De Moskee van Algiers, het grootste gebedshuis van heel Afrika en het op twee na grootste ter wereld, is een belangrijke hoeksteen in de Arabische religieuze politiek.
Tijdens een grootse ceremonie arriveerde de Algerijnse president Abdelmadjid Tebboune in Oost-Algiers. De colonne auto’s kronkelde door de heuvelachtige hoofdstad en kwam voor de Grote Moskee van Algiers tot stilstand. Tebboune stapte uit met een kachabia (een traditionele overjas van kamelenhaar, gedragen op het Algerijnse platteland) om zijn schouders gedrapeerd en onthulde voor het oog van talloze goedgekeurde televisiecamera’s een zwarte gedenkplaat met gouden inscriptie ter inwijding van het monumentale gebedshuis.
Het is vast en zeker geen toeval dat de Grote Moskee uitgerekend in een verkiezingsjaar eindelijk in gebruik is genomen als gebedshuis. Het religieuze megaproject werd vijf jaar geleden al voltooid; het moest destijds dienen als hoeksteen van de verkiezingscampagne van oud-president Abdelaziz Bouteflika, voordat deze door de democratiseringsbeweging Hirak gedwongen werd om op te stappen. Toch zijn er nog altijd Algerijnen die de Grote Moskee ‘Bouteflika’s Moskee’ noemen. Het is het grootste gebedshuis van heel Afrika en het op twee na grootste ter wereld, na de twee heiligste moskeeën in Mekka en Medina. De bouw kostte een slordige 960 miljoen dollar en het gebouw biedt plaats aan 120.000 gelovigen. De 265 meter hoge minaret kijkt uit over de Baai van Algiers en domineert de skyline van de stad.
Hoogtepunt
In de Maghreb zijn dit soort monumentale bouwwerken vaak bedoeld om de herinnering aan narcistische leiders levend te houden. De Tunesische oud-president Zine al-Abidine Ben Ali liet in 2003 de El-Abidine-moskee in Tunis verrijzen (na de Arabische Lente officieel omgedoopt tot de Malik Ibn Anas-moskee). In Casablanca drukte Koning Hassan II zijn stempel op de kustlijn met een naar hem vernoemde moskee, het grootste gebedshuis van het continent voordat deze door de Grote Moskee van de eerste plek werd verstoten. Onder de huidige heerser, koning Mohammed VI, heeft Marokko ‘moskeediplomatie’ aangewend om zijn invloedssfeer te vergroten en de culturele banden met Centraal- en West-Afrika aan te halen. Deze strategie gaat terug tot 1964, toen Hassan II de Grote Moskee van Dakar aan Senegal schonk. In de jaren tachtig kregen Gabon en Mauritanië ieder hun eigen Hassan II-moskee, de moskee van Nouakchott werd zelfs voorzien van een Marokkaans cultureel centrum.
Tijdens de ramadan dit jaar bereikte de diplomatie een hoogtepunt: vlak na elkaar werden er twee Mohammed II-moskeeën geopend, een op 29 maart in Conakry, de hoofdstad van Guinee, en de ander op 5 april in de Ivoriaanse hoofdstad Abidjan. De Guinese president Bah Oury, die de grootse opening namens generaal Mamady Doumbouya bijwoonde, verklaarde: ‘Dit is niet de eerste keer dat Marokko, op initiatief van de koning, ons land steunt met infrastructurele projecten, donaties of culturele activiteiten die de aloude banden tussen dat deel van Noord-Afrika en dit deel van West-Afrika versterken.’ De gloednieuwe bouwwerken, volledig gefinancierd door Marokko, zijn uitgerust met tal van voorzieningen, waaronder winkelcentra en bibliotheken. De gevels zijn versierd met Marokkaanse ornamenten, het traditionele handwerk van ambachtslieden, ‘vanuit het koninklijke streven om het West-Afrikaanse landschap te verrijken met de Marokkaanse cultuur en beschaving’, aldus Bah Oury.
Deze religieuze diplomatie gaat verder dan de bouw van moskeeën, ze omvat ook initiatieven als het Mohammed VI Instituut voor de Opleiding van imams, dat een gematigde interpretatie van de islam voorstaat. Jaarlijks worden er zevenhonderd tot duizend studenten uit Afrika, de Arabische wereld en Europa opgeleid. Met sommige landen, waaronder Senegal, is overeengekomen dat al hun imams alleen aan dit instituut worden opgeleid. De Marokkaanse autoriteiten zeggen dat ze met deze religieuze investeringen de banden tussen Marokko en zijn Afrikaanse partners willen verstevigen, maar het valt niet te ontkennen dat het koninkrijk haar soft power ook gebruikt om extremisme te beteugelen door een ‘tamme’ en ‘regeringsvriendelijke’ versie van de religie te exporteren naar West-Afrikaanse landen met een moslimmeerderheid.
In Algerije hebben ‘zawiyahs’ een verreikende invloed, vooral op het platteland
Waar de Marokkaanse religieuze diplomatie deel uitmaakt van het buitenlandse beleid, is die van Algerije weliswaar net zo politiek, maar meer naar binnen gericht. Het is dan ook geen toeval dat de Algerijnse autoriteiten Mohamed Mamoune El Kacimi El Hassani aan het hoofd van de Grote Moskee van Algiers hebben gesteld. De tachtigjarige, die eerder het befaamde Zawiyet El Hamel in Bou Saâda leidde, werd daarmee in één klap het gezicht van de Algerijnse islam. In Algerije hebben ‘zawiyahs’ [soefi-ordes of soeficentra die dienen als gebeds- of ontmoetingsplaats, school, klooster of mausoleum] een verreikende invloed, vooral op het platteland. Ze ontvangen regelmatig donaties van bezoekers, die er rituelen uitvoeren en de lokale soefi-heilige eren.
Vanwege hun grote invloed werden talloze zawiyahs tijdens de Franse overheersing gesloten, wat ertoe bijdraagt dat veel politici geloven dat ze deel uitmaken van het nationale weefsel van het land, en ze blijven ook fungeren als moreel kompas. Aan sommige zawiyahs zijn zowel buitenlandse als Algerijnse studenten verbonden, zodat hun invloed tot over de grenzen reikt. ‘Sommige soefi-ordes hebben buitenlandse vertakkingen, met name in de Maghreb en de Sahel,’ vertelt een Algerijnse onderzoeker die anoniem wenst te blijven. ‘Deze netwerken kunnen gebruikt worden om spirituele kennis door te geven, banden tussen gemeenschappen aan te knopen en culturele en religieuze uitwisselingen te bevorderen. Soms fungeren de zawiyahs als centra van informele politieke macht.’
Verkiezingen
Het wordt algemeen aangenomen dat de steun van invloedrijke zawiyahs de kansen van een presidentskandidaat vergroot. Zo vond de aftrap van Tebbounes campagne in 2019 plaats met een bezoek aan de zawiyah van sjeik Belkebir in Adrar, in het zuidwesten van Algerije. Hij was de derde presidentskandidaat die een soeficentrum bezocht, wat aanleiding was voor de Nationale Onafhankelijke Verkiezingscommissie (ANIE) om alle kandidaten erop te wijzen dat het verboden was om gebedshuizen voor verkiezingscampagnes te gebruiken. Desondanks sprak de Nationale Unie van Zawiyahs een maand voor de verkiezingen haar steun uit aan Tebboune. Eerder had de vereniging oud-president Bouteflika gesteund. ‘Presidentskandidaten bezoeken een zawiyah om een soort zegen te ontvangen. Ze willen zich verzekeren van de steun van grote delen van de samenleving die de oren naar hun zawiyah-leiders laten hangen,’ zegt de Algerijnse onderzoeker.
Als tegenprestatie riep Tebboune 15 september uit als nationale imamdag. Op die dag, in het jaar 2000, overleed sjeik Sidi Mohamed Belkebir, de leider van de zawiyah die Tebboune tijdens zijn campagne bezocht. Hoewel Tebboune zijn kandidatuur voor de vervroegde presidentsverkiezingen van september 2024 nog niet officieel heeft aangekondigd, is het zeer waarschijnlijk dat elke kandidaat die meedoet aan de presidentsverkiezingen op een gegeven moment zal proberen zawiyahs te bezoeken en de politiek van religie te benutten.
Een groenere economie kan 3,3 miljoen banen opleveren in enkele van de grootste landen van Afrika. Dat stellen ontwikkelingsagentschap FSD Africa en impactadviesbureau Shortlist in het rapport ‘Forecasting Green Jobs in Africa‘. Dat rapport voorspelt dat 60 procent van de banen, voornamelijk in de hernieuwbare energiesector, voor opgeleide arbeidskrachten zullen zijn die ‘de groei van de middenklasse kunnen stimuleren in landen met snelgroeiende sectoren’, zoals hernieuwbare energie, e-mobiliteit, bouw en productie, bericht The Guardian.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het rapport is gebaseerd op voorspellingen voor vijf landen – de Democratische Republiek Congo, Ethiopië, Kenia, Nigeria en Zuid-Afrika – waar volgens het onderzoek in de komende zes jaar meer dan een vijfde van de verwachte nieuwe banen een gevolg zullen zijn van de energietransitie.
Ongeveer 10 procent van de nieuwe banen zal een universitair diploma vereisen, 30 procent zal ‘gespecialiseerd’ werk zijn waarvoor een certificaat of beroepsopleiding vereist is, en 20 procent administratief werk. Ongeschoolde arbeid zal stabieler zijn, met mogelijkheden voor opwaartse mobiliteit, voorspelt de studie. ‘Dit is het eerste openbare rapport dat het idee serieus neemt dat menselijk kapitaal en talent belangrijk zijn als input voor groene economische groei, en als positief resultaat – in de vorm van miljoenen nieuwe, directe banen,’ zegt Paul Breloff, CEO van Shortlist, tegen The Guardian.
Nu Chinese leningen en westerse hulp slinken, zijn de Golfstaten belangrijke investeerders geworden voor de Afrikaanse mijnbouw. De economische push gaat gepaard met een diplomatieke push.
Mining Indaba, Afrika’s grootste mijnbouwconferentie, is een geologische jamboree en een geopolitiek spektakel. Want naast de gebruikelijke Chinese en westerse bedrijven komen er ook deelnemers uit de Golf. Manara Minerals bijvoorbeeld, een Saoedisch staatsfonds, heeft tot 15 miljard dollar te besteden aan buitenlandse mijnen. Of de International Holding Company, een conglomeraat uit de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) met een marktkapitalisatie van 240 miljard dollar, speurt ook rond op het continent en kocht eerder al een aandeel van 51 procent in een Zambiaanse kopermijn.
De VAE , Saoedi-Arabië en Qatar zien Afrika als een bestemming voor hun kapitaal, een arena voor hun rivaliteit en een test voor hun wereldwijde ambities. Dubai is een belangrijke financiële hub geworden voor Afrikaanse elites. Nu Afrikaanse leiders alternatieven zoeken voor de slinkende Chinese leningen en westerse hulp, verandert de opkomst van de Golf de geopolitieke situatie op het continent.
Hoewel de benadering per land verschilt, delen de genoemde Golfstaten de overtuiging dat Afrikaanse landen door andere staten worden verwaarloosd en dat ze er makkelijk voet aan de grond kunnen krijgen omdat het arme landen zijn. Afrika bezuiden de Sahara heeft meer dan 20 keer zoveel inwoners als de landen van de Samenwerkingsraad van de Golf (Saoedi-Arabië, VAE, Qatar, Oman, Koeweit en Bahrein), maar een kleiner bbp.
Economische banden zijn het duidelijkste bewijs van nauwere betrekkingen tussen de Golfstaten en Afrika. In de jaren 2010 bedroeg de jaarlijkse gemiddelde handel tussen Afrika bezuiden de Sahara en de VAE minder dan de helft van die tussen diezelfde regio en Amerika. Maar sinds 2020 is de som van de import en export tussen de Emiraten en Afrika bezuiden de Sahara groter.
Investeren
De afgelopen tien jaar waren de VAE de op drie na grootste buitenlandse directe investeerder in Afrika en zijn ze Afrikaanse staten met een tekort aan harde valuta te hulp geschoten, zoals Soedan in 2019 en Ethiopië in 2018. Onlangs beloofden de Emiraten 35 miljard dollar te investeren in Egypte.
De VAE zijn vooral actief op het gebied van logistiek en energie. Ze vormen China’s grootste rivaal voor Afrikaanse havens. DP World, een bedrijf uit Dubai, beheert havens in negen Afrikaanse landen en kreeg in oktober een nieuwe vergunning in Tanzania. De Abu Dhabi Ports Group beheert er nog meer. Deze versterken de positie van de VAE als knooppunt tussen Afrika en Azië, een rol die nog wordt versterkt door de luchtvaartmaatschappij Emirates.
De VAE helpen Afrika ook met de ontwikkeling van olie- en gasprojecten op een moment dat sommige landen in het Westen zich zorgen maken dat ze de klimaatakkoorden niet zullen kunnen naleven. In december kwamen Marokko en de VAE overeen om een pijplijn te bouwen die gas van Nigeria naar de Middellandse Zee zou kunnen brengen. Tegelijkertijd behoren investeerders uit de Emiraten tot de grootste investeerders in duurzame energieprojecten in Afrika. Masdar, een staatsbedrijf, zegt 10 miljard dollar te zullen investeren om de stroomopwekkingscapaciteit in Afrika ten zuiden van de Sahara met 10 gigawatt te verhogen.
In november vond de eerste Saudi-Afrikaanse top plaats, geïnspireerd door de driejaarlijkse bijeenkomsten van China. Saoedi-Arabië kondigde aan dat het tot 2030 meer dan 25 miljard dollar in Afrika zou investeren en nog eens 5 miljard dollar aan hulp zou geven. Saoedi-Arabië heeft de afgelopen jaren bijgedragen aan een hulpprogramma voor Soedan en, naar verluidt, de Centraal-Afrikaanse Republiek, en heeft sindsdien hulp toegezegd aan Ghana en andere landen met een schuldencrisis.
