Dit is een beslissing ‘die ongetwijfeld voor opschudding in Hollywood zal zorgen’: de Academy of Motion Picture Arts and Sciences maakte woensdag bekend dat ze een meerjarige overeenkomst met YouTube heeft gesloten. Daarmee krijgt het platform volgens Variety ‘vanaf 2029 exclusieve wereldwijde uitzendrechten voor de ceremonie’ en is de Oscaruitreiking vanaf dat jaar niet langer via de televisie te volgen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Amerikaanse zender ABC (onderdeel van de Disneygroep) bezit de uitzendrechten tot 2028, het jaar waarin de Oscars hun honderdjarig jubileum vieren. Het is nog onduidelijk wat er zal gebeuren met de uitzendovereenkomsten met internationale zenders, ‘die extra inkomsten opleverden in termen van rechten en reclame’ voor de Academy, en waarvan sommige pas na 2029 aflopen.
Meer dan 100.000 inwoners zijn op de vlucht geslagen
Volgens de autoriteiten van de staat Californië woedden er woensdagavond zes verschillende branden in Los Angeles County. Nadat de vlammen over de stad Pacific Palisades in het westen en Altadena in het oosten hadden geraasd, verspreidden ze zich onder invloed van de hevige wind verder tot aan de heuvels van Hollywood. Sinds dinsdag zijn er vijf mensen omgekomen, ongeveer 1500 gebouwen verwoest en meer dan 100.000 inwoners op de vlucht geslagen.
Het is een ‘hels landschap dat zo gruwelijk eruitziet dat geen Hollywood-regisseur er een film over had kunnen maken’, schrijft columnist Rick Reilly in The Washington Post. Los Angeles, sinds dinsdag verwoest door een reeks branden die ‘apocalyptisch’ genoemd mogen worden, heeft zojuist ‘de ergste 24 uur in haar geschiedenis’ beleefd, aldus de journalist.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘We zijn niet voorbereid op branden van deze omvang,’ schreef journalist David Wallace-Wells, een expert op het gebied van opwarming van de aarde, woensdag in een artikel voor The New York Times. ‘Er zullen nooit genoeg helikopters of trucks zijn die we kunnen kopen en nooit genoeg brandweermannen die we kunnen mobiliseren (…) om dit te stoppen,’ vertelde oud-burgemeester van Los Angeles Eric Garcetti hem in 2019.
De Republikeinen maakten van de dramatische situatie gebruik om uit te halen naar de Democraten die de staat Californië besturen, merkt Politico op. Op zijn platform Truth Social hield Donald Trump de Democratische gouverneur Gavin Newsom verantwoordelijk voor de branden en beweerde hij – ten onrechte – dat het watertekort in de staat te wijten was aan zijn milieubeleid. Eerder werden inwoners van Los Angeles door de autoriteiten aangespoord om water te besparen, omdat drie reservoirs die brandkranen van water voorzagen leegliepen door de brand in Pacific Palisades.
In de wereld van horrorfilms is geluid vaak net zo belangrijk als beeld. Geloofwaardig kreten nasynchroniseren die een film echt eng maken is daarom een vak apart.
Een plekje in Hollywood bemachtigen valt niet mee, en zeker niet als geluidstechnicus. Maar Mitzi Ives, de hoofdpersoon in The Invention of Sound, het nieuwe boek van Chuck Palahniuk, lukt het dankzij de geheime – en lugubere – technieken die ze van haar vader heeft geleerd. De concurrentie bekijkt haar met afgunst. Alleen zij slaagt erin de acteurs in horrorfilms bloedstollende kreten te laten slaken die zo geloofwaardig en huiveringwekkend zijn dat ze voor echt kunnen doorgaan.
Een hele prestatie, want voor elkaar krijgen dat een film angst aanjaagt is zo makkelijk nog niet. Er zijn veel factoren die ertoe bijdragen dat de kijker uiteindelijk met kippenvel in zijn stoel zit. De kreten, en de geloofwaardigheid ervan, zijn een voorbeeld. De vertolking is essentieel, maar als het gaat om een nagesynchroniseerde film komt er een stemacteur in actie.
Horrorfilms
Oudgediende María Luisa Solá, die net 85 is geworden en dit beroep als sinds 1959 uitoefent, heeft aan diverse horrorfilms meegewerkt, ‘al is het niet mijn favoriete genre, ook niet als kijker’. De eerste was Psycho [van Alfred Hitchcock], waarin ze haar stem leende aan Janet Leigh, die in de beroemde douchescène werd vermoord door psychopaat Norman Bates.
‘Die film heeft ontzettend veel mensen diep geraakt. Bijna iedereen die een douchecel met een plastic gordijn instapt, maakt dat-ie snel weer weg komt,’ zegt ze lachend. Maar ze stelt vast dat het nadoen van Sigourney Weaver als luitenant Ripley in de Alien-films moeilijker was: ‘Steeds als dat monster, dat zich overal in mengt, opdook, gruwde ik. En niet zozeer van angst, als kijker word je bloednerveus.’
‘ik gil al zodra er zoiets in beeld komt, ik schrik me dan gewoon een ongeluk’
Het kostte haar nooit moeite om een kreet te slaken bij een griezelige scène, want, zegt ze, ‘ik gil al zodra er zoiets in beeld komt, ik schrik me dan gewoon een ongeluk’. Maar, benadrukt ze, ‘als het om een heleboel gegil achter elkaar gaat, moet je zorgen dat je die scène pas aan het eind van de sessie doet, omdat je anders schor bent’. Curieus genoeg heeft Solá ook Jamie Lee Curtis, de dochter van Janet Leigh, ingesproken in alle Halloween-films. ‘Ik vind ze geweldig, het zijn er zo veel en toch zeg je na afloop: nog een, graag. Maar vraag me niet waarom ze zo aanspreken, dan blijft er niets van over.’
Haar zoon, Sergio Zamora, doet hetzelfde werk. Hij ontfermt zich meestal over Colin Farrell, Bradley Cooper, Matthew McConaughey en Joaquin Phoenix. Zamora brengt gedetailleerd in herinnering hoe ‘angstaanjagend, theatraal en hysterisch’ de lach van Phoenix in Joker was, ook al ging het niet om horror. Hij geeft toe dat in horrorfilms ‘vrouwen over het algemeen meer gillen en mannen de kwade peer zijn’. Zo moest Zamora de schurk stem geven in de tv-animatiereeks Death Note en de film Cherry Falls. ‘Daar wordt eigenlijk weinig in gegild. Wij mannen krijgen meer oorlogskreten toebedeeld,’ geeft hij toe. Mark Ullod zit al vijfendertig jaar in het vak.
Binnensmonds praten
Door zijn toedoen zijn personages als Don Price, de antagonist in het sprookjesachtige Big Fish van Tim Burton, tot leven gebracht. Of Punisher, een antiheld in de Marvel-films, ‘die mij dwong heel zacht en binnensmonds te praten, maar die dan ineens als een beest begon te krijsen. Hij ging ineens van 0 naar 100.’ Ullod legt uit dat een stemacteur normaal gesproken de kreten van zijn eigen personage voor zijn rekening neemt en het, als het niet meteen lukt, nog eens probeert.
Het komt zelden voor dat een collega zich in de opname van een ander mengt
Het komt zelden voor dat een collega zich in de opname van een ander mengt. ‘Maar soms gebeurt het toch, zij het niet zozeer voor kreten. Ik ben mijn carrière als stemacteur begonnen met een boer. Dat klinkt stug, maar het is echt waar. Ik werkte toen als productieassistent en ze waren bezig met de nasynchronisatie van One Flew over the Cuckoo’s Nest in het Catalaans. Op een gegeven moment moest Danny DeVito boeren en degene die hem naspeelde, de grote Joaquín Díaz, kreeg het niet voor elkaar. Mijn vader, die op dat moment de regisseur was, vroeg mij of ik die boer kon laten. Je kunt dus wel zeggen dat alles zo is begonnen.’
