Chauffeurs en boeren protesteren tegen brandstofprijzen
De Peruaanse regering heeft donderdag de noodtoestand afgekondigd voor alle snelwegen, als reactie op een opstand van vrachtwagenchauffeurs en landarbeiders die een aantal wegen in het land blokkeren uit protest tegen de stijgende brandstofprijzen. Het decreet bepaalt dat de politie in staat zal zijn ‘met steun van de strijdkrachten de controle en de orde te handhaven‘, aldus de radio RPP.
Het besluit komt na de dood van een demonstrant. Tijdens botsingen met de politie afgelopen woensdag met de politie bij een wegversperring in Ica, in het zuiden van het land, viel er één dode en raakte er vijftien mensen gewond.
Het Inter-Amerikaanse Hof voor de Rechten van de Mens (IACHR) heeft woensdag de Peruaanse justitie gevraagd de vrijlating van voormalig president Alberto Fujimori (83) uit te stellen, meldt El Comercio. Op 17 maart herstelde het Grondwettelijk Hof de presidentiële gratie die in 2017 was verleend aan Fujimori en na de beslissing van de rechtbank op maandag, leek zijn vrijlating aanstaande.
Maar het IACHR wil eerst de uitspraak afwachten op het beroep dat is ingediend door de slachtoffers van de massamoorden, die werden gepleegd tijdens het presidentschap van het voormalige staatshoofd (1990-2000). In 2009 werd hij hiervoor tot vijfentwintig jaar gevangenisstraf veroordeeld.
In Peru’s afgelegen dorpen gebruiken boeren verschillende gewassen om de klimaatcrisis het hoofd te bieden. ‘Wij volgen het pad dat onze voorouders hebben ontwikkeld.’
In een landelijke omgeving die door de eeuwen heen nauwelijks is veranderd, verzamelen boeren in rode wollen poncho’s zich in een halve cirkel om chica te drinken, gemaakt van gegiste maïs, terwijl ze mompelend Pachamama – Moeder Aarde – aanroepen voordat ze de drab op de aarde van de Andes sprenkelen. Zingend in het Quechua, de taal die door de Inca’s over de gehele Andes is verspreid, maken ze heuveltjes rondom de planten op de vele kleine lapjes grond op de terrassen van de Peruaanse berghelling.
De Andes biedt plaats aan een van de meest diverse voedselsystemen ter wereld. Door middel van speciaal aangepaste landbouwtechnieken houden de boeren een grote variëteit aan maïs en andere gewassen in stand die de sleutel kunnen vormen voor voedselvoorziening, nu de opwarming van de aarde een onstabieler klimaat veroorzaakt. Maïs wordt al duizenden jaren verbouwd in Lares, bij Cuzco, in een van de hoogstgelegen landbouwgebieden ter wereld. De inwoners van Choquecancha en Ccachin zijn gespecialiseerd in meer dan vijftig soorten graansoorten in een veelvoud van verschillende grootten en kleuren. ‘Vroeger verbouwden de Inca’s dit soort ecotypes en wij volgen het pad dat onze voorouders hebben ontwikkeld,’ zegt Juan Huillca, een natuurbeschermer in het kleine bergdorp Choquecancha.
Maïskolven met roodgetinte korrels worden bloedhuiler genoemd
Op een deken liggen maïskolven in een scala aan kleuren, van licht vergeeld wit tot donkerpaars. Allemaal hebben ze dikke korrels en beeldende namen. Gelige maïskolven met roodgetinte korrels worden yawar waqaq (bloedhuiler) genoemd. Witte kolven met grijze spikkels, waarvan de geroosterde korrels worden opgediend als knapperige canchita bij het beroemde Peruaanse gerecht ceviche, worden algemener chuspi sara (kleine maïs) genoemd.
Historici menen dat wat nu de meest geteelde graansoort ter wereld is, zo’n tienduizend jaar geleden zijn oorsprong had in het huidige Mexico. Vervolgens hebben de maïssoorten zich zuidwaarts verspreid langs de ruggengraat van de Andes om zo’n zesduizend jaar geleden in Peru aan te komen. Lang voor de klimaatcrisis begonnen de voorouders van deze boeren granen te verbouwen in verschillende kleine ecosystemen, van ijzige bergtoppen tot zonnige valleien.
Erfgoedsystemen
‘In dit landschap zou het moeilijk zijn om slechts één variëteit van één gewas te verbouwen, omdat je in één jaar vorst, hagel, droogte of onstuimige regenval kunt hebben,’ zegt Javier Llacsa Tacuri, expert in landbouwbiodiversiteit. Hij beheert een project om landbouwtechnieken veilig te stellen die worden gezien als een van de weinige wereldwijd belangrijke, agrarische erfgoedsystemen. ‘Een paar variëteiten zijn niet genoeg om een jaar landbouw winstgevend te maken, dus moet je vele variëteiten hebben. Vorst en hagelstormen zijn altijd voorgekomen en onze voorouders wisten hoe ze daarmee moesten omgaan.’ Met meer dan honderdtachtig inheemse plantensoorten en honderden variëteiten heeft Peru een van de grootste diversiteiten aan gewassen.
Het project, dat wordt gesteund door de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN, staat de boeren bij om de inheemse soorten te behouden, en Llacsa Tacuri en zijn collega’s helpen hen om markten te vinden voor de veelkleurige maïs. ‘Peru is een van acht plekken ter wereld die worden beschouwd als een centrum van herkomst van de landbouw,’ zegt Llacsa Tacuri. ‘De eerste bewoners en hun nakomelingen, de huidige boeren, begonnen hun aanpassing aan dit landschap meer dan tienduizend jaar geleden.’
Juan Huillca vertelt dat zijn dorp en de nabijgelegen plaatsjes de klimaatcrisis al beginnen te voelen. ‘Er komen ziekten als zwarte roest en meeldauw. Soms hebben we vorst of hagel. Daarom hebben we zaadbanken, om onze maïsecotypes niet kwijt te raken, zodat we wat we verloren hebben terug kunnen krijgen en die variëteiten opnieuw kunnen zaaien.’
Nu het klimaat opwarmt, ontstaan er variëteiten die resistenter zijn tegen ziekten en plagen
In een eenvoudig boerenhuis in Ccachin ligt de genetische erfenis van duizenden jaren oogstdomesticatie en -variatie. Tientallen soorten gedroogde korrels liggen er opgeslagen in plastic containers voor moeilijke tijden. ‘Maar de verdiensten zijn laag, waardoor veel jonge mensen naar de stad verhuizen omdat ze hun familie niet kunnen onderhouden,’ zegt Huillca.
Sonia Quispe, die zich bekommert om het behoud van maïs in Choquecancha, vertelt dat de oogst half zo groot is als normaal. ‘Door de klimaatcrisis wordt er minder geoogst, maar we vullen ons eetpatroon aan met aardappelen. Het is dus belangrijk om met verschillende soorten maïs te werken om voor voldoende voedsel te zorgen. Nu het klimaat opwarmt, ontstaan er variëteiten die resistenter zijn tegen ziekten en plagen.’
Plagen tegengaan
Quispe kan de soort van drie maanden oude maïsscheuten herkennen aan de stengels. Ze legt uit dat de stengels die aan de onderkant rood zijn rood-getinte kolven met een bittere smaak voortbrengen die plagen tegengaan en die zich naar hoger op de berg gelegen gebieden verspreiden naarmate de zon feller wordt.
Julio Cruz Tacac (31), een yachachiq oftewel landbouwdocent, die na zijn studie in Cuzco terugkeerde naar Ccachin, heeft de weerpatronen zien veranderen. ‘Toen ik klein was, scheen de zon niet zo fel. De temperatuur was milder.’ ‘Het was alsof we in het paradijs woonden wat voedsel betreft. We hadden alles bij de hand,’ vertelt hij over zijn jeugd. Dat contrasteert met het leven in de stad, waar ‘alles om geld draait’. Door de coronapandemie werd dat nog moeilijker. Peru had de hoogste sterftecijfers door corona ter wereld.
‘Maar nu er een pandemie is, willen de mensen niet ruilen, ze willen geld’
In de afgelegen dorpjes wordt de gewoonte van ayni, gemeenschappelijk werk, in ere gehouden, maar een vorm van ruilhandel die trueque heet heeft schade opgelopen door de economische impact van de pandemie. ‘We gaan naar de markt waar we het fruit en de coca van de boeren in de vallei verhandelen,’ zegt Genara Cárdenas (55) uit Ccachin. ‘Maar nu er een pandemie is, willen de mensen niet ruilen, ze willen geld.’
De financiële druk heeft de traditionele manier van leven in het dorp aangetast, maar de gewassen hebben de bewoners geholpen om ondanks de economische problemen zelfvoorzienend te blijven. Nu zorgt de klimaatcrisis voor nieuwe uitdagingen, zegt de 55-jarige boer Victor Morales. ‘Toen ik jong was, kwamen de regens en de vorst op vaste tijden, maar tegenwoordig is alles veranderd. Toen hadden we veel verschillende soorten aardappelen en maïs, nu hebben we variëteiten die resistenter zijn tegen de klimaatverandering.’
Fujimori zou opdracht hebben gegeven tot gedwongen sterilisatie
De voormalige Peruaanse president Alberto Fujimori, die al een gevangenisstraf uitzit voor misdaden tegen de menselijkheid, is aangeklaagd voor nog eens vijf moorden plus de gedwongen sterilisatie van ruim dertienhonderd vrouwen die tijdens zijn ambtstermijn (1990-2000) werden vastgehouden. Voormalige ministers van Volksgezondheid onder Fujimori zijn ook aangeklaagd, bericht MercoPress.
De regering van Fujimori had doelgericht de intentie om de allerarmsten te steriliseren, want er zijn geen slachtoffers uit andere sociale groepen, betoogde aanklager Pablo Espinoza al eerder dit jaar. Volgens Espinoza werden tussen 1996-2000 ‘gezondheidsfestivals’ georganiseerd in afgelegen dorpen om vrouwen aan te trekken die later zonder hun toestemming werden gesteriliseerd.
Berichten waarin ‘meisjes worden aangepakt’ deden het spectaculair goed op het Russische sociale-mediakanaal Telegram, waar 360 eerder een uitgebreid profiel van publiceerde. Dat die meisjes over het algemeen volwassen vrouwen zijn die niet (meer) over zich heen laten lopen, kreeg de bende online suckers pas in de gaten toen bleek dat hun Mannelijke Staat – zoals hun groep op Telegram heet – een staat van ontbinding had bereikt. Helaas is het uitgerekend met die drek goed gooien.
Laten we hopen dat het de laatste stuiptrekkingen zijn van een uitstervende stam en er geen nieuwe meer opstaat. Het nationaal patriarchaat dat zij in ere willen herstellen heeft wereldwijd genoeg problemen opgeleverd. Dat vindt het Russische Mannenlegioen natuurlijk niet, en daarom zoeken zij met Mannelijke Kracht op hun Mannelijke Pad naar volgelingen die ‘instinctief bij een leider of een dominant iemand willen zijn, niet bij een gelijke’. In hun optiek kunnen dat enkel vrouwen zijn. Maar voor een patriarchaat zijn juist al die minderheden nodig, alleen met die drie M’en blijft het een mager bolwerk.
Vetes worden beslecht, opgekropte woede geuit
Ook buiten de waard gerekend heeft justitie in Belarus. De actiegroep Moeders 328 (naar een artikel in het wetboek van strafrecht) doet er alles aan om de exorbitant hoge straffen voor drugsbezit te veranderen (p. 24). Ze komen uit Minsk, Brest, Lida, Vitebsk en Homel, ontmoeten elkaar thuis, in cafés, schrijven petities en gaan in hongerstaking. Het onderhoud met de chef (een vrouw) van het kabinet van Loekasjenka bleek vooralsnog een wassen neus, maar onderschat de Vrouwelijke Kracht van een moeder in nood niet.
In de Peruviaanse Andes krijgen de bergdorpen elk jaar de kans om hun agressie tegen De Ander bot te vieren tijdens het Takanakuy-festival. Vetes worden beslecht, opgekropte woede geuit. Daarna is er weer een heel jaar de tijd om de lege tank bij te vullen.
