Niets zal Israël ervan weerhouden om door te gaan met de oorlog tegen Hamas, ook ‘internationale druk’ niet, verklaarde premier Benyamin Netanyahu in een video die op woensdag op het sociale netwerk X werd geplaatst. Zijn opmerkingen komen een dag nadat de Algemene Vergadering van de VN een niet-bindende resolutie aannam waarin een staakt-het-vuren werd geëist, merkt de BBC op.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Israël ‘zal doorgaan tot het einde, tot de overwinning, tot de eliminatie van Hamas’, zei hij, terwijl hij soldaten toesprak op een militaire basis in het zuiden van Israël. Op woensdag uitte de Amerikaanse president Joe Biden ‘zijn sterkste kritiek op het Israëlische leiderschap tot nu toe’ en zei dat het land internationale steun begon te verliezen na de ‘willekeurige bombardementen’ op Gaza, aldus de Britse zender.
De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken heeft hieraan toegevoegd dat het land de oorlog in Gaza zal voortzetten ‘met of zonder internationale steun’. Een staakt-het-vuren in dit stadium van het conflict zou ‘een geschenk’ zijn aan Hamas en Hamas in staat stellen om terug te keren, waarschuwde Eli Cohen.
Benjamin Netanyahu werd voor het eerst premier in 1996 en heeft het land sindsdien steeds verder naar rechts gestuurd. Veel Israëliërs zijn het erover eens dat zijn politieke dagen zijn geteld – maar het is de vraag of de koers die hij heeft ingezet nog zal gaan veranderen.
Het bloedbad van 7 oktober door Hamas had niet mogelijk moeten zijn. Zeker niet met premier Benjamin Netanyahu aan het roer. Hij was, zoals zijn aanhangers het uitdrukten, ‘Mister Security’. Hij zei herinnerd te willen worden als ‘de beschermer van Israël’. Hij pochte dat Israël nooit een meer vreedzame en meer welvarende tijd heeft gekend dan gedurende de ruwweg zestien jaar dat hij aan de macht is. Onder zijn opeenvolgende regeringen installeerde Israël het Iron Dome-systeem om raketten uit de Gazastrook te onderscheppen en bouwde het langs de grens met Gaza à 1,1 miljard dollar een hek met een lengte van bijna 65 kilometer, uitgerust met ondergrondse sensoren, op afstand bestuurbare wapens en een uitgebreid camerasysteem. Het succes van Netanyahu’s visie op Fort Israël moest blijken uit de mate van onzichtbaarheid van de Palestijnen en hun lijden, beschouwd vanuit een comfortabele stoel in een café in Tel Aviv.
Maar de relatieve rust van het afgelopen anderhalve decennium was gebouwd op een reeks illusies: dat de Palestijnen en hun vrijheidsstreven verborgen konden blijven achter betonnen barrières en genegeerd konden worden; dat elke vorm verzet die nog bestond in bedwang kon worden gehouden door een combinatie van technologie en overweldigende vuurkracht; dat de wereld, en vooral de soennitische Arabische staten, zo moe waren geworden van de Palestijnse kwestie dat deze van de mondiale agenda kon worden gehaald, zodat Israëlische regeringen konden doen wat ze wilden zonder daar al te veel gevolgen van te ondervinden.
De aanval van 7 oktober heeft al deze veronderstellingen aan diggelen geslagen. Hamas-schutters op motoren en achter op pick-uptrucks omzeilden de ‘slimme’ barrière die meer kostte dan het bbp van Grenada. Het Israëlische leger leek bijna aan de grond genageld en was meer dan 48 uur niet in staat om de controle over sommige steden en kibboetsen te heroveren. Elk aspect van Netanyahu’s project stortte in op de zaterdagochtend die de Israëliërss ‘de zwarte sjabbat’ zijn gaan noemen.
De opeenvolgende Netanyahu-regeringen hebben de Israëliërss niet meer veiligheid gebracht. In plaats daarvan hebben ze hen kwetsbaar gemaakt voor aanvallen zoals die van Hamas. Netanyahu heeft voor Israël geen weg uitgestippeld naar onafhankelijkheid van de Verenigde Staten. Onder zijn leiding werd Israël net zo afhankelijk van zijn Amerikaanse geldschieter als tijdens de enige vergelijkbare ramp in de Israëlische geschiedenis, de Jom Kippoer-oorlog van 1973. Netanyahu beloofde de staat te stroomlijnen en de overheid efficiënter te maken. Daarentegen is de Israëlische bureaucratie uitgehold, zijn de sociale diensten slecht gefinancierd en leveren ze amper.
En toch, ook al is van Netanyahu’s visie voor Israël weinig heel gelaten, er staat geen duidelijke opvolger klaar om met die visie te breken. Het zal wellicht moeilijk zijn om het afgebakende pad dat Netanyahu heeft uitgezet, te verlaten. De huidige crisis kan weleens het einde betekenen van Netanyahu’s politieke carrière. Evengoed kan Israël gevangen blijken te zitten in de omstandigheden die hij heeft gecreëerd, tot lang na zijn vertrek.
Brutaal gezicht
Op een donkere oktoberavond in 1995 staat Netanyahu op een balkon dat uitkijkt over het Zionplein in Jeruzalem. Een spandoek met de tekst ‘Dood aan de Arabieren’ is voor hem uitgerold. Een opgewonden menigte van tienduizenden mensen staat onder hem. Yitzhak Rabin, de toenmalige premier, had aangedrongen op besprekingen voor een regeling met de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO) en dit protest is georganiseerd door rechtse tegenstanders van de Oslo-akkoorden. Netanyahu is op dat moment de 46-jarige gekozen leider van Israëls rechtse partij Likoed. Hij wordt alom gezien als een brutaal nieuw gezicht in een vermoeide politieke wereld die nog steeds wordt gedomineerd door veteranen uit de tijd van de oprichting van Israël.
Netanyahu is een ervaren politicus en heeft zijn politieke toekomst op het spel gezet door zich te verzetten tegen het vredesproces van Oslo. De zomer voor de verkiezingen had hij zich aangesloten bij een demonstratie met een nagebootste begrafenisstoet voor Rabin, compleet met doodskist en strop, waarbij demonstranten ‘Dood aan Rabin’ scandeerden. Op die oktoberavond zwaaien demonstranten in de straten van Jeruzalem met borden die Rabin tot verrader bestempelen. Ze dragen foto’s van hem in SS-uniform of gehuld in de keffiyeh van PLO-voorzitter Yasser Arafat. Ze roepen ‘met bloed en vuur zullen we Rabin verdrijven’ en, opnieuw, ‘Dood aan Rabin’.
Een maand later schiet een religieus-nationalistische rechtenstudent genaamd Yigal Amir twee kogels in de rug van Rabin, waaraan hij overlijdt. De visie van een territoriaal compromis die Rabin vertegenwoordigde, wordt daarmee ook om zeep geholpen. Buiten het ziekenhuis waar de dood van Rabin wordt aangekondigd, scandeert een menigte aanhangers van de premier: ‘Bibi [de bijnaam van Netanyahu] is een moordenaar!’ Natuurlijk was het Amir die de trekker overhaalde. Maar Netanyahu is een van de prominente figuren die de sfeer van geweld hebben aangewakkerd waarin Amir zijn daad verrichtte.
In 1996 schrijft Shimon Peres – de partijleider van Labor en opvolger van Rabin – verkiezingen uit in de hoop opnieuw een mandaat van de bevolking te krijgen voor het vredesproces van Oslo. Volgens peilingen is het een veilige gok. In de nasleep van de moord op Rabin is Netanyahu’s populariteit tanende. Maar na een reeks zelfmoordaanslagen in de maanden voor de verkiezingen in mei keren zijn kansen. Tegen Peres hamert hij op de gevaren van een territoriaal compromis, hij zet zijn gematigde tegenstander neer als zwak en waarschuwt dat Peres ‘Jeruzalem zal verdelen’. Met een krappe marge van minder dan 1 procent van de stemmen zorgt Netanyahu voor een verrassende ommekeer. Hij wordt de jongste premier in de geschiedenis van Israël.
Terwijl veel van zijn aanhangers religieuze traditionalisten zijn, is hij streng seculier en leeft hij niet eens koosjer
Zijn eerste termijn van drie jaar is geen succes, maar laten al veel zien van zijn aanpak. De regering-Clinton zet Netanyahu onder druk om de vredesonderhandelingen verder te helpen, maar hij houdt de Amerikanen aan het lijntje. Hij zegt alleen het absolute minimum toe dat nodig is om het proces levend te houden, terwijl hij er alles aan doet om een akkoord over de definitieve status op de lange termijn te voorkomen. In de ogen van zijn rechtse critici breekt Netanyahu niet resoluut genoeg met de tweestatenoplossing. De beste manier om een Palestijnse staat te voorkomen, vindt hij, is om dat in stilte te doen, zonder de ophef die formele annexatie of directe afwijzing van het door de VS geleide vredesproces met zich mee zou brengen.
