Ook presidentieel paleis en Hooggerechtshof werden bezet
Een donkere dag voor de democratie in Brazilië: aanhangers van de voormalig president Jair Bolsonaro hebben zondag drie van de belangrijkste overheidsgebouwen in de hoofdstad Brasilia bestormd. Ze bezetten enkele uren het parlementsgebouw, het Hooggerechtshof en het presidentieel paleis en moesten worden ontzet door de oproerpolitie. Honderden betogers zijn gearresteerd, tot zover bekend zijn er geen doden gevallen.
Eerder op zondag was aangekondigd dat Bolsonaro-aanhangers, die zich nog steeds niet neerleggen bij de verkiezingswinst van de vorige week geïnstalleerde president Lula, een mars zouden houden in de buurt van de overheidsgebouwen. Al snel braken deze radicale betogers door politiebarricades heen. Oproerpolitie zou op dat moment, volgens Folha de São Paulo, maar weinig tegenstand hebben geboden. Daarna bereikten de aanhangers de gebouwen, waar ze binnendrongen en zware vernielingen aanrichtten.
Volgens Lula deden regionale veiligheidsdiensten te weinig om het geweld te stoppen. Hij is onmiddellijk naar het regeringsdistrict gevlogen en spreekt van een aanval door fascisten. Bolsonaro heeft ook gereageerd, hij zegt het geweld te veroordelen, maar geen rol te hebben gespeeld in de protestbeweging. Beweringen over verkiezingsfraude heeft de oud-president nooit helpen ontkrachten.
In een volgepakt Brasilia is Luiz Inácio (Lula) da Silva zondag geïnstalleerd als de nieuwe president van Brazilië. Honderdduizenden aanhangers van de president waren aanwezig bij de inauguratie, net als tientallen wereldleiders, schrijft het Braziliaanse Folha de São Paolo. De veiligheidsmaatregelen rondom de ceremonie waren extra aangescherpt uit angst voor een mogelijke aanslag op Lula door aanhangers van de vorige president Bolsonaro. Deze aanhangers hebben zich niet neergelegd bij de verkiezingswinst van Lula.
Eén man werd gearresteerd toen hij met een mes en vuurwerk richting de ceremonie liep. Bolsonaro zelf was niet aanwezig: hij had het land twee dagen eerder verlaten, mogelijk omdat zijn juridische onschendbaarheid afliep en hij vervolgd kan worden om zijn aanpak van de coronacrisis. Bij afwezigheid van Bolsonaro waren het onder meer een vertegenwoordiger van de zwarte gemeenschap en een inheems opperhoofd die de presidentiële sjerp aan Lula overhandigden.
In zijn eerste toespraak voor het Braziliaanse Congres, waar bondgenoten van Bolsonaro overigens nog steeds een behoorlijk aantal zetels hebben, zei Lula het land weer te willen verenigen. Hij hamerde op het belang van eenheid en samenwerking, noemde Bolsonaro niet in zijn toespraak maar refereerde wel meerdere malen aan de staat waarin de vorige regering het Zuid-Amerikaanse land heeft achtergelaten.
De nieuw verkozen Braziliaanse president Lula heeft zijn kabinet compleet. Op donderdag werden de laatste van de 37 ministerposten ingevuld, schrijft het Braziliaanse Folha de São Paulo. In het kabinet is plek voor elf vrouwelijke ministers, een record voor het Zuid-Amerikaanse land. Lula wordt op 1 januari beëdigd.
Eén van de ministersposten waar met veel belangstelling naar werd uitgekeken, was die van Milieu, gezien de ontbossing van het Amazoneregenwoud die onder de huidige president Jair Bolsonaro drastisch is toegenomen. Lula heeft op die positie Marina Silva benoemd, een activist die al eerder minister van Milieu was. Onder haar vorige termijn nam het aantal beschermde gebieden in de Amazone flink toe, waardoor de ontbossing afnam.
Verder is er plek voor de voormalige politieke tegenstanders Simone Tebbet en Fernando Haddad, wat handreikingen lijken om eenheid in de nieuwe coalitie te smeden. In het Congres heeft de rechtse oppositie een aanzienlijk aantal zetels, wat betekent dat Lula veel zal moeten samenwerken om wetten door het parlement te krijgen.