Over de Grote Ander, zoals psychoanalyticus Jacques Lacan ‘de gedeelde ruimte’ noemde ‘van publieke waarden waarin alleen onze verschillen en identiteiten kunnen gedijen’, schreef de vermaarde Sloveense filosoof Slavoj Zizek een scherp essay. De huidige disintegratie van die gedeelde ruimte, op grond van ‘zelfwetgeving’, ontneemt een samenleving de mogelijkheid een common ground te vinden waarover in debat kan worden gegaan. Of op de vuist, alleen met kerst.
De Peruaanse president Pedro Castillo heeft Mirtha Vásquez, het linkse voormalige hoofd van het congres, beëdigd als zijn nieuwe premier, uren nadat haar voorganger na slechts twee maanden was ontslagen. Door deze stap zal de regering van de marxistisch-leninistische Castillo aan de linkerkant van het politieke spectrum blijven, maar met een waarschijnlijk gematigder kabinet, schrijft Al-Jazeera.
De onbezonnen stijl van Bellido verontwaardigde het door de oppositie geleide congres
Castillo kondigde woensdag het ontslag aan van zijn vorige premier, Guido Bellido, wegens ‘instabiliteit’ van het land. De onbezonnen stijl van Bellido verontwaardigde het door de oppositie geleide congres, terwijl investeerders zich zorgen maakten over het linkse beleid van de regering voor het bedrijfsleven.
Pedro Castillo definitief verkozen tot president van Peru
De Nationale Kiesjury heeft maandagavond, anderhalve maand na de tweede stemronde, de linkse kandidaat Pedro Castillo in een onlineceremonie uitgeroepen tot winnaar van de presidentsverkiezingen in Peru, meldt Gestión. Castillo, een 51-jarige vader van drie kinderen, ‘nam deel aan de verkiezingen namens Perú Libre, die zichzelf omschrijft als een links-marxistische partij’, aldus de krant.
Castillo behaalde 50,12 procent van de stemmen, tegen 49,87 procent voor zijn rivaal, de rechts-populistische kandidaat Keiko Fujimori. Zijn mandaat loopt tot 2026.
Luxehotels in Qatar slagen er niet in buitenlandse werknemers te beschermen, volgens het Business and Human Rights Resource Centre. In het jaarrapport dat deze week werd gepubliceerd, signaleert deze Britse ngo vormen van misbruik die ‘wijzen op dwangarbeid’, schrijft Al-Jazeera.
Volgens het rapport kunnen arbeidsmigranten niet van baan veranderen ‘uit angst voor represailles en intimidatie’
Volgens het rapport worden arbeidsmigranten door de hotels geconfronteerd met ‘buitensporige wervingskosten en discriminatie’ en kunnen ze niet van baan veranderen ‘uit angst voor represailles en intimidatie’. Vanwege het aankomende WK voetbal in november 2022, is Qatar bezig met de uitbreiding van de hotelindustrie met 26.000 extra hotelkamers. Arbeidsmigranten uit Oost-Azië, Zuid-Azië en Zuidoost-Azië vormen de overgrote meerderheid van de beroepsbevolking die daarvoor wordt ingezet.
De Qatarese regering zegt in een reactie juist ‘een reeks belangrijke hervormingen’ te hebben doorgevoerd ‘om de arbeidsnormen te verbeteren en de rechten van alle werknemers te beschermen. Deze omvatten een nieuw minimumloon, het wegnemen van belemmeringen om te voorkomen dat werknemers van baan veranderen, strenger toezicht op werving, betere huisvesting en verbeterde gezondheids- en veiligheidsnormen.’
Haïti vormt nieuwe regering na moord op president
In Haïti zal dinsdag een nieuwe regering worden gevormd onder leiding van premier Ariel Henry, die door president Jovenel Moïse was aangesteld vlak voordat hij werd vermoord, meldt Radio Vision 2000 op maandag 19 juli. Het land zit voorlopig nog zonder president.
De interim-premier, Claude Joseph, kondigde aan dat hij zou aftreden om minister van Buitenlandse Zaken te blijven in de volgende regering. Volgens de Haïtiaanse radiozender zal de nieuwe regering dinsdag worden gepresenteerd door de nieuwe eerste minister. Ze zou ‘ook leden van de regering van Jovenel Moïse moeten omvatten, waaronder de minister van Justitie en de minister van Financiën’.
Drie belangrijke leiders ‘vochten over de manier waarop de presidentiële vacature moest worden ingevuld’
De dialoog om tot een politiek akkoord te komen, na de moord op ‘dictator Jovenel Moïse’, in de woorden van Haïti Progres, was ‘aangemoedigd door de Amerikaanse delegatie die naar Haïti was gekomen’. Drie belangrijke leiders ‘vochten over de manier waarop de presidentiële vacature moest worden ingevuld’, schrijft het weekblad: interim-premier Claude Joseph, voorgedragen premier Ariel Henry, en de voorzitter van de Senaat, Joseph Lambert.
Henry werd ‘terug in het zadel geholpen na een communiqué van de Kerngroep (een groep van ambassadeurs uit Brazilië, Canada, Frankrijk, Duitsland, Spanje, de Verenigde Staten en de Europese Unie, alsmede de speciale vertegenwoordiger van de Organisatie van Amerikaanse Staten en de speciale vertegenwoordiger van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties)’, aldus Radio Metropole.
Aangezien de Haïtiaanse grondwet bepaalt dat bij overlijden van de president de Raad van Ministers, onder leiding van de eerste minister, de uitvoerende macht uitoefent tot een nieuwe president is verkozen, ‘zal Henry nu belast zijn met het leiden van het land naar de stembus’, schrijft El País. De presidents- en parlementsverkiezingen zijn gepland voor 26 september.
Het Israëlische leger voerde woensdagochtend luchtaanvallen uit op Hamas-posities in Gaza, als reactie op brandgevaarlijke ballonnen die richting Israël werden gestuurd. ‘Dit is de eerste escalatie van geweld sinds het staakt-het-vuren dat vorige maand een einde maakte aan het elf dagen durende conflict tussen Israël en Hamas’, benadrukt Haaretz. Het zijn ook de eerste luchtaanvallen van Israël sinds de nieuwe regering, onder leiding van Naftali Bennett, die afgelopen zondag aan de macht kwam.
Het staakt-het-vuren van 21 mei maakte een einde aan een bliksemoorlog waarbij aan Palestijnse kant 260 en aan Israëlische kant dertien doden vielen.
Castillo in Peru aan de leiding na het einde van de telling
Pedro Castillo, de radicaal-linkse kandidaat bij de Peruaanse presidentsverkiezingen, won de meerderheid van de stemmen in de tweede ronde, zo maakte de stemautoriteit donderdag bekend na het einde van de telling. Zijn uiteindelijke overwinning blijft echter in afwachting van de behandeling van de beroepen die zijn ingediend door zijn tegenstander, Keiko Fujimori, dochter van de autoritaire ex-president Alberto Fujimori en vertegenwoordiger van populistisch rechts.
Castillo won 50,12 procent van de stemmen, 44.058 stemmen meer dan Fujimori, stelt het conservatieve dagblad El Comercio. Keiko Fujimori, die na twee mislukkingen voor de derde keer kandidaat was voor het presidentschap, had beloofd de uitslag van de stemming te respecteren, maar sinds de tweede ronde heeft zij onophoudelijk beschuldigingen van fraude geuit.
Harvey Weinstein verhuist naar Los Angeles voor een nieuw proces
De gevallen producer Harvey Weinstein, die een gevangenisstraf van 23 jaar uitzit voor aanranding in New York, staat binnenkort weer terecht. Een rechtbank in New York heeft groen licht gegeven om Weinstein ‘zo snel mogelijk’ over te brengen naar Los Angeles om daar terecht te staan voor aanranding en verkrachting van vijf vrouwen.
De datum van het proces is niet vastgesteld, maar de ex-producent riskeert tot 140 jaar gevangenisstraf. Advocaten van Weinstein (69) gaan in beroep, maar zullen de overplaatsing, die waarschijnlijk ‘in juli’ zal plaatsvinden, niet voorkomen, meent Variety. Tot op heden hebben bijna negentig vrouwen Harvey Weinstein beschuldigd van seksuele intimidatie of aanranding.
Pascal Soriot, de CEO van AstraZeneca, zal in 2021 18 miljoen pond (bijna 21 miljoen euro) gaan verdienen. De aandeelhoudersvergadering van de Anglo-Zweedse farmaceut keurde deze week het beloningsbeleid voor het topmanagement goed, ook al was dat zeker niet eensgezind. Het groene licht kwam dankzij het ‘ja’ van 60,19 procent van de uitgebrachte stemmen, terwijl een ‘aanzienlijk deel’ protesteerde, zoals AstraZeneca zelf erkende, schrijft Corriere della Sera.
Sinds zijn aantreden in 2012 heeft Soriot in totaal 100 miljoen pond aan salaris ontvangen
Investeerders met 39,8 procent van de aandelen, waaronder activistische beleggers en grote fondsbeheerders zoals Aviva Investors en Standard Life Aberdeen, stemden tegen. Door het nieuwe beloningsbeleid komt Soriot nu in aanmerking voor een bonus van tweeënhalf keer zijn basissalaris; voorheen was dat vastgesteld op twee keer. Sinds zijn aantreden in oktober 2012 heeft Soriot in totaal 100 miljoen pond aan salaris van AstraZeneca ontvangen.
Het leiderschap van Soriot, een dierenarts die eerder voor Aventis en Roche werkte, is zonder twijfel goed geweest voor de multinational. In minder dan tien jaar is de aandelenkoers verdrievoudigd, waardoor de groep vandaag op 100 miljard pond wordt gewaardeerd.
Het Spaanse kabinet heeft dinsdag een controversiële wet geratificeerd die voorschrijft dat online bezorgplatforms hun koeriers voortaan als werknemers moeten classificeren in plaats van als onafhankelijke contractanten, bericht Politicovanuit Brussel. Onder leiding van de Spaanse minister van Arbeid, Yolanda Díaz, begonnen de onderhandelingen daarover afgelopen herfst.
‘Koeriers zullen nu alle relevante arbeidsbescherming genieten’
Uiteindelijk zijn vakbonden en bedrijfsverenigingen tot een akkoord gekomen en is de regering tevreden. ‘Koeriers worden nu beschouwd als werknemers in loondienst en zullen alle relevante bescherming genieten’, aldus Díaz.
Desondanks vindt de UGT, een grote Spaanse vakbond die deelnam aan de onderhandelingen, de nieuwe wet veel te zacht. Bedrijven hebben nog drie maanden om aan de nieuwe regels te voldoen en de UGT vreest dat er in de tussentijd banen zullen sneuvelen.
Ook bedrijven zijn ontevreden. Zo wijst Uber Eats op onderzoek dat voorspelt dat meer dan 75 procent van de dertigduizend Spaanse koeriers hun inkomen zullen verliezen en dat restaurants 250 miljoen euro aan extra inkomsten kwijt zullen zijn.
De federale regering van Duitsland heeft haar raming van de belastinginkomsten voor 2021 naar beneden bijgesteld. De federale, provinciale en lokale autoriteiten verwachten ongeveer 2,7 miljard euro minder te ontvangen dan in november werd gedacht. Corona heeft een enorm gat in de staatskas geslagen maar de regering verwacht dat het ergste binnenkort voorbij zal zijn, aldus het Duitse tijdschrift Focus.
NRA is niet failliet
De National Rifle Association (NRA) is niet failliet, zo heeft een federale rechter dinsdag geoordeeld. Die beslissing is een grote klap voor de oudste organisatie voor wapenrechten in de VS. De NRA vroeg op 15 januari faillissement aan om te kunnen verhuizen van New York naar Texas. Volgens rechter Harlin Hale was die faillissementsaanvraag een poging te kwader trouw van de NRA om een grote civiele rechtszaak te ontlopen die de New Yorkse procureur-generaal Letitia James vorig jaar heeft aangespannen met als oogmerk de organisatie in zijn geheel te ontbinden, schrijft Mother Jones.