Netanyahu is geen conventionele ideoloog. Zijn verzet tegen een tweestatenoplossing komt niet voort uit een messiaanse overtuiging of uit bijbelse inspiratie. Terwijl veel van zijn aanhangers religieuze traditionalisten zijn, is hij streng seculier en leeft hij niet eens koosjer. In plaats daarvan wordt zijn wereldbeeld gevormd door diep pessimisme. ‘Op de vraag of we voor altijd moeten leven met het zwaard, is mijn antwoord ja’, zei hij in 2015 tegen een groep Knesset-leden. Deze visie kreeg hij als kind al mee. Zijn vader, Benzion Netanyahu, was een zwartgallige historicus die in 2012 op 102-jarige leeftijd overleed. ‘De Joodse geschiedenis is in grote mate een geschiedenis van holocausts,’ vertelde Netanyahu senior ooit aan David Remnick van The New Yorker. Bij zijn zoon heeft die catastrofale visie op de geschiedenis ertoe geleid dat hij bijna alle defensiekwesties ziet als een existentiële dreiging. In die visie zal elke Palestijnse staat vrijwel zeker uitgroeien tot een islamistische terreurstaat die het bestaan van Israël bedreigt; daarom is onbeperkte Israëlische controle over de bezette gebieden een absolute noodzaak voor Joodse overleving.
Netanyahu combineert dit sombere wereldbeeld met een meesterlijke beheersing van de kunst van politieke presentatie. Hij is de eerste echte tv-premier van Israël. Hij volgt acteerlessen om zijn publieke optredens te perfectioneren. Hij draagt make-up en zorgt ervoor dat de camera’s alleen zijn goede kant laten zien. In een tijd waarin de meeste andere Israëlische politici nog steeds de voorkeur gaven aan opgerolde overhemdsmouwen, verschijnt Netanyahu in gedurfde Brioni-pakken, en die luxe smaak is gedurende zijn jaren aan de macht blijven bestaan.
Netanyahu, een voormalig commando van de speciale strijdkrachten die daarna managementconsultant werd, belichaamt de nieuwe Israëlische synthese van het havikachtige neoliberalisme. Hij is van meet af aan een technocraat en een populist. In 1996 komt hij met uitgebreide plannen om de Israëlische economie opnieuw op te bouwen volgens vrijemarktprincipes à la Margaret Thatcher: herstructurering van de bureaucratie van het land, liberalisering van de arbeidsmarkt, vermindering van subsidies voor noodlijdende industrieën. Hij realiseert weinig van dit programma. Aanzienlijker zijn de veranderingen die hij teweegbrengt in de politieke cultuur van het land. Sinds het premierschap van Menachem Begin in de jaren zeventig, had Likoed de retoriek van de gefrustreerde klasse en religieus traditionalisme ingezet om een basis uit vooral de Mizrahim-arbeidersklasse te bereiken – Joden van Midden-Oosterse en Noord-Afrikaanse afkomst. Netanyahu past het populisme van Likoed aan naar het tijdperk van de soundbite: zijn aanhangers scharen zich achter de slogan ‘Netanyahu – goed voor de Joden’. Een slogan die impliceert dat zijn tegenstanders ontrouw zijn aan Joodse belangen.
Nadat hij in 2009 weer aan de macht komt, zweert Netanyahu dat hij die zal behouden. Zoals de Israëlische journalist Ben Caspit in zijn boek The Netanyahu Years beschrijft, verpletterde of verdreef Netanyahu al zijn potentiële rivalen binnen Likoed. Tegen 2015 heeft deze partij ‘een metamorfose ondergaan’, schrijft Haaretz-redacteur Aluf Benn; ‘van een risicomijdende conservatief naar een rechts-radicaal’. Een partij die – hoewel altijd fel en zelfs gewelddadig nationalistisch – ooit ook economische en sociale liberalen telde, verandert hij in een autoritaire populistische partij, met zijn charismatische persoonlijkheid als middelpunt. Aangemoedigd door zijn vrouw Sara en zijn zoon Yair begint Netanyahu zichzelf te beschouwen als onmisbaar, als de incarnatie van de nationale geest, als identiek aan de staat zelf. ‘Zonder Bibi,’ heeft Sara Netanyahu herhaaldelijk gezegd, ‘is Israël ten dode opgeschreven.’
Voorwaarden
Gedurende zijn lange jaren aan de macht ontstond er een duidelijk politiek ‘Netanyahu-model’. Als het ging om de Palestijnse kwestie was zijn kernovertuiging dat de bezetting voor onbepaalde tijd kon worden gemanaged en gehandhaafd. In theorie suggereerde Netanyahu dat hij bereid zou zijn om een ‘gedemilitariseerde’ Palestijnse staat te accepteren die hij beschreef in een toespraak in 2009 aan de Bar-Ilan-universiteit. Maar in de praktijk, zoals hij in hetzelfde betoog schetste, waren de voorwaarden waaronder hij zou instemmen met zo’n staat van dien aard dat geen enkele Palestijnse leider ze ooit zou kunnen accepteren: het betrof niet alleen demilitarisering en Israëlische controle over het luchtruim, maar ook een Israëlische hoofdstad in een ongedeeld Jeruzalem. Het was bluf die hij inzette om de illusie van een vredesproces levend te houden en tegelijkertijd de bezetting verder te verankeren.
Zijn overtuiging dat de bezetting eeuwig kon blijven duren, werd en wordt breed gedeeld. De belangrijkste intellectueel van centrumrechts Israël, de filosoof Micah Goodman, gaf het idee van ‘bezettingsmanagement’ een behoorlijk pragmatisch sausje in zijn boek Catch-67 uit 2018. In plaats van te hopen het Israëlisch-Palestijnse conflict ‘op te lossen’, suggereert Goodman dat het ‘geminimaliseerd’ zou kunnen worden – bijvoorbeeld door gebieden met beperkte Palestijnse autonomie te vergroten, terwijl de uiteindelijke Israëlische dominantie op de bezette Westelijke Jordaanoever gehandhaafd blijft.
Zelfs Netanyahu’s politieke tegenstanders hebben deze aanpak omarmd. De kortstondige ‘veranderingsregering’ onder leiding van voormalig tv-presentator Yair Lapid en kolonistenleider Naftali Bennett, die in het voorjaar van 2021 gedurende enige tijd de plek van Netanyahu innam, week niet af van het Netanyahu-model, maar verdiepte het verder. Het was tijdens de regering Lapid-Bennett dat het aantal Palestijnse slachtoffers op de Westelijke Jordaanoever begon toe te nemen. Het was ook de periode waarin Benny Gantz, op dat moment minister van Defensie, zes vooraanstaande Palestijnse ngo’s voor mensenrechten betitelde als ‘terroristische organisaties’ – als onderdeel van Israëls inspanningen om oppositie tegen de bezetting de kop in te drukken.
Voor voorstanders heeft het paradigma van bezettingsmanagement tal van praktische voordelen. Het handhaven van de status quo verkleint het risico om de internationale gemeenschap kwaad te maken. Een zogenaamd tijdelijke bezetting, maar in de praktijk voor onbepaalde duur, stelt Israël in staat om de Palestijnen rechteloos te houden; een formele annexatie daarentegen zou Israël verplichten te beslissen of het Palestijnen in de geannexeerde gebieden al dan niet het staatsburgerschap wil toekennen. Dat zou, vanuit Israëls standpunt, het risico met zich meebrengen dat de Joodse demografische meerderheid in gevaar komt.
‘Iedereen die de oprichting van een Palestijnse staat wil voorkomen, moet de versterking van Hamas steunen’
Netanyahu en zijn bondgenoten vonden het echter niet voldoende om de bezetting te verankeren, maar achtten het ook noodzakelijk te garanderen dat er geen verenigde Palestijnse beweging zou kunnen ontstaan. Volgens Netanyahu kon dat worden bereikt door de islamistische Hamas in Gaza te versterken ten koste van zijn rivaal, de door Fatah gedomineerde PLO op de Westelijke Jordaanoever. Om de Hamas-regering in Gaza overeind te houden, maakte de Qatarese regering op verzoek van Israël miljarden dollars over naar de militante groep. ‘Iedereen die de oprichting van een Palestijnse staat wil voorkomen, moet de versterking van Hamas steunen,’ zei Netanyahu op een bijeenkomst van de partij Likoed in 2019. ‘Het is onderdeel van onze strategie om de Palestijnen te verdelen tussen Gaza enerzijds en Judea en Samaria anderzijds.’
Wat Israëliërs ‘de conceptzia’ noemen – dit paradigma van bezettingsmanagement en verdeel-en-heers – kreeg een tegenhanger op het gebied van buitenlands beleid. Tot 2020 waren Egypte en Jordanië de enige Arabische staten die verdragen met Israël hadden ondertekend. Dat veranderde toen de regering-Trump de Abraham-akkoorden van 2020 bekrachtigde, een reeks overeenkomsten over normalisatie van de betrekkingen tussen Israël en de golfstaten Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten, alsmede Marokko en Soedan. Het is geen toeval dat Hamas zijn aanval uitvoerde op het moment dat Israël en Saoedi-Arabië dichter bij harmonisatie leken te komen. Zelfs na de huidige verwoestende oorlog is het heel goed mogelijk dat Israël en de Saoedi’s dat proces voortzetten, maar het is net zo duidelijk als voorheen dat de regionale stabiliteit en de veiligheid van Israël op langere termijn afhangen van de beëindiging van de bezetting en de verwezenlijking van de Palestijnse nationale aspiraties.