Een man werd opgepakt met een explosief en vuurwapens
Autoriteiten in de Braziliaanse hoofdstad Brasilia zijn in de hoogste staat van paraatheid gebracht nu de inauguratie van de nieuw verkozen president Lula nadert. Gewelddadige aanhangers van de huidige president Jair Bolsonaro spreken zich online uit over aanvallen op overheidsgebouwen die dag. Dit weekend werd een man gearresteerd die een bomaanslag wilde plegen nabij de luchthaven van Brasilia.
Volgens persbureau Reuters was de man geïnspireerd door eerdere uitlatingen van Bolsonaro, die had gezegd dat zich wilde aansluiten bij een op handen zijnde staatsgreep tegen Lula en wilde helpen het communisme in het Zuid-Amerikaanse land uit te roeien. Naast en explosief droeg hij drie geweren en vijf pistolen bij zich bij zijn arrestatie.
De man zou zijn explosief hebben gekregen in een van de kampen die Bolsonaro-aanhangers in de nasleep van de verkiezingen hebben opgezet vlak bij overheidsgebouwen. Zij roepen het leger en politie om in te grijpen en Lula af te zetten. Eerder deze maand vielen deze extremistische aanhangers het hoofdkwartier van de federale politie binnen, omdat deze politie een prominente leder van de protestbeweging gearresteerd had.
Aanleiding voor de aanval was de arrestatie van een inheemse man
Brazilië is in de ban van een aanval van aanhanger van de Braziliaanse president Jair Bolsonaro in de hoofdstad Brasilia. Honderden betogers probeerden daar maandag het hoofdkwartier van de federale politie te bestormen, schrijft CNN Brasil, op dezelfde dag dat de verkiezingsoverwinning van Bolsonaro’s rivaal Lula definitief bekrachtigd werd door het federale verkiezingstribunaal.
Nadat honderden aanhangers probeerden het gebouw te bestormen en uiteen werden gedreven door oproerpolitie, die daarbij flitsgranaten en traangas inzette, werden bussen en auto’s in de omgeving in brand gestoken. Het hotel waarin Lula verbleef werd extra beveiligd en wegen in het centrum van Brasilia werden afgesloten.
De directe aanleiding voor de gewelddadigheden van Bolsonaro-aanhanger en inheemse leider Xavante zijn geweest. Hij was een van de prominentste tegenstanders van Lula en riep op tot geweld om de uitslag van de verkiezingen te ondermijnen. In zijn arrestatiebevel, dat door het Hooggerechtshof werd uitgevaardigd, werd gezegd dat hij ‘zijn positie als opperhoofd van het Xavante-volk gebruikt om inheemse en niet-inheemse mensen op te roepen om misdaden te plegen’.
Volgens de president kampten stemmachines met storingen
De partij van de Braziliaanse president Jair Bolsonaro heeft een verzoek ingediend bij de rechtbank om stemmen gedaan op oudere elektronische stemmachines ongeldig te verklaren. Dat meldt CNN Brasil. Volgens de aanklacht is er tijdens de verkiezingen sprake geweest van storingen op deze apparaten waardoor een groot aantal stemmen niet meegeteld zou moeten worden.
Volgens de telling van de partij zou Bolsonaro eigenlijk op 51 procent van de stemmen moeten uitkomen, in plaats van de 49,1 procent waarmee hij de verkiezingen drie weken geleden verloor van zijn rivaal Lula. Dat Bolsonaro de uitslag nu nog aanvecht, is opvallend, aangezien hij de afgelopen weken amper in het openbaar verscheen.
Vlak na de verkiezingsuitslag gaven bondgenoten van Bolsonaro al toe dat Lula gewonnen had en wereldleiders feliciteerden de linkse leider onmiddellijk. Aanhangers van Bolsonaro gingen echter de straat op om te demonstreren tegen de uitslag. Die protesten gaan nog steeds door en zullen door de aanklacht van Bolsonaro hoogstwaarschijnlijk verder aangewakkerd worden.
Aanhangers van Bolsonaro eisen dat het leger ingrijpt na de uitslag
De Braziliaanse strijdkrachten zeggen geen bewijs te hebben gevonden van fraude bij de Braziliaanse presidentsverkiezingen, die werden gewonnen door Lula, zo schrijft persbureau Reuters. Aanhangers van Bolsonaro demonstreren sinds de uitslag in verschillende steden en vragen het leger in te grijpen tegen wat zij grootschalige stembusfraude noemen. In sommige regio’s hebben vrachtwagens wegen geblokkeerd.