De rol van Qatar in Rwanda laat zien hoe ver kleine investeringen (naar Golfmaatstaven) in Afrika gaan. De Qatar Investment Authority (QIA), een staatsinvesteringsfonds van 500 miljard dollar, heeft samen met de Rwanda Social Security Board, een binnenlands fonds, geïnvesteerd in een pan-Afrikaans fonds. QIA heeft ook een aandeel van 60 procent in een project om een nieuwe luchthaven te bouwen ten zuiden van de hoofdstad Kigali.
Golfstaten kunnen Afrika destabiliseren en zo westerse doelen ondermijnen
De economische push van de Golf gaat gepaard met een diplomatieke push. Van 2012 tot 2022 hebben Qatar en de VAE het aantal ambassades in Afrika meer dan verdubbeld. Saoedi-Arabië is van plan het aantal diplomatieke posten uit te breiden van 28 naar 40.
Qatar bemiddelde tussen Amerika en Rwanda over de vrijlating vorig jaar van Paul Rusesabagina, de held van de film Hotel Rwanda. En in 2018 hielpen Saoedi-Arabië en de VAE bij een toenadering tussen Ethiopië en Eritrea. Beide Golfstaten hebben geld bijgedragen aan de strijd tegen jihadisten in de Sahel.
Toch kunnen Golfstaten Afrika ook destabiliseren en zo westerse doelen ondermijnen. Dat geldt vooral voor de VAE, die de meeste risico’s nemen bij het nastreven van hun geostrategische belangen op het continent. Zozeer zelfs dat, hoe hard sommige Afrikanen ook beweren dat de VAE op het gebied van investeringen het ‘nieuwe China’ worden, de manier waarop de Emiraten heimelijk een netwerk van machthebbers opbouwen, doet denken aan de Afrika-strategie van Rusland.
De VAE hebben economische macht en wapenleveranties gebruikt om een netwerk van klanten in Noordoost-Afrika op te bouwen. Hiertoe behoren Khalifa Haftar, een Libische machthebber, Mohammed Hamdan Dagalo, een Soedanese krijgsheer die ook wel bekendstaat als Hemedti, en de president van Tsjaad, Mahamat Déby. De steun van de VAE aan Hemedti’s Rapid Support Forces in de jarenlange burgeroorlog in Soedan – tijdens welke zijn paramilitaire troepenmacht is beschuldigd van genocide – heeft de vredesbesprekingen onder leiding van Saoedi-Arabië en Amerika bemoeilijkt en zet zijn tegenstander, de Soedanese strijdkrachten, aan om wapens te zoeken in Iran. (De Emiraten ontkennen de paramilitairen te bewapenen).
Daarnaast hebben de VAE nauwe banden gesmeed met Abiy Ahmed, de premier van Ethiopië, door infrastructuurprojecten te financieren en drones te leveren die gebruikt worden in de burgeroorlog in Tigray. Eritrea en Somalië hebben steun gezocht bij Saoedi-Arabië om zich te verzetten tegen wat zij zien als een door de VAE gesteund plan van het door land ingesloten Ethiopië om Somaliland, een afgescheiden deel van Somalië, te erkennen in ruil voor het pachten van land aan de kust. ‘We zijn ons ervan bewust dat we niet genoeg inzicht hebben in de dynamiek van de VAE,’ zegt een westerse diplomaat in Ethiopië.
Avonturisme
De gevolgen van het avonturisme van de Emiraten herinneren ons eraan dat de Golf nauwelijks een voorvechter van Afrikaanse democratie genoemd kan worden. De Saoedi’s hebben junta’s verwelkomd die via staatsgrepen aan de macht kwamen. In Somalië hebben Qatar en de VAE elkaar beschuldigd van het omkopen van rivaliserende politici. Amerika heeft sancties opgelegd aan bedrijven in de VAE vanwege hun vermeende banden met al-Shabaab, de Somalische jihadistische groepering, en met Wagner, de Russische huurlingenmacht, die nauwe banden onderhield met Hemedti en andere machthebbers.
Dan is er nog de rol die vooral Dubai zou spelen wat betreft het mogelijk maken van Afrikaanse corruptie. In de afgelopen tien jaar, nu Europese landen in elk geval hebben beloofd om de financiële regelgeving aan te scherpen, wenden Afrikaanse zakelijke en politieke elites – wat vaak op hetzelfde neerkomt – zich tot Dubai. In 2021 waren er meer dan 26.000 Afrikaanse bedrijven in Dubai, een stijging van ongeveer een derde ten opzichte van vier jaar eerder, volgens de Kamer van Koophandel van Dubai.
De meeste kapitaalstromen van Afrika naar Dubai zijn volkomen legaal – en weloverwogen, voor elites die hun geld graag willen houden. ‘Veel Afrikanen hebben geen vertrouwen in hun eigen economie,’ stelt Ricardo Soares de Oliveira van de Universiteit van Oxford. En in tegenstelling tot Chinezen of Indiërs, die graag gebruikmaken van Caribische belastingparadijzen of Mauritius voordat ze het geld weer naar huis brengen, ‘doen Afrikanen niet veel aan rondreizen: het is meestal eenrichtingsverkeer’.
Toch wijzen verschillende rapporten erop dat Dubai een kant heeft die nog meer zorgen baart. In 2020 stelde een rapport van de Carnegie Endowment for International Peace, een denktank, dat ‘de vastgoedmarkt van Dubai een magneet is voor besmet geld’. Het rapport identificeerde 34 gouverneurs, 7 senatoren en 13 ministers uit Nigeria met eigendommen in Dubai, waarvan de kosten volgens het rapport ‘hoger lijken te zijn dan wat ze zich met hun officiële salarissen zouden moeten kunnen veroorloven’. Eveneens in 2020 beweerde The Sentry, een waakhond, dat Dubai ongeveer 95 procent van het goud importeert dat afkomstig is uit conflictgebieden zoals Soedan, Zuid-Soedan, Congo en de Centraal-Afrikaanse Republiek. Vorig jaar beweerde Al-Jazeera, een Qatarese nieuwszender, in een rapport dat Zimbabwaanse elites miljarden dollars in contanten en goud naar Dubai hebben gesmokkeld. Hemedti is deels rijk geworden door de verkoop van Soedanees goud via Dubai, aldus de VN.
De openheid van Dubai – in goede en slechte zin – is niet speciaal met het oog op Afrika in het leven geroepen
Vorige maand vierden de VAE dat ze van een officiële ‘grijze lijst’ van witwassers waren geschrapt. In Dubai wonen echter nog steeds veel mensen die door Afrikaanse en andere staten worden beschuldigd van fraude, zoals Isabel dos Santos, de dochter van de ex-president van Angola.
De openheid van Dubai – in goede en slechte zin – is niet speciaal met het oog op Afrika in het leven geroepen. Maar de rol van Dubai als een ticket enkele reis voor rijke Afrikanen en hun geld heeft een onevenredig grote impact op het continent. ‘Afrika stelt voor Dubai misschien niet veel voor, maar Dubai is enorm belangrijk voor Afrika,’ aldus Soares de Oliveira.
De opkomst van de Golf stelt Afrikaanse leiders voor een bekende keuze. Gebruiken ze partnerschappen met buitenlandse mogendheden voor hun eigenbelang of voor het welzijn van hun burgers? Voor het Westen is er nog een andere uitdaging. Amerika en de Europese mogendheden willen meer Afrikaanse mineralen veiligstellen, de invloed van Rusland en China verminderen en goed bestuur bevorderen. De Golfstaten zouden soms kunnen helpen bij sommige van deze doelen, maar bieden geen betrouwbare weg om westerse doelen te bereiken. Net als in andere delen van de wereld hebben de opkomende oliestaten hun eigen ambities en zullen ze die meedogenloos nastreven.
Verwoestende gevolgen zijn ‘vooral te wijten aan achteruitgang van het milieu’
Een ware ‘stortvloed’ met enorme verwoestingen als gevolg is neergedaald in Oost-Afrika, meldt The Citizen. In Tanzania heeft het regenseizoen, verergerd door het weerfenomeen El Niño, de afgelopen weken dodelijke overstromingen en aardverschuivingen veroorzaakt, vertelde premier Kassim Majaliwa donderdag aan het parlement.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Meer dan 51.000 huizen en 200.000 mensen zijn getroffen, met 155 doden, ongeveer 236 gewonden en meer dan 10.000 huizen die in verschillende mate beschadigd zijn,’ aldus Majaliwa. De verwoestende gevolgen van de regen zijn ‘vooral te wijten aan de achteruitgang van het milieu’, voegde hij eraan toe, waarbij hij met name wees op de ontbossing.
Buurland Kenia ging donderdag door met het tellen van de slachtoffers en het zoeken naar de vermisten, als gevolg van de overstromingen in verschillende districten van de hoofdstad Nairobi en in naburige provincies. Volgens de autoriteiten staat het dodental op 13, na de ontdekking van drie lichamen in de sloppenwijk Mathare donderdag, een van de zwaarst getroffen gebieden.
Zuma was vanwege veroordelingen uitgesloten van deelname
Een Zuid-Afrikaanse rechtbank heeft dinsdag gezegd dat voormalig president Jacob Zuma zich weer verkiesbaar kan stellen bij de komende verkiezingen. De eerdere beslissing, waarmee Zuma werd uitgesloten van deelname aan de verkiezingen, werd daarmee ongedaan gemaakt. Dat schrijft Le Monde.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.v
Zuma wil meedoen voor het presidentschap namens de uMkhonto weSizwe Party (MK), een partij waar hij zich vorig jaar bij aansloot nadat hij de regerende African National Congress-partij, die hij ooit leidde, had verlaten.
De kiescommissie had eerder besloten dat Zuma zich niet verkiesbaar kon stellen vanwege zijn eerdere veroordelingen. Zuma werd in juni 2021 veroordeeld tot 15 maanden gevangenisstraf nadat hij had geweigerd te getuigen voor een panel dat onderzoek deed naar financiële corruptie en vriendjespolitiek onder zijn presidentschap.
Zuid-Afrika houdt op 29 mei algemene verkiezingen. Men verwacht de meest spannende verkiezingen sinds de terugkeer van de democratie in 1994.
Gewapende mannen, die afgelopen donderdag ten minste 287 schoolkinderen in Nigeria ontvoerden, hebben een losprijs van 1 miljard naira (621.848 dollar) geëist en gedreigd alle leerlingen te vermoorden als niet aan hun eisen wordt voldaan. Dat schrijft persbureau Reuters.De daders zouden binnen drie weken het geëiste bedrag willen ontvangen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De kinderen werden op 7 maart ontvoerd. Volgens de daders was deze ontvoering ‘een manier om wraak te nemen op de regering en de veiligheidsdiensten voor het doden van bendeleden’. Ook zouden leraren zijn meegenomen door de nog onbekende daders.
Meer dan driehonderd studenten werden donderdagochtend vroeg ontvoerd door gewapende mannen op motoren die de LEA Primary and Secondary School in het dorp Kuriga bestormden. Een deel wist te ontsnappen en enkelen werden bevrijd. Het is niet voor het eerst dat Nigeria te kampen heeft met ontvoeringen van schoolkinderen.
De Latijns-Amerikaanse Ronde Tafel voor Reflectie, geleid door de Chileense ex-president Michelle Bachelet, heeft zich uitgesproken tegen de repressie in Venezuela, meldt El País. De groep beschouwt de uitzetting van het Bureau van de Hoge Commissaris van de VN en de arrestatie van activist Rocío San Miguel als een ernstige fout van het chavismo, en waarschuwt voor een ‘dictatoriale tendens’ die niet past bij Venezuela.
Sinds haar arrestatie op 9 februari zit de activist San Miguel gevangen in El Helicoide
Sinds haar arrestatie op 9 februari zit de activist San Miguel gevangen in El Helicoide, de beruchte gevangenis van de Venezolaanse inlichtingendienst. Ze wordt verdacht van het beramen van een staatsgreep. Toen de VN-commissie zich uitsprak tegen de arrestatie van San Miguel werd de organisatie gesommeerd het land te verlaten. Volgens de Venezolaanse minister van Buitenlandse Zaken, Yván Gil, is de mensenrechtencommissie ‘een privékantoor geworden van coupplegers en terroristische groeperingen die voortdurend complotten smeden tegen het land’.
Japanse wetenschappers zijn erin geslaagd een satelliet te ontwikkelen van hout. De LignoSat-sonde is gemaakt van magnoliahout, dat bij experimenten in het International Space Station (ISS) bijzonder stabiel bleek te zijn en bestand tegen scheuren. De sonde wordt deze zomer met een Amerikaanse raket gelanceerd, schrijft Nikkei Asia.
De houten satelliet is gebouwd om te zien of deze kunnen dienen als milieuvriendelijk alternatief voor de gebruikelijke metalen
De houten satelliet is gebouwd door onderzoekers van de Universiteit van Kyoto en het bosbouwbedrijf Sumitomo Forestry om te zien of deze kunnen dienen als milieuvriendelijk alternatief voor de gebruikelijke metalen. ‘Alle satellieten die de atmosfeer van de aarde weer binnenkomen, verbranden en creëren kleine aluminiumoxidedeeltjes die jarenlang in de bovenste atmosfeer blijven zweven,’ legt Takao Doi uit, astronaut en ruimtevaartingenieur van de Universiteit van Kyoto. ‘Die deeltjes tasten het milieu op aarde aan.’
Lokale politici hebben last van intimidatie
In 2022 heeft meer dan 60 procent van de lokale volksvertegenwoordigers in Duitsland te maken gehad met bedreigingen en agressie, blijkt uit gegevens van de Heinrich-Böll-Stiftung en de Universiteit van Duisburg-Essen. Vooral burgemeesters liggen onder vuur.