‘De faillissementsaanvraag van de NRA is ingediend in een poging om een oneerlijk procesvoordeel te verkrijgen’, aldus de rechter
‘De rechtbank oordeelt, op basis van alle omstandigheden, dat de faillissementsaanvraag van de NRA is ingediend in een poging om een oneerlijk procesvoordeel te verkrijgen in de handhavingsactie van de procureur-generaal’, aldus de rechter. De beslissing komt na wekenlange hoorzittingen met huidige en voormalige NRA-medewerkers. Hun getuigenissen zouden corruptie van de NRA aan het licht hebben gebracht.
Ahmadinejad is weer presidentskandidaat Iran
De voormalige ultraconservatieve Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad stelt zich kandidaat voor de presidentsverkiezingen van 18 juni. Volgens de Iraanse staatstelevisie heeft hij woensdag de vereiste registratieformulieren ingevuld, bericht Radio Free Europe/RFL.
Met de nucleaire programma tijdens zijn twee vorige ambtstermijnen tussen 2005 en 2013, dreef de 64-jarige ex-burgemeester van Teheran zijn land herhaaldelijk tot confrontaties met het Westen. Zijn omstreden herverkiezing in 2009 leidde tot de grootste massaprotesten sinds de Islamitische Revolutie van 1979. In 2017 werd hij uitgesloten van de verkiezingen.
Ahmadinejads politiek kenmerkt zich door dreigementen tegen Israël, Holocaustontkenning en beweringen dat er Iran geen homoseksuelen zijn
Zijn politiek kenmerkt zich door dreigementen tegen Israël, ontkenning van de Holocaust en beweringen dat er Iran geen homoseksuelen zijn, en droeg bij aan de marginalisering van Iran op het internationale toneel. In eigen land kreeg hij steun van het platteland door te strooien met geld en met programma’s voor woningbouw, maar zelfs enkele van zijn meest conservatieve bondgenoten lieten hem tegen het einde van zijn presidentschap in de steek.
Historische villa te koop
Een historische villa op Capri, die sinds 1996 in bezit is van de Italiaanse acteur Christian De Sica en zijn vrouw, staat te koop. Het complex werd tussen 1900 en 1903 ontworpen door de Amerikaanse schilder Elihu Vedder, en kunstenaars als de Engelse schrijver D.H. Lawrence, Cy Twombly en Joseph Beuys brachten er tijd door, schrijft het Italiaanse nieuwsplatform ANSA.
De villa van 250 vierkante meter biedt uitzicht over Capri, de baai van Napels en de Golf van Salerno, telt twee verdiepingen, en is omgeven door een tuin met citrus- en olijfbomen. Prijs van vele miljoenen op aanvraag bij makelaar Lionard Luxury Real Estate uit Florence.
Gevecht om de Peruaanse kiezer
Uit de laatste opiniepeilingen in Peru blijkt dat de afstand tussen de socialistische koploper Pedro Castillo en de conservatieve Keiko Fujimori snel kleiner wordt in aanloop naar de presidentsverkiezingen van 6 juni, bericht Mercopress.
Veel investeerders en bedrijven vrezen voor een scherpe bocht naar links met Castillo, een onderwijzer afkomstig van het Peruaanse platteland. Fujimori, dochter van oud-president Alberto Fujimori die een gevangenisstraf van zevenenhalf jaar uitzit wegens corruptie en mensenrechtenschendingen, wakkert die vrees aan. Ze noemt Castillo een linkse extremist die de recente economische vooruitgang van het Andesland in gevaar zal brengen met zijn programma voor nationalisaties door de overheid.
Het Mexicaanse leger krijgt steeds meer invloed en dat maakt het land niet veiliger, toont Nexos aan met een uitgebreid onderzoeksdossier. Verder: een verbijsterende documentaire over hoe de FBI Martin Luther King Jr. probeerde te dwarsbomen & meer aanraders van de 360-redactie.
Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, documentaires en podcasts die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.
De val van de Inca’s
De podcasts Fall of Civillizations gaat over beschavingen die opbloeiden en weer volledig verdwenen ‘in de as van de geschiedenis’. Wat hebben deze beschavingen gemeen en hoe voelt het om het einde van zo’n beschaving mee te maken? vraagt verteller Paul Cooper zich af.
Deze aflevering gaat over de Inca’s, de bewoners van het Urumbara-gebergte die het grootste rijk in het westelijk halfrond bouwden, op een van de moeilijkste terreinen op aarde – waar geen paarden of ossen waren om te helpen dragen, vrijwel geen vruchtbare aarde was en kinderen pas op hun derde een naam kregen vanwege de hoogte sterfte. De enige manier om te overleven was samenwerken.
Afgewisseld met Inca-poëzie, mythen, instrumenten uit de Andes en vol beschrijvingen van het spectaculaire landschap, vertelt Cooper hoe de Heilige Vallei werd ontdekt, hoe de bewoners erin slaagden onder de bizarre extreme omstandigheden te bouwen en hoe het rijk uiteindelijk op ‘de meest dramatische en rampzalige’ manier aan haar einde kwam. Een tip van hoofdredacteur Laura Weeda.
Ieder mens is mooi
Visueel activist, Zanele Muholi, gebruikt fotografie en film om rassenkwesties en representatie van ras te documenteren en te onderzoeken en om de LGBTQIA+ gemeenschap in Zuid-Afrika en daarbuiten te vieren. In dit interview met Tate Modern praat hen (Zanele Muholi verkiest in het Engels het voornaamwoord ‘they’) over hoe de kracht van beelden LGBTQIA+ mensen in Zuid-Afrika en mensen queer, trans en intersekse mensen van kleur wereldwijd kan laten zien dat ze niet alleen zijn.
Een aanrader van art director Majel van der Meulen: ‘Het werk van “visual activist” Zanele Muholi is wereldwijd te zien en steeds weer wil ik een tentoonstelling van Muholi bezoeken. Ze maakt kleurrijke zwart-wit fotografie. In het Tate Modern is nu een overzichtstentoonstelling met 260 werken. Zodra het weer kan, zien! Voor nu een interview.’
In het februarinummer van 360 Magazine is een artikel te lezen over de effecten van hashtagactivisme in Afrika ‘The revolution will be hashtagged’.
Martin Luther King Jr.
Deze week verscheen de documentaire MLK/FBI van Sam Pollard, over de lastercampagne van de FBI die Marten Luther King Jr. achtervolgde tot op de dag dat hij werd vermoord in 1968. Aangeraden door redacteur IJsbrand van Veelen.
De verbijsterende geschiedenis van afluisteren, intimidatie en smaad tegen Martin Luther King Jr, is grotendeels gebaseerd op het werk van historicus en Pulitzerprijs-winnaar David J Garrow, schrijft Peter Bradshaw in The Guardian. Bradshaw vervolgt:
‘De documentaire laat zien hoe bizar giftig en disfunctioneel de campagne van de FBI was. Een aanhoudende geheime oorlog waarbij informanten binnen de burgerrechtenbeweging betrokken waren. Bureau-directeur J. Edgar Hoover was verbolgen over Kings linkse contacten en over zijn internationale beroemdheid, vooral nadat hij in 1964 de Nobelprijs voor de Vrede had gekregen. Na toevallig bewijs van overspel te hebben verkregen, hoopte Hoover dit te gebruiken om King te ondermijnen. Met uitzonderlijke rancune speelde hij de informatie door naar Kings vrouw Coretta en zelfs naar kerkleiders en de pers, kennelijk in de (vergeefse) hoop dat iemand het openbaar zou maken.’
Het onvolprezen Mexicaanse tijdschrift Nexos – een soort Mexicaanse Groene Amsterdammer – heeft een omvangrijk dossier gepubliceerd over de grotere rol die het leger in Mexico heeft gekregen onder de in 2018 aangetreden president Andrés Manuel López Obrador. Volgens de redacteuren van Nexos is het leger alomtegenwoordig tot en met ‘in de soep’ [hasta en la sopa], nu AMLO het leger meer bevoegdheden heeft gegeven. De centrale vraag is: wat zit er achter de nieuwe relatie tussen de regering en het leger?
Een tip van redacteur Joep Harmsen: ‘In dit dossier met medewerking van wetenschappers en historici leggen de auteurs bloot hoe de Mexicaanse samenleving de afgelopen jaren is gemilitariseerd. En dit heeft zeker niet tot meer veiligheid geleid: zo is bijvoorbeeld het geweld tegen vrouw van militairen toegenomen en worden mensenrechten door het leger structureel met de voeten getreden. Alleen al de moeite waard om de scherpe spotprenten van Victor Solís.’
Bij protesten door werknemers van landbouwexportbedrijven in Peru, begin december, viel een dode en strandden honderden bussen en vrachtwagens met vers voedsel door wegblokkades. Die demonstraties stopten nadat het Congres besloot een oude landbouwwet in te trekken. Landarbeiders vonden dat die wet grote landbouwbedrijven voortrok, waardoor hun dagloon op slechts 39 sol, 9 euro, uitkwam. Het Congres is er echter niet in geslaagd een consensus te bereiken over een nieuwe wet, die hogere basissalarissen zou betekenen. Daarom zijn honderden boeren nu opnieuw de straat op gegaan en is onder meer de Pan-Amerikaanse weg geblokkeerd.
Na mijnbouw is agrarische export de afgelopen jaren de grootste bron van deviezen voor Peru geworden. Het land is ’s werelds grootste exporteur van bosbessen en is ook een belangrijke exporteur van druiven, asperges en avocado’s naar China, de VS en Europa.
In Bangkok werd in december een spectaculaire lounge geopend. In de Spice and Barley Riverside (uitzicht op rivier de Menam) rijzen spiraalvormige rotan sculpturen van tientallen meters hoog uit de grond. Handig om pijpen en ventilatieapparatuur achter te verbergen en een passende verwijzing naar het schuim van het assortiment Belgische bieren dat het restaurant serveert.
Patrick Keane, de directeur van de Thaise firma, gebruikte 3D special effects-software om de vloeiende geometrische vormen te kunnen modelleren. Het goud op de constructies is een knipoog naar de royaal vergulde tempels in het land. Rotan, een soort liaan, is een duurzaam natuurproduct. Dit project heeft twee rotanfabrieken van sluiting gered.
(360, Amsterdam)
Zweden wijst deelname van Huawei aan 5G-netwerk af
Bezorgd om mogelijke spionage door China liet Zweden in oktober weten het Chinese bedrijf Huawei uit te willen sluiten bij de aanleg van zijn 5G-netwerk. Het leidde tot protesten op hoog niveau, maar recentelijk noemde het Zweedse Hof van Beroep het besluit terecht. Overigens namen onder meer Australië, Nieuw-Zeeland, de VS, Japan en Groot-Brittannië al eerder een soortgelijk besluit.
Huawei geeft nog niet op en zegt nog de resultaten van een andere gerechtelijke procedure af te wachten. De Chinese ambassadeur in Stockholm liet ondertussen weten op ‘niet-discriminerende’ omstandigheden voor Chinese bedrijven in Zweden te hopen en wuifde zorgen over veiligheid weg. Hij heeft de Zweedse opinie echter tegen. In een opiniepeiling zei slechts 20 procent dat China welkom is bij de aanleg van Zweedse 5G-infrastructuur. Mensenrechten en democratische hervormingen in China moeten daarentegen de hoogste beleidsprioriteit zijn, vindt 82 procent.
Francesco Zambon, Italiaans epidemioloog en veldcoördinator van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO in Italië tijdens de eerste coronagolf, schreef in mei mee aan een WHO-rapport dat Italiës beleid onderzocht aan het begin van de pandemie. Bedoeld als voorbereiding voor andere landen veroorzaakte het rapport ophef met de conclusie dat Italië werkte met een verouderd pandemieplan. Daardoor waren de eerste maatregelen ‘geïmproviseerd, chaotisch en creatief’. De WHO trok het rapport onmiddellijk in, hetgeen leidde tot woede en suggesties dat de Italiaanse regering werd gespaard.
Zambon zegt dat hij onder druk is gezet door Ranieri Guerra, assistent directeur-generaal bij de WHO en aanspreekpunt voor de Italiaanse regering. Guerra wilde dat Zambon de opmerking dat Italië zijn pandemieplan sinds 2006 niet meer had bijgewerkt, zou ‘corrigeren’. Zambon weigerde en diende een interne ethische klacht in bij de WHO. Sindsdien is hij ‘professioneel geïsoleerd’, zegt hij, ook al volgde hij nauwgezet alle WHO-richtlijnen om wangedrag te melden.