Jair Bolsonaro heeft zich sinds zijn nederlaag amper laten zien of horen. De normaal gesproken fervente twitteraar plaatste één keer een filmpje, waarin hij zijn aanhangers toesprak. Hij zei daarin hun woede te begrijpen, maar riep hen op wegblokkades op te heffen. Bondgenoten van Bolsonaro gaven al snel na de uitslag toe dat Lula had gewonnen en wereldleiders waren er snel bij om de winnaar te feliciteren.
Bolsonaro is zelf een oud-legerkapitein en hintte voorafgaand aan de verkiezingen meerdere keren op mogelijk ingrijpen door het leger bij wat hij een ‘corrupt kiessysteem’ noemde. Dat het leger nu zegt dat er geen bewijzen voor fraude zijn, betekent dat er voor zowel Bolsonaro als zijn aanhangers weinig op lijkt te zitten dan de nederlaag te accepteren.
‘Dag in dag uit werd het publieke debat gekaapt door samenzweerderige beweringen, versterkt door sociale media en aangemoedigd door Bolsonaro. We verdeden onze tijd met het publiekelijk weerleggen van de theorie dat vaccins nanobots bevatten of dat, zoals hij zei, het Amazonewoud ‘niet in brand kan vliegen’. Al die energie had kunnen gaan naar het eisen van betere gezondheidszorg of een krachtiger antwoord op klimaatverandering, maar werd in plaats daarvan verbruikt met het bestrijden van walgelijke onzin.’
‘Lula, de crimineel die samen met Braziliaanse bouwbedrijven een gigantische corruptiemachine opzette die Brazilië en bijna heel Latijns-Amerika overspoelde, heeft gewonnen. Net zoals de gekke menigte riep: ‘Laat Barabbas vrij!’, waarop Pilatus een asociaal vrijliet, heeft bijna 51 procent van de Brazi-lianen bewust voor deze misdadiger gekozen. Zeker, Bolsonaro is niet de bijbelse Jezus en ook hij doet verschrikkelijke dingen, maar als Peruaan wilde ik niet dat een man zou winnen die ons zo veel schade heeft berokkend.’
‘Er heerste een alomtegenwoordige angst onder de bevolking dat Bolsonaro – een voormalig legerkapitein – het land naar een dictatuur zou leiden. Bolsonaro – die herhaaldelijk liet doorschemeren dat hij een verkiezingsnederlaag in 2022 niet zou erkennen – benoemde leden van de Braziliaanse strijdkrachten op belangrijke regeringsposten. Dit droeg bij aan Lula’s cam-pagnestrategie om deze verkiezingen niet over hem te laten gaan, maar over de verdediging van democratische instituties.’
Àngels Barceló – presentator van podcast Hoy por Hoy van Cadena Ser
‘De nek-aan-nekrace die was voorspeld, voorafgegaan door een campagne die allesbehalve zuiver kan worden genoemd, eindigde met winst voor Lula. Maar dit resultaat is niet het einde van de strijd, noch het einde van de polarisatie in het land. Integendeel. Het is niet bekend hoe de verslagen Bolsonaro zal reageren. De krappe overwinning van Lula geeft hem allerlei argumenten om te doen wat hij al deed voordat de resultaten bekend waren, namelijk ze preventief in twijfel trekken.’
Lula behaalt niptste overwinning in Braziliaanse geschiedenis
Luiz Inácio Lula da Silva heeft in de verkiezingen van zondag nipt zittend president Jair Bolsonaro verslagen en gaat na de periode 2003-2010 aan een derde termijn beginnen als president van Brazilië. Sinds de terugkeer van de democratie in Brazilië in de jaren tachtig heeft een president nog nooit drie termijnen gediend. ‘Onze meest urgente verplichting is het opnieuw uitbannen van honger,’ zei Lula in zijn overwinningstoespraak in São Paulo. Ook beloofde het Amazonegebied te beschermen en verklaarde hij dat ‘wij één volk zijn’. Er zijn niet ‘twee Braziliës’, citeert Correiro Braziliense.
