Na jaren van voorspoed zit de klad in de Chinese economie. Lagere over heden en particuliere bedrijven gaan gebukt onder schulden. Zelfs staatsbedrijven moeten zich zorgen gaan maken, want de regering lijkt haar handen van ze af te trekken.
In 2015 heeft de Chinese economie een ‘stabiele groei’ van 6,9 procent gerealiseerd, tegen 7,3 procent in 2014. Maar de noodzaak tot hervorming blijft stijgen. In 2014 stonden de fabrieken in het kustgebied onder druk, die een voor een hun deuren sloten; nu voelt iedereen het in zijn portemonnee.
In 2016 zal de Chinese economie, die wordt uitgehold door haar schuldenlast, absoluut manieren moeten zien te vinden om de kredietcrisis beter te beteugelen, de financiële risico’s te beperken, de investeringen rendabel te maken en ondertussen de onverkochte voorraden te slijten. Gezien de omvang van de problemen zal China daar niet altijd in slagen. Toch zal het alle vragen moeten beantwoorden.
Het jaar 2015 stond vooral in het teken van de moeizame schuldaflossing. De torenhoge schulden die door het bedrijfsleven zijn aangegaan, en die hebben geresulteerd in de sluiting van tal van verwerkingsbedrijven in het kustgebied die insolvent waren geworden door de financiële crisis, raken nu ook een betrekkelijk groot aantal staatsbedrijven. In maart 2014 had de betalingsachterstand van Chaori, een fabriek van zonnepanelen die de rente over zijn schulden niet meer kon opbrengen, de markt al heimelijk verontrust.
In april maakte Baoding Tianwei, een producent van elektrische apparatuur, op zijn beurt bekend de jaarlijkse rente over zijn obligatieleningen niet te kunnen voldoen. Dit was nog nooit voorgekomen bij een staatslening, en het incident werd dan ook als bijzonder symbolisch beschouwd: nu bleken ook staatsbedrijven wanbetalers te kunnen zijn.
Na de instorting van de internationale grondstoffenprijzen in het vierde trimester moest Hidili International Development Limited op 3 november bekendmaken dat het zijn schulden niet kon voldoen. Hidili, een op de Kaaimaneilanden geregistreerd exploratiebedrijf met een beursnotering in Hongkong, heeft talrijke filialen in China.
Kettingreactie
Volgens Li Weijie, analist bij de China Securities Company, ‘kunnen de problemen bij Hidili een kettingreactie uitlokken in de reële Chinese economie, waar het aandeel van dubieuze vorderingen toeneemt. Talrijke midden- en kleinbedrijven die gelieerd zijn met Hidili riskeren een faillissement.’
De schuldproblemen in de olie- en gassector weerspiegelen in het klein de problemen van het hele Chinese bedrijfsleven. Volgens de laatste gegevens van het Chinese ministerie van Financiën zijn de winsten van de staatsbedrijven in een jaar met 9,5 procent gedaald. In de eerste elf maanden van 2015 hebben de staatsbedrijven op het gebied van olie, petrochemie en bouwmaterialen hun winsten zien inzakken, terwijl de staal-, steenkool- en non-ferrometaalsector zelfs verliesgevend waren. Er is dus goede reden om aan te nemen dat een aantal daarvan als ‘zombiebedrijven’ moet worden beschouwd, die op sterven na dood zijn. Volgens econoom Stephen Green hebben de Chinese bedrijven met een te hoge schuldenlast twee opties: of ze worden failliet verklaard op verzoek van hun crediteuren, of ze blijven doordraaien en halen zich nog meer schulden op de hals, wat ten koste zal gaan van de financiële gezondheid van hun geldverstrekkers. Het is duidelijk dat een groot aantal staatsbedrijven tot de tweede categorie behoort.
Sinds het jaar 2000 is de schuldenlast met ongeveer 50 procent toegenomen
De centrale regering aarzelt niet meer om met de beschuldigende vinger naar deze zombiebedrijven te wijzen, evenals naar degene die kampen met productionele overcapaciteit; op deze laatste categorie is de ‘structurele hervorming van het aanbod’ gericht die momenteel in gang wordt gezet. In het geval van de zombiebedrijven die de hervorming van de economische structuur in de weg staan neigt men naar liquidatie of herstructurering. Dat is eveneens een onmisbare fase in de hervorming van de staatsbedrijven, een onderwerp dat sinds de jaren negentig tot op het bot is afgekloven.
Desondanks is het risico bij de lagere overheden in 2015 nog groter geworden, wat het ministerie van Financiën ertoe heeft gedwongen hun schuldenlast ter waarde van 3 biljoen yuan [ongeveer 420 miljard euro] te saneren, voornamelijk door middel van herschikking. Als de schulden zo hoog oplopen kan er dus te veel geld uit het financiële systeem worden gehaald, en dat wordt zeer duur betaald. Dat geldt zowel voor bedrijven als lagere overheden.
