De westerse scenario’s over een eventueel gewapend treffen tussen de Russische strijdkrachten en die van de NAVO nemen toe. De Moskovische site Vzglyad spreekt wat de Russische enclave betreft zelfs van ‘hysterie’.
Keuze uit het archief
Afgelopen week werd op een website van het Kremlin een decreet gepubliceerd waarin werd opgeroepen om de grenzen tussen de territoriale wateren in de Finse Golf te herzien. Rusland heeft het document inmiddels verwijderd, maar het maakte verontwaardigde reacties los bij een aantal buurlanden. De Russische woordvoerder Dmitri Peskov zei in een reactie dat ‘het niveau van de confrontatie in de Baltische regio vereist dat Rusland stappen onderneemt om zijn veiligheid te waarborgen’.
De spanningen in deze regio dateren niet van gisteren, zo blijkt uit dit artikel van de Russische nieuwswebsite Vzglyad van begin 2017. De Russische exclave Kaliningrad, die aan de Oostzee ingeklemd ligt tussen Polen en Litouwen, fungeert al jaren als een opslagplaats voor raketten en kernwapens en wordt daarom door de omringende landen met argusogen bekeken. Als het tot een conflict tussen Rusland en de NAVO komt, dan zal Kaliningrad daarin een cruciale rol spelen, is de algemene gedachte in Oost-Europa.
De regio Kaliningrad, ook wel het ‘Gibraltar van de Oostzee’ genoemd, behoort tot de belangrijkste strategische knooppunten op de wereldkaart. Enerzijds ligt ze ingeklemd tussen NAVO-grondgebied (Polen en Litouwen), anderzijds is elke operatie van de Atlantische Verdragsorganisatie in Noord-Europa verdacht zolang de enclave bestaat.
De Verenigde Staten, Polen en Litouwen nemen eendrachtig aanstoot aan het feit dat Rusland zijn Iskander-raketten in Kaliningrad installeert en zijn militaire aanwezigheid in de regio versterkt. De Amerikaanse generaal buiten dienst Jack Keane luidde kortgeleden de noodklok in de Daily Mirror. Volgens hem zou Rusland van plan zijn de Baltische staten aan te vallen om de nieuwe president Donald Trump uit te dagen. Naast duizenden soldaten zou Rusland militaire installaties en kernkoppen in de regio Kaliningrad hebben gestationeerd.
De Poolse pers lijkt nog meer geneigd om paniek te zaaien
The Independent bevestigt op zijn beurt dat het Westen beducht is voor eventuele Russische militaire operaties op het grondgebied van de Europese Unie en dat Kaliningrad het eerste spanningsveld op het continent zou kunnen worden. De Britse krant citeert de Poolse minister van Defensie Antoni Macierewicz, die zijn bezorgdheid uitsprak over de komst van Russische oorlogsschepen met kruisraketten naar Kaliningrad.
Deze hysterie rond Kaliningrad dateert niet van gisteren. Op 9 november 2015 sprak luitenant-generaal Ben Hodges, de opperbevelhebber van het Amerikaanse leger in Europa, een waarschuwing uit tijdens een ontmoeting met Litouwse militairen: ‘Sinds Kaliningrad is Rusland in staat NAVO-schepen de weg te versperren naar de Oostzee, waar we drie bondgenoten hebben: Estland, Letland en Litouwen.’ De generaal maakte zich ook zorgen over de gebieden ten noorden en oosten van Polen die respectievelijk aan de regio Kaliningrad en Wit-Rusland grenzen. ‘Wij noemen deze zone de Suwalki-kloof. De Russische en Wit-Russische legers zouden zeer snel de handen ineen kunnen slaan om de grens tussen Polen en Litouwen te blokkeren, waarmee drie NAVO-bondgenoten van de rest van de Verdragsorganisatie zouden worden afgesneden.’ Zijn verklaring vond veel weerklank in de regio.
Korter geleden presenteerde de kolonel buiten dienst Douglas Macgregor, inmiddels adviseur, een ander conflictscenario tussen Rusland en de NAVO. Het eerste doelwit van de in Wit-Rusland gestationeerde Russische strijdkrachten zouden de Litouwse steden Vilnius en Kaunas zijn, waarna de Russen een corridor zouden forceren naar Kaliningrad om vanuit het zuiden Riga aan te vallen en de NAVO-strijdkrachten die ten oosten van de Litouwse hoofdstad zijn gestationeerd klem te zetten. De in Kaliningrad gestationeerde Russische troepen zouden op hun beurt in actie komen om hun collega’s bij te staan.
Maar de Poolse pers lijkt nog meer geneigd om paniek te zaaien. Volgens analist Marek Swierczynski van de politieke site Polityka Insight zou er een ‘ernstig en gefundeerd gevaar’ bestaan dat ‘de Russen doorstoten naar Polen nadat ze de Baltische staten hebben bezet’. Net als Ben Hodges is Swierczynski van mening dat ‘de bezettingsmacht zijn troepen via de Suwalki-kloof zal laten aansluiten bij de strijdkrachten die al in de regio Kaliningrad zijn gestationeerd’.