De kloof tussen de twee kandidaten in de tweede ronde was de kleinste in de geschiedenis, volgens Rio Times. Lula kreeg 50,89 procent van de stemmen en Bolsonaro 49,11 procent. Een verschil van ongeveer 2 miljoen stemmen, met een totaal van 120 miljoen Brazilianen die naar de stembus gingen. Zoals The New York Times opmerkt ‘blijft er bezorgdheid bestaan over de gezondheid van een van ’s werelds grootste democratieën’. Maandenlang heeft Bolsonaro bij voorbaat de uitslag van de verkiezingen in twijfel getrokken. ‘Nu vraagt een deel van het land: zal hij zijn nederlaag accepteren?’ aldus het dagblad. Volgens verschillende Braziliaanse kranten weigerde Bolsonaro, de eerste president die niet werd herkozen, zondag elk bezoek aan huis, ook van zijn familie. Ook heeft hij zijn tegenstander nog niet gefeliciteerd.
‘Brazilië kan weer ademhalen met het einde van het tijdperk-Bolsonaro’
Het Braziliaanse dagblad O Globo verwelkomt de overwinning van Lula: ‘Brazilië kan weer ademhalen met het einde van het tijdperk-Bolsonaro’. Lula staat echter voor een ‘groot aantal uitdagingen’, waarschuwt La Tercera. Het Chileense dagblad noemt de inflatie, de terugkeer op het internationale toneel na het unilateralisme van Bolsonaro en de ontbossing in het Amazonegebied. De Argentijnse krant Clarín herinnert Lula eraan dat sinds zijn twee mandaten in het begin van de jaren 2000 ‘het land niet meer hetzelfde is’. De welvaart in Brazilië is niet meer dezelfde als tien jaar geleden, door hoge schulden en de economische gevolgen van de pandemie.
Ook politiek gezien is de Zuid-Amerikaanse natie veranderd. ‘Ondanks zijn staat van dienst heeft het bolsonarisme zich geconsolideerd als een populaire rechtse optie in een verdeeld land’, merkt Folha de São Paulo op. Bolsonaro ‘heeft Donald Trump altijd als zijn idool gehad’ en de voormalige Amerikaanse president ‘is er zelfs buiten de macht in geslaagd het trumpisme in de VS levend te houden’. Lula kan daarom vijandige oppositie verwachten.
In het buitenland moet de 74-jarige leider juist rekenen op de steun van zijn buren. El País merkt op dat ‘de vijf belangrijkste Latijns-Amerikaanse economieën voor het eerst door links zullen worden geregeerd’. De leiders van Colombia, Mexico, Chili en Argentinië zullen de eerste zijn die Lula’s terugkeer op het wereldtoneel zullen steunen. ‘Deze zondag heeft de coalitie van Lula niet alleen Bolsonaro verslagen, maar ook de leiding genomen in een nog nooit eerder vertoonde regionale alliantie die geen precedent zal kennen‘, benadrukt het Spaanse dagblad.
Lula spreekt zich uit tegen abortus en genderneutrale wc’s
Zowel de Braziliaanse president en als zijn tegenstander in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, Luiz Inácio Lula da Silva, heeft besloten zijn inspanningen te concentreren op het electoraat dat voor elk van hen de meeste weerstand biedt, schrijft El País. Lula hield een grote bijeenkomst met evangelisch christelijke leiders, een groep met een grote voorkeur voor Jair Bolsonaro. Ondertussen is first lady Michelle Bolsonaro begonnen aan een tournee door Brazilië met bijeenkomsten die speciaal bedoeld zijn om vrouwen aan te trekken, een van de groepen die de meeste hekel hebben aan Bolsonaro.
Het charmeoffensief onder conservatieve kiezers van Lula ontlokt de kandidaat ook controversiële uitspraken. Zo heeft de voormalige president zich uitgesproken tegen abortus, een belangrijk thema voor de strenggelovige gemeenschap. ‘Ik ben persoonlijk tegen abortus en ik herinner iedereen eraan dat dit geen zaak is waarover de president van de Republiek beslist, maar het Congres.’
In Brazilië is de ingreep legaal in drie gevallen: verkrachting, risico voor de gezondheid van de moeder en bij foetussen zonder hersenen, over dit laatste heeft het Hooggerechtshof beslist. Van de geschatte één miljoen abortussen die er per jaar worden uitgevoerd zijn er slechts tweeduizend legaal, aldus El País.
De twee Braziliaanse presidentskandidaten maakten elkaar zondag uit voor leugenaar in het eerste debat voor de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. ‘Lula, stop met liegen, een man van uw leeftijd!’ zei de 67-jarige extreemrechtse president in de openingsminuten. ‘U bent de koning van de valse informatie, de koning van de domheid,’ antwoordde Lula (76).