In het Hollywood van weleer was het wat gebruikelijker om voor bepaalde kreten terug te grijpen naar voorradige geluiden. Het bekendst is de ‘Wilhelmschreeuw’, die met succes verschillende producties werd binnengesmokkeld. Hij werd voor het eerst gebruikt in 1951, in de film Distant Drums, en al is de schreeuwer niet bekend, het vermoeden is dat het gaat om de stem van de Amerikaanse acteur Sheb Wooley, een van de hoofdrolspelers in de film.
Kreet
Zo’n kreet op een film afstemmen, en andere effecten toevoegen en creëren om de sfeer en de plot griezeliger te maken, is het werk van een geluidstechnicus zoals Byron Abadía. Die gaat niet alleen over de postproductie, maar heeft ook zijn eigen geluidsbibliotheek opgezet, waar iedereen die er voor zijn werk gebruik van wil maken toegang toe heeft. ‘Als je een bepaald geluid bij een verhaal zoekt, is creativiteit vereist,’ zegt Abadía.
‘Zo komt in horrorfilms veel regen voor. Ik word er vrolijk van als ik die bij het ontbijt kan oproepen: je hebt dat geluid al als je bacon in een koekenpan met genoeg olie legt. Houd de microfoon bij het gespetter en voilà. En om bijvoorbeeld iets te laten klinken als een botbreuk, gebruiken we kroppen sla of wortels. Sinaasappels zijn dan weer heel geschikt om een etende zombie te suggereren.’
‘Het draaiboek lezen ze pas in de studio. Alles om het spontaan te laten klinken en te voorkomen dat er te veel wordt geacteerd’
Lorenzo Beteta is altijd even afhankelijk van de geluidsmensen als van de stemacteurs. Hij is er zelf een, maar hij werkt ook al jaren als regisseur. ‘Ik geef de vertolkers nauwelijks informatie. Ik wil dat ze alleen het hoognodige weten, zodat ze, als het zover is, verrast zijn en schrikken, net als hun personages. Het draaiboek lezen ze pas in de studio, en ze nemen het niet mee naar huis. Alles om het spontaan te laten klinken en te voorkomen dat er te veel wordt geacteerd en het effect nep is.’
Beteta heeft gezien hoe de branche in de tweeënveertig jaar dat hij in het vak zit op technisch gebied een opmerkelijke ontwikkeling heeft doorgemaakt. Maar hij is terughoudend als het gaat om AI. ‘De sector is serieus met distributeurs in gesprek over clausules in de contracten die moeten voorkomen dat ons werk AI in de kaart speelt. Dus dat AI onze stemmen opslaat, onze intonaties uit het hoofd leert, en die stemmen vervolgens leert om vanuit het niets iets te creëren. Het zal niet lang meer duren of we zien een film met een hoofdrolspeler die wij normaal gesproken nasynchroniseren en we horen onze stem, zonder dat wij iets ermee te maken hebben gehad. Daarom is het zo belangrijk dat er nu wetgeving komt.’
Vervanging door AI
De beroepsgroep maakt zich wel degelijk zorgen over vervanging door AI. De technologie gaat sneller dan de wetgeving, reden waarom de filmbranche eist dat er eerst toestemming aan de professionals wordt gevraagd voordat hun stem ergens voor wordt gebruikt. Wat nu wordt vastgelegd, zal bepalend zijn voor de toekomst van de branche.
Deze en andere kwesties, die losstaan van het nasynchroniseren, maken deel uit van wat Beteta bespreekt met zijn leerlingen aan de School voor Nasynchronisatie in Madrid, waar hij al jaren lesgeeft. ‘Het is belangrijk dat zij de huidige en de mogelijk toekomstige situatie kennen,’ en ook andere basiskwesties, zoals ‘het besef dat nasynchronisatie een vorm van nabootsen is, en niet van scheppen. Je doet iets na wat al bestaat en verwoordt het in de taal die aan de orde is. Daarom moeten we, al wint de beroepsgroep steeds meer aan zichtbaarheid, niet vergeten dat anoniem zijn in ons voordeel werkt; want dan kunnen we associaties met stemmen vermijden en het personage geloofwaardiger laten klinken. Dat is ons voornaamste doel en dat moeten we niet vergeten.’
Zijn leerlingen, de toekomstige stemacteurs, zijn zich bewust van deze en andere aspecten van het vak. Bijvoorbeeld ‘hoe essentieel het is dat ons lichaam amper beweegt, omdat de microfoon alles registreert,’ vertelt José Luís Prada. ‘Hijgen zonder te springen, huilen zonder verdrietig te zijn of gillen zonder je lichaam hoegenaamd te bewegen is heel lastig. Ik druk mijn handen tegen mijn borst om te voorkomen dat ze per ongeluk bewegen.’ Zijn klasgenoot Sara Ibancos doet iets soortgelijks, al is volgens haar ‘het moeilijkste niet om stil te zitten, maar om zó’n spanning op te roepen dat in je schreeuw ook echt angst doorklinkt’.
Einde aan langste acteursstaking uit de geschiedenis
‘Een van de langste arbeidscrises in de geschiedenis van Hollywood loopt eindelijk ten einde’, schrijft The New York Times. Onderhandelaars van de acteursvakbond SAG-AFTRA hebben een voorlopig akkoord goedgekeurd dat een einde maakt aan de maandenlange staking van acteurs tegen de film- en tv-studio’s.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De vakbondsleden staken al sinds juli, toen ze zich aansloten bij de staking van scenarioschrijvers. Die laatste groep sloot al in september een deal met de studio’s. De gecombineerde staking heeft de Californische economie naar schatting 6,5 miljard dollar gekost en geleid tot het verlies van 45.000 banen.
Het akkoord tussen de vakbond en de Hollywoodstudio’s bevat allereerste bescherming voor acteurs tegen kunstmatige intelligentie en een historische loonsverhoging. Ook krijgen acteurs voor het eerst extra betaald als de serie of film waarin ze speelden ook beschikbaar is op streamingplatforms.
De Writers Guild of America (WGA) en de grote Hollywoodstudio’s hebben een voorlopig akkoord bereikt, zo maakte de WGA bekend op X (voorheen Twitter). De deal moet een einde maken aan de de scriptschrijversstaking, ‘die al 146 dagen duurt, duizenden mensen werkloos heeft gemaakt en een diepe ongerustheid aan het licht heeft gebracht die wordt veroorzaakt door de technologische ontwikkelingen’, zo schrijft The Los Angeles Times. Voordat er een definitief akkoord is moeten de 11.500 leden van de vakbond er nog mee instemmen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In Hollywood zijn de schrijvers sinds 2 mei aan het staken voor een betere bescherming tegen de manier waarop streaming en andere verschuivingen in de industrie hun broodwinning hebben bedreigd. In het voorgestelde driejarige contract worden de salarissen en royalty’s voor programma’s die op streamingplatforms verschijnen verhoogd en zijn er nieuwe regels voorzien voor het gebruik van kunstmatige intelligentie.
‘We kunnen met trots zeggen dat het akkoord uitzonderlijk is,’ zei de vakbond zondagavond in een verklaring naar de leden. De studio’s zullen nu moeten onderhandelen met de acteurs, die sinds 14 juli staken, wil de filmindustrie echt weer op gang komen. Het conflict heeft de lokale economie al vijf miljard dollar gekost.
Na scriptschrijvers mogelijk ook acteurs in protest
‘Een historische dubbele staking die de Amerikaanse televisie- en filmindustrie effectief zou stilleggen, is ophanden’, schrijft The Washington Post. Al tien weken lang staken de scriptschrijvers in Hollywood en nu de onderhandelingen tussen de acteursvakbond en de grote filmstudio’s zijn stukgelopen, dreigen ook de acteurs het werk neer te leggen. Mogelijk gaat dit vandaag al van start.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het geschil tussen de Screen Actors Guild-American Federation of Television and Radio Artists (SAG-AFTRA) en de Alliance of Motion Picture and Television Producers (AMPTP) draait om de angst dat kunstmatige intelligentie zal worden gebruikt om acteurs na te maken. Ook eisen de acteurs betere beloning en arbeidsbescherming.