‘Veel mensen die betrokken zijn bij de lokale politiek ervaren vijandigheid,’ schrijft Die Tageszeitung. In januari 2024 richtte het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken daarom zelfs een ‘contactpunt voor de bescherming van gemeenteambtenaren en gekozen vertegenwoordigers’ op om dit fenomeen aan te pakken. Minister Nancy Faeser zei dat het doel van het nieuwe contactpunt was om aan ambtsdragers en gekozen vertegenwoordigers over te brengen: ‘Je staat er niet alleen voor.’
Dit varieert van haatmails tot fysieke aanvallen en zelfs moord
‘Lokale politiek is direct,’ aldus Faeser. Deze nabijheid maakt mensen echter ook kwetsbaar. Dit varieert van haatmails tot fysieke aanvallen en zelfs moord, zoals in het geval van de districtsvoorzitter van Kassel, Walter Lübcke, die in 2019 werd vermoord door een rechts-extremist.
Veel van deze overtredingen worden niet eens bij de politie gemeld, aldus Faeser. Pogingen tot intimidatie zoals ‘Ik weet naar welke school je kinderen gaan’ zijn niet ongewoon. Ze heeft al met verschillende burgemeesters gesproken die zeiden: ‘Dan kan ik maar beter stoppen om mijn gezin te beschermen.’
Lokale politici waarmee Die Tageszeitung sprak, maken melding van haatcampagnes en intimidatie op sociale netwerken, rotte eieren die naar hun huizen werden gegooid en beledigende brieven. Gekozen vertegenwoordigers voelen zich in de steek gelaten wanneer ze worden geconfronteerd met bedreigingen, geven het op en stellen zich niet langer verkiesbaar.
Thomas Zschornak, de CDU-burgermeester van Nebelschütz, een kleine gemeente in het oosten van Duitsland, is een van de bedreigde politici. Twee jaar lang was hij het slachtoffer van een intense intimidatiecampagne; ook hij stelde zich niet herkiesbaar. Hij verliet de politiek met een burn-out.
Showmax verdringt Netflix in Afrika
Het Zuid-Afrikaanse streamingbedrijf Showmax is Netflix voorbijgestreefd in Afrika, schrijft Rest of World. Showmax, dat in 2015 ontstond uit MultiChoice, Afrika’s grootste entertainmentbedrijf, had eind november 2023 2,1 miljoen abonnees op het continent, tegenover 1,8 miljoen voor Netflix, volgens marktonderzoeksbureau Omdia. Showmax heeft Netflix ingehaald te midden van de hevige concurrentie in de Afrikaanse videostreamingindustrie, waar internationale bedrijven, grote telecombedrijven en verschillende landspecifieke apps vechten om het geld van de consument. Het bedrijf probeert zich te onderscheiden door een aanbod van series en films gericht op de Afrikaanse consument.
Showmax werkt samen met HBO en Comcast. Het platform heeft ook de streamingrechten voor de Engelse Premier League.
Onderzoek: herbebossing houdt klimaatopwarming tegen
Onderzoekers hebben ontdekt dat herbebossingsprojecten in het oosten van de Verenigde Staten ‘een verbluffende prestatie hebben geleverd’: het inperken van de stijgende temperaturen die het gevolg zijn van de klimaatcrisis. The Guardianmeldt dat wetenschappers al lange tijd verbaasd waren over een zogenaamd ‘opwarmingsgat’ boven delen van het zuidoosten van de VS, waar de temperaturen constant zijn gebleven of zelfs zijn gedaald, ondanks de onmiskenbare bredere opwarmingstrend. Een belangrijke reden voor deze afwijking, zo blijkt uit het nieuwe onderzoek, is de enorme herbebossing van een groot deel van het oosten van de VS na het aanvankelijke verlies van grote aantallen bomen na de Europese kolonisatie van het Amerikaanse continent.
‘De herbebossing is opmerkelijk geweest’
‘De herbebossing is opmerkelijk geweest en we hebben aangetoond dat dit zich heeft vertaald in de omringende luchttemperatuur,’ zegt Mallory Barnes, een milieuwetenschapper aan de Universiteit van Indiana die het onderzoek leidde. ‘Het “opwarmingsgat” was een echt mysterie en hoewel het niet alles verklaart, toont dit onderzoek aan dat er een belangrijk verband is met herbebossing.’
Vanaf de jaren 1920 is de Amerikaanse regering begonnen met een voortvarend boomplantprogramma. Dat heeft ertoe geleid dat er in de afgelopen eeuw ongeveer 15 miljoen hectare herbebost gebied is bijgekomen in het oosten van de VS – genoeg bomen om een gebied groter dan Engeland te bedekken.
Karkassen
Onder een donkere, met ijs bedekte zee voor de kust van Groenland stuit een dappere duiker op de enorme karkassen van dwergvinvissen. Alex Dawson, die het spectaculaire beeld maakte, won hiermee de prijs voor Onderwaterfotograaf van het Jaar 2024. Whale Bones werd gefotografeerd onder de zwaarste omstandigheden, waarbij hij met duikpak en ademhalingsondersteuning afdaalde onder de ijskap van Groenland.
De foto werd gekozen uit 6500 inzendingen van over de hele wereld
De foto werd gekozen uit 6500 inzendingen van over de hele wereld. Een andere winnaar was JingGong Zhangs, die eerder het paren van zeepaardjes vastlegde en dit jaar het broedseizoen van de Japanse Zoarchias, een zogeheten puitaal, wist te fotograferen.
Wie de gemeenschap verdedigt, kan celstraf krijgen
Het parlement van Ghana heeft een wetsvoorstel aangenomen dat de rechten van de lhbtq-gemeenschap ernstig beperkt. Dat schrijft Africa News. Door de wet kunnen mensen die seks hebben met iemand van hetzelfde geslacht of de rechten van de lhbtq-gemeenschap in het land verdedigen, lange gevangenisstraffen krijgen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het wetsvoorstel, een van de strengste in zijn soort in Afrika, moet nog worden bekrachtigd door de president voordat het van kracht wordt, wat volgens waarnemers onwaarschijnlijk is voor de algemene verkiezingen in december. Activistische groeperingen noemen de wet een tegenslag voor de mensenrechten en dringen er bij de president op aan om de wet te verwerpen.
Maar de wetgeving wordt breed gesteund in Ghana, waar president Akufo-Addo heeft gezegd dat het homohuwelijk nooit zal worden toegestaan zolang hij aan de macht is. Het wetsvoorstel, dat ook wel het anti-homowetsvoorstel wordt genoemd, werd gesteund door een coalitie van christelijke, islamitische en Ghanese traditionele leiders.
Het Zuid-Afrikaans streamingbedrijf Showmax is Netflix voorbijgestreefd in Afrika, aldus techwebsite Rest of World. Showmax – dat in 2015 ontstond uit MultiChoice, Afrika’s grootste entertainmentbedrijf – had eind november 2023 2,1 miljoen abonnees op het continent, tegenover 1,8 miljoen voor Netflix, volgens marktonderzoeksbureau Omdia. In dezelfde maand steeg het marktaandeel van Showmax naar bijna 39 procent, terwijl Netflix daalde naar 33,5 procent.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Showmax heeft Netflix ingehaald te midden van de hevige concurrentie in de Afrikaanse videostreamingindustrie, waar internationale bedrijven, grote telecombedrijven en verschillende landspecifieke apps vechten om het geld van de consument. Het bedrijf probeert zich te onderscheiden door een aanbod van series en films gericht op de Afrikaanse consument.
Showmax werkt samen met HBO en Comcast om internationale Engelstalige content van hoge kwaliteit aan zijn kijkers te bieden en heeft sterke relaties ontwikkeld met lokale makers in Afrikaanse landen. Het platform heeft ook de streamingrechten voor de Engelse Premier League, waarvoor het een speciaal abonnement aanbiedt.
Het is nog niet erg duidelijk wat de stap voor het land betekent
De militaire junta in Guinee heeft maandag de voltallige regering ontbonden en aangekondigd een nieuwe regering te gaan benoemen. Dat schrijft Barron’s. Onduidelijk is wat de aanleiding of bedoeling van de beslissing is en wanneer een nieuwe regering aangesteld zal worden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Guinee staat onder militair bewind sinds een junta de macht greep tijdens een staatsgreep in september 2021. Het belangrijkste economische en politieke blok in de regio, ECOWAS, eiste vervolgens dat binnen 24 maanden verkiezingen zouden worden gehouden. Er lijkt echter weinig van die afspraken terecht te komen.
De gevolgen van de ontbinding van de regering zijn nog onduidelijk en andere Afrikaanse landen kijken met zorgen naar het land, zeker omdat in de regio de afgelopen maanden meerdere staatsgrepen zijn gepleegd en behoefte is aan rust en stabiliteit.
Ondanks wrede oorlogen met honderdduizenden slachtoffers tot gevolg is er volgens Afrika’s ‘hoofdoptimist’ Akinwumi Adesina, president van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank, een renaissance gaande op het Afrikaanse continent: ‘Geloof niet alleen wat ik zeg, geloof de data.’
In een exclusief interview zegt Akinwumi Adesina, president van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank, dat de vooruitzichten goed zijn voor een continent met het grootste arbeidsreservoir en de beste investeringsmogelijkheden voor de toekomst. Afrika kan de vergrijzende economieën van het Westen in de toekomst van arbeidskrachten voorzien, aldus een van de belangrijkste financiële mensen van het continent, die ook zegt dat het tijd wordt om de mythes over corruptie en risico’s door te prikken.
Aan de vooravond van de Wereldbanktop van 9 tot 15 oktober in Marokko zei Akinwumi Adesina dat er sprake was van een hernieuwd geloof in de economische vooruitzichten van Afrika en ontkrachtte hij negatieve stereotyperingen. ‘Er is alle reden om optimistisch te zijn.’
Halverwege zijn tweede vijfjaarstermijn als president van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank (AfDB) zegt de voormalige minister van Landbouw van Nigeria dat de groei van de middenklasse en de enorme verruiming van de investeringsmogelijkheden betekenen dat er een verandering op til is.
Vijf speerpunten
‘En dat werd tijd ook. We zijn het beu om onder aan de waardeketen te bungelen,’ zegt Adesina. ‘De snelste weg naar armoede is het exporteren van grondstoffen, maar de snelweg naar rijkdom verloopt via wereldwijde waardeketens, door waarde toe te voegen aan alles wat je hebt, olie, gas, mineralen, metalen, voedsel, noem maar op. We moeten overal waarde aan toevoegen. Het gaat erom dat we de juiste investeringen doen; dat we zorgen voor een goede bestuurscultuur; dat we zorgen voor de juiste stimulansen. Afrika moet van het slechtste jongetje van de klas het beste jongetje worden.’
De in 1964 opgerichte Afrikaanse Ontwikkelingsbank is de enige Afrikaanse financiële instelling met een AAA-status en richt zich met name op wat Adesina zijn ‘vijf speerpunten’ noemt: elektriciteit voor iedereen, verbetering van de kwaliteit van leven, industrialisering, voedselzekerheid en het integreren van de 54 Afrikaanse landen om grotere en efficiëntere markten te kweken. ‘Ik geloof niet dat je trots kunt zijn op de ontwikkeling die je doormaakt als je niet in je eigen voedsel kunt voorzien,’ zegt hij. Volgens Adesina wijzen de recordbedragen die de afgelopen jaren zijn aangetrokken van internationale investeerders op een hernieuwd vertrouwen in het vermogen van de bank om overal in Afrika de ontwikkeling te versnellen, met name in de 37 lage-inkomenslanden.
In de financiële wereld van Europa heb je mensen die knoeien met de cijfers; in Afrika niet
‘De 81 aandeelhouders hebben het bankkapitaal eind 2019 verhoogd van 93 miljard dollar tot 208 miljard, de grootste kapitaaltoename in de geschiedenis van de bank. Dat was precies op tijd, want kort daarna viel de covidpandemie ons rauw op het dak. Die kapitaaltoename heeft ons in staat gesteld heel snel te komen met steunmaatregelen ter waarde van 10 miljard dollar voor het door covid getroffen Afrika en om onmiddellijk te reageren op de voedselcrisis op het continent die het gevolg was van de Russische inval in Oekraïne. We hebben 1,5 miljard dollar geïnvesteerd in een voedselprogramma om te voorkomen dat de wereldwijde geopolitieke crisis tot een voedselcrisis in Afrika zou leiden.’
Maar ook pleit Adesina voor een eerlijker opzet van de internationale financiële systemen, zodat Afrikaanse landen even gemakkelijk toegang krijgen tot reserves en liquide middelen als ontwikkelde landen. Hij zei daartoe te zullen oproepen tijdens de top van de Wereldbank in Marokko. ‘Heel belangrijk voor ons is de kwestie van de bijzondere trekkingsrechten, de door het Internationaal Monetair Fonds gecreëerde reserves die kunnen dienen als betaalmiddel tussen de leden van het Fonds onderling.
Ondermaats
Afrika heeft veel meer geld nodig voor klimaatfinanciering. Toen het IMF voor 650 miljard dollar aan trekkingsrechten verstrekte, kreeg Afrika daarvan 33 miljard, oftewel 4,5 procent. Dat is ondermaats. Sommige kleine landen in Europa kregen meer en dat is oneerlijk en niet-inclusief.’ Gezien het feit dat het IMF 190 lidstaten telt, zouden de 54 Afrikaanse landen in de buurt moeten komen van 25 procent van de totale hoeveelheid bijzondere trekkingsrechten.
‘De Afrikaanse staatshoofden willen dat er 100 miljard dollar wordt overgeheveld van landen die trekkingsrechten hebben gekregen die ze niet gebruiken of niet nodig hebben,’ zegt Adesina. Dat zal volgens hem de sleutel zijn tot werkelijke vooruitgang. ‘We zouden ze kunnen omdopen tot bijzondere ontwikkelingsrechten.’