Volgens Folha de São Paulo, die de confrontatie mede organiseerde, viel voormalig president Luiz Inácio Lula da Silva zijn rivaal Jair Bolsonaro vooral aan op zijn ‘incompetentie’ en ‘zijn slechte omgang met de coronapandemie en de economie’. Het huidige staatshoofd stelde op zijn beurt de ‘corruptie’ van de Arbeiderspartij van Lula aan de kaak.
‘Ondanks de harde woorden bleef de sfeer over het algemeen gematigd, waarbij de twee kandidaten hun stem niet verhieven, slechts ironisch glimlachten en zo agressie vermeden’, meldt het dagblad.
Luiz Inácio Lula da Silva en Jair Bolsonaro staan op 30 oktober tegenover elkaar in een tweede ronde, meldt Folha de São Paulo. De linkse ex-president heeft zondag 2 oktober de eerste ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen gewonnen, maar de uiterst rechtse zittende president deed het beter dan verwacht.
‘Radicalisering – aan beide zijden – was het kenmerk van deze presidentsverkiezingen’
Met 99,7 procent van de stemmen geteld, geeft de nationale verkiezingsautoriteit (TSE) op haar website aan, kreeg Lula 48,4 procent van de stemmen tegen 43,3 procent voor Bolsonaro – een hogere score dan het staatshoofd een dag eerder in de peilingen kreeg, merkt de Braziliaanse krant op. Lula, die in opiniepeilingen mijlenver voor lag, werd gezien als ‘de favoriet’ in de verkiezing, waar meer dan 156 miljoen kiezers werden opgeroepen om hun stem uit te brengen, meldt O Dia.
Gezien de ‘politieke polarisatie die de afgelopen jaren in het land is opgetreden’, zal de temperatuur van de campagne de komende vier weken waarschijnlijk weer stijgen, verwacht O Globo. ‘Radicalisering – aan beide zijden – was het kenmerk van deze presidentsverkiezingen, met geweld, agressie en dood’, schrijft O Dia.
Tegenkandidaat Lula staat mijlenver voor in de peilingen
’Een TikTok-video van voetballegende Neymar zou net de boost kunnen zijn die het kamp van Jair Bolsonaro nodig had’, aldus sportdagblad AS. In de video doet de lachende Braziliaan een dansje op een liedje waarin hij oproept om in de eerste stemronde van zondag op de zittende president te stemmen. ‘Stem, stem, en druk op “bevestigen” voor 22, dat is Bolsonaro’, gaat het liedje, een verwijzing naar de elektronische stemmachines van Brazilië.
Dit is niet de eerste keer dat de PSG-spits zijn steun aan de extreemrechtse Bolsonaro betuigt. In 2019 verscheen hij in een video met de Braziliaanse president en Benyamin Netanyahu, toenmalig premier van Israël. Volgens de laatste peilingen heeft tegenkandidaat Lula da Silva 13 punten voorsprong op de zittende president in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen.
Manifest na één dag al meer dan een miljoen keer ondertekend
De Braziliaanse democratie loopt een ‘enorm gevaar’, waarschuwt een manifest dat door meer dan een miljoen burgers is ondertekend. De vrees onder Brazilianen groeit dat president Jair Bolsonaro bij de verkiezingen van oktober weigert een nederlaag te aanvaarden.
De verklaring – die wordt gesteund door belangrijke figuren uit het bedrijfsleven, de politiek, de wetenschap en de kunsten – is verschenen nadat Bolsonaro zijn aanvallen op het Braziliaanse stemsysteem heeft opgevoerd en aanhangers heeft opgeroepen om ‘voor de laatste keer’ de straat op te gaan voor de verkiezingen van 2 oktober, bericht The Guardian.
De vrees is dat Bolsonaro een opstand zal ontketenen om de macht te behouden
Bolsonaro’s optreden heeft de vrees aangewakkerd dat de radicale extreemrechtse populist zijn politieke idool, Donald Trump, zal proberen te evenaren door de verkiezingsuitslag aan te vechten of een 6 januari-achtige opstand te ontketenen in een poging om de macht te behouden.
De brief van 2022 is geïnspireerd op de ‘Brief aan de Brazilianen’ uit 1977, een belangrijk document in de strijd voor democratie in het land, die uiteindelijk leidde tot de afschaffing van de dictatuur in 1985, aldus Folha de São Paulo. In het huidige manifest staat dat de ‘democratische normen’ in het land op het moment ‘enorm gevaar’ lopen. Elke poging om aan te zetten tot geweld of om ‘een breuk met de grondwettelijke orde’ teweeg te brengen zou ‘onaanvaardbaar’ zijn, zo luidt de waarschuwing.