(AP News, Rome)
Stormy Daniels wil casino Trump opblazen
Eind januari zal een voormalig casino van Donald Trump in het Amerikaanse Atlantic City worden opgeblazen. Het Trump Plaza-casino, dat opende in 1984, werd in 2014 gesloten en raakte in zo’n staat van verval dat sloop noodzakelijk werd. Eerder dit jaar begonnen de eerste sloopwerkzaamheden en op 29 januari 2021 wordt het resterende deel van het complex opgeblazen.
Burgemeester Marty Small wil de sloop van deze plek gebruiken om geld in te zamelen voor een goed doel. Daarom is nu een inzamelingsactie gestart voor de Boys & Girls Club van Atlantic City, die voorziet in recreatie-, onderwijs- en loopbaanprogramma’s voor kinderen en tieners uit de stad. De burgemeester hoopt met de actie meer dan 1 miljoen dollar op te halen.
Een professioneel bedrijf begeleidt een veiling die de hoogste bieder het recht geeft om in januari op de knop te mogen drukken.
‘Help geld in te zamelen om Stormy Daniels Trump Plaza op te laten blazen’
Die hoogste bieder zou wel eens Stormy Daniels kunnen zijn, de pornoster die werd betaald om te zwijgen over haar ontmoetingen met Trump. Op de site GoFundMe is daartoe een campagne gelanceerd. ‘Help geld in te zamelen om Stormy Daniels Trump Plaza op te laten blazen’, aldus ene Bedell op de campagnepagina. ‘Ik woon zelf in St. Louis maar zal Stormy nomineren om de sloop te voltooien als we winnen. Ze heeft interesse getoond!’ Op Twitter liet Daniels weten inderdaad tot de actie bereid te zijn: ‘Ik wil het echt doen … en we weten allemaal dat ik goed ben in het indrukken van knoppen. LOL #teamstormy.’ Op 19 januari wordt de winnaar van de veiling bekendgemaakt.
Door klimaatverandering werden al ruim 18 miljoen mensen in Zuidoost-Azië gedwongen te migreren. Dat aantal zal meer dan verdrievoudigen als de opwarming van de aarde met de huidige snelheid doorzet, zo waarschuwen ActionAid International en Climate Action Network South Asia in een rapport. Binnen dertig jaar zullen zo’n 63 miljoen mensen in de regio uit hun huizen worden verdreven doordat de stijgende zeespiegel complete dorpen opslokt of omdat gewassen verdorren door aanhoudende droogte.
Het grootste aantal mensen zal in 2050 migreren binnen India, naar schatting ruim 45 miljoen. De sterkste stijging van klimaatmigranten staat Bangladesh te wachten, waar een zevenvoudige toename wordt verwacht. Volgens Harjeet Singh van ActionAid zijn dit conservatieve schattingen, want gedwongen migratie door plotselinge rampen als overstromingen en wervelstormen is niet ingecalculeerd.
Catastrofale situaties
Singh voorspelt ‘catastrofale’ situaties. Veel mensen zullen in stedelijke sloppenwijken terechtkomen, die vaak ook kwetsbaar zijn voor overstromingen en waar de kansen op bestaanszekerheid beperkt zijn. ‘Beleidsmakers in het rijke Noorden en het Zuiden realiseren zich de omvang van het probleem niet,’ aldus Singh. Hij dringt er bij rijke landen op aan om hun inspanningen te verdubbelen om hun CO2-uitstoot te verminderen.
Daarnaast zullen ze meer financiering moeten verstrekken aan Zuid-Aziatische landen om zich verder te kunnen ontwikkelen met schone energie en zich te kunnen aanpassen aan nieuwe klimatologische omstandigheden. Als regeringen wereldwijd het overeengekomen doel halen om de opwarming van de aarde te beperken tot 2 graden, kan het aantal mensen dat dreigt te worden verdreven in India, Bangladesh, Pakistan, Sri Lanka en Nepal, halveren in 2050.
De Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz vindt dat het omstreden Trans Pacific Partnership (TPP) weinig met ‘vrije’ handel te maken heeft.
Onderhandelaars en ministers van de Verenigde Staten en elf andere landen rond de Grote Oceaan proberen het eens te worden over de laatste details van het veelomvattende nieuwe Trans-Pacific Partnership (TPP). Een nuchtere analyse laat zien dat het met deze grootste handels- en investeringsovereenkomst uit de geschiedenis niet zo eenvoudig ligt als het lijkt.
Vaak hoor je dat het TPP-verdrag enorm belangrijk is voor de ‘vrijhandel’. Maar in werkelijkheid beoogt het verdrag de handel en investeringen van de deelnemers te sturen, en daarin de belangen te dienen van de machtigste ondernemerslobby’s uit deze landen. Vergis je niet: uit de belangrijkste discussiepunten waar de onderhandelaars nog steeds over ruziën blijkt dat dit alles weinig met ‘vrije’ handel te maken heeft.
Farmaceutische bedrijven mogen hun monopolies op gepatenteerde medicijnen verlengen, soms zelfs voor onbeperkte tijd
Nieuw-Zeeland dreigde uit de onderhandelingen te stappen vanwege het handelsbeleid van de Verenigde Staten en Canada inzake zuivelproducten. Australië is niet blij met Amerikaanse en Mexicaanse regelgeving met betrekking tot de handel in suiker. En de Verenigde Staten op hun beurt zijn niet blij met de Japanse regels voor de handel in rijst. In de desbetreffende landen hebben deze industrieën aanzienlijke groepen kiezers achter zich. En dat is nog maar het topje van de ijsberg: het TPP-verdrag staat voor een agenda die vrijhandel juist tegenwerkt.
Geheimzinnige termen
Neem om te beginnen de voorgenomen uitbreiding van intellectuele eigendomsrechten voor grote farmaceutische bedrijven, zoals die prominent figureerde in gelekte versies van de ontwerptekst. Uit economisch onderzoek blijkt overduidelijk dat er na de verwerping door het Amerikaans hooggerechtshof van het patent van Myriad op het BRCA-gen een stoot innovatie volgde, met betere tests tegen lagere prijzen als resultaat. In het TPP-verdrag worden juist bepalingen opgenomen die eerlijke competitie tegengaan en zo de prijzen voor consumenten in de Verenigde Staten en elders in de wereld opdrijven – het tegenovergestelde van vrijhandel dus.
In het TPP-akkoord zal veranderde regelgeving worden vastgelegd voor de handel in medicijnen, gevat in geheimzinnige termen als ‘patentkoppeling’, ‘data-exclusiviteit’ en ‘biologica’. Daar profiteren farmaceutische bedrijven van, doordat zij hun monopolies op gepatenteerde medicijnen mogen verlengen, soms zelfs voor onbeperkte tijd. Ook kunnen zij de verkoop van goedkope generieke medicijnen, en die van andere met een ‘biologisch vergelijkbare’ werking, blokkeren. De Verenigde Staten zullen het TPP-akkoord aangrijpen om de medicijnhandel ten gunste van hun farmaceutische industrie te reguleren.
Ook voor de tabaksindustrie proberen de Verenigde Staten via het TPP-akkoord gunstige handelsvoorwaarden af te dwingen. Jarenlang hebben Amerikaanse tabaksproducenten arbitrageregelingen voor buitenlandse investeerders, overeengekomen binnen akkoorden als TPP, gebruikt om antirookwetgeving te omzeilen. Deze vorm van Investor-State Dispute Settlement (ISDS, beslechting van conflicten tussen investeerders en staten) geeft buitenlandse investeerders het recht om nationale overheden aan te klagen en aan bindende private arbitrage te onderwerpen, zodra regelgeving in hun ogen het verwachte rendement op investeringen verlaagt.
Multinationale ondernemingen noemen ISDS noodzakelijk om hun eigendomsrechten te beschermen in landen zonder solide wetgeving of een betrouwbaar rechtssysteem. Maar dat is flauwekul. De Verenigde Staten willen hetzelfde mechanisme benutten voor een vergelijkbare megadeal met de Europese Unie: het Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP), ook al staat de kwaliteit van het Europese rechtssysteem buiten kijf.
Uiteraard verdienen investeerders – waar ze ook komen – bescherming tegen onteigening of discriminerende regelgeving. Maar ISDS gaat veel verder: ook als de regelgeving niet discriminatoir is, ja zelfs als er winst wordt gemaakt met schadelijke praktijken, kan een verplichte compensatie van investeerders worden afgedwongen als hun verwachte rendement lager uitvalt.
Rechtszaken
Philip Morris voert momenteel rechtszaken tegen Australië en Uruguay (geen TPP-partner), omdat deze landen gezondheidswaarschuwingen op sigaretten verplicht hebben gesteld. Een paar jaar geleden besloot Canada van verplichte gezondheidswaarschuwingen af te zien nadat er met soortgelijke juridische stappen was gedreigd.
Er ligt een sluier van geheimzinnigheid over de TPP-onderhandelingen en het is nog onduidelijk of er bij de toepassing van ISDS voor tabak een uitzondering zal worden gemaakt. Maar los daarvan, deze bepaling belemmert nationale overheden bij hun fundamentele taak de gezondheid en veiligheid van burgers te beschermen, economische stabiliteit te waarborgen en het milieu te beschermen.
Stel je voor wat er zou zijn gebeurd als deze bepalingen hadden gegolden net nadat de dodelijke effecten van asbest waren ontdekt. In plaats van de productie onmiddellijk te staken en de slachtoffers te compenseren, had de overheid producenten dan moeten betalen om hun burgers niet te doden. Belastingbetalers zouden er dubbel voor zijn opgedraaid: eerst voor de geleden gezondheidsschade als gevolg van asbest en daarna nog een keer voor de compensatie van de lagere winst van asbestfabrikanten na een verbod van de overheid op een levensgevaarlijk product.
Het is niet verwonderlijk dat Amerika met internationale verdragen handelsbelemmeringen opwerpt in plaats van vrijhandel te stimuleren. Dat is wat er gebeurt als alle partijen behalve het bedrijfsleven buiten beleidsbeslissingen worden gehouden – niet in de laatste plaats onze gekozen volksvertegenwoordigers in het Congres.
Auteurs: Joseph E. Stiglitz en Adam S. Hersh
Vertaald door: Valentijn van Dijk
Stiglitz is een Amerikaans econoom, auteur en in 2001 winnaar van de Prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie. Hij is met name bekend om zijn kritische standpunten over globalisering en over internationale organisaties als het Internationaal Monetair Fonds.
Project Syndicate Tsjechië, www.projectsyndicate.com
Nonprofitorganisatie van verschillende kranten die commentaar en analyses bieden op het gebied van economie, internationale politiek, wetenschap en cultuur. Aan de artikelen zijn vaak grote namen verbonden van experts, activisten, Nobelprijswinnaars, politiek of zakelijk leiders, enzovoort. Het syndicaat bestaat momenteel uit bijna 450 kranten in 150 countries, met een totaaloplage van 50 miljoen.
De serie Seinfeld is in Amerika immens populair. NBC bood Jerry Seinfeld 5 miljoen per aflevering om door te gaan toen hij besloot te stoppen. Maar in Europa werd de sitcom nooit echt een hit. Is de humor te verfijnd, te Amerikaans? Of zijn de woordgrappen gewoon te moeilijk te vertalen?
Zoals veel van Jerry’s vriendinnen in Seinfeld was Dolores een typische tv-schoonheid: glanzend roodblond haar, grote blauwe ogen, volle lippen en onbetaalbare jukbeenderen. Jerry’s vriendinnen waren bijna altijd een aanleiding voor grappen over de valkuilen van het daten en Jerry’s egoïsme, en dat is bij Dolores niet anders: Jerry wil graag met haar naar bed, maar heeft verzuimd om bij hun ontmoeting te vragen hoe ze heet. En als ze eenmaal aan het daten zijn, durft hij niet meer te bekennen dat hij haar naam niet weet. Hij zoekt stiekem in haar handtas naar een legitimatiebewijs, maar dat levert niets op. Hij vraagt zijn vrienden om zich aan haar voor te stellen, in de hoop dat zij zich vervolgens ook aan hen voorstelt: doet ze niet. Hij heeft maar één aanwijzing: ze heeft hem verteld dat ze als kind met haar naam werd gepest. ‘Maar ja, dat kun je verwachten als je naam rijmt op een vrouwelijk lichaamsdeel.’ Jerry, George en Kramer breken zich alle drie het hoofd over dat raadsel: Celeste? Aretha? Bovary? Mulva? [Rijmt op respectievelijk breast, urethra, ovary en vulva] Pas als ze doorkrijgt dat Jerry haar naam niet weet en ze hem verontwaardigd de bons geeft, schiet het hem ineens te binnen: Dolores!