Vanuit het perspectief van rechts in Israël biedt regionale integratie een alternatief vangnet nu de VS hun aandacht verleggen van het Midden-Oosten naar Azië. Zoals de Israëlische politicus Avigdor Lieberman, lid van de rechtse seculiere partij Yisrael Beiteinu, me in de zomer van 2022 vertelde, maakte ‘de afnemende status’ van de VS in de wereldpolitiek nauwere banden noodzakelijk tussen Israël en andere landen in de regio. ‘Mensen begrijpen dat ze elkaar moeten steunen,’ zei hij.
Een Midden-Oosten waarin de VS een minder actieve rol zou spelen is ook al lang een droom van Israëlische haviken, die de Israëlische afhankelijkheid van de VS als een beperking en strategische zwakte zien. In 1996 publiceerde een neoconservatieve denktank onder leiding van Richard Perle – die later deel zou uitmaken van de regering van George W. Bush – een document getiteld A Clean Break: A New Strategy for Securing the Realm, waarin wordt geschetst hoe Israël onder Netanyahu ‘een nieuwe basis zou kunnen smeden voor zijn betrekkingen met de Verenigde Staten’. Volgens de auteurs zou Israël ‘meer vrijheid van handelen kunnen krijgen en een belangrijke mate van tegendruk kunnen wegnemen’ als het in staat is om ‘zichzelf los te weken’ van de steun van de VS door ‘zijn economie te liberaliseren’.
De militaire hulp van de VS aan Israël is in wezen een subsidie voor Amerikaanse wapenfabrikanten
De opeenvolgende regeringen van Netanyahu kozen in grote mate voor deze strategie. Agressieve privatiseringen van banken en nutsbedrijven, belastingverlagingen, sterke verlagingen van de overheidsuitgaven en antivakbondsmaatregelen veranderden Israël van een middelmatige, door de staat gedomineerde economie in een welvarende regionale macht, die militaire en surveillancetechnologie exporteert, terwijl de ongelijkheid ondertussen toeneemt. Onder Netanyahu – eerst als minister van Financiën in de regering van Ariel Sharon, daarna tijdens zijn tweede ambtstermijn als premier – draaide Israël zijn langdurige handelstekort om en begon het enorme buitenlandse valutareserves op te bouwen. Hoe sterker het land economisch werd, hoe minder directe economische hulp van de VS nodig was. Die stopte dan ook in 2008. De militaire hulp van de VS aan Israël, die nog steeds het enorme bedrag van 38 miljard dollar bedraagt, bestaat vooral in de vorm van een korting op Israëlische aankopen van Amerikaanse wapens en financiering van raketafweer en is in wezen een subsidie voor Amerikaanse wapenfabrikanten.
In de jaren tien begon Netanyahu zich af te keren van de VS en diens bondgenoten en cultiveerde hij relaties met openlijk niet-liberale staten zoals het Hongarije van Viktor Orbán en het Polen van de aftredende leider Jarosław Kaczynski. Op deze manier probeerde hij mogelijke maatregelen van de Europese Unie tegen Israël te blokkeren. Netanyahu schepte op over zijn goede werkrelatie met Vladimir Poetin. Campagneposters voor de verkiezingen van 2019 van Likoed tonen Netanyahu die handen schudt met de Russische leider. In de oorlog van Rusland tegen Oekraïne weigert Israël om raketafweersystemen aan Oekraïne te leveren en heeft het de kritiek op het Russische handelen tot een minimum beperkt. Israël, dat altijd beducht is voor een terugval van de VS, heeft ook de banden met China aangehaald. In 2021 heeft het, in het kader van China’s Belt and Road Initiative, oftewel Nieuwe Zijderoute, het staatsbedrijf Shanghai International Port Group de exploitatie gegund van de scheepvaartterminal Haifa-baai, die ongeveer de helft van het vrachtvervoer van het land beheert. Chinese bedrijven hebben ook meegewerkt aan grote Israëlische infrastructuurprojecten, zoals het nieuwe lightrailsysteem in Tel Aviv.
Wat binnenlandse zaken aangaat ontwikkelde Netanyahu een uitzonderlijke vorm van patronage. Hij kende ministersposten en posities bij overheidsinstellingen toe aan Likoed-apparatsjiks en jaknikkers, onbekenden en incompetenten wier enige geloofsbrieven hun loyaliteit aan hem leken te zijn. In 2020, nadat hij in verschillende corruptiezaken was aangeklaagd wegens omkoping, fraude en schending van vertrouwen, werd zijn politieke stijl steeds meer paranoïde. In een toespraak voorafgaand aan het proces zei hij: ‘Elementen bij de politie en het Openbaar Ministerie hebben krachten gebundeld met de linkse media – ik noem ze de “iedereen behalve Bibi”-bende – om ongegronde zaken tegen mij aan te spannen.’ Dit zorgde voor van wat sommige Israëlische commentatoren ‘bibisme’ noemen – een mengsel van oorlogszuchtig nationalisme, samenzweringstheorieën en, boven alles, het neerzetten van Netanyahu’s tegenstanders als verraders.
Terwijl steeds meer kiezers zich tegen hem keerden, hield Netanyahu een regeringscoalitie in stand door extremistische kolonisten en messianistische volksnationalisten op machtsposities in zijn regering te zetten. Onder hen bevond zich onder meer Itamar Ben-Gvir, nu minister van Nationale Veiligheid, eerder veroordeeld voor het aanzetten tot racisme en terrorisme. Als jonge extreemrechtse militant maakt hij deel uit van een groep die een colonne met Yitzhak Rabin aanviel en tot voor kort hing in zijn woonkamer een foto van Baruch Goldstein, de in Brooklyn geboren Israëlische kolonist die 29 Palestijnen afslachtte bij de Grot van de Patriarchen in Hebron. Als onderdeel van de coalitieonderhandelingen van afgelopen winter droeg Netanyahu de autoriteit over de militaire regering in de Westelijke Jordaanoever over aan hardliner Bezalel Smotrich, minister van Financiën en religieus nationalist, die eerder opriep tot formele annexatie van de Westelijke Jordaanoever en uitwijzing van alle Palestijnen die zich daartegen verzetten.
Toen ze geïnstalleerd waren, begonnen Ben-Gvir en Smotrich onmiddellijk aan te sturen op annexatie van delen van de bezette Westelijke Jordaanoever, door het implementeren van landjepikmaatregelen en goedkeuring van onbeperkte uitbreiding van nederzettingen, met als resultaat – zelfs al vóór de huidige oorlog – dat 2023 het dodelijkste jaar voor Palestijnen is sinds de tweede intifada. Tussen 1 januari en 6 oktober heeft het Bureau voor de Coördinatie van Humanitaire Aangelegenheden van de Verenigde Naties minstens 199 Palestijnse dodelijke slachtoffers geregistreerd op de bezette Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem. Dat is het hoogste aantal sinds 2005.
Zelfgenoegzaamheid
De inval van Hamas in de ochtend van 7 oktober heeft elk element van Netanyahu’s project tenietgedaan. De grootte en de wreedheid van de aanval maakten duidelijk dat het onmogelijk is om de bezetting voor altijd in stand te houden zonder aanhoudend en verwoestend verlies van mensenlevens. Gedurende het grootste deel van de afgelopen twee decennia waren het de Palestijnen die het overgrote deel van deze menselijke kosten droegen, en die jaren zorgden in Israël voor een gevaarlijke zelfgenoegzaamheid en onverschilligheid ten opzichte van het lot van hun Palestijnse buren. Het leiderschap van Hamas herkende deze kwetsbaarheid en buitte die uit met moorddadig effect.
Hoewel het tijd zal kosten om de omvang van het falen van de Israëlische inlichtingendienst volledig te begrijpen, is tot nu toe duidelijk dat militaire functionarissen mogelijke waarschuwingssignalen hebben genegeerd. VolgensHaaretz luisterde de Israëlische inlichtingendienst maanden voor de aanvallen niet meer naar de walkietalkiegesprekken van Hamas. In een recent tv-interview zei een twintigjarige soldaat van de 7e pantserbrigade dat zijn eenheid in de nacht van 6 oktober rond 23.00 uur meldingen van ongewone activiteit had ontvangen, maar geen vervolgopdracht had gekregen. Om ongeveer drie uur ’s ochtends kreeg Ronen Bar, directeur van de Shin Bet, de binnenlandse veiligheidsdienst van Israël, een telefoontje naar aanleiding van dergelijke meldingen. Na urenlang overleg in de vroege ochtend stuurde hij slechts een klein team van speciale eenheden naar het gebied met scheidingshekken van Gaza. In de overtuiging dat Hamas was gepacificeerd, afgeschrikt en opgenomen in de Israëlische aanpak van bezettingsmanagement, hielden de Israëlische generaals het niet voor mogelijk dat Hamas een aanval van deze omvang kon uitvoeren.