Door de aanwezigheid van mijnbouwbronnen en een overvloed aan vis wordt de Braziliaanse Javari-vallei steeds vaker bedreigd door gewapende stropers die erop uit zijn de rijkdommen te plunderen.
Dit artikel stamt uit 2018; het wordt opnieuw gepubliceerd ter herinnering aan een van de auteurs, Dom Phillips, die in juni 2022 werd vermoord vanwege zijn betrokkenheid bij bedreigde inheemse volken van de Amazone.
Luister dit artikel:
Francisco Lima zit in een houten wachttoren en knipt een zoeklicht aan en uit terwijl hij de donkere rivier afspeurt. Hij kamt het gebied uit op eventuele commerciële vissers die de rivieren plunderen in de Javari-vallei, een afgelegen inheems reservaat aan de Braziliaanse grens met Peru.
Zijn wachttoren biedt uitzicht over de rivieren die uitmonden in dit reservaat, waar zesduizend mensen uit acht verschillende stammen wonen, elk met hun eigen taal en gebruiken. Dit gebied kent de hoogste concentratie van zogenoemde geïsoleerde inheemse groepen ter wereld. Naast de inheemse bevolking mogen alleen geautoriseerde bezoekers het reservaat betreden, maar het 12V-lampje dat de 55-jarige Lima gebruikt kan indringers maar moeilijk tegenhouden.
In het kort
• Illegale vissers en stropers bedreigen het bestaan van de inheemse bevolking in de Javari-vallei.
• Gouddelvers vervuilen de rivieren met kwik. Er wordt gejaagd op beschermde diersoorten, zoals schildpadden.
• Mensen die het reservaat binnendringen, moeten zwaarder worden gestraft, en er is meer geld nodig om het reservaat te beschermen.
‘Er is een kortere route,’ zegt hij, terwijl hij ergens in het halfduister een waterweg aanwijst die om de haven loopt. De haven is in het bezit van Funai, de Braziliaanse overheidsdienst voor de bescherming van de inheemse bevolking. De vissers laten hun kano’s vollopen, zegt Lima, dompelen zich onder en kunnen zo stilletjes de straal van het zoeklicht ontlopen.
Warrige schoonheid
Dit groepje houten hutten dat op palen boven de rivier uitsteekt, is een van de vier Funai-bases in de Javari-vallei. De vallei is een wildernis van dichte bossen, steile ravijnen en kronkelende rivieren, zonder wegen of mobieletelefoonnetwerken – en zonder politie. In de rivieren van Javari liggen anaconda’s en alligators op de loer; slangen, jaguars en schorpioenen zwerven door de bossen, apen krijsen in de bomen. Het is van een weelderige, warrige schoonheid die nog onbezoedeld is door menselijk ingrijpen.
Gedurende meer dan tien jaar nadat het reservaat in 1998 werd opgericht, behoorden de zestien geïsoleerde inheemse stammen tot de best beschermde in Brazilië. Maar vandaag de dag wordt het reservaat op meerdere fronten binnengedrongen, waardoor de geïsoleerde groepen, die met pijl en boog of met blaaspijpen jagen en contact met de moderne samenleving vermijden, gevaar lopen. Contact met buitenstaanders kan dodelijk voor hen zijn, omdat zij geen immuniteit hebben opgebouwd tegen ziekten zoals griep.
‘De kwetsbaarheid van deze volkeren neemt toe. Er is geen effectieve bescherming’
‘De kwetsbaarheid van deze volkeren neemt toe,’ vertelde Beto Marubo, een inheemse leider in Javari, in april aan het Permanente Forum over Inheemse Aangelegenheden van de Verenigde Naties in New York. ‘Er is geen effectieve bescherming.’
Inheemse leiders en medewerkers van Funai zeggen dat de conservatieve regering van president Michel Temer het instituut opzettelijk van middelen berooft, zodat ze de machtige lobby van de agro-industrie tevreden kan stellen. ‘Temer wil een einde maken aan inheemse gebieden,’ zegt João Gomes Kanamari, 49 jaar oud en stamlid van de Kanamari. ‘We hebben veel hout. We hebben veel goud en mijnbouwbronnen.’