SAG-AFTRA besluit donderdag of ze haar 160.000 leden uit de TV-, film- en radio-industrie donderdag al oproept tot staking. Dat zou betekenen dat voor het eerst sinds 1960 de schrijvers en acteurs gelijktijdig het werk neerleggen.
De voormalig filmproducent werd al eerder veroordeeld tot 23 jaar
Harvey Weinstein, voorheen een van de meest prominente producers in Hollywood, is maandag schuldig bevonden aan verkrachting door een jury in Los Angeles, schrijft persbureau AP. Volgens de jury is er genoeg bewijs om te stellen dat Weinstein in 2013 een Italiaans model heeft verkracht op haar hotelkamer. Voor aanklachten van drie andere vrouwen was volgens de jury niet genoeg bewijs.
Weinstein, wiens productiebedrijf kaskrakers als Pulp Fiction produceerde, ligt sinds het begin van de MeToo-beweging onder vuur. Tientallen vrouwen zeggen slachtoffer te zijn geworden van seksueel misbruik door de zeventigjarige oud-producent. De beschuldigingen lopen uiteen van verkrachting tot aanranding en machtsmisbruik.
In 2020 werd Weinstein door een rechtbank in New York veroordeeld tot 23 jaar gevangenisstraf. Hoeveel hij tegen die uitspraak in beroep is gegaan, schrijven Amerikaanse media dat de kans klein is dat Weinstein ooit nog uit de gevangenis komt. Sinds dit jaar zit hij in een gevangenis in Los Angeles en is de kans groot dat hij een nog langere celstraf krijgt opgelegd.
De gevallen Hollywood-magnaat was een ‘seksueel roofdier‘ die tientallen jaren lang zakelijke afspraken gebruikte om vrouwen seksueel te misbruiken, oordeelde de openbaar aanklager maandag bij de opening van het tweede proces tegen de voormalige producent. Als Harvey Weinstein, die al een gevangenisstraf van drieëntwintig jaar uitzit na zijn veroordeling in 2020 voor verkrachting en aanranding in New York, wordt veroordeeld, ‘zou hij levenslang achter de tralies kunnen blijven’, schrijft Variety.
Tijdens het proces, dat naar verwachting twee maanden zal duren, zullen negen vrouwen getuigen. Naast de vijf vrouwen die de basis vormen van de aanklacht wegens aanranding en verkrachting, zullen vier vrouwen als ondersteunende getuigen optreden. Bij veel van de voorvallen die door de aanklager naar voren werden gebracht, ging het om Weinstein die masturbeerde in het bijzijn van de vrouwen, bericht Variety. Bij andere incidenten gebruikte Weinstein zijn grote lichaam om de vrouwen tegen hun wil in een hoek te duwen.
De aanklager vertelde de jury dat veel van de vrouwen uit angst voor vergelding na de vermeende aanrandingen in contact bleven met Weinstein. De vrouwen voelden zich beschaamd en in verlegenheid gebracht. Bijna alle vrouwen die tegen hem getuigen waren werkzaam in de filmindustrie.
Trends uit de Verenigde Staten worden vaak rechtstreeks overgenomen in andere landen, waar situatie heel anders is. De laatste jaren gaat dit zelfs op voor politieke overtuigingen en protesten. ‘In Hongarije, waar nog geen 0,1 procent van de bevolking van Afrikaanse afkomst is, wilden lokale politici een kunstwerk plaatsen als steunbetuiging aan Black Lives Matter.’
Arthur do Val wilde gewoon iets betekenen in de wereld. Nu zit hij in het regionale parlement van São Paulo – gekozen met het op een na grootste aantal stemmen van alle kandidaten, zoals hij in zijn Twitter-bio pocht – nadat hij in eigen land bekendheid verwierf door bij betogingen spottend in discussie te gaan met linkse demonstranten. Een truc, zo legt hij uit, die hij heeft afgekeken van de Amerikaanse documentairemaker Michael Moore.
Do Val is uitgegroeid tot een begenadigd en productief bespeler van sociale media, waarop zijn team wekelijks honderden foto’s en filmpjes plaatst. De mensen willen vermaakt worden, vindt hij, dus moet je de politiek ook amusant maken. Zijn politieke standpunten brengt hij over met grappige memes en maffe filmpjes, waarin hij vooral het vrijemarktdenken uitdraagt en inhakt op links. ‘Ik heb geprobeerd een popster te worden, maar dat lukte niet. Ik heb geprobeerd een bokser te worden, een sporter, maar ik was niet meer dan een gefrustreerd zakenman. En toen zag ik via YouTube een kans om munt te slaan uit mijn verontwaardiging,’ vertelt hij. ‘Ik wilde gewoon opvallen, en dat heeft toevallig geresulteerd in een politieke carrière.’
Soft power
Het was even verrassend als indrukwekkend dat hij zich op zijn tweeëndertigste vanuit het niets wist op te werken tot parlementariër. Hij staat voor een geheel nieuwe internationale klasse van politiek ondernemers die hun boodschap overbrengen met memes, internetfilmpjes en hapklare leuzen. Ze kunnen putten uit een mondiale stroom van politieke ideeën, waaruit ze opvissen wat ze nodig hebben om dat vervolgens, toegesneden op hun lokale omstandigheden, in eigen land de ether in te slingeren. Het zijn vaak gewone burgers of activisten. En ze hebben vooral via sociale media invloed, op hun volgers en op elkaar. Dat leidt niet alleen tot een nieuwe klasse van onconventionele politici, maar tot de globalisering van politiek gedachtengoed, van ideeën die veelal hun oorsprong vinden in de Verenigde Staten.
Amerikaanse muziek, films en tv-series zijn overal geliefd. Amerikaanse merken hebben al lang de wereld veroverd. Amerikaanse socialemediasterren zijn mondiale influencers. Als het machtigste land ter wereld, met een cultuur die mondiaal aanspreekt, hebben de VS altijd al grote invloed gehad op politieke trends in andere landen. Joseph Nye, politicoloog aan de Harvard-universiteit, muntte daarvoor in 1990 het begrip ‘soft power’, dat hij omschreef als ‘het vermogen om anderen te beïnvloeden en tot een gewenste uitkomst te bewegen door middel van verleiding en overreding, in plaats van betaling of dwang’. Hollywood, popmuziek, McDonald’s en Levi’s zijn allemaal uitingen van de soft power van Amerika.
Je kunt de Amerikaanse argumenten in zo’n debat niet simpelweg kopiëren naar je eigen situatie
Voor veel mensen in andere landen was de consumptie daarvan de enige manier om zich aan de Amerikaanse droom te laven. Bij de opening van de eerste McDonald’s-vestiging in Bombay stonden in 1996 duizenden Indiërs in de rij om de befaamde hamburger te proeven (maar dan een variant zonder rundvlees), net zoals dat zes jaar eerder in Moskou was gebeurd. (Bij de opening van een Starbucks-filiaal in Bombay zag je tien jaar geleden vergelijkbare taferelen.) De filmindustrie van Bombay, de grootste ter wereld, wordt Bollywood genoemd, naar haar tegenhanger in Los Angeles. Zo heeft Nigeria zijn Nollywood en Pakistan (in Lahore) zijn Lollywood.
McDonald’s mag dan bijdragen aan het overgewicht in de wereld en Hollywood aan de onrealistische verwachtingen over forensisch onderzoek, voor politici gaat het er vooral om dat je, in de woorden van Nye, ‘veel gedaan kunt krijgen door aantrekkelijk te zijn voor anderen’. Waardering voor Amerikaanse merken gaat vaak samen met een positieve waardering voor Amerikaans beleid. Het nieuwe is dat het land inmiddels niet meer alleen zijn culturele, maar ook zijn politieke thema’s exporteert. En in de tijd van sociale media is het niet zozeer via McDonald’s als wel via memes dat de Verenigde Staten culturele invloed uitoefenen.