Maar als de lagere overheden zich eruit kunnen redden door middel van schuldoverdracht (aan de centrale overheid) en als de staatsbedrijven geherstructureerd of onder curatele gesteld kunnen worden, dan kan men zich afvragen wat er met particuliere bedrijven met te hoge schulden gebeurt.
Die moeten zich helemaal zelf redden, aldus een bron uit de bankwereld. Ze hebben de situatie de afgelopen twee jaar lijdzaam moeten ondergaan. Volgens Liu Yuanchun van de Volksuniversiteit van Beijing moeten ze wachten tot de huidige ‘chirurgische ingreep’ is voltooid voordat hun problemen langzaam maar zeker kunnen worden opgelost. Ze maken dus moeilijke tijden door. In 2016 kunnen ze het nog zwaarder te verduren krijgen en zal het hele financiële systeem worden bedreigd, aldus Li Xunlei, hoofdeconoom van Haitong Securities.
De tweede grote vraag waarvoor de Chinese economie zich gesteld ziet, is hoe het krediet kan worden beteugeld. Sinds het jaar 2000 is de schuldenlast met ongeveer 50 procent toegenomen. Daardoor worden de bedrijfswinsten en de openbare financiën uitgehold en gaat geld verloren dat anders aan nieuwe investeringen had kunnen worden besteed.
Volgens een Amerikaanse studie uit 2015 zou het financiële risico van China overigens het gevolg zijn van de enorme schuldenlast van de staatsbedrijven, die geschat wordt op 78 biljoen yuan [ongeveer 11 biljoen euro]. Het goedkoopste geld leen je bij de bank. Maar om te kunnen lenen moet je garanties bieden, liefst van de kant van de staat. Om die reden worden de meeste bankleningen aan staatsbedrijven verstrekt en moeten de midden- en kleinbedrijven andere, kostbaardere kanalen aanboren, zoals schaduwbanken, die wat duurder zijn maar relatief betrouwbaar. Een laatste mogelijkheid is privékrediet, dat het kostbaarst en gevaarlijkst is.
Het ontstaan van deze min of meer occulte kanalen na de financiële crisis van 2008 heeft gevolgen gehad die tot dan toe onbekend waren: het massaal afsluiten van leningen door lagere overheden, een sterke toename van de particuliere leningen en de opkomst van een systeem van schaduwbanken dat het krediet huizenhoog heeft opgedreven.
Een specialist uit de financiële sector vat de situatie als volgt samen: waar het aanvankelijk de bedrijven waren die een beroep deden op de banken, zijn de plaatselijke bankfilialen al heel snel bedrijven gaan benaderen om ze leningen aan te smeren en hebben ze geprobeerd hun uitstaande tegoeden bij trustmaatschappijen onder te brengen.
Virtuele economie
Toen in 2011 de crisis in de particuliere leningensector uitbrak, zijn talloze privéondernemingen verdwenen. Dit valt voornamelijk te verklaren uit de aanscherping van het monetaire beleid in 2010 en het feit dat het privékapitaal de reële economie verruilde voor de onroerendgoedmarkt en de virtuele economie.
Uiteindelijk zijn ook de leningen aan staatsbedrijven riskant geworden. Tussen eind 2010 en 2013 is de schuld van lagere overheden met 63 procent toegenomen, die op hun beurt minder bereid zijn geworden om garant te staan voor bedrijven. Tel daar de lagere groei bij op, en je begrijpt waarom de staatsbedrijven steeds minder in staat zijn hun verplichtingen na te komen. De financiële sector heeft alleen maar de positieve kant van de zaak gezien.
Volgens Liu Yuanchun zijn de uitstekende resultaten van de financiële wereld niet zozeer te verklaren uit de structurele hervormingen en de verandering van de economische dynamiek (de concentratie op de binnenlandse vraag die sinds enkele jaren wordt aanbevolen), maar eerder uit het vermoedelijke wegsluizen van bepaalde winsten van de reële economie. Een onderzoek uit 2014 naar de winsten van beursgenoteerde Chinese bedrijven toont aan dat meer dan de helft voor rekening van de financiële sector komt. Terwijl het netto resultaat van de industrie maar met 3 procent toenam, steeg dat van de bancaire sector naar meer dan 9 procent; in het eerste semester van 2015 is de toegevoegde waarde van de industrie met maar 6 procent gestegen, en die van de gehele financiële sector met 17,41 procent.
‘Voor een wereldwijde economische opleving moeten de dienstensector en de financiële sector gelijke tred houden met de reële economie,’ onderstreept Liu Yuanchun.
