienswijzes in diskrediet te brengen en ons er dus feitelijk onder te houden. ‘Dat kan soms het geval zijn,’ aldus Bittner. ‘Maar de omgekeerde conclusie die Wernicke praktisch trekt, gaat niet op: hij publiceert vrijwel alle onzin, zolang die maar in tegenspraak is met wat de “reguliere media” zeggen.’

Een intelligente analyse en mooi om te zien dat media elkaar scherp houden, aldus hoofdredacteur Laura Weeda.