Sjablonen
Neem Brazilië. Daar is de politiek vergeven van de youtubers en Facebook-influencers, variërend van aanhangers van president Bolsonaro tot critici van zijn regering zoals Felipe Neto, en tal van politieke contentmakers van allerlei pluimage daartussen. ‘Het openbare debat in Amerika heeft veel invloed, ook onbewust. Wat daar gebeurt, komt hiernaartoe,’ zegt Do Val, doelend op de discussies over mondkapjes en over racisme. Maar je kunt de Amerikaanse argumenten in zo’n debat niet simpelweg kopiëren naar je eigen situatie, waarschuwt hij. Het is eerder zo dat Amerika sjablonen levert die iedereen lokaal kan toepassen.
Volgens Whitney Phillips, mediawetenschapper aan de Universiteit van Syracuse, in de staat New York, heeft de Amerikaanse invloed op het politieke debat in andere landen niet alleen te maken met de waarden die de VS uitdragen. Het komt ook ‘door de culturele productie – de media en memes die het land voortbrengt,’ schrijft Phillips in You Are Here, haar nieuwe boek over mondiale informatiestromen. Een van de redenen waarom de Amerikaanse invloed nu groter is dan ooit, zegt ze, is dat ‘de sociale media mondiaal zijn. En er zijn buiten de Verenigde Staten nog veel meer mensen die Facebook gebruiken dan in de Verenigde Staten zelf.’
Neem de protesten van de Amerikaanse Black Lives Matter-beweging in 2020. Die vormden de opmaat voor lokale protesten overal ter wereld, van Zuid-Korea, waar maar heel weinig mensen wonen die van Afrikaanse afkomst zijn, tot Nigeria, waar maar heel weinig mensen wonen die dat niet zijn. In Groot-Brittannië, waar de politie normaal gesproken geen vuurwapen draagt, hield een betoger een bord omhoog met de tekst ‘demilitariseer de politie’. In Hongarije, waar nog geen 0,1 procent van de bevolking van Afrikaanse afkomst is, wilden lokale politici een kunstwerk plaatsen als steunbetuiging aan Black Lives Matter. De gemeenteraad werd teruggefloten door de premier, die vorig jaar zelf een filmpje online zette met de slogan ‘All Lives Matter’.
Ook QAnon, de complottheorie dat de macht in handen is van een netwerk van pedofiele kannibalen, begon in de loop van 2017 de ronde te doen in de VS. Sindsdien heeft de theorie daarbuiten veel aanhangers gekregen. Bij een kleine QAnon-betoging in Londen liepen vorig jaar mensen rond met teksten als ‘Stop met het beschermen van pedofielen’. In Frankrijk wordt de theorie vooral opgepikt door aanhangers van de gelehesjesbeweging. Volgens een schatting telt Duitsland het op een na grootste aantal QAnon-aanhangers. Zelfs in Japan is deze complottheorie al opgedoken, ondanks de radicaal andere politieke cultuur in dat land.
Megafoon
Culturele invloed is geen eenrichtingsverkeer. Er zijn ook Britse politieke influencers die een mondiaal publiek bereiken, tot in de VS. Vol trots wijst Do Val op de ‘confused lady’-meme, ooit in Brazilië begonnen en inmiddels mondiaal verspreid. Alleen beseffen maar weinig mensen dat deze meme oorspronkelijk uit Brazilië komt, en er zijn ook niet veel bewegingen in Brazilië of elders die op grote schaal tot zulke wereldwijde memes leiden. Het vermogen van een land om, al is het maar indirect, invloed uit te oefenen op de wereld is evenredig aan het cultureel gewicht dat zo’n land in de schaal legt (zie grafiek).
Dit komt voor een groot deel door de sociale media. Die werken als een megafoon voor nieuwe stemmen, verhogen de snelheid waarmee ideeën worden verspreid en vergroten de schaal waarop zowel mensen als ideeën aan invloed kunnen winnen. De website van CNN is de op een na meest bezochte Engelstalige nieuwssite ter wereld, na die van de BBC; die van The New York Times is een goede derde. In november deed Emmanuel Macron bij die krant zijn beklag over de manier waarop er verslag was gedaan van een terroristische aanslag bij Parijs. Dat doet Macron niet bij iedere krant, maar online heeft TheNew York Times buiten de VS een lezerspubliek van zo’n vijftig miljoen mensen, verspreid over zo’n beetje alle landen ter wereld. Bijna een vijfde van de 5,2 miljoen digitale abonnees woont buiten de VS.
Nieuwsmedia in andere landen nemen een voorbeeld aan de Amerikaanse media. Volgens een analyse van King’s College London waren verwijzingen naar een ‘cultuuroorlog’ in de Britse pers lange tijd een vierjaarlijks fenomeen, wat doet vermoeden dat deze samenhingen met de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Maar de laatste jaren is het gebruik van dat woord scherp gestegen. ‘We hebben de taal van de cultuuroorlog onverkort in Groot-Brittannië geïmporteerd,’ zegt Bobby Duffy, hoofd van het Policy Institute, dat de analyse uitvoerde. Het zijn allemaal factoren die kunnen verklaren hoe het komt dat QAnon wereldwijde bekendheid heeft gekregen, waarom bij protesten tegen de lockdown Amerikaanse terminologie wordt overgenomen en waarom Black Lives Matter-betogingen zich over de hele wereld hebben verspreid. Zoals men overal ter wereld naar Hollywoodfilms kijkt, volgt men ook overal Amerikaanse kranten, tv-programma’s en sociale media.
Vanwege Amerika’s imago als natie van idealisme spreken protestbewegingen uit dat land des te meer aan
Er is geen enkel ander land waarvan dat gezegd kan worden. Neem China. De protesten in Hongkong wekten gevoelens van sympathie en solidariteit, maar hebben nergens tot vergelijkbare demonstraties geleid. Buiten China krijgen maar weinig mensen een warm gevoel bij het kopen van een Huawei-telefoon of het shoppen op Alibaba. TikTok, de enige Chinese app die een wereldwijd succes is, is er in twee versies: de Chinese, Douyin, en de versie die de rest van de wereld gebruikt. De Great Firewall helpt China om de rest van de wereld buiten de deur te houden, maar verhindert ook dat Chinese ideeën doordringen in de buitenwereld.
Daarbij leidt de openheid van de Amerikaanse politiek ertoe dat Amerikaanse beelden en symbolen gemakkelijk over te nemen zijn, zegt Craig Hayden, docent strategische studies aan de Marine Corps University in Virginia. Je zou denken dat beelden van rellen op straat het aanzien van de VS in de wereld schaden. Maar wat er volgens hem juist gebeurt, is dat mensen de onlusten in Washington of Minneapolis zien en denken: Amerika is ‘verwikkeld in een strijd die op de onze lijkt’. En vanwege Amerika’s imago als een natie van idealisme spreken protestbewegingen uit dat land des te meer aan. ‘Noem een willekeurig land dat kampt met racisme onder de eigen bevolking: de protesttweets die daar rondgaan, retweeten wij niet,’ aldus Hayden.
Zo winnen politieke stoorzenders in deze tijd van sociale media niet alleen aan invloed in eigen land, ze krijgen ook steeds meer invloed op de politiek in verre landen. Gebruikers van sociale media in Minneapolis of Seattle kunnen als inspiratie dienen voor Instagrammers in São Paulo. Ideeën die voor het eerst naar voren komen op de campus van universiteiten in New England, kunnen opduiken in de woonkamers van het oude Engeland. De belofte van het internet was dat het informatie over de hele wereld zou verspreiden. Maar de sociale media en hun algoritmen versterken vooral de stem van Amerika.
Taliban dreigen eerste provinciehoofdstad in te nemen
In Afghanistan dreigt Lashkar Gah, de hoofdstad van de zuidelijke provincie Helmand, in handen van de taliban te vallen, meldt The New York Times. De opstandelingen rukken op naar het centrum van deze ‘sleutelstad’, ‘ondanks gecoördineerde Amerikaanse en Afghaanse luchtaanvallen in de afgelopen dagen’.
Berichten uit de stad zijn ‘triest’, schrijft de krant: ‘Mensen ontvluchten hun huizen, een stadsziekenhuis is gebombardeerd en regeringsversterkingen arriveren nu pas, na dagen van vertraging’. Mochten ze erin slagen de stad in te nemen, ‘dan zou het de eerste provinciehoofdstad zijn die sinds 2016 in handen van de taliban valt’.