Op dit moment zijn de banken gedwongen voorzorgsmaatregelen te treffen. Meer dan 2 procent van hen zou niet aan zijn financiële verplichtingen kunnen voldoen vanwege het toenemende aantal dubieuze vorderingen. Halverwege 2014 verwachtte de Industriële Bank 25 à 40 procent te moeten afschrijven op zijn onroerendgoedportefeuille ten opzichte van 2013. Na de financiële crisis heeft men inderdaad in talloze regio’s aankopen goedgekeurd zonder eigen inbreng, maar vanaf 2013 dalen de onroerendgoedprijzen en is de economie duidelijk gaan haperen.
CONTEXT 1: INVLOED POLITIEK
#In Beijing worden economische beslissingen sterk beïnvloed door politieke factoren. De leiders van de Communistische Partij vrezen dat een hervorming hun legitimiteit ter discussie kan stellen. Bovendien heeft president Xi Jinping het laatste woord, en hij maakt zich zorgen over de plaats van China in de wereld. Ten slotte laten de hervormingen die bij de komst van Xi in 2012 werden aangekondigd lang op zich wachten. Veel rijke Chinezen emigreren. Het aantal stakingen is tussen 2014 en 2015 verdubbeld. Dit alles zal de manier beïnvloeden waarop Beijing zijn economie weer op poten hoopt te zetten.#
De derde grote vraag waarvoor de Chinese economie zich gesteld ziet, is hoe gecontroleerd kan worden of er sprake is van productionele overcapaciteit. Li Xunlei heeft kortgeleden gerapporteerd wat een provinciale bestuurder hem meldde over de ‘structurele hervorming van het aanbod’ (die centraal staat in het beleid van de regering). Deze is zo lang uitgesteld dat er in feite sprake is van een ‘structurele verandering’, aldus de bestuurder. Daar ben ik het mee eens, schreef Li, want het verbeteren van het aanbod, het verhogen van de productiviteit en het beter aanwenden van human resources, kapitaal en techniek voor het bbp vereist een herstructurering.
De economische situatie wordt steeds complexer: structurele problemen, productionele overcapaciteit, financiële risico’s, ongunstige markttendensen, dalende indicatoren… China heeft sinds 2008 afscheid moeten nemen van een groei van meer dan 10 procent en is in 2015 bij een nieuw keerpunt aangeland, een groei van minder dan 7 procent. Maar tijdens deze bewogen periode zijn de investeringen altijd een heel belangrijke motor geweest om tegenwicht te bieden aan neerwaartse druk.
Toen de regering in 2008 een groot
stimuleringspakket ter waarde van 4 biljoen yuan lanceerde, ging al het geld naar onroerend goed; nu gaat het naar stedelijke infrastructuur, zoals ondergrondse drinkwater- en rioolnetten. Deze verandering van oriëntatie zegt veel over de onvervangbare rol
van publieke investeringen als economische stabilisator, ook al zijn die momenteel op consumptie gericht.
Sociale huisvesting
Om een halt toe te roepen aan de overproductie en de markt weer gezond te maken, zijn talloze aanpassingen binnen de bedrijven vereist. Volgens Guan Qingyou, hoofd van de financiële redactie van deze krant, moet eerst worden bezien hoe de faillissementswet kan worden toegepast (die dateert uit 2007 maar weinig wordt gebruikt), met aandacht voor de begeleiding van het personeel en de liquidatie van activa. Fusies van staatsbedrijven moeten worden bevorderd volgens technische of ecologische maatstaven.
Ook pleit de econoom voor intensivering van de pogingen om onverkocht onroerend goed van de hand te doen door het financieren van sociale huisvesting voor minderbedeelde stedelingen en plattelandsbewoners. Daarnaast stelt hij voor om programma’s te ontwikkelen voor de vestiging van bejaardenhuizen en toeristencentra.
Over de manieren waarop de situatie weer gezond kan worden gemaakt wordt veel gediscussieerd. Maar volgens Guan Qingyou moet er eerst van hogerhand een duidelijker plan worden ontwikkeld om de reële economie op een inventievere manier te herstructureren.
Auteur: Li Xiaodan
Vertaler: Peter Bergsma
Jingji Guancha Bao
China | dagblad | oplage 400.000
‘Economic Information Daily’, opgericht door het officiële agentschap Xinhua, besteedt aandacht aan structurele problemen die worden veroorzaakt door het hervormingsbeleid en de economische ontwikkeling van het land.
CONTEXT 2: CONSUMPTIE
In Beijing worden economische beslissingen sterk beïnvloed door politieke factoren. De leiders van de Communistische Partij vrezen dat een hervorming hun legitimiteit ter discussie kan stellen. Bovendien heeft president Xi Jinping het laatste woord, en hij maakt zich zorgen over de plaats van China in de wereld. Ten slotte laten de hervormingen die bij de komst van Xi in 2012 werden aangekondigd lang op zich wachten. Veel rijke Chinezen emigreren. Het aantal stakingen is tussen 2014 en 2015 verdubbeld. Dit alles zal de manier beïnvloeden waarop Beijing zijn economie weer op poten hoopt te zetten.