Corruptie
Corruptie, zegt Adesina, komt in feite minder vaak in Afrika voor dan in andere delen van de wereld. ‘De wereldwijde financiële crisis van 2008 kwam niet uit Afrika,’ zegt hij. ‘Wij hebben geen Wall Street. Die crisis werd veroorzaakt door hebzucht, door corruptie, door fraude. In de financiële wereld van Europa heb je mensen die knoeien met de cijfers; in Afrika niet. Corruptie is geen Afrikaans probleem. Wat niet wil zeggen dat het niet voorkomt. Daarom moeten we blijven werken aan de verbetering van transparantie, aansprakelijkheid en het gebruik van publieke middelen.
Ik kom net terug uit Eritrea. Ik had van alles over Eritrea gehoord, maar het was mijn eerste keer daar en ik sprak er mensen van het VN-Ontwikkelingsprogramma. Weet u wat die tegen me zeiden? Dat de corruptie in Eritrea nul procent is. Dat is het soort dingen waarover we het willen hebben. Wij als ontwikkelingsbank nemen good governance ontzettend serieus. Wat mij betreft hoort het geld van het volk niet in de zakken van andere mensen te belanden. Regeringen moeten verantwoording afleggen tegenover hun onderdanen. De manier waarop middelen worden verkregen en gebruikt moet transparant zijn. Daarom hebben wij een governance-programma opgesteld. Wanneer je geld van ons krijgt, ondersteunen we je ook technisch.
Je bent zelf verantwoordelijk voor die middelen. Ik wil niet bagatelliseren dat Afrika een aanzienlijke hoeveelheid illegale kapitaalstromen kent, met een geschatte waarde van tussen de 80 en 100 miljard dollar per jaar. Maar weet u? Degenen die zich daaraan schuldig maken zijn de multinationals. En dus moeten we de aandacht daarop richten.’
Afrika is deel van de oplossing voor het gebrek aan geschoolde krachten op de wereldwijde arbeidsmarkt
Maar de grootste uitdaging is volgens Adesina de klimaatcrisis. ‘De klimaatverandering kost Afrika momenteel tussen de 7 en 15 miljard dollar per jaar. Dat zal in 2030 opgelopen zijn tot 50 miljard. Toch ontvangt het continent maar 3 procent van de wereldwijde klimaatfinanciering.’ De Afrikaanse klimaattop in Nairobi afgelopen september was volgens Adesina een groot succes. ‘Voor het eerst kwamen Afrikaanse landen bijeen om gezamenlijk over Afrikaanse klimaatkwesties te praten. Dat was op zichzelf al een succes.
Ik heb tijdens de top betoogd dat de Afrikaanse rijkdom moet worden geherwaardeerd op basis van het natuurlijk kapitaal; als je dat doet, zullen landen die momenteel rijk zijn aan natuurlijk kapitaal maar een gebrek hebben aan contanten rijker worden. Veel mensen denken dat het Amazonegebied de grootste koolstofopslag ter wereld is. Maar dat is het Kongobekken. Dus als Afrika in dit mondiale goed voorziet, waarom zie je dat dan niet terug in ons bnp? Ik ben een eeuwige optimist – ze noemen me “de hoofdoptimist van Afrika” – want kijk naar de getallen: Afrika zal in 2030 1,72 miljard mensen tellen. Over zeven jaar dus. Dat is meer dan China, meer dan India. 477 miljoen daarvan zijn jonge mensen van tussen de vijftien en vijfendertig. Dat zijn geschoolde arbeidskrachten; het toekomstige arbeidsreservoir van de wereld.
Deel van de oplossing
‘In elk Europees land en ook in Japan kampt men met een snel vergrijzend werknemersbestand en is er behoefte aan mensen. Geschoolde Afrikanen zouden daarin kunnen voorzien. En raad eens wat er gebeurt als ze dat doen: dan vloeit een groot deel van de verdiensten terug naar het continent. Dus Afrika is deel van de oplossing voor het gebrek aan geschoolde krachten op de wereldwijde arbeidsmarkt.’
De toekomst van het voedsel op de wereld zal afhangen van wat Afrika dan met zijn landbouw doet
Ook duurzame energie en landbouw bieden volgens Adesina mogelijkheden voor groei. ‘Afrika beschikt over 60 procent van de wereldwijde zonne-energie. Dat geeft Afrika de kans 100 miljard te investeren om zichzelf van elektriciteit te voorzien, maar ook om duurzame energie te exporteren en de wereldwijde uitstoot te verminderen. Neem voedsel: in 2050 zal de wereld voor haar voedselvoorziening niet meer op de VS of China, Japan of Europa aangewezen zijn, want 65 procent van de nog onbebouwde landbouwgrond ligt in Afrika. Dus de toekomst van het voedsel op de wereld zal afhangen van wat Afrika dan met zijn landbouw doet en wat we allemaal in de landbouw investeren.
En kijk ook eens naar andere mogelijkheden die Afrika heeft: mobiele gelddiensten, financiële dienstverlening, daarin zit een enorme groei. 650 miljoen mensen in Afrika gebruiken een mobiele telefoon. Dat is meer dan de VS en Europa samen, en als je naar de financiële dienstverlening kijkt – of het nu gaat om mobiele telefoons, e-health, verzekeringen of digitale betalingen – dan heeft zich in Afrika een revolutie voltrokken. Wereldwijd wordt er jaarlijks voor ruim 700 miljard dollar aan digitale betalingen verricht, en 70 procent daarvan loopt via Afrika. In de financiële technologie kom ik momenteel jonge mensen tegen die toonaangevend zijn in de wereld. Dus mijn optimisme is realistisch.
En kijk naar elektrische voertuigen. Alle metalen daarvoor zijn in Afrika te vinden. Afrika bezit 80 procent van het wereldwijde platina, 50 procent van het koper, 40 procent van het mangaan. En een enorme hoeveelheid lithium. Wij willen investeerders die wereldwijd investeren. We moeten zorgen voor een goede bestuurscultuur en goede stimulansen.
Geloof niet alleen maar wat ik zeg, geloof wat de data zeggen
Geloof niet alleen maar wat ik zeg, geloof wat de data zeggen. Kredietbeoordelaar Moody’s heeft een analyse gemaakt van de wereldwijde wanbetalingspercentages gedurende de afgelopen veertien jaar. En raad eens wat ze gevonden hebben: het wanbetalingspercentage van Afrika is met 2,1 procent het laagste ter wereld. In Oost-Europa is het dik 10 procent. In Azië ruim 8 procent. We doen er alles aan om investeringen soepel in Afrika te laten landen, als een vliegtuig op een vlakke landingsbaan.’
Het conflict in het Midden-Oosten verdeelt ook Afrika. Dat Afrikaanse landen zich automatisch solidair verklaren met de Palestijnse zaak is niet langer vanzelfsprekend. ‘Er is een trend naar normalisering van de betrekkingen met Israël.’
Het Midden-Oosten is sinds 7 oktober in beroering. Als vergelding voor de ‘vloedgolf van al-Aqsa’, de codenaam voor de dodelijke invallen van Hamasstrijders op Israëlisch grondgebied, voert Israël onafgebroken bombardementen uit op Gaza, de enclave die wordt gecontroleerd door de islamistische en nationalistische beweging.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu beloofde zijn bevolking om de verantwoordelijken voor deze ongekend wrede terroristische aanval koste wat kost te vernietigen. Het is niet bekend wanneer Tsahal [het Israëlische leger] ten strijde zal trekken, maar het is wel al actief bezig met de voorbereidingen voor een grondoffensief, waarmee het vooral hoopt zo veel mogelijk gegijzelden uit de handen van Hamas te bevrijden. [Inmiddels is het grondoffensief in Gaza begonnen.]
Tweede plaats
In het wereldnieuws hebben deze confrontaties het Russisch-Oekraïense conflict naar de tweede plaats verdrongen. Het oude continent is meer dan ooit solidair met Israël. Het land van de Holocaust, de massamoord op de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog (1939-1945), heeft volgens het hoofd Buitenlandse Zaken van de EU Josep Borrell ‘het recht om zich, in overeenstemming met het internationaal recht, te verdedigen tegen deze gewelddadige en willekeurige aanvallen’. Dit is in lijn met het standpunt van de Verenigde Staten, de historische bondgenoot. President Joe Biden reisde op 18 oktober naar Tel Aviv om dit standpunt te herhalen.
In Afrika verschilt de toon van land tot land. De twee vijanden in het Midden-Oosten hebben sinds het uitbreken van de nieuwe confrontatie bijna evenveel uitgesproken aanhangers.
Algerije, Tunesië, Mauritanië, Soedan, Libië, Djibouti en Zuid-Afrika geloven allemaal dat de voortdurende spanning te wijten is aan de – onterechte – weigering om het Palestijnse volk een staat toe te kennen. Kameroen, Ghana, de Democratische Republiek Congo (DRC), Kenia, Togo en Zambia veroordelen expliciet de schandelijke terroristische daden. Een meerderheid van niet-gebonden Afrikaanse landen bevindt zich, althans officieel, tussen deze twee visies in.
Als voorzitter van het Comité van de Verenigde Naties voor de Uitoefening van de Onvervreemdbare Rechten van het Palestijnse Volk, pleitte Senegal in een persbericht ‘voor de noodzaak om onderhandelingen zo snel mogelijk nieuw leven in te blazen’. Het land bracht de doelstelling nog eens in herinnering: ‘twee onafhankelijke staten, Israël en Palestina, die zij aan zij leven binnen veilige en internationaal erkende grenzen’.
‘De aanwezigheid van Israël in Afrika gaat terug tot het midden van de jaren vijftig,’ zegt professor geopolitiek Lat Soucabé Mbow. ‘Sindsdien kende het zijn ups en downs, afhankelijk van de crises die ontstonden tussen de Joodse staat en zijn Arabische buren. De meeste landen op het Afrikaanse continent verbraken bijvoorbeeld de diplomatieke betrekkingen met Israël tijdens de Zesdaagse Oorlog in 1967 en de Jom Kippoeroorlog in 1973.
Alleen Malawi, Lesotho en Swaziland (het huidige Eswatini) behielden volledige diplomatieke betrekkingen met Israël. Enkele andere landen onderhielden contacten via belangenkantoren in buitenlandse ambassades, aldus de Israëlische ambassade in België en Luxemburg in een stuk getiteld ‘Israël en andere naties: Afrika’.
Nigeria en Egypte ‘nemen op dit moment het minst genuanceerde standpunt in’
‘Er is een trend naar normalisering van de betrekkingen met Israël,’ merkt professor Mbow op, die het boek Géopolitique. Une grammaire pour comprendre les crises et conflits [Geopolitiek. Een grammatica voor het begrijpen van crises en conflicten] publiceerde. En Midden-Oostenspecialist Oumar Niang zegt: ‘De situatie is echt veranderd. Het lijkt lang geleden dat Yasser Arafat (1929-2004), destijds president van de Palestijnse Autoriteit, de ster was op alle Afrikaanse topontmoetingen. Van de 54 staten op het continent hebben 46 inmiddels het bestaan van de Joodse staat erkend, en Israël heeft ambassades in een twaalftal Afrikaanse landen, ook al steunt de publieke opinie over het algemeen het Palestijnse volk.’ Israël heeft dus flink geprofiteerd van de tanende steun voor de Palestijnse zaak.
Egypte, het eerste Arabische land dat in 1979 de vredespijp met Israël rookte, riep beide partijen onlangs op tot ‘uiterste terughoudendheid’. Het waarschuwde hen voor ‘een ernstig gevaar tot escalatie’. Babacar Samb, docent en onderzoeker aan de Arabische afdeling van de Cheikh Anta Diop Universiteit (Ucad) in Dakar, memoreert: ‘In de Camp David-akkoorden van 1978 besloten Israël en Egypte om niet langer oorlog met elkaar te voeren. In ruil daarvoor geven de Verenigde Staten nu jaarlijks begrotingssteun aan Caïro.’
Dialoog
Marokko – wiens vorst, Koning Mohammed VI, voorzitter is van het Al Quds-comité [een samenwerkingsverband tussen zestien Islamitische landen dat zich richt op culturele, politieke, sociale, religieuze en mensenrechtenproblemen in Jeruzalem als gevolg van het Israëlisch-Palestijnse conflict] – benadrukt onder meer dat ‘dialoog en onderhandelingen de enige manier blijven om tot een alomvattende en blijvende oplossing te komen voor de Palestijnse kwestie; een oplossing gebaseerd op de resoluties van de internationale rechtsorde en het principe van twee staten, zoals internationaal is overeengekomen’. Op 22 december 2020 tekende Marokko een tripartiete overeenkomst onder auspiciën van Washington. In ruil daarvoor erkenden de Verenigde Staten en Israël de volledige soevereiniteit van het land over de Westelijke Sahara.
Een resolutie die de Arabische Liga in 1967 in Khartoem (Soedan) aannam, droeg de lidstaten echter op om drie basisprincipes te respecteren: geen vrede met Israël; geen erkenning van Israël; geen onderhandelingen met Israël. ‘Nigeria en Egypte, de landen op het continent met de grootste moslimbevolking’, aldus professor Mbow, ‘nemen met deze overeenkomst in gedachten op zijn minst gezegd een nogal genuanceerd standpunt in. Zo is de grens van de Sinaï met Gaza gesloten [Sinaï is een schiereiland in Egypte dat een brug vormt tussen Azië en Afrika]. Maar ook al geeft de religieuze factor in deze kwestie de doorslag, er is ook sprake van politiek realisme.’
‘Andere Afrikaanse landen realiseren zich dat ze veel meer hebben aan een bondgenootschap met Israël op het gebied van veiligheid, landbouw en techniek,’ zegt Niang, die tien jaar in de Joodse staat heeft gewoond. ‘Ze beseffen dat wat het grondgebied van een toekomstige Palestijnse staat zou moeten vormen, meer wegheeft van een Zwitserse kaas waarin de gaten de Joodse nederzettingen zijn. Tenzij Israël al zijn nederzettingen ontmantelt, is een verenigd Palestijns grondgebied onmogelijk.’