Het Russische atoomagentschap Rosatom heeft maandag de bouw hervat van een kernreactor voor het Centrum voor Onderzoek en Ontwikkeling van Nucleaire Technologie (CIDTN) van Bolivia bericht MercoPress. De reactor maakt deel uit van een civiel atoomenergieplan voor vreedzame doeleinden, dat wordt gesteund door het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie. De regeringen van Bolivia en Rusland ondertekenden in maart 2016 een overeenkomst voor de bouw van het nucleaire onderzoekscentrum, maar het project kwam in 2019 stil te liggen.
De reactor in de stad El Alto, op 4.000 meter boven de zeespiegel, wordt de hoogste ter wereld. ‘Ongeëvenaard’, aldus het Russische persbureau Novosti.
Edelstenen, hoe groter hoe beter
Een troon van amethist met een gewicht van één ton à 45.000 dollar: Crystalarium, een edelstenenwinkel in West-Hollywood, verkocht er recentelijk vier stuks van. Kristallen en mineralen zijn enorm populair geworden bij de meer vermogenden der aarde en het motto is: hoe groter hoe beter, zo signaleert The Los Angeles Times.
De wereldwijde markt van (half)edelstenen wordt nu geschat op ruim 1 miljard dollar. Zangeres Adele houdt ze vast tijdens optredens om plankenkoorts te overwinnen en model Naomi Campbell reist er mee. Er zijn vochtinbrengende crèmes met kristallen, er is een Kim Kardashian-lijn van parfums met kristalthema in kristalvormige flessen. Victoria Beckham ontwierp een lijn broeken met geheime zakken voor kristallen. Het fenomeen werd verder aangejaagd door de pandemie: veel welvarenden zaten een groot deel van het afgelopen jaar binnen, zagen minder mogelijkheden voor opzichtige uitgaven en kozen ervoor om hun huizen te bezielen met de ‘genezende’ energie van stenen.
De Zweedse schrijver en vertaler Ulf Peter Hallberg denkt dat de oplossing voor veel maatschappelijke malaise ligt in kunst en literatuur die openheid en begrip mogelijk maken.
IQ: De maatschappij ziet cultuur vaak als een soort ontspanning, die niets te maken heeft met politiek. Vindt u dat ook?
Ulf Peter Hallberg: Kunst en cultuur staan voor veel meer dan ontspanning. Wij moeten inzien dat kunst, de literatuur, de muziek, alle kunstvormen in verschillende opzichten belangrijk zijn. Dat we er armer van worden als cultuur in het leven van alledag een kleinere rol krijgt toebedeeld door de politiek, omdat die ons in staat stelt het kritisch vermogen te ontwikkelen en niet te vergeten, om verandering te bewerkstelligen.
In mijn boek European Trash, Fourteen Ways to Remember a Father schrijf ik over iemand die zijn vader heeft verloren. De vader was niet geïnteresseerd in rijkdom of macht, hij was 87 toen hij stierf, maar voelde zich 27. Waarom? Omdat hij geld zag als iets wat mensen alleen maar kan vernietigen. Hij had de belangrijkste waarden van zijn leven ontdekt in de kunst. Daar had hij belangstelling voor, hij verzamelde artikelen over kunstwerken en dacht er veel over na. Ook ik wil graag geld hebben en uitgeven, net als iedereen. Maar dat is niet het belangrijkste doel in mijn leven, of mijn grootste drijfveer.
Natuurlijk is hier een verband te leggen met de politiek. Een voorbeeld: de Zweedse Democratische Partij zegt dat het land zich moet ontdoen van alle buitenlanders, dat Zweden blank moet zijn en één natie, een zuivere staat. Hoe je ook op dat soort ideeën reageert, het blijft retoriek. Dan kan het helpen om te bedenken dat het de literatuur of de kunst niet uitmaakt wie jij bent of waar je vandaan komt en wat de kleur van je huid is. Die principes zouden naar mijn idee de leidraad in het leven moeten zijn.
Hoe is de manier waarop de samenleving, of concreter de politieke klasse, naar kunst kijkt, te verbinden met het idee van de populistische natiestaat?
Volgens mij kunnen veel gebeurtenissen vergeleken worden met situaties die in boeken worden beschreven of in beeldende kunst worden afgebeeld. Je kunt je afvragen hoe een bepaald dilemma zou worden opgelost in een roman of een novelle. De literatuur kan in die zin een inspiratiebron zijn. Zelfs al stond het duidelijk in de wet, geen enkele persoon of groep kan alleen maar als goed of alleen maar als slecht worden bestempeld. De lijn die goed scheidt van kwaad, zwart van wit, werkt niet in de kunst.
Politici, vooral degenen die zich laten leiden door een populistische overtuiging, willen de samenleving overtuigen van hun ideeën over gerechtigheid en gebruiken daarvoor simplistische retoriek. De Hongaarse premier Viktor Orbán en de Amerikaanse president Donald Trump zijn daar goed in.
Toch zit het probleem niet zozeer in die retoriek zelf, maar in de middelen die worden ingezet om besluiten te kunnen nemen.
Het bestaan van kunst en literatuur laat zien dat alles in het leven een voortdurende strijd is, een eeuwige zoektocht, waarin doelen worden bereikt en waarden worden gekoesterd en mislukkingen verdoezeld
Wat is de invloed daarvan op de Europese Unie en haar waarden?
Cultuur maakt veel zichtbaar. Ze zorgt voor het behoud van de gevoeligheid in de moderne wereld. De Litouwse filosoof en schrijver Leonidas Donskis en de Poolse socioloog Zygmunt Bauman hebben al eerder vastgesteld dat in de huidige samenleving de cohesie ontbreekt. Er is geen behoefte meer aan wederzijdse banden, geen verbondenheid waardoor de zaak wordt opgeschud, waardoor men wordt uitgedaagd of gedwongen de strijd in te gaan. Donskis en Bauman vonden dat Europa veranderd was en, ze hadden gelijk. Door die transformaties zijn culturele verschijnselen naar de zijlijn gedrongen. De samenleving is een machine geworden die een ‘vloeibare moderniteit’ heeft veroorzaakt, zoals de filosofen het noemen. Dat wil zeggen een plek zonder verbinding, een toneel voor machtsspelletjes. Het verlies van persoonlijkheid en individualiteit is vaak een belangrijk probleem.
Hoe is dat te veranderen? Via de literatuur, de kunst en het theater. Mijn studenten aan de Sorbonne hebben me weleens gevraagd waarom ik hen dwong om te schrijven. Nu begrijpen ze dat schrijven niet alleen een middel is om je gedachten te uiten, maar ook om dialoog uit te lokken, contact te maken met de medemens. Dat idee brengt ons naar de Oudheid, de tijd van Plato, toen alles was geschapen naar de idee dat het leven zich in het hart van het denken bevond.
Dat vergeten we tegenwoordig. De Europese Unie en Brussel worden mechanische apparaten met een zwak hart. In het beleid van die institutiesbestaat geen dialoog, er worden geen banden meer gesmeed. Ik denk dat de kunst en de literatuur terug moeten komen op de politieke agenda van Europa. Er moet een intellectuele blik op die Unie komen. Als er geen dialoog is met de cultuur, is de politiek ook een lege huls.
We kunnen ons alleen tegen zo’n ontwikkeling beschermen door ons ervan bewust te zijn. Het kan soms lastig zijn om door retoriek heen te kijken, maar kritisch nadenken heeft nog nooit iemand kwaad gedaan. We moeten openstaan, nieuwe ideeën toelaten in de samenleving, in je familie, niet bang zijn om vragen te stellen, en de wereld niet verdelen in goed en kwaad. Wat Europa nu nodig heeft, zijn ideeën waarmee we kunnen behouden wat we zijn en die ons beschermen tegen overheersing door de economie en fanatieke demagogen.
In welk opzicht is dat verbonden met de grote rol die nieuwe technologieën in het leven van alledag zijn gaan spelen?