CONTEXT 3: MINDER KOLEN EN STAAL
100 à 150 miljoen ton ruwstaal minder
Dat doel formuleerde premier Li Keqiang op 22 januari om de overcapaciteit te verminderen. Met 803 miljoen ton is de staalproductie in 2015 voor het eerst sinds 1981 gedaald, volgens de economische site Caijing Wang.
Het equivalent van 4,24 miljard ton steenkool
Dat is de hoeveelheid energie die in 2015 door China is verbruikt, een daling van 0,5 procent. De steenkoolconsumptie zou met 3,8 procent zijn gedaald.
CONTEXT 4: CHRONOLOGIE
2008 november De financiële crisis spaart ook China niet. Het land kondigt een stimuleringspakket van 4 biljoen yuan (ongeveer 550 miljard euro) aan.
2009 Vanaf dit jaar worden honderden fabrieken gesloten en komen miljoenen gastarbeiders op straat te staan.
2014 China sticht de Aziatische Investeringsbank voor infrastructuur om tegenwicht te bieden aan het IMF en de Wereldbank.
2015 augustus Beijing devalueert de yuan binnen een week met bijna 5 procent. Op 24 augustus keldert de beurs met 8,47 procent. De wereldmarkt siddert.
2016
7 januari Voor de tweede keer binnen vier dagen keldert de beurs van Shanghai met 7 procent en wordt de handel in aandelen bevroren. Achtste devaluatie van de yuan sinds augustus (- 0,51 procent).
19 januari De regering maakt bekend dat het bbp in 2015 met 6,9 procent is gestegen.
26 januari Wang Baoan, chef van het Chinese Bureau voor de Statistiek – en verantwoordelijk voor de economische indicatoren van het land – wordt beschuldigd van corruptie.
CONTEXT 5: GRILLIG WISSELKOERSBELEID
De afgelopen zes maanden hebben investeerders zich verbaasd over het grillige Chinese wisselkoersbeleid, aldus The Wall Street Journal. Eerst was er in augustus een plotselinge devaluatie van de yuan en de aankondiging dat de spilkoers voortaan elke ochtend zou worden bepaald aan de hand van de slotkoers van de vorige dag. Daarna verankerde de Chinese bank de yuan niet langer alleen aan de dollar, maar ook aan andere deviezen. En op 7 januari werd de munt opnieuw gedevalueerd. ‘De fluctuaties van de yuan zijn het gevolg van marktschommelingen en hebben niets met devaluatie te maken,’ verzekerde de Chinese vicepresident Li Yuanchao. Maar de Financial Times schrijft: ‘De Chinese leiders mogen dan expliciet ontkennen dat ze aansturen op een sterke devaluatie, ze leggen niet uit hoe ze de koers willen stabiliseren terwijl er een grote kapitaalvlucht plaatsvindt en de economie stagneert. Door de strijd tegen corruptie en de zwakke plaatselijke investeringsmogelijkheden sluizen veel Chinezen hun geld het land uit. En deze tendens wordt versterkt door de vrees voor devaluatie.’
Een renteverhoging om Chinezen in hun eigen land te laten investeren zou de economische groei alleen maar meer afremmen. De yuan nog verder laten dalen zou een enorme schok betekenen voor de wereldeconomie
Resultaat: vorig jaar noteerde het land een netto kapitaalvlucht van meer dan 676 miljard dollar. Om zijn munt te steunen heeft de Chinese centrale bank zijn valutareserve voor bijna 700 miljard dollar moeten aanspreken. En ook al blijft er dan nog 3,3 biljoen dollar over, het is veel geld. Wat kan Beiijng doen? ‘Er zijn weinig aantrekkelijke opties’, erkent de Financial Times. Een renteverhoging om Chinezen in hun eigen land te laten investeren zou de economische groei alleen maar meer afremmen. De yuan nog verder laten dalen zou een enorme schok betekenen voor de wereldeconomie. Dus rest er maar één mogelijkheid: ‘Een strenger toezicht op de kapitaalmarkt totdat de situatie verbetert.’ Het probleem is dat China daarmee zou terugkomen op zijn recente liberalisering van de economie, die ertoe heeft geleid dat het IMF de yuan eind november heeft opgenomen in het exclusieve mandje van internationale valuta die de zogenoemde special drawing rights (SDR) vertegenwoordigen, een soort virtuele reservemunt. ‘Dat zou zeker gezichtsverlies voor China betekenen. Maar het zou daarmee wel de tijd krijgen om zijn financiële instellingen voor te bereiden op de vluchtigheid van de geldmarkt,’ concludeert The Economist.
(Lambiek Berends)