De aanvallen onthullen ook met angstaanjagende duidelijkheid het strategische risico dat het voortdurende nederzettingenbeleid op de Westelijke Jordaanoever met zich meebrengt. Een van de redenen waarom Hamas-schutters erin slaagden de Israëlische verdediging te overrompelen en waarom het zolang duurde voordat de betreffende Israëlische troepen de steden en kibboetsen wisten te heroveren, is dat een groot deel van het Israëlische leger naar de Westelijke Jordaanoever was gestuurd. Dat weekend was de Joodse feestdag Simchat Thora – onder normale omstandigheden een tijd van vreugde en dans, maar op de bezette Westelijke Jordaanoever een periode van intens geweld door kolonisten. Het Israëlische leger had zelfs troepen verplaatst van de grens met Gaza naar de Westelijke Jordaanoever om de Israëlische kolonisten te bewaken. In totaal waren 32 bataljons van de IDF [Israël Defence Forces – het Israëlische leger] ingezet op de bezette Westelijke Jordaanoever, tegenover slechts twee bataljons langs de grens met Gaza. Dit maakte de Israëlische burgers in kibboetsen en steden in de westelijke Negev-woestijn kwetsbaar, terwijl kolonisten op de Westelijke Jordaanoever de Palestijnse bevolking terroriseerden onder dekking van de IDF. Voorstanders van de bouw van nederzettingen hebben lang beweerd dat hun inspanningen de veiligheid van Israël ten goede komen. De werkelijkheid heeft aangetoond dat dit simpelweg niet waar is.
Netanyahu’s falen op het gebied van buitenlandse betrekkingen is niet minder veelzeggend. In tegenstelling tot wat hij sinds lange tijd denkt, zal de Palestijnse kwestie niet zomaar verdwijnen. Er zal geen echte Israëlische integratie in het bredere Midden-Oosten mogelijk zijn zonder een langetermijnovereenkomst die een einde maakt aan de bezetting van de Westelijke Jordaanoever en de belegering van de Gazastrook. De huidige oorlog heeft de relaties van Israël met Egypte en Jordanië, de twee meest cruciale Arabische bondgenoten, verzwakt. Met de hulp van de VS heeft de Israëlische regering geprobeerd druk uit te oefenen op de Egyptische regering om Gazanen naar Egyptisch grondgebied over te brengen, een zet die getuigt van een roekeloze minachting voor de stabiliteit van het zuidwestelijke buurland. De Egyptische autoriteiten hebben tot nu toe geweigerd. Niet alleen in Egypte, Jordanië en Libanon, maar ook in Turkije zijn massale protesten uitgebroken. Ook de Abraham-akkoorden, die Netanyahu beschouwde als zijn belangrijkste verdienste, leveren spanningen op. Begin november riep Bahrein zijn ambassadeur terug uit Israël en kondigde het land aan de economische banden te hebben opgeschort om steun te betuigen aan de Palestijnse zaak.
De ogenschijnlijke ‘zelfredzaamheid’ die Netanyahu bereikt zou hebben, is een farce gebleken
Bovenal is de ogenschijnlijke ‘zelfredzaamheid’ die Netanyahu bereikt zou hebben een farce gebleken. Te midden van de dreiging van een bredere regionale oorlog lijkt Israël nu afhankelijker dan ooit van zijn Amerikaanse sponsor, die twee vliegdekschepen naar het Midden-Oosten heeft gestuurd om regionale escalatie van het conflict te voorkomen. De VS leveren Israël van alles, van kleine wapens, zoals automatische geweren, tot belangrijke onderdelen van het Iron Drome-systeem. Ze stuurden zelfs driesterrengeneraal James Glynn van de Amerikaanse mariniers om de Israëlische generale staf te adviseren over hoe te opereren bij stedelijk oproer. Met nooit eerder vertoonde betrokkenheid hebben zowel minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken als minister van Defensie Lloyd Austin deelgenomen aan vergaderingen van het Israëlische veiligheidskabinet om hun Israëlische collega’s te adviseren.
Binnen Israël heeft de ontoereikende reactie op 7 oktober blootgelegd welke tol Netanyahu’s lange bewind heeft geëist van het land. Dagen, en in sommige gevallen weken, na de aanslagen meldden sommige families dat ze niets hadden gehoord van regeringsfunctionarissen over de verblijfplaats van hun vermiste familieleden; tv-medewerkers die overdag aanwezig waren, namen het initiatief om hotlines op te zetten voor degenen die wanhopig op zoek waren naar informatie. Op de dag van de aanvallen werden tientallen politieagenten gedood, maar Ben-Gvir, onder wiens departement de politie valt, was nergens te bekennen. Pas later dook hij op, niet om de verantwoordelijkheid op zich te nemen voor wat er was gebeurd, maar om zichzelf op beeld vast te laten leggen terwijl hij aanvalsgeweren uitdeelde aan civiele verdedigingseenheden in Israëlische steden. De inspanningen van de staat om de tienduizenden Israëliërs – die van de noordelijke en zuidelijke grenzen werden geëvacueerd – te verhuizen, te voeden en te kleden, waren ineffectief. Zo ineffectief dat protestgroepen – die eerder waren gevormd tijdens demonstraties tegen de reorganisaties van de regering – de leegte moesten opvullen. Bezuinigingen op het ministerie van Volksgezondheid hebben geleid tot een tekort aan door de staat gefinancierde maatschappelijk werkers en psychologen om de duizenden mensen op te vangen die een traumabehandeling nodig hebben.
Netanyahu op zijn beurt lijkt met de crisis om te gaan met zijn steeds minder rooskleurige politieke toekomst voor ogen. Zoals altijd gaat het bij hem om beeldvorming. Hij heeft geen enkele begrafenis van de doden van 7 oktober bijgewoond, waarschijnlijk uit angst dat aanwezigen hem zouden aanklampen. Hij gaf de voorkeur aan toespraken op radio en televisie en aan geënsceneerde fotosessies met militaire elite-eenheden. Toen hij dan eindelijk een ontmoeting had met vertegenwoordigers van de families van gegijzelden, verscheen er opeens een extreemrechtse activist – die voor zover bekend geen banden heeft met gegijzelden, maar wel nauwe banden met de familie Netanyahu – om hem te prijzen. Netanyahu heeft al pogingen gedaan om militairen en ambtenaren van de inlichtingendienst de schuld te geven van de ramp van 7 oktober en is nu druk bezig met het verzamelen van bewijs om zichzelf vrij te pleiten als hij zich na de oorlog eindelijk zal moeten verantwoorden.
4 procent
Ondanks deze pogingen om zijn imago op te poetsen is Netanyahu politiek gezien zo goed als klaar. De woede van het volk over hem en zijn regering is immens. In een onlangs gehouden enquête van het Israëlische Channel 13 News zegt 76 procent van de respondenten dat Netanyahu moet aftreden, aan het einde van de oorlog (47 procent) of onmiddellijk (29 procent). Tijdens een recent interview met het Israëlische liberale dagblad Haaretz noemde de voormalig minister van Defensie Moshe Ya’alon, een man die politiek gezien rechts van Netanyahu staat, de premier ‘een existentiële bedreiging’ voor het land. Uit een andere peiling blijkt dat minder dan 4 procent van de Israëliërs Netanyahu als een betrouwbare bron van informatie beschouwt als het aankomt op de huidige oorlog.
Wat komt er na Netanyahu? Vóór 7 oktober bracht zijn poging om de rechterlijke macht van het land te ontmantelen de grootste protestbeweging in de geschiedenis van Israël op gang. Meer dan negen maanden lang gingen honderdduizenden de straat op in een poging een revolutionaire grondwetswijziging te voorkomen die het voor rechts bijna onmogelijk zou hebben gemaakt de macht te verliezen. Deze protesten bliezen de Israëlische burgermaatschappij nieuw leven in, die in de loop van Netanyahu’s ambtstermijn was verschrompeld. De dreiging van een Orbán- of Erdogan-achtige autocratie heeft delen van Israëls progressieve, seculiere, hoogopgeleide middenklasse opnieuw gepolitiseerd en in sommige gevallen zelfs geradicaliseerd. Uit deze beweging zal waarschijnlijk een nieuwe politieke kracht voortkomen die niet alleen afrekent met de persoon Netanyahu, maar ook breekt met zijn beleid.
Toch zit wat er over is van Israëls links in een moeilijk parket. De herhaaldelijke verkiezingen in de afgelopen jaren – er zijn er sinds 2019 vijf geweest – hebben de zionistische arbeiderspartijen verwoest die ooit het politieke leven van Israël domineerden. De Arbeidspartij zelf is gereduceerd tot slechts vier parlementszetels. Meretz, de burgerlijke libertaire, sociaaldemocratische partij die lange tijd het vredeskamp van het land vertegenwoordigde, heeft nul zetels. Sinds 7 oktober is Yair Golan (61), voormalig generaal van de IDF en voormalig voorzitter van Meretz, een soort nationale beroemdheid nadat hij zijn uniform aantrok en burgers redde die door Hamas werden aangevallen. Voorlopig is hij de laatste en beste hoop van centrumlinks Israël om onderhandelingen over een compromis met de Palestijnen opnieuw ter tafel te brengen – maar dat doel is nog heel ver weg.