In die op 18 maart 1993 uitgezonden aflevering liep Dolores voorgoed Jerry’s leven uit. Maar twee jaar later kwam ze Sabine Sebastian het leven zuur maken: Sebastian moest voor alle 180 afleveringen de Duitse nasynchronisatievertaling verzorgen. En de taak om een van de grappigste sitcoms die ze kende voor haar landgenoten toegankelijk te maken, bezorgde haar heel wat hoofdbrekens: vanwege al die grappen die berusten op woordspelingen, typisch Amerikaanse gebruiken of verwijzingen naar de joodse geschiedenis. De eerste twee aspecten noopten haar om in de vertaling grote vrijheden te nemen, en het laatste was een constante bron van onenigheid tussen haar en de redacteur.
Dolores was een van de grootste opgaven waarvoor Sabine zich gesteld zag. Er is in het Duits geen vrouwelijk lichaamsdeel dat op Dolores rijmt, en met een fantasienaam help je de grap om zeep. Dat Jerry’s vrienden de maffe suggestie ‘Bovary’ aandragen, wil nog niet zeggen dat ook Sabine zomaar iets kon verzinnen. Dat zijn zo de dagelijkse dilemma’s in het leven van de Seinfeld -vertaler. En dit was een van de lastigste.
Een programma over niks
Seinfeld is minder aansprekend voor een internationaal publiek dan de gemiddelde Amerikaanse sitcom. In Latijns-Amerika is de serie wel populair, maar in Duitsland, Frankrijk, Italië en Nederland is het nooit een grote hit geworden. Twintig jaar nadat de serie is gestopt, groeit het Amerikaanse publiek er nog steeds mee op, omdat de herhalingen niet van de buis te slaan zijn. In Europa is het meer een cultserie die alleen in de nachtelijke uurtjes te zien is. De humor van Seinfeld is blijkbaar te verfijnd, te Amerikaans en te veel op taalspelletjes gericht om makkelijk vertaalbaar te zijn. Nu de serie vanaf deze zomer ook gestreamd wordt, krijgt ze een tweede kans op een internationale doorbraak. Maar het is veelzeggend dat ze wordt gestreamd door Hulu, en niet door Netflix: Netflix is al in tientallen landen ter wereld actief, Hulu is alleen beschikbaar in de VS en Japan.
Niets is zo moeilijk naar andere talen en culturen te vertalen als een grap. Een goed nasynchronisatiescript voor een Amerikaanse sitcom is meer dan een letterlijke vertaling. Het script moet dezelfde betekenis, hetzelfde gevoel, hetzelfde verhaal overbrengen – de hersenen van de kijker zo prikkelen dat die erom moet lachen, ook al zijn die hersenen in een heel andere cultuur gemarineerd. En de humor van Seinfeld is zo uniek dat de vertaalproblemen nog groter zijn dan normaal. Aan de Radboud Universiteit is een onderzoek naar kijkersreacties uitgevoerd waaruit bleek dat Nederlandse kijkers van Seinfeld niet altijd meelachten met de lachband. Vaak hadden ze de grap niet door. En kijkers die wel meelachten, vertelden onderzoekster Elke van Cassel soms dat het alleen kwam doordat de personages hen deden denken aan Amerikanen die ze kenden.
Kramer (Michael Richards), George (Jason Alexander), Elaine (Julia Louis-Dreyfus) en Jerry (Jerry Seinfeld).
Seinfeld was eigenlijk, zoals de personages zelf ook zeiden, ‘een programma over niks’: over vier egocentrische New Yorkers die eindeloos doordrammen over alledaagse irritaties en de do’s en don’ts van de sociale omgang. Mag je een huurmoordenaar inschakelen om van de irritante hond van een buurman af te komen? Heeft die vrouw neptieten of niet? Hoelang houd je het vol om niet te masturberen? En wedden dat het je niet lukt?
Toen NBC in 1989 de eerste afleveringen uitzond, leek het typisch iets waar je van moest houden. Een serie die was voorbestemd om hoogstens een culthit te worden, zonder de simpele, direct begrijpelijke humor van The Cosby Show, Roseanne of Cheers, de populairste sitcoms van dat moment. De humor van Seinfeld berustte vooral op subtiel woordspel, seksuele toespelingen die altijd impliciet blijven (zo spreken de personages niet over onthouding van masturbatie maar over ‘meester van je domein’ blijven) en de ontleding van de omgangsvormen van een heel specifieke groep New Yorkers: onsympathieke New Yorkers.
Maar de serie waarvan NBC in 1989 nog weinig verwachtte, ontpopte zich in de jaren negentig tot een onwaarschijnlijk groot succes, mede doordat ze de narcistische, op consumptie gerichte tijdgeest zo goed weergaf. Het succes duurde negen jaar, toen zette Jerry Seinfeld er zelf een punt achter (hoewel NBC hem 5 miljoen dollar per aflevering had geboden om nog een seizoen door te gaan). De vier hoofdpersonen werden een begrip: Jerry de pietlut (Jerry Seinfeld), George de kluns (Jason Alexander), Kramer de clown (Michael Richards) en Elaine de wijsneus (Julia Louis-Dreyfus). In het laatste seizoen piekten de kijkcijfers met 38 miljoen kijkers per aflevering. De grote finale, waar in 1998 reikhalzend naar werd uitgezien, was een van de meest bekeken en meest becommentarieerde tv-programma’s van de afgelopen twintig jaar.
Zelfs naaste rivaal Friends – waarvan het idee volgens Larry David en Jerry Seinfeld van hen was ‘gejat’ – had niet dat wat Seinfeld uniek maakt. Ja, het zijn allebei series over een groepje jonge vrijgezellen in New York. Maar waar Friends altijd een traditionele structuur met een hoofd- en een subplot heeft, beschrijft het verhaal in Seinfeld doorgaans een bizarre slalom, om dan aan het eind allerlei schijnbaar ongerelateerde elementen weer bij elkaar te brengen in een bijna choreografische ontknoping. En de feelgoodsfeer die bij Friends toch wordt nagestreefd, werd in Seinfeld gemeden als de pest. Daarmee was het een van die zeldzame programma’s die zowel vernieuwend als immens populair zijn. Toen het aan het buitenland werd doorverkocht, leek het dan ook een kwestie van tijd voordat het de wereld zou veroveren. Want wat Amerika doet, dat doet de hele wereld na. Zo is het toch?
Sabine Sebastian hoopte van wel. Sebastian, een hartelijke vrouw die lijkt op Emma Thompson, werkt als regisseur, scriptschrijver en soms als stemacteur in de Duitse nasynchronisatie. Ze ontsluit Amerikaanse films en tv-series voor haar landgenoten en kent de valkuilen van een letterlijke vertaling, zeker bij sitcoms. Sommige taalgrappen zijn makkelijk over te zetten: als Elaine op zoek is naar een spongeworthy minnaar, klinkt het Duitse schwämmchen-würdig net zo komisch. Maar het is niet altijd zo simpel. Het Canadese vertaalbureau LingoStar noemt als voorbeeld een grap uit Friends waarin Monica iemand met een gigantische verlovingsring ziet en grapt: ‘Lieve hemel, je kunt niet eens meer zien waar de Titanic hem heeft geraakt.’ In de vertaling werd dat: ‘Jeetje, het is een ijsberg.’
Het vertalen van één aflevering van 22 minuten kostte drie werkdagen, 18 uur in totaal
Sebastian deed veel werk voor Brandtfilm, een Berlijns bedrijf dat de nasynchronisatie van Amerikaanse sitcoms als M*A*S*H en The Odd Couple verzorgde. In 1995 vroegen ze haar de regie te doen voor hun nieuwste project, Seinfeld. Sebastian was helemaal weg van die serie. Ze vond het sarcasme in de eerste aflevering al meteen erg leuk, en genoot steeds meer naarmate de humor verfijnder werd en de serie ook zichzelf op de hak ging nemen, met als toppunt de afleveringen waarin de personages een eigen sitcom ontwikkelen, Jerry getiteld. Ze voelde zich een geluksvogel dat ze deze klus had gekregen en wist dat Brandtfilm ook bofte met haar: het resultaat wordt altijd beter als de vertaler een fan is. Sebastian wilde haar landgenoten dolgraag leren Seinfeld te waarderen.
Met haar acteurs en vertalers werkte ze zich door de vijf seizoenen heen die in Amerika al waren uitgezonden. Ze zouden eerst die achterstallige seizoenen opnemen, en vervolgens iedere zomer de jaargang die het voorbije seizoen in Amerika was uitgezonden. Maar het liep al snel spaak, vertelde ze me later. Ze was niet blij met de scripts van de Duitse dialoogvertalers. Hun vertalingen waren te letterlijk. Een kleine woordnuance kan soms veel verschil maken, dus bracht ze tijdens de opnamen veel veranderingen aan. Toen ze eenmaal bij het achtste seizoen waren aanbeland, besloot ze alles zelf te vertalen. Ook haar cast droeg een steentje bij: Oliver Feld als Jerry, Traudel Haas als Elaine, Detlef Bierstedt als George en Klaus-Dieter Klebsch als Kramer. Als zij een zinnetje niet grappig genoeg vonden, maakten ze er zelf iets beters van. De acteurs vormden een hechte club, net als hun Amerikaanse tegenhangers. (Jaren later hernamen ze allemaal hun rol voor de nasynchronisatie van Curb Your Enthusiasm, waarin de cast van Seinfeld ook weer opduikt.)
Naarmate de acteurs beter op elkaar ingespeeld raakten, kwamen ze steeds vaker met suggesties voor verbeteringen. Sebastian nam vaak hele scènes mee naar huis om ze ’s avonds verder bij te schaven. Aan Dolores had ze natuurlijk een hele kluif, maar uiteindelijk vond ze een oplossing die in het Duits volkomen natuurlijk klinkt: van Dolores (wat in het Engels rijmt op clitoris) maakte ze Uschi (wat rijmt op muschi, een vulgair woord voor vagina). Uschi, kort voor Ursula, is een vrij gangbare Duitse naam. Past perfect.
Lipsynchroon
Niet alle Amerikaanse tv-series in het buitenland worden nagesynchroniseerd. Soms worden ze ondertiteld, en soms gebeurt het allebei: dan kunnen de zenders kiezen welke van de twee vertaalde versies ze uitzenden. Volgens het Israëlische vertaalbureau Trans-That kiezen landen als Frankrijk, Duitsland, Italië en Spanje eerder voor het duurdere nasynchroniseren, terwijl kleinere landen als België, Zwitserland en Nederland de voorkeur geven aan ondertitels. In de nasynchronisatielanden heeft die techniek vaak een lange geschiedenis, die teruggaat tot de begindagen van de filmindustrie. In de jaren dertig, toen in Europa veel Amerikaanse films werden vertoond, hing de groeiende voorkeur voor nasynchronisatie samen met de nationalistische wens om de eigen taal en culturele identiteit te beschermen. Nasynchronisatie werd in die landen een hele industrie. Tegenwoordig heb je stemacteurs die zich in bepaalde Amerikaanse sterren specialiseren, zodat het publiek bij een Tom Cruise-film automatisch ook de stem van die ene stemacteur verwacht.
Behalve in specifieke genres, zoals anime, krijgen Amerikaanse kijkers eigenlijk nooit nagesynchroniseerde programma’s voorgeschoteld. Ten eerste kijken Amerikanen vooral naar Amerikaanse media. En daarbij heeft nasynchronisatie toch altijd iets lomps wat Amerikanen tegenstaat. Nasynchronisatie en ondertiteling hebben ieder zo hun voor- en nadelen. Bij nasynchronisatie heb je meer vrijheid om de vertaling toe te snijden op de cultuur van de doelgroep. Bij ondertitels krijgt de kijker de oorspronkelijke stemmen mee, en daardoor ook alles wat die aan buitentalige informatie overbrengen. Sommige kijkers lezen graag ondertitels, anderen hebben er een bloedhekel aan.