Op de Funai-basis in Atalaia do Norte, de stad die het dichtst bij het reservaat ligt, zijn de telefoons afgesloten en werkt het internet niet meer. Contracten voor brandstof en andere goederen worden opgezegd en het gerucht gaat dat de basis binnenkort wordt gesloten. ‘Als je het systeem verzwakt, werkt het niet,’ zegt Bruno Pereira, een medewerker van Funai die met geïsoleerde en voormalig geïsoleerde inheemse mensen in het reservaat werkt.
Schildpadden
Diep in de Javari-vallei kunnen vissers tot een halve ton pirarucu [een zoetwatervis] en zevenhonderd schildpadden vangen op een enkele tocht. Allebei zijn het beschermde diersoorten. Ook jagen ze op het land, waardoor geïsoleerde bevolkingsgroepen worden beroofd van waardevolle voedselbronnen.
In de oostelijke regio’s van het land vervuilen illegale gouddelvers rivieren met kwik. Veeboeren rukken op vanuit het zuiden. In de buurt van de noordelijke grenzen worden drugs getransporteerd over de rivier de Solimões – afgelopen oktober werd na een schietpartij 776 kilo cocaïne in beslag genomen.
De Unie van Inheemse Volken van de Javari-vallei heeft de Noorse regering om financiële steun gevraagd. ‘De invasies reiken tot gebieden waar de geïsoleerde groepen leven,’ zegt Paulo da Silva, de coördinator. ‘Maar onze handen zijn gebonden, we kunnen er niets tegen doen.’
Op uitnodiging van zijn organisatie reisden verslaggevers van The Guardian met een Funai-team en inheemse bewoners in een open boot naar dorpen diep in Javari. Daarna trokken ze het bos in om de bewegingen van een geïsoleerde groep te volgen – wat neerkwam op een reis van zo’n 1020 kilometer. Het team onderzocht meldingen door de Marubo, die dicht bij het kleine, afgelegen gehucht São Joaquim een geïsoleerde stam hadden gezien.
‘Ze weten niet dat Funai en vissers verschillende groepen mensen zijn – voor hen is het één pot nat’
Net buiten het reservaat vestigt Bruno Pereira, die de expeditie leidt, de aandacht op een ploeg commerciële vissers. Drie houten boten en een groep kano’s liggen afgemeerd in het water naast een groen, cirkelvormig net om pasgeboren arowana’s [vissen] mee te vangen, die als huisdier worden verhandeld.
Vissers bedreigen de Korubo-stam, die diep in het reservaat woont, in het dorpje Vuku Maë aan de rivier. Naakt, ingesmeerd met het rode sap van urucumzaden of gekleed in kleine flarden stof zitten ze op boomstammen onder een rieten dak, terwijl om hen heen kinderen en kleine aapjes rondscharrelen. Ze vertellen dat het aantal invallen toeneemt. Die ochtend nog hebben vier vissers boven de hoofden van drie Korubo-kinderen waarschuwingsschoten gelost om ze weg te jagen. ‘We maken ons veel zorgen over hoe we kunnen vissen,’ zegt Txitxopi, een dorpshoofd. ‘We zijn bang.’
Xuxu Korubo weet hoe kwetsbaar geïsoleerde inheemse mensen zijn: zelf leefde hij in het wild in het bos tot 2015, toen er contact ontstond met zijn groep. ‘Er waren veel gevechten met vissers,’ zegt Xuxu. Hij maakt zich zorgen om zijn drie broers, die nog steeds in het bos wonen met een andere geïsoleerde groep. ‘Ze weten niet dat Funai en vissers verschillende groepen mensen zijn – voor hen is het één pot nat.’
Patrouilles
De bossen van Javari krioelden voorheen van de houtkappers en kolonisten, maar buitenstaanders werden verdreven toen het gebied in 1998 een inheems reservaat werd. Internationaal geld maakte het voor Funai mogelijk om regelmatig patrouilles uit te voeren, maar die zijn grotendeels stopgezet.
Afgelopen december nam een Funai-team zevenhonderd schildpadden en een halve ton pirarucu van een vissersploeg in beslag. Dat was mogelijk door de samenwerking met de plaatselijke politie – een uitzonderlijke gebeurtenis. Maar terwijl ze de vangst in beslag namen, voeren er alweer andere visserskano’s voorbij, zegt Gustavo de Souza, de plaatselijke coördinator van Funai. Het ontbreekt hem aan personeel en middelen om het gebied te bewaken, vertelt hij. Enkele maanden geleden werd een Funai-team beschoten door een andere groep vissers. Medewerkers van het instituut zijn doorgaans niet gewapend en er zijn geen duidelijke regels opgesteld om eventuele arrestaties te verrichten. ‘Het is gevaarlijk om achter vissers of jagers aan te gaan die gewapend zijn en werken in teams van zes,’ zegt De Souza.