Het openbare discours in Israël is veel rechtser geworden. Nieuwsprogramma’s op televisie versterken de roep om wraak en het gebruik van buitenproportioneel geweld, ook nu het dodental in Gaza in de tienduizenden loopt. Elke dag duikt er een andere Likoed-politicus of -minister op die ongegeneerd oproept tot oorlogsmisdaden. Minister van Landbouw Avi Dichter verscheen vorige week op televisie om de mensen van de ‘Gaza Nakba’, zoals hij de huidige grondoperatie van Israël omschreef, te overtuigen. Plaatsvervangend Knesset-voorzitter Nissim Vaturi tweette dat Israël ‘Gaza nu moet afbranden, niets minder dan dat!’ Eerder deze maand suggereerde de Erfgoedminister Amihai Eliyahu dat Israël een nucleaire bom op de Gazastrook zou kunnen droppen. Sommige Israëlische popsterren zingen over de verovering en wederopbouw van Israëlische nederzettingen in de Gazastrook. Hoewel de politieke leiders van rechtse kolonisten – zoals Ben-Gvir en Smotrich – in diskrediet zijn gebracht, merkte de ervaren opiniepeiler Dudi Hasid onlangs op dat er zelfs verder naar rechts nog ruimte is. Netanyahu en zijn regering hebben gezegd dat het doel van de oorlog is om Hamas omver te werpen; het bijna onvermijdelijke falen van Israël om dit doel volledig te bereiken, zou in feite voor een grotere volksnationalistische reactie kunnen zorgen.
‘Wij zijn zonen van het licht, zij zijn zonen van de duisternis’
Het meest waarschijnlijk is dat het Netanyahu-project wordt voortgezet in afwezigheid van de man zelf. De vermoedelijke opvolger van Netanyahu is zijn naaste rivaal sinds jaren, Benny Gantz. De waardering voor deze voormalige IDF-chef en leider van de centrumrechtse partij Nationale Eenheid is de afgelopen zes weken omhooggeschoten. De lange, blauwogige Gantz is een en al rechtschapenheid in vergelijking met Netanyahu’s maffiosopopulisme. Toch is Gantz eerder een cosmetisch dan ideologisch alternatief voor Netanyahu. Als levenslang trouwe soldaat kent hij niets anders dan het paradigma van de bezetting en hij zal dat waarschijnlijk ook handhaven. Vlak achter Gantz lijkt ook voormalig premier Naftali Bennett klaar voor een poging om aan de macht te komen. Bennett – die ooit diende als stafchef van Netanyahu – zal zich waarschijnlijk ook houden aan diens draaiboek.
Jarenlang zag Netanyahu zichzelf als de Winston Churchill van het Midden-Oosten. De Israëlische journalist Ari Shavit merkte op dat hij zichzelf niet eenvoudigweg ziet als strijder tegen de bedreiging van Israëls bestaan, maar als een verdediger van het Westen in de frontlinie tegen zijn dodelijke aartsvijanden. Sinds het begin van de huidige oorlog uitte Netanyahu zich in grootse metaforen. ‘Wij zijn zonen van het licht, zij zijn zonen van de duisternis,’ verklaarde hij onlangs. Maar dit pessimisme – het wereldbeeld waarin het voor altijd 1933 is – heeft er op z’n minst gedeeltelijk voor gezorgd dat Israël onder Netanyahu werd veroordeeld tot eindeloze oorlogen – zeven stuks sinds hij in 2009 aan de macht kwam – en dat de Palestijnen in Gaza werden veroordeeld tot herhaaldelijke bombardementen.
Elke breuk met het Netanyahu-paradigma vereist dat we afstappen van de mentaliteit volgens welke het bestaan van Israël voortdurend aan een zijden draadje hangt. Het is een opdracht die na de slachting van 7 oktober nog moeilijker zal zijn. Maar zoals Israëlische veiligheidsfunctionarissen zonder meer zullen toegeven is deze afschuwelijke oorlog – ondanks het gevaar dat hij uitdraait op een vuurzee op meerdere fronten – geen existentiële oorlog voor Israël. Als er enige hoop is om de nalatenschap van Netanyahu ongedaan te maken, zal die moeten komen van een Israëlisch leider – misschien wel iemand wiens naam nog niet bekend is – die de moed heeft om de kracht van Israël op eerlijke wijze te erkennen en aan te wenden als basis voor een hernieuwd streven naar vrede.
Voorlopig zijn er echter geen kandidaten. Netanyahu heeft het land naar zijn beeld gevormd; hij heeft het langer geleid dan David Ben-Gurion, de grondlegger van Israël. Zelfs als Netanyahu er zelf niet meer is en zijn nalatenschap onder vuur is komen te liggen, zal het moeilijk blijken om het model dat hij heeft neergezet te verbrijzelen.
Het blijkt dat Israël al ruim een jaar op de hoogte was van de plannen van Hamas. Israëlische functionarissen deden het plan echter af als overambitieus en negeerden specifieke waarschuwingen. Het leidde tot de dodelijkste dag in de geschiedenis van Israël.
Israëlische functionarissen kregen het strijdplan van Hamas voor de terroristische aanval van 7 oktober meer dan een jaar voordat deze plaatsvond in handen, zo blijkt uit documenten, e-mails en interviews. Maar militaire leiders en ambtenaren van de inlichtingendienst deden het af als te ambitieus, omdat ze het te moeilijk achtten voor Hamas om uit te voeren.
Het ongeveer veertig pagina’s tellende document, dat van de Israëlische autoriteiten de codenaam ‘Jericho Wall’ kreeg, schetst punt voor punt de verwoestende invasie die leidde tot de dood van circa twaalfhonderd mensen.
Het vertaalde document, dat door The New York Times werd ingezien, bevatte geen datum voor de uitvoering, maar beschreef een systematische aanval die erop was gericht de versterkingen rond de Gazastrook onder de voet te lopen, Israëlische steden in bezit te nemen en belangrijke militaire bases te bestormen, waaronder het hoofdkwartier van een legerdivisie.
Hamas volgde de blauwdruk met verbijsterende precisie. Het document beschrijft een spervuur van raketten in het begin van de aanval, drones om beveiligingscamera’s en automatische machinegeweren langs de grens uit te schakelen en schutters die massaal Israël binnendringen met paragliders, op motoren en te voet. Exact zoals de gebeurtenissen zich op 7 oktober voltrokken.
Lekken
Het plan bevatte ook details over de locatie en de omvang van de Israëlische strijdkrachten, communicatieknooppunten en andere gevoelige informatie. Dat roept vragen op over hoe Hamas zijn inlichtingen verzamelde en of er lekken zijn binnen het Israëlische veiligheidsapparaat.
Het document circuleerde op grote schaal onder Israëlische militaire leiders en chefs van de inlichtingendiensten, maar experts meenden dat zo’n ambitieuze aanval, van die omvang, buiten de mogelijkheden van Hamas lag, aldus documenten en medewerkers. Het is onduidelijk of premier Benjamin Netanyahu of andere politieke kopstukken het document ook hebben gezien.
Vorig jaar, kort nadat ze het document in handen hadden gekregen, zeiden functionarissen van de Gaza-divisie van het Israëlische leger, verantwoordelijk voor de verdediging van de grens met Gaza, dat de bedoelingen van Hamas onduidelijk waren.
‘Het is nog niet mogelijk om te bepalen of het plan helemaal rond is en hoe het zal worden uitgevoerd’, staat in een militaire beoordeling die door The New York Times werd bekeken. In juli, slechts drie maanden voor de aanval, waarschuwde een ervaren analist van Unit 8200, de Israëlische inlichtingendienst die bedreigende situaties moet signaleren, dat Hamas een dag lang intensieve oefeningen had gedaan die leken op wat er in de blauwdruk stond. Maar een kolonel van de Gaza-divisie wimpelde haar bezorgdheid af, aldus gecodeerde e-mails die The New York Times heeft ingezien.
‘Ik ontken ten stelligste dat het een denkbeeldig scenario is’, schreef de analist in de e-mailwisselingen. De oefening van Hamas, zei ze, kwam volledig overeen met ‘de inhoud van Jericho Wall’. ‘Het plan is ontworpen om een oorlog te beginnen,’ voegde ze eraan toe. ‘Het is niet zomaar een inval in een dorp.’
Het document begint met een Korancitaat: ‘Verras hen door de poort. Als je dat doet, zul je zeker zegevieren’
Onofficieel erkennen ambtenaren dat wanneer het leger deze waarschuwingen serieus had genomen en aanzienlijke versterkingen naar het zuiden had gestuurd, waar Hamas aanviel, Israël de aanvallen had kunnen afslaan of zelfs had kunnen voorkomen. In plaats daarvan was het Israëlische leger onvoorbereid toen de terroristen de Gazastrook uit kwamen. Het werd de dodelijkste dag in de geschiedenis van Israël.