Maar al biedt nasynchronisatie nog zulke voordelen, het is een helse klus om het lipsynchroon te krijgen. Het probleem is namelijk niet alleen dat een letterlijke vertaling soms niet werkt: de vertaling moet ook precies even lang duren als de oorspronkelijke tekst, en moet zo veel mogelijk bij de zichtbare mondbewegingen van de acteurs passen. Extra lastig wanneer je een bondige taal als het Engels moet vertalen in een breedsprakige taal als het Duits. En omdat Seinfeld zo veel tekst bevatte, was een goede vertaling des te belangrijker.
Het maken van een nasynchronisatiescript is zo bewerkelijk dat het bijna een wonder lijkt dat Sebastian ook maar één aflevering vertaald kreeg. En ze moest er 180 doen. Met het Amerikaanse script in haar ene hand en een letterlijke Duitse vertaling in haar andere bedacht ze zinnetjes die grappig waren én de mondbewegingen van de acteurs volgden. Vervolgens sprak ze die op haar laptop in terwijl ze de aflevering afspeelde. Soms moest ze één enkele zin wel honderd keer opnieuw afspelen. Eindeloos terugspoelen op de dvd. De hele dag zat ze te kijken en zinnetjes uit te proberen en haar beste vertalingen in de microfoon te brullen. De tekst was bedoeld om te worden uitgesproken, dus met alleen opschrijven kom je er niet. Zin voor zin, woord voor woord probeerde ze Seinfeld op die manier voor de Duitse kijker te ontsluiten. En als ze de aflevering af had, liet ze haar ingesproken tekst uittypen. Omdat sitcoms heel veel dialoog bevatten, kan het vertalen van één aflevering meer werk opleveren dan van een complete actiefilm – en dat gold dubbel en dwars voor Seinfeld. Het grote aantal close-ups, waarin de kijker de mond van de acteur ziet bewegen, vormde een extra complicatie. Het vertalen van één aflevering van 22 minuten kostte drie werkdagen, 18 uur in totaal.
Misschien is het ook wel een compliment voor Seinfeld dat het zo moeilijk te exporteren valt
Maar waar het maken van een lipsynchrone tekst vooral een kwestie is van eindeloze inzet en geduld, bleken sommige culturele verwijzingen onoplosbare problemen op te leveren. Vooral verwijzingen naar joodse zaken vormden een uitdaging. ‘De Duitsers hebben een bepaald je-weet-wel met joden,’ legde Sebastian uit. Sommige grappen over dat thema vond haar redacteur te ver gaan. ‘Dat kunnen we beter niet zo zeggen,’ zei die dan. ‘Dat vinden Duitsers misschien krenkend.’ Maar Sebastian was het daar niet mee eens, vertelde ze me: ‘Van mij mogen ze gekrenkt zijn. Zij hebben het gedaan!’ Zij kon Seinfelds ongegeneerde grappen over de joodse geschiedenis wel waarderen. Maar als ze die zonder meer wilde overnemen, moest ze in de clinch met haar redacteur. Een strijd die ze soms verloor. Het stak allemaal heel nauw. Der Suppen-Nazi? Oké, goed. Een bedekte toespeling op een oom die de kampen heeft overleefd? Misschien toch liever niet. Ook een complete aflevering waarin George voor neonazi werd aangezien was een probleem. Evenals verwijzingen naar de tv-serie Holocaust en naar Schindler’s List. Of neem de voice-over van Elaines gedachten in de aflevering ‘The Subway’, als de metro vastzit: ‘We zitten hier opgesloten… Ik krijg geen adem, straks val ik flauw. Rustig aan, hij gaat zo wel weer rijden. Denk aan de mensen in de concentratiekampen, wat die niet allemaal hebben doorstaan.’
Soms trok Sebastian aan het langste eind en moest de redacteur erkennen dat ze er niet omheen konden. In een van de eerste seizoenen zegt Seinfeld in het stand-upgedeelte dat de nazi’s ‘twee verschillende Hitlergroeten hadden. Je had de standaard Hitlergroet, en daarnaast de nonchalante versie, voor op kantoor.’ Daar konden ze niks anders van maken, want hij onderstreepte zijn woorden door de Hitlergroet te maken.
Te intelligent
Toen de door Sebastian vertaalde afleveringen in 1996 eenmaal in Duitsland werden uitgezonden, werd de serie nooit meer dan een klein cultsucces. De Duitse zenderprogrammeurs leken niet goed te weten wat ze ermee aan moesten: eerst werd het om tien voor zeven uitgezonden, toen om kwart voor zes, en uiteindelijk om elf uur ’s avonds. Toen werd de serie geschrapt, om twee jaar later terug te keren, eerst om tien over één ’s nachts, toen een tijdje om zes uur ’s avonds, en daarna weer om kwart voor middernacht. En zoals de Nederlandse wetenschapper Van Cassel schreef, in een artikel over de redenen waarom Seinfeld in Nederland en Duitsland nooit is aangeslagen: die ‘besluiteloosheid leek eerder een gevolg dan een oorzaak van het gebrek aan interesse bij de kijker. Zowel Nederlandse als Duitse zenders hebben minstens één keer geprobeerd Seinfeld op primetime uit te zenden, maar blijkbaar werden de kijkcijfers daar niet beter van.’
Sebastian denkt niet dat de serie de Duitsers niet aansprak omdat de hoofdpersoon joods is. Maar van de humor ging in de vertaling onvermijdelijk iets verloren, en ze denkt dat de serie ook ‘te intelligent’ was voor het Duitse publiek. Dat houdt niet zo van sitcoms, het kijkt liever naar het ongecompliceerde drama van politieseries als Alarm für Cobra 11 of Der letzte Zeuge en medische actieseries als Medicopter 117. Ook Alf – de David Hasselhoff van de sitcoms – was in Duitsland populairder dan in Amerika. En Who’s the Boss? was er ook een groot succes. Maar sarcasme en de subtiele humor van maffe plots spreekt in Duitsland geen groot publiek aan. Sebastian heeft ook de nasynchronisatie verzorgd voor de wrange Britse comedy Absolutely Fabulous: ook geflopt in Duitsland.
In Duitsland blijft Seinfeld waarschijnlijk dus alleen in de vroeg uurtjes te zien (om kwart voor vier ’s nachts of kwart voor acht ’s ochtends op de kabelzender TNT Serie). De kijkers die de serie desondanks volgen, zijn fanatiek genoeg om te garanderen dat deze niet helemaal van tv verdwijnt. Op internetfora worden de vertalingen ook uitgebreid met het Engelse origineel vergeleken. ‘Volgens mij was de vertaling de reden dat Seinfeld in Duitsland nooit is aangeslagen,’ reageert Der Olli op het blog van scenarioschrijver Ken Levine. Een andere Duitser neemt het voor de vertaling op en citeert als voorbeeld een slimme vondst: ‘In één aflevering was er een leraar die de achternaam van George Constanza uitsprak als CantStandYa. In de Duitse versie werd dat iets anders, daar noemde hij hem Kotztanzo. Dat is net zo grappig en drukt precies hetzelfde uit (namelijk dat de leraar een hekel aan George heeft en daarom zijn naam zo verbastert).’ Op YouTube-pagina’s met fragmentjes uit het programma zijn de discussies minder diplomatiek. ‘In het Duits vind ik er niks aan,’ schrijft daar iemand, ‘maar in het Engels is Seinfeld mijn favoriete serie.’
‘Elke keer als ik iets schrijf, probeer ik _Seinfeld_ te schrijven’
De moeite die het Sebastian kostte om de serie in Duitsland aan de man te brengen, toont wel aan hoe moeilijk het is om Seinfeld te vertalen. Maar ook in Engeland was het geen groot succes. De serie werd daar op telkens wisselende tijdstippen uitgezonden in de randen van de nacht, en moest vaak wijken voor snooker. Naar het schijnt werd ze alleen door Britse komieken trouw gevolgd.
In 2012 zei schrijver-acteur David Baddiel in een interview in The Guardian dat Seinfeld in de jaren negentig onder collega’s in comedyclubs vaak onderwerp van gesprek was. Sam Baine, co-auteur van de series Peep Show en Fresh Meat, zegt zijn scripts naar die van Seinfeld te modelleren: gelaagde plots, met die kenmerkende absurde wending die alle losse eindjes toch weer aan elkaar knoopt. Graham Linehan, de schrijver en regisseur van The IT Crowd en Father Ted, noemde Seinfeld in hetzelfde artikel ‘de grappigste tv-serie ter wereld. Elke keer als ik iets schrijf, probeer ik Seinfeld te schrijven.’
Cultstatus
Met de globalisering van het tv-aanbod en de toename van het aantal kabelzenders kan ook Seinfeld zijn cultstatus op de internationale markt te gelde maken. Hoewel de serie in Nederland nooit een succes werd, heeft ze inmiddels een trouwe kijkersschare opgebouwd op de Nederlandse tak van Comedy Central. En ook in Frankrijk werd de serie in 2013 na tien jaar voor het eerst weer uitgezonden. De nieuwe comedyzender Enorme TV brengt Seinfeld op woensdagavond met nasynchronisatie en op zaterdag met ondertitels. Woordvoerster Julie Cantin legde me uit dat Seinfeld ‘een publiek vereist dat vertrouwd is met de Amerikaanse cultuur en de stand-uptraditie’. Maar volgens haar valt uit berichtjes in de sociale media af te leiden dat Seinfeld ‘in Frankrijk ook fans heeft’.
Toch zal Seinfeld in Frankrijk nooit zo’n instituut worden als in de VS. Misschien is het toch niet niks, waar de serie eigenlijk over gaat. Of misschien is het een heel erg Amerikaans soort niks. Dat kan verklaren waarom het vooral op Amerika gerichte Hulu naar verluidt wel 160 miljoen dollar over had voor de streamingrechten, terwijl het internationaal opererende Netflix al snel afhaakte. (Netflix heeft niet op vragen gereageerd.) Internet maakt de wereld kleiner en steeds meer mensen spreken Engels, maar onze populaire cultuur, en vooral de finesses van onze humor, kunnen we alleen met anderen delen als we elkaar ook echt begrijpen. En zelfs als we dezelfde taal spreken, blijken onze grappen soms ‘onvertaalbaar’ te zijn, of gewoon niet aan te slaan.
Misschien is het ook wel een compliment voor Seinfeld dat het zo moeilijk te exporteren valt. Hoe subtieler en vernieuwender de humor, des te moeilijker die te vertalen is. In veel landen waar Seinfeld nauwelijks aanslaat, zijn conventionelere series als Friends en The Cosby Show al jarenlang een groot succes. De tenenkrommende relatieperikelen van Ross en Rachel zijn in elke taal herkenbaar. Maar Mulva is alleen maar Mulva in het Engels.
Auteur: Jennifer Armstrong
Vertaler: Frank Lekens
Jennifer Armstrong is als auteur en recensent gespecialiseerd in popcultuur.
The Verge | New York VS, theverge.com The Verge is een toonaangevende technologiewebsite die zich naar eigen zeggen ‘op het snijpunt tussen technologie, wetenschap, kunst en cultuur’ beweegt. Je vindt er naast nieuwsberichten en diepgravende reportages ook recensies van de nieuwste hightechproducten (tablets, smartphones en software), podcasts en veel videomateriaal. The Verge werd opgericht in 2011 en is in handen van de Amerikaanse mediagroep Vox Media.
Tweehonderd onbetaalde amateurondertitelaars, zogenaamde Cumberbitches, hebben de Britse serie Sherlock in China toegankelijk gemaakt voor een uitdijend netwerk van miljoenen fans. Een operatie die zich afspeelt langs de marge van de illegaliteit.