Met de Suwalki-kloof zou de aanzet zijn gegeven tot een oorlog tussen Rusland en de NAVO. Hierover heerst in elk geval wonderbaarlijke eensgezindheid onder de ‘specialisten op het gebied van de Derde Wereldoorlog’ in Oost-Europa. ‘De NAVO-troepen die de Baltische staten willen bereiken zijn gedwongen dat via deze kloof te doen, wat in het geval van een tegenaanval een zeer ongemakkelijke situatie oplevert. De eenheden van de Verdragsorganisatie zouden aan de ene kant in de tang worden genomen door de strijdkrachten in Kaliningrad, en aan de andere door die in Wit-Rusland,’ verklaarde Andrzej Wilk, voormalig analist van het Poolse ministerie van Defensie, in de krant Tygodnik Powszechny. De Poolse president Andrzej Duda bevestigt dat de regio Kaliningrad ‘de zwaarst gemilitariseerde zone in Europa’ is geworden. We moeten dus begrijpen dat in het geval van een werkelijk conflict de NAVO in de eerste plaats zal proberen de regio Kaliningrad te bezetten en de daar gestationeerde Russische strijdkrachten te liquideren.
Volgens de Amerikaan Glen Howard, bestuursvoorzitter van de Jamestown Foundation, zou er in de nabije toekomst een hybride of conventioneel, of zelfs nucleair, conflict kunnen uitbreken in de Baltische staten. ‘In Kaliningrad zijn meer militaire middelen geconcentreerd dan in de drie Baltische staten tezamen. Naast de antiraketinstallatie S-400, met een bereik van vierhonderd kilometer, heeft Rusland er ballistische Iskander- en Tosjka-raketten staan die met hun bereik van vijfhonderd kilometer Warschau of Berlijn kunnen aanvallen. De Russische verdedigingsstrategie in de Oostzee is gebaseerd op een systeem van het type A2/AD (Anti-Access/Area Denial), dat de toegang tot een grondgebied verspert, zodat het te gevaarlijk voor de vijand wordt om zijn strijdkrachten in de zone te stationeren die hij wil verdedigen. De geografie van de Oostzee is bij uitstek geschikt voor dit type conflict, vooral vanwege de geringe diepte van de zee (53 meter), die het inzetten van grote oorlogsbodems bemoeilijkt. Om op een Russische aanval te kunnen reageren zal de NAVO eerst Kaliningrad moeten innemen.’
Ook bevestigt Glen Howard de prognoses van de experts van het Pentagon, die denken dat de VS bijna 72 uur nodig zou hebben om zijn 82ste luchtlandingsdivisie in te zetten. ‘De andere oplossing zou het mobiliseren van de snelle reactiemacht van de NAVO zijn. Maar daarvoor is de politieke instemming van de leden van de Verdragsorganisatie vereist, terwijl met name Duitsland ervoor beducht zal zijn Rusland opnieuw voor het hoofd te stoten,’ vat Howard samen.
Maar de confrontatie zou ook volgens een ander scenario kunnen verlopen: de blokkade van de regio Kaliningrad. Andrej Vypolzov, redacteur van de in Kaliningrad gevestigde informatiesite NewsBalt, herinnert eraan dat Litouwen onlangs de derde versie heeft gepubliceerd van een gratis brochure over verdedigingstechnieken in geval van een bezetting: ‘Met de verspreiding van guerrillahandleidingen wil Vilnius de Litouwers voorbereiden op de ergste scenario’s voor de driehoek Litouwen-Polen-Kaliningrad. De NAVO-analisten maken niet echt meer een geheim van dit plan, dat eruit zou bestaan een militaire blokkade van de regio Kaliningrad te provoceren, zodat Rusland genoodzaakt zou zijn een humanitaire corridor te openen in de Suwalki-kloof. Daarmee zou Litouwen, dat de aanzet tot de provocatie zou geven, Rusland dwingen de miljoen inwoners van de regio Kaliningrad te hulp te schieten, zodat de Russen vervolgens als “agressor” zouden kunnen worden weggezet en men de Litouwse bevolking zou kunnen oproepen om in verzet te komen.’
Dit alles betekent natuurlijk niet dat de NAVO de ‘knoop van Kaliningrad’ tegen elke prijs wil doorsnijden, en al helemaal niet in één keer. Maar er wordt zo fel over de kwestie gediscussieerd dat die onvermijdelijk van invloed zal zijn op de relaties tussen Rusland en de Atlantische Verdragsorganisatie. En die zullen er zeker niet beter op worden.
CONTEXT: Kwetsbaarheid van de Baltische Staten
Het jaar 2016 is in het Donetsbekken niet rustig verlopen, zoals blijkt uit de verliezen van het Oekraïense leger. ‘Gedurende het jaar hebben 211 leden van de Oekraïense strijdkrachten hun leven gegeven voor de vrede en vrijheid in ons land,’ zo zei president Petro Porosjenko in een toespraak op 31 december, geciteerd in de KyivPost.
De gevechten zijn doorgegaan, ondanks de akkoorden van Minsk die voorzagen in het terugtrekken van alle zware wapens uit het gebied. ‘In 2016’, pochte desalniettemin Oleksander Toertsjinov, hoofd van de Nationale Defensieraad, in het dagblad Den, ‘hebben we voor het eerst in drie jaar geen centimeter van het nationale grondgebied prijsgegeven aan de vijand. (…) Dit is pas het begin, 2017 wordt het jaar van de overwinning!’
Dat krijgshaftig enthousiasme wordt getemperd door de onrust die de verkiezing van Donald Trump heeft teweeggebracht, die niets opheeft met de sancties tegen Rusland. Velen in Kiev vrezen dat het aan de macht komen van de Republikeinen in de VS de separatisten in het Donetsbekken de vrije hand zal geven, waardoor die op korte termijn een groot offensief zouden kunnen inzetten.