Israëlische veiligheidsfunctionarissen hebben toegegeven dat ze faalden in hun missie het land te beschermen, en de regering zal naar verwachting een commissie samenstellen om de gebeurtenissen te bestuderen die tot de aanvallen hebben geleid. Het Jericho Wall-incident legt een jarenlange reeks van misstappen bloot die een climax bereikten in wat officials nu beschouwen als de ergste Israëlische inlichtingenfout sinds de verrassingsaanval die leidde tot de Arabisch-Israëlische oorlog van 1973.
Aan de basis van al deze mislukkingen ligt de overtuiging dat Hamas niet in staat zou zijn om aan te vallen en het ook niet zou durven. Die opvatting was niet alleen onjuist maar ook fataal. Ze zat zo ingebakken in de Israëlische regering, aldus functionarissen, dat deze het steeds sterker wordende bewijs van het tegendeel negeerde. Het Israëlische leger en het Israëlische Veiligheidsagentschap, dat belast is met terrorismebestrijding in Gaza, hebben geweigerd commentaar te geven.
Ambtenaren willen niet zeggen hoe ze aan het Jericho Wall-document zijn gekomen, maar het is een van de verschillende versies van aanvalsplannen die in de loop der jaren verzameld zijn. In een memorandum van het ministerie van Defensie uit 2016, dat The New York Times heeft ingezien, staat bijvoorbeeld: ‘Hamas is van plan om de volgende confrontatie naar Israëlisch grondgebied te verplaatsen.’ Zo’n aanval zou dan hoogstwaarschijnlijk gepaard gaan met gijzelingen en ‘de bezetting van een Israëlisch dorp (en misschien zelfs een aantal dorpen)’, aldus de memo.
Het Jericho Wall-document, genoemd naar oude vestingwerken op de hedendaagse Westelijke Jordaanoever, is nog explicieter. Het noemt raketaanvallen om Israëlische soldaten af te leiden en naar bunkers te laten vluchten, en drones om de uitgebreide veiligheidsmaatregelen langs het grenshek tussen Israël en Gaza uit te schakelen. Hamas-strijders zouden dan op zestig plekken door die afzetting heen breken en de grens met Israël oversteken. Het document begint met een Korancitaat: ‘Verras hen door de poort. Als je dat doet, zul je zeker zegevieren.’
Dezelfde zin is sinds 7 oktober veelvuldig gebruikt door Hamas in video’s en verklaringen. Een van de belangrijkste doelstellingen in het document is het onder de voet lopen van de Israëlische militaire basis in Re’im, waar de Gaza-divisie is gevestigd die verantwoordelijk is voor de bescherming van de regio. Andere bases die onder het bevel van de divisie vallen, worden ook vermeld. Hamas voerde de operatie uit op 7 oktober, waarbij ze door Re’im raasden en delen van de basis onder de voet liepen.
Juist de stoutmoedigheid van de blauwdruk, zeggen functionarissen, maakte dat deze werd onderschat. Alle legers maken plannen die ze nooit uitvoeren en Israëlische functionarissen meenden dat Hamas, ook al zou het binnenvallen, met een troepenmacht van enkele tientallen zou zijn, en niet van honderden die uiteindelijk daadwerkelijk aanvielen.
Ernstige schade
Ook zijn bepaalde acties van Hamas door Israël verkeerd geïnterpreteerd. Zo had Hamas onderhandeld over vergunningen om Palestijnen in Israël te laten werken, wat Israëlische functionarissen zagen als een teken dat Hamas niet uit was op een oorlog.
In september 2016 stelde het ministerie van Defensie een geheim memorandum samen op basis van een veel vroegere versie van een Hamas-aanvalsplan. Dat stuk, ondertekend door de toenmalige minister van Defensie Avigdor Lieberman, meldt dat een invasie en gijzelingen ‘zouden leiden tot ernstige schade aan het bewustzijn en het moreel van de burgers van Israël’.
In die memo, die door The New York Times werd ingezien, staat dat Hamas geavanceerde wapens, GPS-stoorzenders en drones had aangeschaft. Er staat ook in dat Hamas zijn gevechtsmacht had uitgebreid tot 27.000 mensen – en dat in twee jaar tijd 6000 mensen aan de gelederen waren toegevoegd. Hamas hoopte op 40.000 mensen tegen 2020, aldus de memo.
Vorig jaar, nadat Israël het Jericho Wall-document in handen had gekregen, kwam de Gaza-divisie van het leger met een eigen beoordeling van dit laatste invasieplan. Hamas heeft ‘besloten om een nieuwe inval te plannen, ongekend van omvang’, schrijven analisten in dit document dat door The Times werd bekeken. Er staat in dat Hamas van plan is een afleidingsoperatie uit te voeren, gevolgd door een ‘grootschalige manoeuvre’ bedoeld om de divisie te overweldigen. Maar de divisie in Gaza deed het plan af als ‘een kompas’. Met andere woorden: ze stelde vast dat Hamas wist waar het naartoe wilde, maar nog niet precies hoe.
Op 6 juli 2023 schrijft de ervaren analist van Unit 8200 aan een groep andere inlichtingendeskundigen dat tientallen Hamas-commando’s onlangs oefeningen hebben gehouden, onder toeziend oog van hooggeplaatste Hamas-commandanten. Die training omvatte een generale repetitie voor het neerhalen van Israëlische vliegtuigen en de inname van een kibboets en een militaire trainingsbasis, waarbij alle cadetten zouden worden gedood. Tijdens de oefening gebruikten Hamas-strijders dezelfde zin uit de Koran die boven aan het Jericho Wall-aanvalsplan staat, schrijft ze in de e-mails die The New York Times heeft ingezien.
Hoewel ze dreigend van toon zijn, voorspelt geen van de e-mails dat er een oorlog op komst is
De analist waarschuwt dat de oefening nauw aansluit bij het Jericho Wall-document en dat Hamas capaciteit aan het opbouwen is om het uit te voeren. De kolonel in de Gaza-divisie had veel waardering voor de analyse, maar zegt dat de oefening deel uitmaakt van een ‘volkomen fictief’ scenario en geen indicatie is van het vermogen van Hamas om het daadwerkelijk uit te voeren. ‘Kortom, laten we geduldig afwachten’, aldus zijn woorden.
De discussie wordt vervolgd, waarbij sommige collega’s de oorspronkelijke conclusie van de analist steunen. Zij beroept zich op de lessen van de oorlog van 1973, toen Syrische en Egyptische legers de Israëlische verdediging overrompelden. De Israëlische strijdkrachten hergroepeerden zich en sloegen de invasie af, maar het falen van de inlichtingendienst diende lange tijd als een les voor Israëlische veiligheidsfunctionarissen.
‘We hebben vijftig jaar geleden al een soortgelijke ervaring gehad aan het zuidelijke front: dat was ook een scenario dat denkbeeldig leek. Als we niet uitkijken, kan de geschiedenis zich herhalen,’ laat de analist haar collega’s weten.
Hoewel ze dreigend van toon zijn, voorspelt geen van de e-mails dat er een oorlog op komst is. De analist bestrijdt ook niet de opvatting die heerst onder Israëlische inlichtingenofficials dat Hamas-leider Yahya Sinwar niet geïnteresseerd is in oorlog met Israël. Maar ze schat wel correct in dat de capaciteiten van Hamas drastisch zijn verbeterd. De kloof tussen het mogelijke en het overambitieuze is aanzienlijk kleiner geworden.
Het onvermogen om alle informatie met elkaar te verbinden doet denken aan ander analytisch falen, meer dan twintig jaar geleden. Toen beschikten de Amerikaanse autoriteiten over verschillende aanwijzingen dat de terroristische groep Al-Qaida een aanval voorbereidde. De aanslagen van 11 september 2001 op het World Trade Center en het Pentagon waren grotendeels het gevolg van falende analyse en een gebrekkig voorstellingsvermogen, concludeerde een regeringscommissie.
‘Het falen van de Israëlische inlichtingendienst op 7 oktober begint steeds meer te lijken op onze 9/11,’ zegt Ted Singer, een hoge functionaris van de CIA die veel in het Midden-Oosten heeft gewerkt en onlangs met pensioen is gegaan. ‘Het toont de leemte in de analyse, die voor militair en politiek leiders overtuigend had moeten schetsen dat Hamas de intentie had om aan te vallen en dat ook zou doen.’
Inmiddels zijn er bijna 16.000 mensen gedood in Gaza
Zeker vijftig mensen zijn gedood, en nog eens honderden anderen verwond, bij Israëlische luchtaanvallen op twee scholen die onderdak boden aan ontheemde Palestijnen in Gaza-Stad. Dat meldt Al Jazeera. Met de aanvallen loopt het aantal mensen dat gedood is in Gaza sinds Israël zijn offensief hervatte op tot 900.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De door de VN gerunde Salah Ad-Di-school en de Martyr Assad Safwati-school in de wijk al-Darraj, werden bestookt met raketten en aangevallen door straaljagers. Ook elders in Gaza, zoals rond de stad Khan Younis in het zuiden van de Gazastrook, voerde Israël maandag zeer zware bombardementen uit. Mensen werden opgeroepen te evacueren.