Aan de blik van Benedict Cumberbatch valt moeilijk te ontkomen in het kleine, wat sjofele slaapkamertje van de 26-jarige Cassie in de stad Wuhan, in Centraal-China. De Sherlock -ster kijkt je dromerig aan vanaf het omslag van een nummer van het blad Time dat om esthetische redenen boven Cassies bureautje is blijven hangen.
Cassie is niet zomaar een Cumberbitch [zelfgekozen bijnaam van de fans van acteur Benedict Cumberbatch]. Ze geeft leiding aan iSherlock, een groep van zo’n tweehonderd onbetaalde amateurondertitelaars die hun leven wijden aan het vertalen van het universum van de tv-serie Sherlock in het Chinees, voor 59.000 volgers op Weibo, de Chinese versie van Twitter.
69 miljoen Chinezen kijken online naar Sherlock
‘De plots van Sherlock zijn intrigerend en de helden zijn aantrekkelijk door hun charisma,’ vertelt Cassie me. ‘Ik heb de oorspronkelijke boeken gelezen, en toen kwam de serie – en ik voelde me meteen aangesproken. Ik heb nog nooit een hoofdpersoon op zo’n manier uiting aan zijn gevoelens zien geven.’ Vorig jaar stonden betrekkelijk kleine groepen van amateurondertitelaars zoals iSherlock nog heel erg in de schaduw van de grotere, invloedrijkere ondertitelingsorganisaties. Maar sinds de Chinese overheid die grote organisaties hard heeft aangepakt wegens schending van het auteursrecht, zijn de kleintjes steeds belangrijker geworden.
Vorig jaar werd zowel ondertitelingsportal Shooter.cn als YYeTs, een reusachtige organisatie die gebruikmaakte van de diensten van duizenden onbetaalde amateurondertitelaars, gesloten door de nationale toezichthouder op auteursrechten. YYeTs lag in 2013 al onder vuur, en in datzelfde jaar werd een andere groep, Silu HD, opgeheven. Acht leidinggevenden werden gearresteerd.
De grote organisaties van Chinese amateurondertitelaars ontstonden aan het begin van deze eeuw, als gevolg van een toenemende belangstelling voor buitenlandse tv-series als Friends. Ze werden voornamelijk opgezet door jonge Chinezen die in het buitenland studeerden. Omdat de centrale regering weinig belang hechtte aan kunst – president Xi Jinping opperde kortgeleden nog dat Chinese kunst in de eerste plaats het socialisme moet dienen – en veel populaire series van de officiële kanalen weerde, werden de ondertitelaars belangrijke doorgeefluiken voor buitenlandse cultuur.
‘De overheid verbood een groot aantal series zonder ons specifieke redenen te geven, dus werden de ondertitelaarsgroepen de echte ambassadeurs voor het verspreiden van buitenlandse cultuur,’ aldus Cassie. ‘De overheid heeft gewoon weinig belangstelling voor het bevorderen van kunst. Wij lijken dat gat te hebben opgevuld.’
De overheid houdt streng toezicht op wat er wordt uitgezonden, al is het makkelijker geworden om via de officiële kanalen naar tv-series en films met Chinese ondertitels te kijken. Streamingsites als Iqiyi en Youku bieden legale versies aan van series als Sherlock, wat betekent dat amateurondertitelaarsgroepen als iSherlock allang niet meer kunnen volstaan met het toegankelijk maken van één enkele serie.
‘Ik zie momenteel niet veel grotere groepen met miljoenen volgers,’ aldus Zack Lin, die werkzaam is in de filmindustrie in Beijing. Voor haar masterscriptie aan de Universiteit van Warwick deed ze onderzoek naar de Chinese publieke belangstelling voor Sherlock en amateurondertitelaarsgroepen. ‘De mensen zijn de programma’s die ze willen zien elders gaan halen, omdat dat nu mogelijk is,’ voegt ze eraan toe. ‘Vroeger zag je die dingen niet op de grote websites en moest je ondergronds gaan. Maar voor de series die niet populair zijn is er nog ruimte voor amateurondertitelaars.’
Het is niet eenvoudig om als iSherlock-vrijwilliger te worden geaccepteerd
Om de aandacht te trekken van de 69 miljoen Chinezen die online naar Sherlock kijken, moet iSherlock concurreren met andere amateurondertitelaarsgroepen zoals AllForBC. Maar iSherlock heeft een gezonde aanhang van hardcorefans van de serie weten te behouden door ze een constante stroom van informatie aan te bieden over Sherlock -acteurs als Benedict Cumberbatch en Martin Freeman. Naast de afleveringen vertalen ze interviews, nieuwsartikelen en talkshowoptredens, waarmee ze in wezen hun eigen sociale netwerk van gelijkgestemde fans creëren. ‘Je komt in het echte leven maar zelden mensen tegen die dezelfde interesses hebben als jij,’ zegt Cassie, die vaak iSherlock-leden in levenden lijve ontmoet. ‘Het maakt me gelukkig dat ik iets voor andere fans kan doen omdat ik goed Engels kan. Ik heb hier een heleboel vrienden aan overgehouden.’
Alle iSherlock-vrijwilligers werken vanuit huis, terwijl Cassie toezicht houdt op zaken als transcriptie, nieuwsgaring, postproductie en design. De meeste vrijwilligers zijn studenten en ongeveer eenderde woont in het buitenland. Maar verder houdt Cassie geen gedetailleerde profielen van de leden bij.
Totaal verschillend
Zodra een nieuwe aflevering van Sherlock in het Engels online beschikbaar is, komt het iSherlock-team in actie. Nadat de bronvideo is opgedeeld krijgen vertalers een specifiek tijdssegment om te ondertitelen. Zij sturen hun werk vervolgens naar correctoren en mensen van de postproductie, die alles aan elkaar plakken met videoconversieprogramma’s als Format Factory en Time Machine. Dat is een tijdrovend proces, maar het gaat in de eerste plaats om goede vertalingen, niet om snelheid. Engels en Mandarijn zijn totaal verschillende talen, wat betekent dat je je niet alleen heel bewust moet zijn van verschillen in emoties en culturele achtergrond, maar ook moet beschikken over een grote taalvaardigheid. Of ondertitels accuraat zijn is op zichzelf altijd subjectief. Dat is een van de redenen waarom er zowel op officiële als op inofficiële kanalen vaak veel verschillende versies van dezelfde aflevering beschikbaar zijn.
Sommige gebruikers willen eenvoudige vertalingen en raken gehecht aan groepen die die leveren. Anderen willen dieper graven. ‘In Sherlock kom je bijvoorbeeld veel culturele verwijzingen en uitdrukkingen in slang tegen die de meeste Chinezen onbekend zijn, zodat we nadere uitleg moeten geven in aparte ondertitels,’ zegt Lin. ‘Sommige ondertitelaars willen alleen maar zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke betekenis blijven. Maar een ander soort ondertitelaar zal gebruikmaken van Chinees slang en alles vereenvoudigen, zodat mensen het makkelijker begrijpen.’
‘Sherlock is erg populair hier in China,’ zegt Cassie. ‘En omdat er verschillende amateurondertitelaarsgroepen van Sherlock bestaan, hebben mensen verschillende ideeën en meningen over dezelfde zinnen. De ene ondertitelaar voelt de emoties van acteurs beter aan dan andere. Iedereen kan zijn favoriete versie kiezen, maar de wezenlijke kwaliteit van de vertaling is onze eerste zorg.’
Het is niet eenvoudig om als iSherlock-vrijwilliger te worden geaccepteerd; kandidaten moeten een strenge vertaaltest doen die online wordt afgenomen door een ervaren lid. ‘Het valt niet mee,’ zegt Cassie. ‘De acteurs in Sherlock spreken snel, wat een echte uitdaging is. Ongeveer de helft zakt en de helft slaagt. In mijn eigen test sprak het personage heel snel met een sterk accent, waardoor ik zenuwachtig werd en de betekenis van sommige slanguitdrukkingen moest opzoeken.’ Cassie zegt dat ze ongeveer eenderde van haar tijd voor iSherlock werkt, dat in 2012 werd opgericht. ‘Ik voel duidelijk meer druk sinds ik vorig jaar de leiding heb gekregen, vooral nu we steeds meer volgers op Weibo krijgen,’ zegt ze. ‘De voormalige leidinggevende heeft grote verwachtingen van me. Maar ik voel me niet echt een leider, omdat we een vrijwilligersgroep zijn. We zijn democratisch en luisteren naar de ideeën en meningen van alle leden.’
Auteursrechtkwesties
Cassie geeft toe dat groepen als iSherlock op de lange termijn betere vooruitzichten hebben dan de grotere groepen die zwaar onder vuur liggen, maar zoals veel mensen in China heeft Cassie weinig benul van auteursrechtkwesties. Ze schippert heen en weer tussen verklaringen als ‘We overtreden min of meer de wet [als we een video reproduceren] omdat het productieteam veel werk heeft gedaan en we geen toestemming hebben’ en ‘De meeste video’s die we vertalen zijn openbaar op internet beschikbaar – het valt moeilijk te bepalen of we inbreuk op het auteursrecht maken.’ (Dat laatste is niet waar: het zonder toestemming reproduceren van een video die je niet zelf hebt gemaakt geldt als inbreuk op het auteursrecht.)
In China zijn de wetten vaak opzettelijk vaag en worden ze alleen maar serieus genomen als er streng de hand aan wordt gehouden. Amateurondertitelaarsgroepen werden jarenlang met rust gelaten, waardoor ze zich tot molochs als YYeTs konden ontwikkelen, totdat er plotseling hard werd ingegrepen. ‘Ondertitelaarsgroepen bevonden zich in China altijd al in een schimmig gebied, dus als de overheid iets kan doen om ze te reguleren is dat goed nieuws,’ zegt Cassie. ‘Maar ze zouden dat beter kunnen doen door de boel te coördineren. Ze zouden fans over de regels moeten informeren. Je kunt niet plotseling strenge regels gaan opleggen als er al enorme fangroepen in China bestaan. Ze kunnen niet in één klap zo ver gaan.’
Maar dat hebben ze wel gedaan, en als de overheid uiteindelijk kleinere groepen als iSherlock gaat aanpakken, zegt Cassie, zal ze de eventuele opheffing ‘gewoon accepteren’. Maar dat is voorlopig onwaarschijnlijk, tenzij het aantal volgers van de groep zodanig toeneemt dat het als een ernstige bedreiging voor het auteursrecht wordt beschouwd. En trouwens, ook al zou iSherlock geen ondertitelde Sherlock -afleveringen meer mogen produceren, dan heeft het inmiddels zo’n sterk netwerk van bezeten fans opgebouwd dat het gemakkelijk onder een ander mom door zou kunnen gaan, bijvoorbeeld als een fanclub die artikelen deelt en fanatieke Cumberbatch-aanhangers verenigt.
‘Ik hoop gewoon dat we een legale manier vinden om ons werk voort te zetten,’ zegt Cassie. ‘Benedict is een toegewijd acteur. Als je naar zijn spel kijkt, voel je precies wat hij wil uitdrukken. We hopen dat we iets kunnen blijven doen om de hoofpersonen van deze serie te helpen.’
Auteur: Jamie Fullerton
Vertaler: Peter Bergsma
Motherboard VS, motherboard.vice.com
Onlinetijdschrift en videokanaal voor technologie, wetenschap en ‘de mens’. In 2009 gelanceerd door Amerikaans mediabedrijf Vice.
Caesar, een Syrische militaire fotograaf, smokkelde schokkend bewijsmateriaal uit de kerkers van Bashar al-Assad waar duizenden burgers werden gemarteld en vermoord. Alles werd methodisch in kaart gebracht en gefotografeerd. Door onder andere Caesar. Hij vertelde zijn aangrijpende verhaal voor het eerst aan The Guardian.
Keuze uit het archief
Na het begin van de Syrische burgeroorlog was Bashar al-Assad door zijn wrede optreden tegen de eigen bevolking een paria in de Arabische wereld. Daar is nu echter verandering in gekomen. Regeringsleiders uit de regio gingen op bezoek in Damascus en Syrië is weer toegetreden tot de Arabische Liga. Dit artikel uit 2015 laat zien waarom het onvoorstelbaar is dat Al-Assad weer wordt gerehabiliteerd. Zijn regime heeft inmiddels een half miljoen moorden op zijn geweten en zeven miljoen ontheemden.