Op een persconferentie met Netanyahu naar aanleiding van de 78ste Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, die van 19 tot 26 september 2023 in New York werd gehouden, verklaarde Félix Tshisekedi, president van de Democratische Republiek Congo, dat zijn land zijn ambassade naar Jeruzalem wil verplaatsen en dat Israël welkom is om een diplomatieke vertegenwoordiging in Kinshasa openen.
Het gaat om groepen die tegen de Franstalige meerderheid zijn
Bij een aanval op een dorp in het westen van Kameroen hebben separatisten zeker twintig mensen gedood. Dat schrijft Africanews op basis van berichten van het Franse persbureau AFP.De aanval vond plaats vóór zonsopgang. In een wijk in de stad Mamfe werden huizen in brand gestoken en mensen gedood terwijl ze sliepen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Engelssprekende separatisten vechten voor een onafhankelijke staat Ambazonia in het westen van Kameroen. Deze gewapende groeperingen zijn sinds 2017 regelmatig in gevecht geraakt met regeringstroepen. De verantwoordelijkheid voor de aanval is nog niet opgeëist.
De woede over vermeende discriminatie door de Franstalige meerderheid in Kameroen zorgden voor protesten en rellen in 2016. Deze protesten werden hard de kop ingedrukt en zorgden voor een nieuw, grootschalig conflict tussen de Kameroense strijdkrachten en Ambazoense separatistische rebellengroepen. Deze strijd heeft inmiddels meer dan zesduizend slachtoffers geëist.
Terwijl China zijn invloed in Afrika met het ene na het andere infrastructuurproject blijft uitbreiden, zijn er maar weinig culturele banden tussen Beijing en het continent. Toch lijken ontdekkingsreiziger Zheng He en zijn zeelui uit de vijftiende eeuw hun sporen in Kenia te hebben achtergelaten.
Het huis van Mama Baraka, met zijn gebarsten lemen muren en slecht verlichte kamers met muggennetten aan het plafond, verscholen in een labyrint van smalle steegjes in het dorpje Siyu op het eiland Pate, is zelf niet opzienbarend. Maar één object in dit traditionele huis op het piepkleine eilandje voor de kust van Kenia heeft nieuwsgierige bezoekers van ver getrokken: een porseleinen kom die van generatie op generatie is doorgegeven, een artefact dat volgens Baraka bewijst dat haar voorouders honderden jaren geleden uit China kwamen.
‘We hebben de kom generatieslang als een familieschat bewaard,’ vertelt de 75-jarige Baraka. ‘Mijn grootouders hebben me van jongs af aan verteld dat we Chinees bloed hebben en dat we onze afkomst nooit moeten vergeten.’
‘Moeder heette Safina, het Arabische woord voor “schip”,’ vertelt Baraka, die in de schaduw van de overhangende dakrand wat verkoeling zoekt in de zinderende hitte. ‘Mijn oma wilde dat ze niet zou vergeten dat haar voorouders met een schip helemaal vanuit China hierheen waren gekomen.’
Volgens de historische consensus ondernam de Chinese ontdekkingsreiziger Zheng He tussen 1405 en 1433 zeven zeereizen, waarbij hij meer dan dertig landen bezocht. Zheng keerde terug naar China, zo is opgetekend, met ‘ontelbare schatten met onbekende namen’.
De grootste vloot ter wereld
Met meer dan 26.000 zeelieden aan boord van 300 of meer schepen, waaronder zich 63 zogeheten ‘schatschepen’ bevonden en waarvan het grootste meer dan 120 meter lang was, was dit tot de Eerste Wereldoorlog de grootste vloot ter wereld. (De vloot van Christoffel Columbus aan het einde van de vijftiende eeuw bestond uit drie schepen waarvan het grootste, de Santa María, ongeveer 36 meter lang was.)
Volgens de Mao Kun-kaart, ook wel bekend als Zheng He’s navigatiekaart en ’s werelds oudste zeeatlas, zeilden de vijfde, zesde en zevende expeditie door de Straat Malakka, via het zuidelijkste puntje van het Indiase schiereiland naar de Swahili-kust, helemaal tot aan het zuiden van het huidige Mozambique.
‘We waren wel een erg gesloten gemeenschap, dus ze werden misschien niet meteen met open armen ontvangen’
Steden als Mombassa, de oudste zeehaven van Kenia, stonden op de kaart gemarkeerd. De lokale legende wil dat een van Zhengs schepen voor de kust van Pate in een storm belandde, op een rots liep en naar de bodem van de Indische Oceaan zonk. Dit zou tussen 1417 en 1433 moeten zijn gebeurd, de enige periode waarin Zheng He en zijn zeelieden volgens de meeste kenners de Oost-Afrikaanse kust bereikten.
Baraka’s gezicht licht op als ze over de zeemannen vertelt die bij het plaatsje Shanga op Pate aanspoelden. ‘Daar is onze familiegeschiedenis begonnen.’ Maar, voegt ze eraan toe, ‘we waren wel een erg gesloten gemeenschap, dus ze werden misschien niet meteen met open armen ontvangen.’
Pythons
‘Destijds bezorgden een paar pythons de dorpelingen een hoop last, dus als de Chinese zeelui dat probleem konden verhelpen, werd hun verteld, dan mochten ze blijven. En inderdaad slaagden ze erin de pythons te doden, en zo werden ze alsnog verwelkomd. Ze bekeerden zich tot de islam, trouwden met lokale vrouwen en stichtten gezinnen.’
De overlevering vermeldt niet hoeveel zeemannen gezinnen vormden in Shanga, en Baraka weet niet hoeveel er die dag zijn aangespoeld, maar ‘we wonen al eeuwenlang in dit huis; ik ben hier opgegroeid en heb mijn kinderen hier grootgebracht’.
Met de publicatie van het boek When China Ruled the Seas, geschreven door Louise Levathes, bereikte dit verhaal in 1994 voor het eerst een groter publiek. De auteur noemt de vermeende nazaten van de Chinese zeelui op Pate in haar epiloog. Het verhaal vergaarde nog meer bekendheid door een artikel in The New York Times van journalist Nicholas Kristof, die het eiland naar aanleiding van Levathes’ boek in 1999 bezocht. In China haalde deze mogelijke geschiedenis pas in 2003 het nieuws, toen Li Xinfeng, verslaggever voor het Volksdagblad, naar Pate afreisde en het verhaal toegankelijk maakte voor het Chinese publiek.
Een van de doelen was absoluut om een oude schakel te vinden
Dit wakkerde de Chinese aandacht aan en al snel volgden bezoeken van staatsomroep CCTV, China Daily en staatspersbureau Xinhua, die allemaal op zoek waren naar een Chinese link met Kenia die ouder was dan de door China aangelegde spoorweg van Nairobi naar Mombassa (waar op het eindpunt aan de kust een buste van Zheng He prijkt met de inscriptie: ‘Zhengs vloot bracht vier bezoeken aan Mombassa, wat heeft bijgedragen aan het wederzijdse begrip tussen China en Kenia en de vriendschappelijke uitwisselingen tussen beide landen heeft bevorderd’).
Een van de doelen was absoluut om een oude schakel te vinden, een aanknopingspunt dat Afrika tot een van de hoofdbestemmingen zou verheffen voor het Belt and Road Initiative, het Chinese megaproject waar president Xi Jinping in 2013 het startsein voor gaf.
China heeft gigantische sommen geld in de infrastructuurontwikkeling gepompt, van de spoorweg tussen Tanzania en Zambia tot Entebbe International Airport in Oeganda. Op zee introduceerde China de maritieme zijderoute, die kustlanden van Zuidoost-Azië tot aan de Afrikaanse kust met elkaar verbindt, om zo de economische samenwerking tussen deze landen te stimuleren. Deze zeebrug overlapt grotendeels de route die Zheng zeshonderd jaar geleden bevoer.
Porselein
‘Ik had een paar vrienden, helaas inmiddels allemaal overleden, die een lichte huidskleur en kleinere ogen hadden,’ vertelt Walid Bihala, een tachtigjarige inwoner van Siyu. ‘We waren er allemaal van overtuigd dat ze van de Chinezen afstamden, en dat was ook wat er in hun familie werd gezegd.’
Sinds vijftiger Manour Ile, een andere dorpeling, een paar decennia terug voor het eerst van de Chinese schipbreuk hoorde, heeft hij langs de kust struinen en aangespoelde porselein jutten tot hobby verheven. Hij zegt dat hij nog altijd dingen vindt. Vol trots laat hij zijn verzameling scherven en brokstukken zien, die inderdaad afkomstig lijken van traditionele Chinese porseleinen kommen.
‘Door die rots is het Chinese schip gezonken. Net zoals die ijsberg bij de Titanic’
‘Professor Mark Horton uit het Verenigd Koninkrijk is bij me thuis geweest toen hij hier onderzoek deed,’ vertelt Ile. ‘Hij heeft me geholpen een aantal brokstukken te identificeren.’ Hij pakt een scherf op en zegt: ‘Deze, bijvoorbeeld, komt uit Europa.’ Hij pakt er nog een op, stoft hem af en zegt: ‘Deze komt uit China, maar ik weet niet precies van welke dynastie. Mijn buren zeggen alsmaar dat ik ze moet verkopen, misschien kan ik er wel een fortuin mee verdienen, maar ik peins er niet over. Dit is deel van ons erfgoed.’
Ile stelt voor een bezoek te brengen aan het verlaten, volledig overwoekerde dorp Shanga, een brommerritje van een halfuur. Gezeten onder een flinke baobab, uitkijkend op twee vissersboten die op het zand zijn getrokken, wijst hij naar de punt van wat een grote rots lijkt, die honderden meters verderop boven het water uitsteekt. ‘Door die rots is het Chinese schip gezonken,’ zegt hij. ‘Net zoals die ijsberg bij de Titanic.’
Pate werd na de eerste nieuwsberichten niet alleen bezocht door nieuwsgierige toeristen; in december 2002 stuurde de Chinese ambassade twee diplomaten op hun eerste officiële bezoek naar de Lamu-archipel, en vanaf 2010 volgden Chinese archeologen.
Archeologische missies
‘Onze grootouders hebben ons dit verhaal verteld,’ zegt Baraka, die nog goed weet hoe opgetogen ze was om haar verhaal te kunnen doen tegen zowel Keniaanse als Chinese archeologen. ‘Het was heel bijzonder om van Chinezen te horen dat het klopt.’
In december 2005 tekenden de Chinese Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de Keniaanse regering een memorandum om de handen ineen te slaan voor archeologische missies op de Lamu-archipel. In 2010 stuurde China een team van archeologen van het Nationale Museum van China, de Provinciale Dienst voor het Cultureel Erfgoed van Henan en de Universiteit van Beijing naar Kenia om opgravingen te doen met lokale experts, waaronder die van de Nationale Musea van Kenia. Het was de eerste keer dat China een opgravingsteam over de landsgrenzen zond.
Van 2010 tot 2013 werden drie archeologische missies uitgevoerd om te kijken of de zeelieden van Zheng He hier inderdaad waren geweest. Professor Herman Kiriama, voormalig hoofd kustarcheologie van de Nationale Musea van Kenia, gaf leiding aan de Keniaanse archeologen die in 2010 met hun Chinese collega’s samenwerkten bij een onderwatermissie.
‘Het zou best kunnen dat er een schip ligt, maar wij hebben het niet gevonden’
‘Zelfs na jaren zoeken zijn we niet op scheepsresten van Zheng He’s vloot gestuit,’ vertelt Kiriama in een telefoongesprek. ‘Er zijn sterke stromingen en de oppervlakte van de zeebodem is in de loop der tijd drastisch veranderd. Het zou best kunnen dat er een schip ligt, maar wij hebben het niet gevonden.’
Toch leverde de expeditie een aantal veelbelovende vondsten op voor de kust van Malindi, een kustplaats die tussen de negende en vijftiende eeuw het hart vormde van het koninkrijk Malindi, een Bantoe-beschaving die op de navigatiekaart van Zheng He staat vermeld. Er werd intensief handelgedreven met de Arabieren. De teams vonden verschillende Chinese relikwieën, waaronder porselein, afkomstig van het Portugese fregat Santo Antonio de Tanna, ook wel bekend als het Mombassa-wrak, dat is gezonken in 1697 – meer dan tweehonderd jaar na Zhengs reis – tijdens het bewind van keizer Kangxi, de tweede heerser van de Qing-dynastie die over China regeerde.
Vondsten
Aan land deden archeologen van de Universiteit van Beijing en de Nationale Musea van Kenia opgravingen in Mambrui, vlak bij Malindi. Twee vondsten sprongen eruit: een aantal Yongle Tongbao, Chinese geldmunten uit de Ming-dynastie ten tijde van keizer Yongle, en blauw-wit porselein dat in de vroege Ming-dynastie uitsluitend voor keizerlijk gebruik was bedoeld.
‘Dit suggereert dat de site een van Zhengs landingsplaatsen was in de vroege Ming-dynastie,’ aldus een verklaring van het Instituut voor Archeologie van de Chinese Academie van Sociale Wetenschappen, ‘en het biedt een aanknopingspunt voor verder onderzoek naar Zheng He’s reis en zijn contact met Oost-Afrika.’
Maar deze theorie is niet waterdicht. De Portugese ontdekkingsreiziger Vasco da Gama was in 1498 om de Kaap de Goede Hoop via de Oost-Afrikaanse kust naar India gevaren. Nadat deze zeeroute in gebruik was genomen, bloeide de handel tussen Azië en Oost-Afrika op, en het is heel goed mogelijk dat de relikwieën die van Zheng He’s vloot afkomstig zouden zijn, pas nadien, tijdens de Portugese uitwisseling van goederen, in Kenia zijn beland.