Bijna 16.000 Palestijnen zijn inmiddels gedood door het Israëlische geweld. De VN blijven oproepen tot een staakt-het-vuren, maar sinds het vorige bestand afliep, heeft Israël de bombardementen alleen maar opgevoerd. De Israëlische minister Gallant zei maandag nog dat het komende offensief heviger zal worden dan het offensief in het noorden.
Elke oorlog is er één te veel en leed zou geen overtreffende trap moeten kennen; toch is de doodsangst en paniek bij kinderen het meest hartverscheurend. En is er een toekomstscenario te bedenken wanneer de wapens eindelijk zwijgen en de verwoestingen pas echt te overzien zijn?
De eerste groep gijzelaars wordt die dag vrijgelaten
De tijdelijke wapenstilstand tussen Israël en Hamas is vandaag om 7 uur ’s ochtends lokale tijd ingegaan. Een eerste groep van dertien Israëlische gijzelaars zal vandaag om 16 uur worden vrijgelaten, aldus een woordvoerder van het Ministerie van Buitenlandse Zaken van Qatar donderdag, meldt Al Jazeera.Het staakt-het-vuren duurt vier dagen en in die periode moeten vijftig gijzelaars worden vrijgelaten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens Hamas worden er voor elke gijzelaar drie Palestijnen vrijgelaten. Het zijn vrijwel allemaal om vrouwen en minderjarigen. Ook worden brandstof en humanitaire hulp in Gaza toegelaten. Dat het akkoord pas op vandaag ingaat, is opmerkelijk. Eerder leek het erop dat het op donderdag zou ingaan.
Buitenlandse media schreven over nieuwe eisen van Hamas die het proces hebben vertraagd. The Wall Street Journal dat Hamas op het laatste moment onder andere eiste dat de gijzelaars die uit Gaza worden vrijgelaten direct aan Egypte worden overgedragen, in plaats van aan het Rode Kruis. De reden hiervoor werd niet gegeven. Over deze eisen is niets bevestigd.
IDF: lichamen aangetroffen bij Al-Shifa-ziekenhuis
Het lichaam van Yehudit Weiss, die op 7 oktober werd ontvoerd door Hamas, is door het Israëlische leger teruggevonden in Gaza. De Israel Defence Forces (IDF) zeiden donderdag dat ze het lichaam van de 65-jarige vrouw in de buurt van het Al-Shifa-ziekenhuis hadden gevonden, bericht The Times of Israel. Op vrijdagochtend zei de IDF dat het een dag eerder ook het lichaam van korporaal Noa Marciano had teruggevonden in een ander gebouw naast het ziekenhuis, drie dagen na de aankondiging dat ze door Hamas was gedood in gevangenschap. De vindplaatsen van de lichamen konden niet door onafhankelijke media worden geverifieerd.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Op de plek waar Weiss zou zijn aangetroffen, werd volgens het leger ook militaire uitrusting gevonden, ‘waaronder machinegeweren en raketwerpers, die toebehoorden aan de Hamas-terroristen die haar gevangen hielden’, schrijft de Israëlische krant. De vrouw werd ontvoerd uit de Kibboets Be’eri op 7 oktober. Tijdens deze grootschalige aanval van Hamas op meerdere plekken in Israël vermoordden ze minstens 1200 mensen en namen zo’n 240 gijzelaars mee.
Marciano (19) was een dienstplichtige soldaat op de Nahal Oz-basis toen deze op 7 oktober werd belaagd door Hamas. Op maandagavond publiceerde Hamas een propagandavideo van Marciano waarop te zien is hoe ze vier dagen na haar gijzeling voor de camera spreekt, zichzelf identificeert en de namen van haar ouders en haar geboortestad voordraagt. In de video was vervolgens haar dode lichaam te zien. Weiss en Marciano zijn de eerste twee ontvoerden waarvan bekend is dat ze in gevangenschap zijn gestorven.
Qatar: ‘Internationaal onderzoek naar inval ziekenhuis nodig’
Na de inval van woensdag in het Al-Shifa-ziekenhuis in Gaza zei het Israëlische leger dat het bewijs had gevonden dat Hamas wapens en militaire uitrusting opsloeg in het medische complex, meldt NBC. ‘Israël beweert al langer dat Hamas ziekenhuizen, waaronder het Al-Shifa, in Gaza-Stad, en de tunnels eronder, gebruikt als operationele centra – iets wat Hamas en de artsen van het ziekenhuis ontkennen.’ De beelden die het Israëlische leger toonden van de gevonden wapens konden niet onafhankelijk worden geverifieerd.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens de VN verblijven in het ziekenhuis ongeveer 2300 mensen. Volgens een van de chirurgen van het ziekenhuis waren medewerkers en patiënten ‘doodsbang’ door de Israëlische inval.
Qatar, dat betrokken is bij onderhandelingen over de vrijlating van gijzelaars van Hamas, heeft opgeroepen tot ‘een internationaal onderzoek’ naar de Israëlische invallen in ziekenhuizen in Gaza. Het aanvallen van ziekenhuizen is namelijk in strijd met het internationaal oorlogsrecht. De VN-Veiligheidsraad, die zich nog niet had uitgelaten over de oorlog tussen Israël en Hamas, riep woensdag op tot ‘humanitaire pauzes en corridors’ in de Gazastrook.
Het ziekenhuis is al dagen doelwit van Israëlische beschietingen
De VS hebben dinsdag gezegd dat het over informatie beschikt dat Hamas het grootste ziekenhuis in Gaza, Al-Shifa, gebruikt om militaire operaties uit te voeren en waarschijnlijk ook om wapens op te slaan. Dat meldt de BBC.Volgens een woordvoerder van het Witte Huis komt dat neer op een oorlogsmisdaad.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Hij zei dat Amerikaanse inlichtingendiensten informatie hadden dat Hamas en de Palestijnse Islamitische Jihad ziekenhuizen in de Gazastrook, waaronder Al-Shifa, gebruiken om militaire operaties aan te sturen en gijzelaars vast te houden. Het classificatieniveau van de inlichtingen zou zijn verlaagd om deze met verslaggevers te kunnen delen.
Volgens de VS betekenen de acties van Hamas in de ziekenhuizen niet dat Israël niet langer verantwoordelijkheid draagt om burgers te beschermen. ‘Voor alle duidelijkheid: we zijn er geen voorstander van een ziekenhuis vanuit de lucht aan te vallen. We willen geen vuurgevecht zien in een ziekenhuis, waar onschuldige mensen proberen de zorg te krijgen die ze verdienen,’ aldus de woordvoerder.
Biden zou medeplichtig zijn aan ‘Israëls genocide’ in Gaza
Een burgerrechtengroep in de VS heeft president Joe Biden maandag aangeklaagd. Volgens het Center for Constitutional Rights (CCR) zou Biden internationale en Amerikaanse wetten hebben overtreden door Israël niet te weerhouden van ‘genocide’ op inwoners van Gaza. Dat meldt The Intercept. De federale aanklacht is ingediend door het CCR namens verschillende Palestijnse groepen en individuen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het CCR stelt dat de acties van Israël, zoals massamoorden, het aanvallen van civiele infrastructuur en gedwongen verplaatsen van inwoners, neerkomt op genocide. Volgens de CCR vereist de internationale conventie tegen genocide uit 1948 dat de VS en andere landen hun macht en invloed moeten aanwenden om het moorden te stoppen. Joe Biden en zijn minister van Buitenlandse Zaken, Antony Blinken, en de minister van Defensie, Lloyd Austin, zouden dat echter niet doen.
Verder wil de beweging de VS verbieden wapens, geld en diplomatieke steun aan Israël te bieden. Mede door hun militaire steun zouden de VS medeplichtig zijn aan wat het CCR genocide noemt.
Geen operaties meer mogelijk in het Al-Shifa-ziekenhuis
De Wereldgezondheidsorganisatie zegt dat het Al-Shifa-ziekenhuis in Gaza al drie dagen zonder stroom zit. ‘Helaas functioneert het ziekenhuis niet meer als zodanig’, citeert CNN de WHO. De omgeving van grootste ziekenhuis in Gaza wordt al dagenlang bestookt door Israëlisch vuur en is afgesloten van elektriciteit en brandstof.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De omstandigheden in Al-Shifa verslechterden in het weekend tot een ‘catastrofale’ situatie, omdat personeel, patiënten en duizenden schuilende bewoners binnen vastzaten als gevolg van hevige gevechten, zeiden hulporganisaties en gezondheidsfunctionarissen van Hamas. Israël houdt vol dat mensen het ziekenhuis veilig kunnen verlaten via een evacuatiecorridor, schrijft de Amerikaanse nieuwszender
In het ziekenhuis functioneert geen van de operatiekamers door een gebrek aan elektriciteit, aldus directeur Abu Salmiya. ‘Wie geopereerd moet worden sterft, wij kunnen niets voor diegene doen.’ De arts zei dat gisteren meerdere kinderen zijn overleden op de intensive care en in de afdeling neonatologie. Sinds de aanval van Hamas op 7 oktober bestookt Israël Gaza met bombardementen en is de Palestijnse regio afgesloten van water en elektriciteit.