De budgetten van Funai slonken al voordat president Temer in 2016 aantrad. Hij decimeerde wat er nog van over was en zette de afbakening van nieuwe reservaten stop. Het budget waarmee Funai het inheemse land, dat 13 procent van het Braziliaanse grondgebied beslaat, moet beschermen en nieuwe gebieden moet afbakenen, bedroeg vorig jaar slechts 3,8 miljoen Britse pond, minder dan een derde van wat er in 2013 voor was uitgetrokken. Daarvan was slechts 380.000 pond opzijgezet voor de bescherming van de Javari-vallei. Daartegenover gaf Brazilië in 2017 60 miljoen pond uit aan huisvestingstoelagen voor goedbetaalde rechters, zelfs voor rechters in het bezit van een eigen huis. ‘Er is een politieke groep in Brazilië die Funai wil verzwakken,’ zegt De Souza, ‘om deze gebieden makkelijker te kunnen uitbuiten.’
Veel vis
Er is weinig begrip voor dergelijke zorgen in Atalaia do Norte. Volgens Roberto da Costa, 47 jaar en voorzitter van de plaatselijke vissersvereniging, komt dat doordat het reservaat te groot is. ‘Het is veel land voor weinig inheemse mensen,’ zegt hij, en hij voegt eraan toe dat de visserij een van de weinige inkomstenbronnen is in deze verarmde regio. ‘Soms betreden [de vissers] het land van de inheemse bevolking omdat ze wel moeten, omdat het nodig is voor hun familie,’ zegt hij. ‘Er zit daar veel vis.’
Op de vismarkt in Leticia, net over de Colombiaanse grens, verkopen marktkramers openlijk pirarucu. Ze zeggen erbij dat de vis uit Brazilië komt, waar die legaal alleen in kwekerijen gevangen mag worden, en geven het mobiele nummer van een man die levende baby-arowana’s te koop aanbiedt voor 50 Britse pence per stuk. Een mannetjesvis kan er wel tweehonderd in zijn bek houden.
‘Veel vissers vallen binnen en nemen onze rijkdommen mee’
Op een bijeenkomst in het houten schoolgebouw van het dorp Rio Novo, diep in het reservaat, spreken Marubo-bewoners hun woede en frustratie uit over het falen van het instituut om te voorkomen dat vissers hun gebied binnendringen. Ook uiten ze hun zorgen over in isolatie wonende ‘familieleden’, zoals ze hen noemen. ‘Veel vissers vallen binnen en nemen onze rijkdommen mee,’ aldus Alderney Marubo van 45, de dorpsonderwijzer. ‘We willen toezicht houden op onze eigen rivieren.’ Zijn broer Daniel, 50 jaar en werkzaam bij de kliniek, vraagt om die reden om een boot met buitenboordmotor. ‘Het is ons land,’ zegt hij.
Volgens Bruno Pereira zouden inheemse bewoners die over gps beschikken en geschoold zijn in landbeheer veel meer kunnen doen – zoals ook gebeurt in andere Amazonestaten als Pará, waar leden van de Munduruku-stam hun eigen land in kaart hebben gebracht om druk uit te oefenen op een vastgelopen demarcatieproces. ‘We moeten hun meer macht geven,’ aldus Pereira. Hij is voorstander van meer samenwerking tussen Funai, de politie en het Braziliaanse milieu-instituut. Ook wil hij zwaardere straffen zien voor mensen die het reservaat binnendringen, en meer geld om het reservaat te beschermen.
Paulo da Silva van de Unie van Inheemse Volken zegt dat de mensen van de Javari-vallei een actievere rol moeten gaan spelen in het beheer van hun eigen gebied. Hij vertelt dat 36 inheemse bewoners onlangs een tiendaagse workshop van een non-profitorganisatie hebben bijgewoond. Daar leerden ze hoe ze gps en andere cartografische instrumenten kunnen gebruiken en hoorden ze ook hoe inheemse bewoners uit andere gebieden hun land bewaken. Dat was, aldus Da Silva, alvast een begin.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