Mwamaka Sharifu, Mama Baraka’s dochter, weet nog goed dat mensen uit China haar moeder in 2002 bezochten om DNA te verzamelen. In opdracht van wie herinnert ze zich niet meer. ‘We waren benieuwd naar de uitslag, maar toen ik ernaar vroeg kreeg ik alleen te horen: “Het is in orde.” Het waren niet echt overheidsfunctionarissen, dus het zal wel alleen voor de documentaire zijn geweest,’ zegt Sharifu, waarmee ze doelt op 1405. The Voyages of Zheng He, die in 2002 in opdracht van CCTV en de provinciale overheid van Jiangsu werd gemaakt.
Bloedlijn
Moeder en dochter vernamen geen van beiden de uitslag, die ook nergens is gedocumenteerd. Het feit dat er een DNA-test was uitgevoerd, was voor sommige Chinese media voldoende om ermee aan de haal te gaan. De Nanjing Morning Post schreef in 2005 dat Baraka zou hebben gezegd dat ze de uitslag had ontvangen en dat ‘onomstotelijk’ vaststond dat ‘de bloedlijn van haar moeder Chinese genen bevat’.
Volgens Mingqing Yuan, fellow aan de Internationale Postdoctorale Opleiding voor Afrikaanse Studies in Bayreuth, Duitsland, lijkt de DNA-test misschien een wetenschappelijk bewijs van bloedverwantschap, maar is die ‘niet echt wetenschappelijk verantwoord, of zelfs plausibel, gezien de heterogeniteit en ambiguïteit van Chinees DNA’.
Tot zover de wetenschap. Maar aan anekdotes geen gebrek. In de ruïnes van het overwoekerde dorp wijst Ile op de gelijkenis tussen de naam Shanga en Shangai, die inwoners van Siyu ook al was opgevallen.
Andere dorpelingen, zoals Walid Bihala, beweren dat de tombes die over het eiland verspreid liggen, waaronder een oud uitziende koepel tussen Siyu en Shanga, van Chinese makelij zijn. ‘Kijk,’ zegt Ile terwijl hij van zijn brommer springt en uitsparingen op de koepel aanwijst. ‘Hier zat porselein, maar dat is gestolen omdat het geld waard is.’ Hij schudt zijn hoofd. ‘Ze zijn gebouwd door de Chinezen.’ Volgens professor Qin Dashu, een van de archeologen verbonden aan de Universiteit van Beijing, zouden de uitsparingen waar het porselein zou hebben gezeten voor een Chinees kenmerk kunnen doorgaan, maar de inscripties op de grafmonumenten zijn grotendeels weggevaagd en er zijn maar drie stenen platen die nog tekst bevatten, allemaal in het Arabisch.
De meeste mensen in de kustregio van Kenia en Tanzania zijn nog altijd soennitische moslims
De Arabische invloed langs de Swahili-kust, van Somalië tot Mozambique, is goed gedocumenteerd. Moslimhandelaren, voornamelijk Arabieren, vestigden zich vanaf de achtste eeuw in de regio, in de twaalfde eeuw gevolgd door Perzen – een mogelijke verklaring voor de ‘lichtere huid’ en de ‘kleinere ogen’ van de inwoners van Pate. De meeste mensen in de kustregio van Kenia en Tanzania zijn nog altijd soennitische moslims.
Behalve dit teleurstellende nieuws over de tombes vertelt Dashu ook dat de kom van Baraka ‘niets te maken heeft’ met de expeditie van Zheng He. Afgaande op de patronen en de technieken die bij het bakken van het porselein zijn gebruikt, is de kom op zijn vroegst in de late Qing-dynastie gemaakt, een paar eeuwen later.
Maar dit gebrek aan bewijs stond een softpowerinitiatief niet in de weg. Dankzij de legendes die hier al eeuwenlang voortleefden werd Sharifu het middelpunt van het Chinese mediaoffensief van halverwege de jaren 2000. Met directe steun van de Chinese ambassade in Nairobi reisde ze af naar China.
Staatssponsors
‘Ik was altijd de spraakzaamste van de familie, dus toen Chinese verslaggevers bij ons aanklopten, stond ik ze altijd vriendelijk te woord,’ vertelt ze. En al die door de staat gesponsorde berichtgeving kwam ook de staatssponsors zelf onder ogen, zodat Sharifu in 2005 werd uitgenodigd in Taicang, een stad in de provincie Jiangsu, ‘om de viering bij te wonen van de zeshonderdste verjaardag van Zheng He’s verkenningstochten’.
Na de festiviteiten in de stad van waaruit de ontdekkingsreiziger zijn reizen had ondernomen, mocht ze als onverwachte beroemdheid haar opwachting maken in de Grote Hal van het Volk, in Beijing, als ‘levend bewijs’ van de lange, vriendschappelijke geschiedenis tussen China en Afrika – zelfs al viel dit helemaal niet te staven. In 2017 werd Zheng He door president Jinping geroemd als ‘vriendelijke afgezant’ die een brug ‘voor vrede en samenwerking tussen Oost en West’ had gebouwd – een mythe die volgens fellow Yuan is gecreëerd ‘door selectieve herinnering vanuit politieke en economische bedoelingen’.
‘Wo hui jia je’[‘Ik ben thuisgekomen’] waren de eerste woorden die Sharifu tijdens de viering in Taicang leerde schrijven
Yuan zegt dat de Chinese overheid deze mythe over Zheng voortdurend aangrijpt om zichzelf ‘neer te zetten als de rechtmatige erfgenaam van de historische erfenis van Zheng He’ en als ‘woordvoerder van de Chinese etniciteit’. ‘Wo hui jia je’[‘Ik ben thuisgekomen’] waren de eerste woorden die Sharifu tijdens de viering in Taicang leerde schrijven en vervolgens omhooghield voor de camerahaag.
‘Wij zijn nazaten van Zheng He, en aangezien jij hier geen familie hebt en jij ook van Zheng He afstamt, ben je een van ons,’ zo zei het gezin dat het lokale bestuur als logeeradres voor haar had geregeld. ‘Vind je het leuk om in Kenia “China Girl” te worden genoemd?’ vroeg de presentator van Guests in juli 2005 op CCTV. ‘Jazeker,’ antwoordde Sharifu.
‘Hoe voelt het om thuis te komen?’ vroeg een verslaggever van staatspersbureau Xinhua toen Sharifu in Taicang was. ‘Het voelt goed,’ luidde haar antwoord.
Gecastreerd
Nog lang nadat de initiële media-aandacht was verslapt, bleven er artikelen over Sharifu’s reis naar China verschijnen. In 2017 publiceerde de site Overseas Chinese Network een verhaal over Sharifu’s etniciteit, waarin opnieuw werd beweerd dat een DNA-uitslag haar Chinese afkomst had bevestigd. Sharifu zegt dat ze tijdens haar Guests-interview heeft verteld dat zij de uitslag zelf nooit heeft gezien, maar dat deel was in de uitzending weggeknipt. In een artikel op nieuwsportaal 163 legde een journalist haar de woorden in de mond dat ze ‘altijd al naar China wilde omdat ze werd gepest omdat ze er anders uitzag’.
‘Dat klopt helemaal niet,’ zegt Sharifu lachend, terwijl ze in haar flat in Nairobi haar éénjarige zoontje wiegt. ‘Niemand deed lelijk tegen me, maar kennelijk wilden ze een beeld schetsen dat ik alleen maar in China terecht kon.’
Maar na alle heisa en de manier waarop het verhaal is opgeklopt om een verband te leggen met de legendarische Zheng He staat één ding als een paal boven water: Zheng was op jonge leeftijd gecastreerd. Er zal geen directe afstamming van onze tot de verbeelding sprekende avonturier zijn, want de goede man was een eunuch. En hoewel Zheng He in China een begrip is, maakt hij zelden indruk in Kenia, zelfs niet op Pate.
‘Ja, ik heb gehoord dat een Keniaans meisje in China is gaan studeren omdat ze Chinees bloed heeft,’ zegt de bejaarde Bihala, ‘maar zij was een uitzondering, want volgens mij is er verder niemand meer gegaan.’
En hoe graag Mama Baraka ook over haar Chinese geschiedenis praat, ze wuift elke suggestie dat ze zelf de pelgrimstocht zou willen maken weg. ‘Natuurlijk wil ik niet naar China,’ zegt ze lachend. ‘Ik wil niet eens naar Nairobi.’
Mike Mbuvi Gidion Kioko Sonko schopte het tot senator en gouverneur van Nairobi dankzij zijn populariteit en het fortuin dat hij maakte met zijn enorme wagenpark. De heersende bovenklasse stak uiteindelijk een spaak in de wielen van de politieke ambities van deze onbetwiste koning van de matatusubcultuur.
Halverwege het eerste decennium van deze eeuw nam Mike Mbuvi Gidion Kioko Sonko, die toen nog net geen veertig was, als een soort kolossus plaats in het zadel van Nairobi’s Eastlands: een koning en zijn uitpuilende leengoed. Eastlands is van alles, en niet in de laatste plaats een verzameling koloniale buitenhuizen en de vele imitaties daarvan uit de tijd van na de onafhankelijkheid. Ooit was Eastlands dé plek waar de Zwarte Afrikaanse elite zich vestigde. Maar toen die elite de macht in handen kreeg, trok ze en masse naar de buurten waar tot dan toe enkel Europeanen hadden gewoond. De wijk werd aan haar lot overgelaten en aan de randen ontstonden getto’s. Latere pogingen tot urbanisatie resulteerden in slecht ontworpen hoogbouw: flatgebouwen met krap bemeten en slecht verlichte woningen.
Maar Eastlands ging niet bij de pakken neerzitten. Op de stoffige, onverlichte straten waar soms nauwelijks nog water uit de kraan kwam, ontstond de populaire straattaal Sheng, een fascinerende mengeling van Engels en Swahili, met her en der wat invloeden van andere straattalen. Het Sheng maakte de weg vrij voor de Keniaanse rapcultuur uit de jaren negentig, een uitdagende imitatie van de Amerikaanse gangsterrap.
Matatu
Mede dankzij deze evolutie veranderden de matatu [het informele openbaar vervoer van Nairobi] van eenvoudig ogende busjes, jalopies, in manyanga: gepimpte voertuigen met een opzichtige carrosserie, versierd met avant-gardistische kunstwerken, waaruit oorverdovende muziek schalt. Matatucrews – chauffeurs, kaartjesverkopers en mensen die wat bijverdienen als chauffeur of kaartjesverkoper – maken hun naam waar als de meest modieuze inwoners van Nairobi. Piekfijn gekleed en met veel blingbling, alsof ze zo uit een videoclip van Snoop Dogg zijn gestapt – tatoeages, geverfd haar, gouden en zilveren tanden, kettingen en ringen – zijn deze deres en kanges hiphopversies van de smetteloos geklede sapeurs uit de Democratische Republiek Congo. Deze extravagante figuren, die een schamel loon verdienen dat net zo snel weer wordt uitgegeven als het wordt verdiend, zijn een soort halfgoden op de straathoeken vol werklozen in Eastlands. Ze trakteren geregeld op flessen goedkope drank en op bundels qat, de bladeren met een stimulerende werking, tot grote vreugde van hun minder draagkrachtige leeftijdsgenoten en bewonderaars.
De matatusubcultuur groeide uit tot een onlosmakelijk onderdeel van Eastlands. In 2010, toen de rest van Nairobi en Kenia Mbuvi leerde kennen, was de vijfendertigjarige al de onbetwiste koning van de matatusubcultuur. Hij bezat een aantal van de mooiste nganya – het Sheng-woord voor de versierde matatu was geëvolueerd van manyanga in de jaren negentig tot nganya rond 2000, en onlangs tot choda. Ze reden allemaal op route 58, tussen downtown Nairobi en het Buru Buru-winkelcentrum, een enorm druk gebied met cafés, gigantische supermarkten en discotheken.
Voor matatu geldt: hoe uitbundiger, hoe beter. Dus Mbuvi leefde zich helemaal uit, experimenteerde met de installatie van grote tv-schermen in zijn 32-persoonsmatatu, en gaf de busjes namen als Brown Sugar, Convict, Ferrari, Lakers en Ruff Cuts. De passagiers konden nu naar de clips kijken van de muziek die ze hoorden. Mbuvi verrijkte zijn wagenpark zelfs met een dubbeldekker, zodat de Buru Buru-passagiers een mooi uitzicht hadden terwijl ze door hun stad reden. Voor Mbuvi, die nog geen twaalf jaar eerder in een extra beveiligde gevangenis had gezeten, had het leven een opmerkelijke wending genomen. Maar weinig mensen realiseerden zich dat dit nog maar het begin was.
Mbuvi en Primrose wisten uiteindelijk een heel wagenpark te verwerven, met de meest lawaaierige en opzichtige nganya van Nairobi
Op 12 maart 1998 was Mbuvi naar de Shimo La Tewa Maximum Security Prison gestuurd. Hij was gevangene P/No. SHO/477/1998. Na een maand achter de tralies deed hij alsof hij ziek was en werd overgeplaatst naar het Coast General Hospital in Mombassa, waar hij op 16 april 1998 uit ontsnapte, om later terug te keren in Buru Buru. Samen met zijn vrouw Primrose wist Mbuvi voldoende geld bij elkaar te schrapen om een hair salon, een barber shop, een videobibliotheek, een cybercafé, een zaak in tweedehands auto-onderdelen en een kledingboetiek op te zetten.
Omdat Mbuvi voortvluchtig was, hield hij zich op de achtergrond. Primrose hield de boel draaiende en de zaken floreerden. Het stel opende een populaire nachtclub en stortte zich vervolgens in de matatu-business. In het begin kon Mbuvi zich geen nganya veroorloven. En dus nam hij genoegen met een paar aftandse matatu, die hij inzette in Dandora, diep in Eastlands: een uitgestrekte nederzetting waar zich de grootste stortplaats van Nairobi bevindt.
Mbuvi en Primrose wisten uiteindelijk een heel wagenpark te verwerven, met de meest lawaaierige en opzichtige nganya van Nairobi. Daarmee waren zij heer en meester op de Buru-route. Het geld begon binnen te stromen. Er bestaat een hiërarchie in de wereld van de nganya, die ongeveer net zo werkt als bij hitlijsten. Hoe langer een nummer op één staat, hoe meer de artiest eraan verdient. Bij de nganya geldt dat de busjes die bovenaan staan, meer verdienen op een dag: door een hogere prijs te vragen of door vaker op en neer te rijden, of beide.