De pauzes zijn bedoeld om mensen in Gaza te laten vluchten
Israël heeft ingestemd met dagelijkse gevechtspauzes van vier uur in bepaalde gebieden in het noorden van Gaza, meldt Al Jazeera. De tijdelijke staakt-het-vuren moeten burgers in staat te stellen te vluchten. Daarnaast opent Israël een tweede evacuatiecorridor langs een kustweg, om meer mensen de mogelijkheid te geven het oorlogsgebied te verlaten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het gebied dat elke dag wordt uitgekozen voor een gevechtspauze zal volgens Amerikaanse en Israëlische ambtenaren slechts drie uur van tevoren worden aangekondigd. Het idee is niet alleen om mensen de kans te geven te vertrekken, maar ook om mensen de kans te geven veilig hun huizen te verlaten om voedsel en medicijnen te kopen.
‘We hebben van de Israëliërs te horen gekregen dat er tijdens de pauze geen militaire operaties in deze gebieden zullen plaatsvinden en dat dit proces vandaag van start gaat,’ zei John F. Kirby, woordvoerder van het Witte Huis. Daarnaast zei Kirby dat de VS eraan werken meer vrachtwagens met noodhulp het gebied in te krijgen.
Twee vrachtwagens werden beschadigd en een chauffeur raakte lichtgewond toen een konvooi van het Rode Kruis onder vuur werd genomen Gaza-Stad. Dat meldt Al Jazeera. Door wie het konvooi werd aangevallen is niet bekend.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Na het incident werd de route naar het Al-Shifa-ziekenhuis, waar het medische voorraden afleverde, gewijzigd. In een verklaring op X liet het Rode Kruis weten ‘diep verontrust’ te zijn over het incident en herinnerde de strijdende partijen aan hun ’verplichting onder internationaal humanitair recht om humanitaire werkers te allen tijde te respecteren en te beschermen’. In de verklaring werd niet bekendgemaakt door wie het konvooi, dat bestond uit vijf vrachtwagens en twee voertuigen van het Rode Kruis, werd aangevallen.
William Schomburg, hoofd van de subdelegatie van het Rode Kruis in Gaza verklaarde: ‘Dit zijn niet de omstandigheden waaronder humanitair personeel kan werken’, en voegde eraan toe: ‘Ervoor zorgen dat vitale hulp medische faciliteiten kan bereiken is een wettelijke verplichting onder internationaal humanitair recht.’
Afgelopen week luidden experts van het VN-mensenrechtenbureau UNHCR de noodklok vanwege de situatie in Gaza. Ze waarschuwden voor een genocide op het Palestijnse volk. Er zouden inmiddels meer dan tienduizend Palestijnen om het leven zijn gekomen sinds de aanval van Hamas op 7 oktober. Maar over of er sprake is van genocide verschillen de meningen.
Ja: ‘Israël wil de vernietiging van het Palestijnse volk’
Volgens Raz Segal, een Israëlische historicus en Holocaustgeleerde, is de manier waarop Israël de Palestijnen in Gaza behandelt ‘een schoolvoorbeeld van genocide’. Zo zei hij in een interview met Democracy Now: ‘Als dit niet opzettelijke genocide is, dan weet ik het echt niet meer.’
Volgens Segal maakt Israël zich momenteel schuldig aan drie van de vijf daden die volgens het VN-verdrag uit 1948 vallen onder genocide. ‘Het droppen van duizenden en duizenden bommen in een paar dagen, inclusief fosforbommen, zoals we hoorden, op een van de dichtstbevolkte gebieden ter wereld (…) is inderdaad een genocidale moord,’ aldus de historicus.
‘Als dit niet opzettelijke genocide is, dan weet ik het echt niet meer’
‘Maar Israël voert ook twee andere daden uit, namelijk het veroorzaken van ernstig lichamelijk of geestelijk letsel, en het creëren van omstandigheden die ontworpen zijn om de vernietiging van een bevolkingsgroep teweeg te brengen door het afsluiten van water, voedsel, energievoorziening, het bombarderen van ziekenhuizen, het bevelen tot snelle evacuatie van ziekenhuizen,’ voegde Segal eraan toe. Hij wees er bovendien op dat de Wereldgezondheidsorganisatie de bevelen om ziekenhuizen te evacueren ‘een doodvonnis voor zieken en gewonden’ heeft genoemd.
Ook haalde hij aan wat minister van Defensie Yoav Gallant op 9 oktober zei toen hij een volledig beleg van Gaza afkondigde en water, voedsel en brandstof afsneed. ‘[Gallant] verklaarde dat “we vechten tegen menselijke dieren en [daar] ook naar [zullen] handelen” en dat “we iedereen zullen elimineren”.’ En hij citeert de woordvoerder van het Israëlische leger Daniel Hagari, die ‘moedwillige vernietiging erkende en expliciet zei: “De nadruk ligt op schade en niet op nauwkeurigheid.”’
‘We zien dus opzettelijke genocidale daden. Dit is inderdaad een schoolvoorbeeld van genocide,’ aldus Segal.
Nee: ‘De operatie is niet bedoeld om het Palestijnse volk geheel te vernietigen’
Jay Michaelson, Amerikaans schrijver, journalist, professor en rabbijn, denkt daar anders over. ‘Wat er nu gebeurt in Gaza is een afschuwelijke tragedie. Afhankelijk van je politieke opvattingen kun je het zien als een afschuwelijke maar noodzakelijke militaire operatie, of als een brute en zinloze aanval op een burgerbevolking. Maar het is geen genocide’, schrijft hij in Forward.
’Het is duidelijk dat de Israëlische operatie de eerste twee daden van het VN-verdrag met zich meebracht, zoals elke grootschalige oorlogsdaad dat zou doen. Er is echter geen sprake van de overige drie daden en, misschien wel het belangrijkste, de operatie is niet bedoeld (en er kan niet worden beweerd dat deze bedoeld is) “om het Palestijnse volk geheel of gedeeltelijk te vernietigen”.’
‘Wat er nu gebeurt in Gaza is een afschuwelijke tragedie, maar het is geen genocide’
In het opiniestuk reageert Michaelson op Segals beweringen. Volgens de Amerikaanse rabbijn moeten we de uitspraken van de Israëlische minister van Defensie Yoav Gallant over menselijke beesten niet opvatten als een verwijzing naar het Palestijnse volk als geheel. ‘Het is waar dat Gallant de Israëlische nationalisten misschien een rad voor ogen draait, en dat zij zijn uitspraak zullen opvatten als een verwijzing naar alle Palestijnen, maar al zou hij verwijzen naar alle Palestijnen, dan nog is “vechten” niet hetzelfde als de intentie om genocide te plegen. En die uitspraak is het enige bewijs dat Segal aanvoert om de intentie van de Israëlische regering te bewijzen.’
Volgens Michaelson is de manier waarop Segal de criteria van het VN-verdrag hier aanhaalt onverantwoord, omdat hij slechts enkele van de punten noemt. ‘Hij laat criteria 4 [het nemen van maatregelen, bedoeld om geboorten binnen de groep te voorkomen] en 5 [het gewelddadig overbrengen van kinderen van de groep naar een andere groep] helemaal weg en noemt alleen die punten die zijn argument ondersteunen.’
Er is dus geen sprake van een genocide, aldus Michaelson. ‘Door de term “genocide” te gebruiken wakkeren activisten de woede tegen Israël aan, en ondermijnen ze ongewild de basis van het internationaal recht waarvan mensenrechten afhankelijk zijn.’
Ruim tienduizend mensen zijn gedood in Gaza sinds een maand geleden de oorlog tussen Israël en Hamas uitbrak. Dat meldt Al Jazeera op basis van cijfers van het lokale ministerie van Volksgezondheid. Onder hen zijn 4104 kinderen en 2641 vrouwen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Inmiddels geeft ook een van de weinige bondgenoten van Israël, de Verenigde Staten, toe dat er ‘vele, vele duizenden onschuldige mensen zijn gedood’ in Gaza. Desondanks lukt het de VS en andere bondgenoten van Israël niet om tot een staakt-het-vuren op te roepen en blijft men tot op heden steken met oproepen tot ‘humanitaire gevechtspauzes’.
De Verenigde Naties spreken intussen van oorlogsmisdaden en mogelijke genocide in Gaza. Onder meer Zuid-Afrika, Jordanië, Turkije, Chili, Colombia en Bolivia hebben hun ambassadeurs in Israël teruggeroepen. Desondanks lijkt Israël nog niet van plan een stap terug te doen: op maandag riep een Israëlische minister op tot het gooien van een atoombom op Gaza.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