Ik vind het geweldig hoe het internet en de moderne technologie ons de mogelijkheid bieden om met elkaar in contact te komen, te communiceren, informatie te delen, enzovoort. Dat is een formidabel middel om verbinding te scheppen en herscheppen. Maar in mijn eigen land, Zweden, hebben de meeste mensen op Facebook alleen Zweedse vrienden. Mijn eigen netwerk bestaat voor negentig procent uit buitenlanders. En daarom zijn mijn berichten meestal in het Engels. Ik heb belangstelling voor deze communicatie, want zo komen we dichter bij het kosmopolitisme.
Toch, in twintig jaar tijd hebben de nieuwe technologieën onze samenleving enorm veranderd. Je kunt ze verwijten dat ze geen ruimte bieden voor echte discussie en dat ze de mens veranderen in een bron van inkomsten. Die situatie kennen we allemaal. Je hoeft maar ‘Rome’ in te tikken op Google en meteen verschijnen op andere sites die je bezoekt advertenties met reisaanbiedingen naar die stad. Diee kun je allemaal negeren, maar voor mij lijkt het steeds meer op persoonlijke informatielekken.
Daarom sta ik kritisch tegenover de sociale media. Als ik er foto’s tegenkom van kennissen die in bed zitten te ontbijten, dalen zij bij mij toch in aanzien. Ik wil dat helemaal niet zien, ergens heb ik het gevoel dat dat niet hoort. Sommige dingen moeten privé blijven, binnen de intimiteit van je eigen huis, anders worden zulke momenten minder waardevol.
In dat opzicht bieden de literatuur en de kunst een veiliger toevluchtsoord. Studenten leer ik kritisch naar de sociale media te kijken en voorzichtiger te worden met het delen van persoonlijke informatie. Het zou mooi zijn als politici en andere mensen op machtsposities dat ook in gaan zien. Ik ben optimistisch van aard en ik denk dat uiteindelijk iedereen begrijpt wel hoe belangrijk dat is en hoe hoog de prijs zal zijn als we zo doorgaan.
Kosmopolitisme wordt vaak in één adem genoemd met globalisering, open grenzen en vrijheid. Wat betekent het woord voor u?
Ik zou het concept van het kosmopolitisme uitleggen door een parallel te trekken met de band die de kunstenaar onderhoudt met zijn land van herkomst, wanneer hij zich buiten de grenzen daarvan bevindt. Zo iemand gaat een innerlijke strijd aan die wordt gemarkeerd door de vreemde omgeving en zijn land van herkomst. Er zijn talloze schrijvers voor wie dat geldt. Een voorbeeld is de van oorsprong Noorse schrijver Henrik Ibsen, die decennialang in Italië heeft gewoond, maar veel over zijn geboorteland schreef.
Deze kunstenaars krijgen creatieve impulsen doordat hun bestaan en hun identiteit door elkaar worden geschud en ter discussie gesteld. Het jaagt hun productiviteit aan. Ze hebben begrepen dat de concepten van ‘het oude land’ en ‘de natiestaat’ die in deze tijd de basis van alles zijn, niets meer betekenen. Het werk van deze kunstenaars berust op een evenwicht tussen de cultuur en de actuele situatie, op de band met de wereld om hen heen. Al die dingen is Europa nu kwijt, naar mijn idee.
Maar in Vilnius voel ik nog steeds het omgekeerde. Ik heb deze stad drie jaar geleden ontdekt. Het is een levende stad die haar wezenlijke kenmerken heeft behouden: in de straten klinkt meertaligheid, de architectuur is multicultureel. En, niet onbelangrijk, er is genoeg ruimte voor de bewoners van deze stad, de Litouwers, de joodse bevolking en alle anderen.
Men zegt altijd dat elk kind dat geboren wordt een vreemdeling is. Dat is zo, volgens mij. Toch is het mogelijk om banden te scheppen, die te koesteren en zo jezelf en je omgeving vorm te geven. Dat noem ik een kosmopolitische blik hebben op de wereld.
Welk type mensen heeft zo’n kosmopolitische kijk op de wereld?
Veel mensen denken dat het kosmopolitische wereldbeeld van kunstenaars of anderen niets anders is dan een romantische grotestadsblik. Alsof de rest van de mensheid hun ogen alleen richt op het asfalt. Maar dat klopt niet. Het kosmopolitisme onderscheidt zich door een bepaalde opvatting van ruimte en tijd. Het gaat voor kosmopolieten om een bron van creativiteit die hen beveelt om nooit stil te staan.
Nieuwe ideeën worden gevormd op het moment dat je geconfronteerd wordt met een moeilijke of ingewikkelde situatie. Een ziekte bijvoorbeeld, een verlies of een ander probleem dat een schok veroorzaakt. Zulke situaties leren ons iets, maar die lessen vergeten we vrijwel meteen weer. In de kunst gebeurt het omgekeerde, het biedt de kans in het moment te zijn, ergens tussen de dood en het leven.
Wat bedoelt u als u zegt dat Europa wordt geconfronteerd met het verlies van zijn waarden? Wat zijn de gevolgen daarvan?
In mijn ogen heeft de redevoering die Winston Churchill in 1948 in Den Haag hield de basis gelegd voor de Europese beweging. Hij sprak toen over de tragedie van Europa. Hij waarschuwde dat de tijd kon opraken, dat zelfs als de strijd was opgehouden en de kanonnen zwegen, het gevaar bleef bestaan. Hij verdedigde het Europa dat gefundeerd was op de waarden van het christendom, de cultuur, de filosofie, de wetenschap en de geschiedenis. Met het vergroten van de Europese gemeenschap, in een streven naar een vrije markt, zijn veel van die waarden verloren gegaan.
De literatuur en de beeldende kunst plaatsen vraagtekens, maar hun doel is niet om één waarheid vast te stellen. Je kunt het vergelijken met de filosofie: die stelt vragen die we niet kunnen beantwoorden
De culturele waarden zijn onlosmakelijk verbonden met mensenrechten en met democratische waarden. De politiek besteedt er volgens u weinig aandacht aan. Welke lessen kunnen we daaruit leren?
De literatuur en de beeldende kunst plaatsen vraagtekens, maar hun doel is niet om één waarheid vast te stellen. Je kunt het vergelijken met de filosofie: die stelt vragen die we niet kunnen beantwoorden. Het bestaan van kunst en literatuur laat zien dat alles in het leven een voortdurende strijd is, een eeuwige zoektocht, waarin doelen worden bereikt en waarden worden gekoesterd en mislukkingen verdoezeld.
Tegenwoordig is het waardensysteem van de Europese Unie behoorlijk uitgehold. Wij kunnen het niet meer goed voelen. Elke man en elke vrouw op straat begrijpt dat. En als de waarden ons teleurstellen, nemen we er afstand van en gaan we op zoek naar nieuwe.
Maar succes leert ons niets, mislukkingen zijn onze beste leraren. Zij stuwen ons naar voren. Daarom moeten we niet bang zijn onze mislukkingen te erkennen, er conclusies uit te trekken en nog harder ons best te doen.
Ik denk dat de toekomst van de politiek afhankelijk is van de cultuur. Tegenwoordig is alles wat op Facebook, in de politiek of in Hollywood gebeurt identiek, veel staat in het teken van de zoektocht naar populariteit. Toch is cultuur altijd de kracht en de ware identiteit van Europa geweest. Jarenlang hebben verschillende volken naast elkaar geleefd, hadden verschillende talen en verschillende wereldbeelden elk hun eigen plaats.
Nu moeten we veel te vaakhet Amerikaanse circus tot ons nemen, in plaats van Aristoteles, Charles Dickens, Dante en de anderen.
Auteur: Kotryna Tamkuta
Vertaler: Annemie de Vries
IQ The Economist verschijnt sinds 2010 in samenwerking met het Britse weekblad The Economist. Het maandblad biedt veel vertaalde artikelen, maar ook journalistieke verhalen en commentaren geschreven door Litouwse persoonlijkheden. De slogan van de Litouwse editie luidt: ‘De traditie van intellectuele journalistiek’.