Groupies
Dat men hogere prijzen durft te vragen komt voort uit het feit dat er altijd een gestage stroom passagiers is die bij de halte blijven wachten op hun favoriete nganya – je zou ze fans of groupies kunnen noemen. Deze mensen vinden het geen probleem om wat extra te betalen voor comfort, muziekkeuze of prestige als ze in hun favoriete nganya kunnen zitten. En wat nog belangrijker is: de nganya aan de top kunnen vaker op en neer rijden, omdat zij zich niet hoeven te houden aan bepaalde protocollen binnen het matatu-ecosysteem, zoals de regel dat bij de haltes het busje dat het eerst komt, het eerst maalt. Dus hoefden Mbuvi’s nganya in het centrum van Nairobi niet achter in de rij aan te sluiten, maar konden ze onmiddellijk passagiers aan boord nemen en weer terugrijden. Hetzelfde gold in het Buru-winkelcentrum, waar ze de motor niet eens uit hoefden te zetten. Zolang de nganya in beweging waren, waren Mbuvi’s geldschieters tevreden. Maar het grootste voordeel van de nganya was dat ze hun eigen wetten maakten. Om maar zo vaak mogelijk op en neer te kunnen rijden, haalden ze aan de verkeerde kant in, sneden af, drukten motoren van de weg en reden soms op de verkeerde weghelft.
Dat deze ‘matatuwaanzin’ al die tijd werd gedoogd door de inwoners van Nairobi, komt door de corruptie van de verkeerspolitie, die op de loonlijst staat van de matatubaronnen. Volgens de bestuurders van enkele van de populairste nganya van Nairobi (de routes die ze rijden moeten geheim blijven uit angst voor represailles) heeft er altijd een corruptievoedselketen bestaan. De belangrijkste agenten krijgen elke maand betaald en het bedrag daalt naarmate men lager in de rangorde zit. De verkeersagenten krijgen het minst betaald, een halve dollar per nganya per dag. Nganya moesten de verkeersregels wel breken, zo was de gedachte, want het is een geweldige investering om een gewoon minibusje om te bouwen tot een nganya.
Nog los van het feit dat Mbuvi hier een godsvermogen mee verdiende – volgens een schatting die Mbuvi zelf ooit maakte, zou hij op een gemiddelde dag al tegen het einde van de ochtend zo’n 200 dollar per nganya hebben verdiend, en dan moest het spitsuur nog komen – heeft hij het door de matatu ook geschopt tot baas.
‘Sonko’
In deze periode van zijn leven kreeg Mbuvi de bijnaam ‘Sonko’ – Sheng voor baas, of de man met het geld. Mbuvi’s andere bijnaam, die nooit hardop is uitgesproken, is Kabumba – een Sheng-term die verwijst naar zwarte magie. Mbuvi’s ster rees zo snel dat sommige mensen tovenarij vermoedden. De gefluisterde geruchten werden deels gevoed door het feit dat Mbuvi is geboren en getogen aan de kust, en ze steunden op de populaire mythe dat er een krachtige vorm van tovenarij is die haar kracht ontleent aan de Indische Oceaan. Mbuvi heeft geen moeite gedaan dit beeld weg te nemen; hij draagt aan al zijn vingers gouden ringen met merkwaardig uitziende dieren – het idee is dat er voodookrachten schuilen in blingbling.
Dus tegen de tijd dat er in april 2010 tussentijdse parlementsverkiezingen werden gehouden in Nairobi’s Makadara-kiesdistrict, was Mbuvi in Eastlands al een factor om rekening mee te houden. Mbuvi was niet langer alleen de flamboyante eigenaar van de coolste nganya, hij was bovendien uitgegroeid tot woordvoerder van alle Eastlands-matatu, die hem tot voorzitter hadden gekozen. Toen de overheid in 2007 de haltes van de Eastlands-matatu wilde verplaatsen van het centrum naar de randen van de stad, stapte Mbuvi naar de rechter en wist er een stokje voor te steken. Buiten Eastlands had Mbuvi nog altijd iets mystieks: de geheimzinnige eigenaar van beruchte Buru-matatu, die zich nergens iets aan gelegen liet liggen. Maar Nairobi zou al snel meer over hem te weten komen.
Mbuvi’s belangstelling voor de tussentijdse verkiezing was gewekt doordat hij meende dat niemand anders in het kiesdistrict beschikte over zo’n netwerk, zo veel mankracht en zo’n uitgebreide infrastructuur als hij, met het Buru-winkelcentrum als middelpunt. Als hij zou besluiten zijn uitgebreide nganyanetwerk van chauffeurs, kaartjesverkopers en losse krachten te gebruiken als campagnetool, zou hij een enorme voorsprong hebben op de andere kandidaten. Bovendien had Mbuvi dankzij zijn nganya grote hoeveelheden contant geld, waar hij kwistig mee strooide.
Hij speelde het spel niet volgens de regels van de politieke elite, en hij was dan ook niet welkom
Mbuvi zorgde onmiddellijk voor ophef in de doorgaans zo rustige politiek in Nairobi. Wie was die magere knul op dat billboard, met dat opzichtige uiterlijk? En hoezo noemde hij zichzelf Sonko? Maar al snel deed het nieuws de ronde dat Mbuvi de eigenaar was van de beruchte nganya, en toen vielen de puzzelstukken op hun plek. Door de nganya verdiende Mbuvi schatten geld – vandaar de naam Sonko – en als eigenaar genoot hij immuniteit.
Vanaf dat moment, en gedurende zijn hele theatrale decennium in de politiek, werden Mbuvi’s vele misstappen hem vergeven omdat hij de verpersoonlijking was van umatatu: een anarchistisch fenomeen dat wordt gekenmerkt door brutaliteit, vulgariteit en bravoure, en belichaamd door zorgeloze matatucrews.
Maar umatatu leverde Mbuvi niet alleen geld en roem op, het leidde ook tot opgetrokken wenkbrauwen. De gevestigde politieke partijen wilden zich niet met Mbuvi inlaten, ondanks zijn herhaaldelijke toenaderingspogingen. Hij speelde het spel niet volgens de regels van de politieke elite, en hij was dan ook niet welkom.
Parlementslid
Hoewel hij het opnam tegen lokale kandidaten, won Mbuvi de verkiezingen en daarmee had Makadara een nieuw parlementslid. Mbuvi liet er geen gras over groeien. Hij wilde zo snel mogelijk zijn stempel op de politiek drukken aangezien hij nog maar twee jaar de tijd had voor de algemene verkiezingen van 2013. Mbuvi maakte zijn naam, Sonko, waar door in het wilde weg stapeltjes knisperende bankbiljetten uit te delen zodra hij een behoeftige Nairobiaan tegenkwam en ventte zijn vrijgevigheid handig uit op social media. Om te zorgen dat er over hem werd gepraat, reed hij rond in vergulde SUVs, droeg kilo’s gouden sieraden en verfde zijn haar goud. Zo trok hij meer dan genoeg aandacht – niet allemaal even positief.
Mbuvi speelde een kat-en-muisspel met de politie
Drie maanden nadat Mbuvi was gekozen, deed de politie een inval in zijn kantoor en in zijn huis in Buru, op verdenking van betrokkenheid bij drugshandel, na een tip van de Amerikaanse ambassade (de minister van Binnenlandse Veiligheid heeft in het parlement toegegeven dat de Amerikanen dit hebben gelekt). Mbuvi speelde een kat-en-muisspel met de politie en deed in het parlement op hoge toon zijn beklag over intimidatie door de politie.
Op 10 november 2005 landden Artur Margaryan en Artur Sargasyan, twee met gouden kettingen behangen Armeniërs, in Nairobi. Door zich eerst voor te doen als zakenlieden, vervolgens als playboys en uiteindelijk als veiligheidsexperts, wist het stel connecties te leggen op het hoogste niveau van de Keniaanse samenleving. Uiteindelijk bleken de beide mannen zo nuttig voor degenen met wie ze verwikkeld waren in allerlei schimmige zaakjes, dat ze allebei werden benoemd tot adjunct-commissaris van politie.
Keniaanse journalisten brachten de beide Arturs herhaaldelijk in verband met drugshandel. En hoewel de politie niet kon bewijzen dat Mbuvi zelf was betrokken bij drugshandel, leek de politie, door nadrukkelijk te verwijzen naar de nganya die Mbuvi Artur had gedoopt – en door ARTUR zelfs in hoofdletters te schrijven – te impliceren dat hij dan misschien niet direct schuldig mocht zijn, maar dat zijn voorliefde voor vermoedelijke dealers veelzeggend was.
Terecht of niet, het stempel van drugsdealer bleef aan Mbuvi kleven (misschien dat hij daarom in 2012 besloot zijn naam te veranderen van Mbuvi Gidion Kioko in Mbuvi Gidion Kioko Mike Sonko). Niet dat dit hem schade berokkende: zijn populariteit steeg tot ongekende hoogten.
Drugshandelaanklacht
Mbuvi zag de drugshandelaanklacht als een schot voor de boeg en hij begreep dat hij politieke bescherming moest zoeken – en snel ook. Zijn succes bij de tussentijdse verkiezing was natuurlijk geen garantie voor toekomstige politieke successen, zeker niet nu hij zijn zinnen erop had gezet de eerste senator ooit te worden voor Nairobi (een functie die in 2010 in de Keniaanse grondwet was opgenomen). Hij moest aansluiting zoeken bij een van de twee politieke partijen. Dit keer was zijn timing perfect. Uhuru Kenyatta, destijds een van de twee vicepremiers, stond op het punt zich kandidaat te stellen voor het presidentschap namens de Nationale Alliantie Partij. Als zoon van Jomo Kenyatta, de grondlegger van de Keniaanse onafhankelijkheid, behoort Kenyatta tot de politieke royalty, maar hij zat in ernstige problemen en hij had alle vrienden nodig die hij maar kon vinden.
Hij ging zelfs zo ver om zijn kapper te vragen de naam Kenyatta op zijn hoofd te scheren
Kenyatta was een van de vier Kenianen die door het Internationaal Strafhof in Den Haag werden vervolgd wegens misdaden tegen de mensheid. De aanklachten houden verband met het geweld in 2007 en 2008, voorafgaand aan de verkiezingen, waarbij meer dan duizend mensen zouden zijn vermoord. Mbuvi wierp zich op als Kenyatta’s belangrijkste pleitbezorger. Hij trok Kenyatta’s situatie naar zich toe en ging zelfs zo ver om zijn kapper te vragen de naam Kenyatta op zijn hoofd te scheren. Hij vloog naar Den Haag om demonstraties vóór Kenyatta te leiden, telkens wanneer Kenyatta moest voorkomen. Dan droeg hij steevast een T-shirt met de woorden Respect our Prezzo, Takataka nyinyi ghasia! (Respect voor onze president, stelletje eikels!)
Mbuvi’s steun voor Kenyatta loonde. Tijdens de verkiezingen van 2013 wisten Kenyatta en zijn running mate William Ruto – die ook in Den Haag was aangeklaagd wegens misdaden tegen de mensheid – met een minieme marge het presidentschap in de wacht te slepen. De zaak tegen beide leiders werd vervolgens geseponeerd.
Mbuvi liftte mee op dit succes en werd de eerste senator van Nairobi, met maar liefst 808.705 stemmen: het hoogste aantal stemmen dat tot dan toe in Kenia was uitgebracht op een afzonderlijke politicus die niet opging voor het presidentschap. Mbuvi was niet te stuiten.
Misrekening
Zoals de meeste net gekozen senatoren realiseerde Mbuvi zich dat hij misschien een misrekening had gemaakt. De titel mag dan nog zo indrukwekkend zijn, de baan zelf beperkt zich tot toezicht houden. De echte macht lag bij de gouverneurs, die zeggenschap hadden over enorme budgetten en die zodoende levens en leefomstandigheden konden beïnvloeden. Dus bedacht Mbuvi een plan. Hij richtte een particulier gefinancierde, pro-bono opererende dienstverlenende instantie op, het Sonko Rescue Team, dat bestond uit ambulances, brandweerauto’s en watertanks. Hij schakelde honderden jongeren in om het geheel te bemannen, en liet ze ondertussen afval van de straat halen. Hij zorgde dat de nieuwe organisatie de ziekenhuisrekening betaalde van mensen die een gespecialiseerde behandeling moesten ondergaan in Kenia of in het buitenland. Mocht diegene onverhoopt overlijden, dan stelde Mbuvi gratis een van zijn beroemde nganya beschikbaar als lijkwagen.
Tijdens een senaatsbijeenkomst ging Mbuvi bijna op de vuist met gouverneur Kidero, de man die hij uit het zadel wilde wippen. Het had geen negatieve gevolgen voor hem. Niets kon Mbuvi raken. Voorlopig niet, in ieder geval.
Samen met enkele van de rijkste zakenlieden van Kenia werkten ze een plan uit dat bekend zou komen te staan als ‘Operatie stop Mbuvi’
Maar hoewel de doorgaans achteloze Kenyatta zich niet leek te storen aan Mbuvi’s umatatu en zijn anarchistische streken keer op keer door de vingers zag, was er een groepje hoge ambtenaren dat daar anders over dacht. Zij maakten zich zorgen over wat er zou gebeuren als Mbuvi gouverneur van Nairobi zou worden. Samen met enkele van de rijkste zakenlieden van Kenia werkten ze een plan uit dat bekend zou komen te staan als ‘Operatie stop Mbuvi’ – een operatie waar Mbuvi zich herhaaldelijk in het openbaar over beklaagde, zodra hij tegenwerking ervoer van de overheid.
Op zeker moment zag het ernaar uit dat Mbuvi naar een zijspoor was gedirigeerd. Op een avond laat vroeg hij belet aan bij Kenyatta. Naar het schijnt raakte Mbuvi overstuur en vroeg hij Kenyatta waarom die hem verloochende terwijl Mbuvi de president juist had gesteund tijdens het proces in Den Haag. De volgende ochtend om acht uur ontving Mbuvi een bewijs van goed gedrag van de politie, waarmee hij toch aan de voorverkiezingen kon meedoen. Die hij won.
Toontje lager
Nadat de president had laten zien dat hij Mbuvi dan misschien niet steunde maar wel naar hem luisterde, zagen de hoge ambtenaren en hun geldschieters zich gedwongen een toontje lager te zingen. Maar daar wilden ze dan iets voor terug: zij wilden bepalen wie Mbuvi’s running mate zou worden. Het was de bedoeling om op die manier Mbuvi’s umatatu te beteugelen, door hem te koppelen aan een ingetogener iemand. Maar vooral hoopte men op deze manier bepaalde commerciële belangen veilig te stellen. De politiek was belangrijk, maar nog belangrijker was het geld. Polycarp Igathe, een loyale protégé die ervaring had opgedaan binnen het Keniaanse bedrijfsleven, leek dé man voor deze klus.
Het plan was eenvoudig. Mbuvi zou de stemmen binnenhalen. Igathe zou regeren, met als uiteindelijke bedoeling Mbuvi uit het zadel te wippen, zodat de paar uitverkorenen Nairobi konden overnemen, met Igathe als mogelijke gouverneur. Mbuvi ging op dat moment niet de directe confrontatie aan, maar verliet zich op realpolitik. Hij gaf toe aan de eisen van zijn tegenstanders en veinsde gedurende de hele campagneperiode een vriendschappelijke band met Igathe.
De merkwaardige combinatie werkte. Mbuvi won met 871.974 stemmen – waarmee hij zijn eigen record uit 2013 brak. Het overgrote deel van de stemmen was afkomstig van het Eastlands-proletariaat.
Igathe walste het gemeentehuis binnen en foeterde het personeel uit toen hij afval zag liggen in de parkeergarage. De overname van het stadhuis door Igathe was in volle gang. Maar Mbuvi was hem een stap voor. Hij vulde het stadhuis met loyale rouwdouwers uit Eastlands. De meesten hadden nauwelijks een taakomschrijving, behalve kijken en luisteren. Dankzij hen was Mbuvi alomtegenwoordig. Er kon geen papiertje worden verplaatst zonder zijn toestemming.
Vervolgens omringde hij zich met een legertje lijfwachten, personal assistants en handlangers uit zijn matatuhoogtijdagen. De achterdocht greep om zich heen. Nairobi werd geregeerd door paranoia.
Om de chaos te vergroten had Mbuvi een handvol mobiele telefoons en hij was de enige die wist welke waarvoor was. Hij bepaalde zelf wanneer hij bereikbaar was en wanneer hij van de aardbodem verdween. Uit angst dat er een administratieve maalstroom dreigde, deed Igathe verwoede pogingen de bureaucratie op het gemeentehuis vlot te trekken. Maar het was te laat. Na zes maanden liet de man die Mbuvi in het gareel had moeten houden om hem uiteindelijk te vervangen, op Twitter weten dat hij ontslag nam.
Plaatsvervanger
Mbuvi moest een nieuwe plaatsvervanger benoemen, maar dat deed hij niet. Toen er druk op hem werd uitgeoefend om dat toch te doen, stuurde hij in het wilde weg kandidaten naar het districtsbestuur, ter goedkeuring. Die werden automatisch afgewezen. Maar met elke stap won hij tijd. Vervolgens zorgde hij dat alle telefoongesprekken werden opgenomen: kruisraketten die hij afvuurde al naargelang de hoeveelheid schade die hij wilde berokkenen, wíé hij wilde schaden en wáár. Toen Igathe ontslag nam, lekte Mbuvi hun gesprekken, waarmee Igathe in een slecht daglicht kwam te staan. Toen er een woordenwisseling ontstond met Esther Passaris, parlementslid voor Nairobi, liet Mbuvi screenshots lekken met berichten waarin zij hem vroeg haar campagnes te financieren.
Met eenzelfde machiavellistische tactiek bestuurde Mbuvi Nairobi. Zijn kabinet moest op eieren lopen omdat hij wekelijks de samenstelling veranderde. Om iedereen in het gemeentehuis scherp te houden, zorgde Mbuvi ook dat alle hoge ambtenaren een tijdelijke functie kregen, zodat hij hen zonder enig probleem kon ontslaan, overplaatsen of degraderen. Hij regeerde enerzijds door angst en corruptie; anderzijds door chaos en verwarring. Alles leek te gaan zoals hij wilde.
Toen hij de volledige controle leek te hebben, konden Mbuvi en zijn mannen doen wat ze maar wilden
Toen hij de volledige controle leek te hebben, konden Mbuvi en zijn mannen doen wat ze maar wilden. Op een zaterdagochtend in april 2018 leken ze toch te ver te gaan. Een groep stevig gebouwde kleerkasten stormde Hotel Boulevard in het centrum van Nairobi binnen en verstoorde met veel geweld een persconferentie van de ingetogen Timothy Muriuki, een voormalig hoofd van de Nairobi Central Business District Association. Muriuki werd gezien als een onbeduidende criticaster die een lesje moest leren. De mannen takelden hem toe terwijl de journalisten zich uit de voeten maakten. De knokploeg, die er enkel op was gericht Muriuki de mond te snoeren en de pers uiteen te drijven, sleurde Muriuki het terrein af. Hij werd in een modderpoel geduwd en hij viel. Muriuki wist overeind te krabbelen en wilde wegrennen, waarop de aanvallers zijn jasje grepen en weer begonnen te slaan en te trappen. Muriuki wist te ontsnappen terwijl journalisten de bewakers van een naburig gebouw wisten over te halen hem een veilig heenkomen te bieden.
Kenia’s deep state
Toen de inwoners van Nairobi dit alles op social media zagen, realiseerden velen zich dat ze een stommiteit hadden begaan door Mbuvi met zijn umatatu te kiezen.
De ambtenaren en zakenlieden die er niet in waren geslaagd hem uit het zadel te wippen, besloten een nieuwe poging te wagen. Ze probeerden gebruik te maken van Mbuvi’s paranoia. Uit angst dat het gemeentehuis werd afgeluisterd besloot Mbuvi Nairobi te besturen vanuit afwisselend een onopvallend pied-à-terre in de Upper Hill-buurt – een huis dat hij had omgebouwd tot kantoor – en zijn gigantische villa op een heuveltop in Mua Hills, vol opzichtig goud, midden in de buitenwijken van Nairobi.
Mbuvi liet zijn kabinet bijeenkomen in deze privéwoningen. Mbuvi’s tegenstanders gebruikten de pers als spion en zo kwam de ene na de andere weinig lovende krantenkop uit, totdat Mbuvi uiteindelijk liet weten slachtoffer te zijn van Kenia’s deep state, gerund vanuit het kantoor van de president. Voor de zoveelste keer noemde hij minister Karanja Kibicho een marionettenspeler. De inkt van al deze schadelijke krantenberichten – dat hij dronk tijdens het werk, dat hij het gemeentehuis bestuurde als een maffiabaas, dat hij nooit naar zijn kabinet luisterde en dat hij bijna failliet was – was nog niet droog of de landelijke anticorruptie-eenheid sloeg toe. Verschillende van Mbuvi’s banktransacties werden als verdacht aangemerkt. Mbuvi liet in niet mis te verstane bewoordingen weten dat hij weliswaar in armoede was opgegroeid, maar dat hij geen pauper was. Hij zei handenwringend: ‘Als ik al mijn eigendomsakten te gelde maak, heb ik meer geld dan het jaarlijkse budget van heel Nairobi.’ Het budget van Nairobi voor de periode 2019-2020 bedroeg 320 miljoen dollar. Hij probeerde het publiek te bespelen, maar daarmee wist hij nog niet de autoriteiten af te schudden. Eind 2019 stond zijn arrestatie gepland.
Op het moment dat Mbuvi op zijn zwakst was, besloot Kenyatta de genadeklap uit te delen
Toen hij vernam dat hem verschillende aanklachten boven het hoofd hingen, van witwassen tot corruptie, nam Mbuvi de benen en probeerde zich schuil te houden in een van zijn huizen aan de kust. Zijn konvooi werd onderschept bij Voi, tussen Nairobi en Mombassa, en Mbuvi werd in een helikopter gewerkt en teruggevlogen naar de hoofdstad. Het machtsvertoon maakte iedereen duidelijk dat de voormalige matatukoning het opnam tegen niemand minder dan Kenyatta.
Mbuvi moest een duizelingwekkende borgsom betalen, van 150.000 dollar, en de rechtbank legde hem een verbod op om het stadhuis te betreden totdat de zaak helemaal was afgehandeld. Op het moment dat Mbuvi op zijn zwakst was, besloot Kenyatta de genadeklap uit te delen.
Op de avond van 24 februari 2020 kreeg Mbuvi het bericht dat hij zich moest melden op het State House, de officiële residentie van de president. Hij kwam twee uur te laat voor zijn afspraak van 6 uur ’s ochtends. Kenyatta was er niet meer. Toen Kenyatta die middag terugkwam, droeg hij Mbuvi op een aantal functies binnen het districtsbestuur van Nairobi over te dragen aan de landelijke overheid – onder meer functies met betrekking tot planning, gezondheid, transport, openbare werken, ondersteunende diensten en belastinginning. Als troost mocht Mbuvi aanblijven als gouverneur, zij het eentje zonder werkelijke macht. Om 4 uur ’s middags verscheen een duidelijk geslagen Mbuvi op een persconferentie met de president, waar hij deemoedig een document ondertekende waarmee hij afstand deed van zijn electorale mandaat.
Afzettingsprocedure
En zo was de grootste stad van Kenia, tevens de hoofdstad, van de ene op de andere dag zijn gekozen gouverneur kwijt en werd de stad geleid door een keiharde generaal. Ondanks zijn eerdere berusting kwam Mbuvi in opstand. Als gouverneur was Mbuvi de officiële ondertekenaar geweest van de rekeningen bij Nairobi County-bank, en nu weigerde hij geld over te maken naar gemeentelijke diensten. Kenyatta sloeg terug en zette een afzettingsprocedure in gang. Mbuvi greep terug op umatatu en liet een aanzienlijke groep leden van de County Assembly overvliegen naar de kust, zodat het stadsbestuur niet de vereiste hoeveelheid stemmen kon binnenhalen om hem af te zetten. Er doken video’s op van tientallen leden van de gemeenteraad, mannen en vrouwen, die dikke pakken geld toonden terwijl ze met Mbuvi feestvierden in een van zijn vele kustresorts. De gemeenteraad besloot echter dat vanwege het covid-protocol niet alle leden van de gemeenteraad lijfelijk hun stem hoefden uit te brengen. Dus de mensen aan de kust konden digitaal stemmen.
Mbuvi werd vlak voor kerstmis 2020 afgezet. Een verbitterde en ongelovige Mbuvi, die zonder werk was komen te zitten en in ongenade was gevallen, ging in de aanval. Hij liet een telefoongesprek lekken waarin de jongere zus van de president, Christina Pratt, Mbuvi zou hebben geprobeerd over te halen haar vriend te benoemen als vicegouverneur.
Vervolgens ging Mbuvi naar bijeenkomsten door het hele land, waar hij publiekelijk allerlei corruptieschandalen in de schoenen van de presidentiële familie schoof. Zijn aanvallen sorteerden effect en Kenyatta kon niet langer de schijn ophouden. Tijdens een bijeenkomst met andere leiders in de buurt van Mount Kenya, bekende hij dat hij zelf de hand had gehad in het afzetten van Mbuvi. ‘Ik heb geprobeerd mijn vriend te helpen… uiteindelijk sloeg hij dat aanbod af omdat hij zich wilde blijven verschuilen achter zijn zonnebril, wilde blijven opscheppen en blijven stelen… dus heb ik gezegd: als dat het geval is, scheiden onze wegen. Tegenwoordig is hij druk bezig mij zwart te maken. Ik heb niets tegen hem, maar Nairobi is nu in betere handen.’
Mbuvi had ten onrechte gedacht dat hij en Kenyatta gelijken waren
Een verhitte Mbuvi ging binnen een uur in de tegenaanval en sloeg een aloud Swahili-gezegde in de wind: usishandane na ndovu kunya, utapasuka msamba – een waarschuwing dat je nooit een wedstrijdje poepen moet doen met een olifant omdat jij dan je ingewanden scheurt. Mbuvi had ten onrechte gedacht dat hij en Kenyatta gelijken waren.
In februari sprak Mbuvi tijdens een demonstratie in Machakos. Hij liet Kenyatta’s speech door de luidsprekers horen en noemde de president vervolgens een dronkenlap met wie hij nog marihuana had gerookt. ‘Ik zal zijn naam niet noemen omdat hij me anders laat oppakken of vermoorden, dat is zijn probleem,’ zei Mbuvi. ‘Maar wat mijn vriend er niet bij vertelt is dat hij me heeft aangeraden die zonnebril op te zetten toen we samen marihuana rookten. Hij heeft me geleerd mijn bloeddoorlopen ogen te verbergen achter die bril als we hadden gerookt… van hem heb ik alles geleerd over zonnebrillen, drank en marihuana.’
Mbuvi had in de ogen van de president nu dan toch eindelijk een grens overschreden met zijn umatatu. Hij werd achtenveertig uur later opgepakt en meer dan een maand vastgehouden op verdenking van terrorisme. De openbaar aanklager stelt dat Mbuvi een privéleger heeft dat een bedreiging vormt voor de nationale veiligheid.
Umatatu had gunstig uitgepakt voor Mbuvi, totdat alles ineens anders was. En diegenen die hij had geprobeerd te verslaan – de zakenlieden en de politici van de oude stempel – waren hem te slim af geweest. De matatukoning was geveld.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