Ulf Hallberg
Schrijver Ulf Hallberg is geboren in Malmö, Zweden en woont sinds 1983 in Berlijn. Hij heeft onder anderen Georg Büchner, Bertolt Brecht en Frank Wedekind vertaald. Aan de Ateliers d’écritures van de Sorbonne doceert hij creatief schrijven en vertalen. In 2009 publiceerde hij het boek European Trash, Fourteen Ways to Remember a father, dat in 2012 in Engelse vertaling verscheen.
De studio’s in Hollywood en de techbedrijven in Silicon Valley hebben de achtervolging ingezet op Netflix, het platform met 117,8 miljoen abonnees. Wie te laat is gestart, zal de eindstreep wellicht niet halen.
Plotseling wil iedereen Netflix zijn. Er zijn al streamingdiensten te over, denkt u misschien, zowel voor televisieprogramma’s als voor films. In de Verenigde Staten kun je jezelf vierkante ogen kijken op Amazon Prime, YouTube, HBO, starz, Showtime, Hulu, CBS en All Access. Andere landen beginnen hun eigen diensten te lanceren. Maar wie nu al van een tv-hausse (Peak TV) spreekt, heeft nog niets gezien. Want we staan nog maar aan het begin van de streamingrevolutie. In 2018 zullen alle grote spelers uit Hollywood en Silicon Valley hun best doen om u meer tv via internet te verkopen, of naar hartenlust content produceren om dat in 2019 te doen.
Disney, Warner Bros, 21st Century Fox en AMC richten zich steeds meer op de verkoop van tv via internet. Apple heeft meer dan een miljard dollar opzijgezet om nieuwe programma’s te produceren. Facebook, dat al een continue stroom tv-programma’s aanbiedt (net als Twitter en Snapchat), zal meer inzetten op video. Er wordt een miljardenoorlog gevoerd om de tv-kijker te strikken. Waar de strijd zich vroeger op het grote en (vooral) kleine scherm afspeelde, gebeurt dat nu op de smartphone en de tablet. De nieuwe technologiereuzen met hun diepe zakken tasten flink in de buidel om de aandacht van de gebruikers van deze apparaten te trekken. Voor de traditionele Hollywoodstudio’s is het een strijd op leven en dood. In de Verenigde Staten verliezen ze abonnees aan betaalkanalen, nu de tv-kijker dure kabelpakketten verruilt voor video via internet.
Vier vooraanstaande studio’s hebben al enkele miljarden dollars geïnvesteerd in Hulu, een streamingdienst waarvan ze mede-eigenaar zijn en die in 2017 zijn visitekaartje afgaf met The Handmaid’s Tale.CBS lanceerde een thuisservice en produceerde een nieuwe Star Trek om de abonnees 9,99 dollar per maand uit de zak te kloppen. HBO, eigendom van productie- en distributiemaatschappij Warner, produceert al enkele van de duurste tv-series ter wereld, zoals Game of Thrones en Westworld, die minstens tien miljoen dollar per uur kosten. Jeff Bezos van Amazon heeft de wens te kennen gegeven ook succesvolle series van het kaliber Game of Thrones te produceren. De series zullen steeds gedurfder worden… en steeds kostbaarder.
Disney
De streamingwedloop raakte in augustus 2017 in een stroomversnelling toen Bob Iger, de baas van Disney, bekendmaakte dat de groep in 2019 een streamingdienst ging lanceren, en dat hij voortaan minder films aan Netflix zou verkopen. Diezelfde week maakte John Landgraf, baas van Fox-kabelzender FX, die series als Fargo en The Americans produceert, de lancering bekend van een reclamevrije streamingdienst. Warner op zijn beurt mikt op nieuwe programma’s voor de lancering van zijn streamingdienst DC Entertainment, die voor dit jaar is voorzien. Rest de vraag wat tv-kijkers bereid zijn te betalen om dat alles te bekijken.
FX-baas John Landgraf, die de term ‘Peak TV’ heeft gemunt, vreest dat de streamingmarkt verzadigd zal raken, zoals momenteel al het geval is bij de kabelzenders. Er valt dus een enorme afroming te verwachten, en daarbij zullen de techgiganten in het voordeel zijn. Waar Netflix en Amazon er warmpjes bij zitten en een grote voorsprong hebben op de streamingmarkt, zullen de studio’s moeite hebben hun achterstand in te lopen. De ironie, verzucht Landgraf, is dat studio’s en zenders als de zijne hebben geholpen Netflix groot te maken door ze hun beste films en series te verkopen.
Even ironisch is dat Disney zich op de streaming werpt. Jaren geleden wilden sommigen bij Disney dat het bedrijf Netflix zou opkopen, wat toen heel wat betaalbaarder zou zijn geweest dan nu. Maar de grote bazen van de groep bleven in Netflix een partner en distributeur zien, en geen concurrent op het gebied van content. Momenteel is Disney een van de weinige wereldmerken die groot genoeg is om met een levensvatbaar alternatief te komen. The Mouse zou de komende schifting dus wel overleven.
Deze week raakte de hoofdredactrice van uw lijfblad ongewild betrokken in wat je met een klein beetje fantasie en goede wil undercoverjournalistiek zou kunnen noemen.
Door een noodlottige stommiteit brak zij haar bovenarm. Noodlottig, omdat ze juist wilde laten zien dat de jaren helemaal niet tellen. Voor wat haar op haar zestiende moeiteloos lukte, draaide ze ook nu toch zeker haar hand niet om? Een stommiteit, om precies dezelfde reden. De humerus bleek niet bestand tegen deze bravoure en barstte in stukken op het harde asfalt. De ene journalist geeft zich uit voor Uber-chauffeur, de ander verkleedt zich als orthodoxe moslim, en zij trad toe tot een voor haar nieuwe wereld; die van mensen met een beperking. Een opmerkelijke gewaarwording. a. Je bent opeens een buitenstaander. b. Iedereen heeft twee jaloersmakend goed functionerende armen. En c. Mannen (het waren vrijwel alleen mannen, zusters) helpen je de jas in en houden de deur weer voor je open. Moge deze – en andere – hoffelijkheden het post-#MeToo-tijdperk overleven. Niet omdat iemand er recht op zou hebben, zelfs niet iemand met een beperking, maar omdat onze slordige samenlevingen wel wat elegantie kunnen gebruiken.
Als deze rokende vulkaan toch eens mocht leiden tot een waarachtige cultuuromslag…
Tot nu toe heeft 360 de berichtgeving over MeToo aan andere media overgelaten. Maar de cultuur van seksueel geweld komt wereldwijd op nog veel grotere schaal voor dan tot nu toe aan het licht is gekomen. En ook al zijn de mannen met macht en aanzien, die jaren ongestraft pakten wat ze pakken konden, inmiddels van de voorpagina’s verdwenen, het onderwerp blijft actueel nu ook de ontuchtschandalen in de (Amerikaanse) politiek worden blootgelegd. Als deze rokende vulkaan toch eens mocht leiden tot een waarachtige cultuuromslag… En dan niet naar een cultuur waarin de angst om aangeklaagd te worden overheerst, of een waarin voortdurend ‘Het spijt me’, of erger: ‘Ik heb dat blijkbaar anders beleefd’, wordt gezegd, maar een van wederzijds respect, van gelijkheid.
Met dit zeer gevarieerde nummer en deze stichtelijke woorden laat ik u tot februari achter in de deskundige handen van collega’s Ceelen en Weeda om op werkverlof te gaan in den vreemde.
Patty Jenkins was de eerste vrouw die een film met een superheldin regisseerde. En ze maakt van Wonder Woman ook nog een daverende hit. Maar zal haar succes ook leiden tot meer kansen voor vrouwelijke collega’s?
Probeer voor de grap eens vijf vrouwelijke Amerikaanse regisseurs te noemen. Kathryn Bigelow, Sofia Coppola… Al uitgeteld? Goed, maar er zijn toch heel wat beroemde actrices achter de camera gekropen? Jodie Foster, Angelina Jolie…
En Patty Jenkins? Een paar maanden geleden zouden nog maar weinigen haar naam hebben genoemd. De laatste keer dat die in een aftiteling verscheen was in 2003: Monster, die Charlize Theron de Oscar voor de beste actrice had opgeleverd. Budget: acht miljoen dollar. Maar in 2017 kun je in Hollywood niet meer om Patty Jenkins (47) heen. Haar huzarenstuk: de regie van Wonder Woman, ‘de duurste film die ooit is gemaakt door iemand met twee X-chromosomen,’ aldus The Hollywood Reporter (THR). Budget: 150 miljoen dollar.
De druk was hoog. Bovenmenselijk zelfs. Maar de betrokkene bekende goed voorbereid te zijn omdat ze in het kielzog van haar vader, kapitein bij de Amerikaanse luchtmacht, van de ene naar de andere militaire basis was verhuisd. ‘Om een film te maken moet je betrouwbaar, goed georganiseerd, zelfverzekerd en rustig zijn, allemaal eigenschappen die je in het leger zult tegenkomen’, vertrouwde ze THR toe. En Patty Jenkins heeft haar missie met verve volbracht. Wonder Woman, de eerste film met een superheldin na de flop Elektra (2005), kreeg lovende kritieken en bracht wereldwijd 822 miljoen dollar aan recettes in het laatje. Hij trok een veel groter publiek dan andere films met superhelden en sprak ook veel vrouwen en vijftigplussers aan.
‘Zelfs Warner Bros had niet op zo veel enthousiasme gerekend,’ constateert THR in een ander artikel. ‘Volgens een ingewijde was de studioleiding totaal verrast. En nu zijn de vrouwelijke regisseurs euforisch.’ Veteraan Nancy Meyers, regisseur van What Women Want, reageerde aldus in het weekblad: ‘Nu kunnen ze [de beslissingsnemers] hun kop niet langer in het zand steken. Het succes van Patty Jenkins is onweerlegbaar. Het wordt tijd dat het werk van vrouwen op waarde wordt geschat en dat ze de teugels in handen krijgen bij grote films, kleine films, alle films die ze willen draaien.’
Maar er is nog een lange weg te gaan. Volgens Forbes Magazine is maar vier procent van de regisseurs in Hollywood vrouw. In de onafhankelijke cinema zijn ze al talrijker: 23,7 procent van de cineasten die de afgelopen jaren tijdens het Sundance Festival naar de prijs voor de beste film dongen, bezat twee X-chromosomen. Van Sundance naar Hollywood ‘klinkt als een gat in de pijpleiding. Maar Patty Jenkins helpt dit gat te dichten’, aldus het New Yorkse blad.
In elk geval is het succes van Wonder Woman reden om een discussie te beginnen over het beleid van de filmmaatschappijen Marvel en DC Comics: dat superheldenfilms voornamelijk op een jong mannelijk publiek zijn gericht wordt dikwijls als argument gebruikt voor het ontbreken van vrouwen voor en achter de camera. Maar THR vraagt zich af of dat geen reden is om het roer eens om te gooien in een sector die al zo lang ieder risico mijdt. ‘Ook andere vrouwen hebben bezoekersrecords gebroken zonder dat dat merkbare gevolgen had. Sinds Dorothy Azner in de tijd van de stomme film hebben heel wat vrouwen films gedraaid; de zes lange speelfilms van Meyer hebben wereldwijd meer dan 1,35 miljard dollar opgeleverd, maar evenmin als Sleepless in Seattle van de inmiddels overleden Nora Ephron hebben die voor meer vrouwelijke regisseurs gezorgd.’
Dankzij haar succes deze zomer heeft Patty Jenkins voor het vervolg op Wonder Woman een salaris van tussen de zeven en negen miljoen dollar kunnen bedingen: een record voor een vrouw. Moeten we daar blij om zijn?
Als mens was Weinstein misschien de belichaming van het kwaad, als producent konden weinigen aan hem tippen. Toch zullen zijn opvolgers uit een ander vaatje moeten tappen, schrijft popcultuursite The Ringer.
In februari 2017, toen Moonlight de Oscar voor de beste film kreeg, was het regisseur Berry Jenkins die de leden van de Academy bedankte. Een abnormaliteit die de Amerikaanse website The Ringer niet ontging: ‘De Oscarceremonie is de enige in de kunstwereld waar de hoogste prijs niet aan de kunstenaar wordt uitgereikt, maar aan zijn baas. De prijs voor de beste film wordt niet door de regisseur in ontvangst genomen, maar door de producent.’ Voor The Ringer een teken dat Hollywood ‘een dorp blijft waar vooral de macht in het zonnetje wordt gezet. Het voorlaatste gezicht dat we tijdens de uitreikingsceremonie op ons scherm zien, is van een betrekkelijk anoniem iemand die opereert achter de coulissen en toegang heeft tot het geld en de macht. Blank, meestal, en oud. Iemand als Harvey Weinstein.’
Harvey Weinstein. Begin oktober, toen de beschuldigingen van verkrachting en seksuele intimidatie begonnen, waren er maar weinig mensen die nooit van hem hadden gehoord. En met reden. De films die de medeoprichter van Miramax en daarna de Weinstein Company heeft geproduceerd hebben in drie decennia 81 Oscars in de wacht gesleept. Hij behoort tot de meest bedankte figuren op het toneel van het Dolby Theatre, naast Steven Spielberg, James Cameron, George Lucas, Peter Jackson en God. ‘Dat zijn allemaal makers. Weinstein niet’, merkt The Ringer snedig op.
Inmiddels is Harvey Weinstein de belichaming geworden van veel kwaad dat Hollywood aankleeft. Seksisme, vrouwenhaat. En ook gewelddadigheid en hypocrisie
Inmiddels is Harvey Weinstein de belichaming geworden van veel kwaad dat Hollywood aankleeft. Seksisme, vrouwenhaat. En ook gewelddadigheid en hypocrisie. Maar de site kent de producent in elk geval één verdienste toe: ‘Hij heeft zich vaak verzet tegen de grote studio’s met hun meedogenloze tactiek. Het afgelopen decennium is de Weinstein Company tien keer genomineerd voor een Oscar voor de beste film en hebben ze die twee keer gekregen – een ongekend succes voor een onafhankelijke producent.’
De val van de producent laat dus een gat vallen tijdens de komende Oscaruitreiking. Bovendien staat de Academy zelf volop ter discussie, omdat ze haar relevantie moet verdedigen tegen Netflix en Amazon. Ook wordt ze beschuldigd van een gebrek aan diversiteit: toen er in 2017 voor de tweede keer geen enkele zwarte acteur voor een Oscar was genomineerd, brak op sociale media de polemiek #OscarsSoWhite uit. De organisatoren beloofden toen dat meer mensen uit minderheden zouden mogen meestemmen.
‘Dat heeft in zekere mate succes gehad’, constateert The Ringer. ‘De winst van Moonlight was hoogst onwaarschijnlijk. Maar één keer eerder had een zwarte regisseur de hoogste prijs gekregen (Steve McQueen voor 12 Years a Slave in 2014) en de film werd niet door een grote studio gesteund.’ Toch heeft de schitterende film van Barry Jenkins over een jonge zwarte homo uit Miami La La Land de loef afgestoken.
Zal deze vernieuwingswind in 2018 blijven waaien? The Ringer hoopt van wel: ‘De filmindustrie heeft geen behoefte meer aan een nieuwe Harvey Weinstein, maar aan nieuwe talentvolle producenten.’ Als voorbeeld noemt de site de 48-jarige Jason Blum, een Californische producent die is gespecialiseerd in horrorfilms met een klein budget maar grote recettemogelijkheden. Dit jaar produceerde hij Get Out, geschreven door de zwarte humorist Jordan Peele: een pleidooi tegen racisme dat enorm veel succes heeft geoogst bij zowel kritiek als publiek. Een waardige Oscarkandidaat voor het post-Weinsteintijdperk.
De Franse 360.Sinds twintig jaar een begrip in de kiosk. Bijgenaamd het Pentagon van de journalistiek, omdat Courrier nauwlettend in de gaten houdt wat er over de hele wereld wordt geschreven door de media.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