Twee jaar lang, tussen 2011 en 2013, heeft de voormalige Syrische militaire fotograaf die bekend is geworden onder de naam Caesar, met behulp van een politiecomputer duizenden foto’s gekopieerd van gedetineerden die in de gevangenissen van Bashar al-Assad dood werden gemarteld. In de pers zijn talloze verhalen verschenen over de man die erin was geslaagd om verbijsterend bewijsmateriaal van misdaden tegen de menselijkheid het land uit te smokkelen – met gevaar voor eigen leven en dat van zijn familie – maar hij was nog nooit geïnterviewd.
Twee jaar lang maakte deze man maand in, maand uit foto’s van gemartelde, uitgemergelde en verbrande lichamen. Zijn opdracht was om de lijken te fotograferen zodat de foto’s bij het dossier van de gevangene konden worden gevoegd. Daarna kopieerde hij deze foto’s in het geheim en zette ze op usb-sticks, smokkelde die verstopt in zijn schoen of zijn riem zijn kantoor uit en gaf ze aan een vriend die ze het land uit kon krijgen.
De terroristen van IS tonen hun wreedheden pontificaal in de sociale media; de Syrische staat verbergt zijn wandaden in de stilte van zijn kerkers. Voordat Caesar hiermee begon, had niemand van binnenuit bewijzen geleverd van het bestaan van de Syrische moordmachine. Maar deze foto’s en documenten waren vernietigend.
Ik moest die Caesar zien te vinden. De spectaculaire opmars van IS en het groeiende aantal terroristische aanslagen overschaduwden de onthullingen over de wreedheden van het Syrische regime. Het conflict telde al meer dan 220.000 doden. De helft van de burgerbevolking had zijn huis moeten verlaten, anderen waren gebombardeerd, hun steden en dorpen bestookt door het leger van Assad. De foto’s van Caesar konden de misdaden van Damascus weer onder de aandacht brengen. Hij moest gevonden worden. Journalisten van overal ter wereld waren al naar hem op zoek. Ik wist dat het moeilijk zou zijn – en dat was het ook. Tweemaal had ik mijn zoektocht bijna opgegeven, maar ik ben doorgegaan, want deze man moest echt gehoord worden. Zijn getuigenis is essentieel als we willen begrijpen hoe door en door slecht het regime is.
De groep die Caesar beschermde – leden van de Syrische Nationale Beweging, een gematigde islamitische oppositiepartij – begreep dat het mij niet te doen was om een primeur te scoren, maar dat ik wilde afdalen in de duisternis. Ik wilde de Syriërs een stem geven en iets wezenlijks doen voor de komende generaties. Na enkele maanden onderhandelen kreeg ik toestemming voor een ontmoeting met Sami, de man die het nauwst met Caesar had samengewerkt, de vriend die hem de twee jaar dat dit project duurde had gesteund. Ik heb met Sami geskypet, vier keer, uren achter elkaar. Na een half jaar was Caesar bereid om te praten.
De eerste bijeenkomst verliep gespannen: zij waren op hun hoede, ik was bang om hen ‘kwijt te raken’ als ik de verkeerde vragen zou stellen – als ik te snel met te gedetailleerde vragen zou komen. Maar uiteindelijk heeft Caesar verscheidene keren met me gesproken, bij elkaar meer dan veertig uur. En die gesprekken heb ik opgenomen. Het resultaat is een poging om de waarheid boven tafel te halen. Maar het is nog maar een begin. Dit is zijn verhaal.
Ik ben Caesar
Ik ben Caesar. Ik werkte vroeger voor het Syrische regime, als fotograaf bij de militaire politie in Damascus. Ik ga u vertellen over mijn werk voor de opstand en de eerste twee jaar van de opstand, maar ik kan niet alles onthullen, want misschien herkent het regime me aan de hand van bepaalde details. Ik ben een vluchteling in Europa. Ik ben bang dat ze me zullen vinden en uit de weg zullen ruimen, of wraak zullen nemen op mijn familie.
Voor de oorlog bestond mijn werk uit het fotograferen van de locatie en het slachtoffer van een misdaad of een ongeluk waarbij militair personeel betrokken was. Bij een zelfmoord bijvoorbeeld, of een verdrinking, een verkeersongeval of een brand. Maak een foto van die man, of van dat object, zei de rechercheur als we op de plek waren aangekomen. Ons werk was een aanvulling op hun werk. Als er bijvoorbeeld geschoten was in een kantoor, fotografeerden we de plek waar het lichaam was gevonden, en daarna fotografeerden we het lijk in het mortuarium om te laten zien waar de kogel het lichaam was binnengedrongen en weer had verlaten. Ook fotografeerden we bewijsmateriaal, zoals een vuurwapen of een mes. Als het om een verkeersongeluk ging, maakten we foto’s van de locatie en de auto. Daarna gingen we terug naar kantoor en werd er een proces-verbaal opgemaakt, met onze foto’s erbij. Dat werd dan naar de militaire rechtbank gestuurd, zodat de juridische procedure kon beginnen.
Expositie van de foto’s van Caesar.
Destijds was die dienst populair onder de lagere rangen. Veel van hen wilden graag bij ons werken, omdat je er niet hard hoefde te werken. Om de twee, drie dagen hadden we een klus, en de keus was aan ons of we een uniform droegen of niet. De hogere rangen stonden niet te trappelen. Er was weinig aanzien verbonden aan het leiding geven aan fotografen en archivarissen, en de militaire politie genoot sowieso weinig gezag – anders dan de inlichtingendiensten. Bovendien hadden we in ons werk niet te maken met gewone burgers, dus er was geen mogelijkheid om smeergeld te innen, zoals bij de douane bijvoorbeeld, of bij een ministerie. En we hadden geen invloed op de veiligheidsdiensten of het leger.
In de hogere rangen had men weinig belangstelling voor ons werk – onze afdeling telde niet mee. Dat was er gewoon een van de vele. De militaire politie kende tientallen afdelingen. Alleen in Damascus al waren er minstens dertig: fotografen, chauffeurs, monteurs, sportinstructeurs, de brigade die gevangenen vervoert tussen de verscheidene onderdelen van de militaire inlichtingendienst, enzovoort. Maar de belangrijkste mensen zijn natuurlijk degenen die de leiding hebben over het onderzoek en de gevangenissen.
Op een dag vertelde een collega dat we lichamen van burgers zouden gaan fotograferen. Hij had net in de provincie Daraa (waar de eerste grote vredesdemonstraties plaatsvonden) de lijken van demonstranten gefotografeerd; dat was in de eerste week van de burgeroorlog, in maart of april 2011. Huilend vertelde hij me: ‘De soldaten takelden de lichamen vreselijk toe. Ze stampten er met hun laarzen op en schreeuwden: “Klootzakken!”’
Hij wilde niet terug – hij was bang. Toen ik de opdracht kreeg om de foto’s te maken, kon ik met eigen ogen zien wat hem zo van streek had gemaakt. De officieren zeiden dat de doden terroristen waren; maar dat was niet zo, het waren gewoon demonstranten. De lijken werden opgeborgen in het mortuarium van het militaire hospitaal Tishreen, niet ver van het hoofdkwartier van de militaire politie.
In het begin hadden de lijken nog wel een naam, maar na een tijdje – na een paar weken of een maand – kregen ze alleen een nummer. In het mortuarium haalde een soldaat de lichamen uit de koelladen, plaatste ze op de betegelde vloer zodat wij ze konden fotograferen, en legde ze daarna weer terug. Wanneer ze ons opriepen voor een fotosessie, was er vóór ons altijd al een patholoog-anatoom bij de lichamen geweest. Net als wij droegen ze geen uniform, maar het waren officieren. De eerste paar maanden waren het lagere officieren, maar toen werden ze vervangen door officieren van een hogere rang.
Wanneer de lichamen aankwamen in het ziekenhuis, kregen ze altijd twee nummers, geschreven op een stukje tape of met viltstift rechtstreeks op hun voorhoofd. De tape was van een slechte kwaliteit en liet vaak los. Het eerste nummer was dat van de gevangene, het tweede van de afdeling van de inlichtingendienst waar hij gevangen had gezeten. De patholoog-anatoom, die al eerder op de ochtend was aangekomen, gaf hem dan nog een derde nummer, voor zijn medische rapport. Dat was het belangrijkste nummer voor ons dossier. De andere twee waren vaak nauwelijks leesbaar of gewoon onjuist. Soms werd er een vergissing gemaakt. De patholoog-anatoom schreef het medische nummer op een kaartje. Hij, of iemand van de inlichtingendienst, zette het kaartje naast het lijk of hield het in zijn hand terwijl wij de foto namen. Dat zijn de handen die je ziet op de foto’s die ik naar buiten heb gesmokkeld. Soms zie je zelfs de voeten van de patholoog-anatoom of van de veiligheidsagent naast het lijk.
Sommigen hadden diepe sneeën, bij anderen waren de ogen uitgestoken, hun tanden kapot geslagen
De pathologen-anatomen waren onze superieuren. We mochten niet met ze praten, laat staan vragen stellen. Als een van hen ons een opdracht gaf, voerden we die uit. Dan zeiden ze bijvoorbeeld: ‘Fotografeer deze lichamen van nummer 1 tot en met 30, en dan wegwezen.’ Om de identificatie te vergemakkelijken voor iemand die de dossiers doorzocht, maakten we meerdere foto’s van ieder lijk – een van het gezicht, een van het hele lichaam, een van opzij, een van de borst, een van de benen. De lichamen waren geordend op afdeling – zo was er bijvoorbeeld een plek voor afdeling 215 van de militaire inlichtingendienst en een voor de inlichtingendienst van de luchtmacht. Dat vergemakkelijkte het fotograferen en het archiveren.
Ik had nog nooit zoiets gezien. Voor de opstand martelde het regime gevangen om informatie los te krijgen, nu martelden ze om te doden. Ik zag sporen van brandende kaarsen, een keer de ronde afdruk van een kookplaatje dat ze op iemands gezicht en zijn haar hadden gedrukt. Sommigen hadden diepe sneeën, bij anderen waren de ogen uitgestoken, hun tanden kapot geslagen, je kon de sporen zien van de startkabels waarmee ze waren geslagen. Er waren etterende wonden, alsof die nooit waren behandeld en waren gaan ontsteken. Soms zaten de lichamen onder het bloed dat er nog vers uit zag. Kennelijk waren die mensen kort tevoren overleden.
Ik moest vaak even pauzeren om niet in huilen uit te barsten. Dan hield ik mijn gezicht onder de kraan. Thuis ging het ook niet zo goed met me. Ik was veranderd. Van nature ben ik heel kalm, maar nu was ik snel geïrriteerd – bij mij ouders, mijn broers en mijn zussen. Echt, ik was doodsbang. Beelden van de dingen die ik overdag had gezien, kwamen steeds weer terug. Ik stelde me voor dat mijn broers en zussen die lijken waren. Ik werd er ziek van.
Ik kon er niet meer tegen en ik besloot te gaan praten met mijn vriend Sami.
Vanaf een bepaald moment werden de lijken naar het militaire hospitaal Mezzeh gebracht, dat veel groter is dan het Tishreen. De officiële naam is Hospital 601. Terwijl het Tishreen op vijf minuten rijden van ons kantoor lag, kostte het ons een half uur om bij het Mezzeh te komen. Het was makkelijker om de lichamen in het Tishreen te fotograferen, omdat er in het mortuarium, of als dat vol was in de gangen, geen daglicht kwam. Bij het Mezzeh werden ze in de buitenlucht op de grond gekwakt, op een van de locaties waar de auto’s werden onderhouden. Het ziekenhuis staat aan de voet van de heuvel waar de presidentiële garde zijn basis heeft. Op sommige foto’s is die heuvel te zien, met het wachtershuisje en de bomen die aan de rand van het terrein staan. Het presidentiële paleis ligt erachter, een eindje heuvelopwaarts. Naast het fotograferen van de lichamen moesten we ook dossiers van ze aanleggen. We moesten de foto’s printen, sorteren op categorie, op kaarten plakken en dan archiveren. We gingen methodisch te werk: iemand printte de foto’s, een andere plakte of niette ze op een kaart en een derde schreef de rapporten. Onze superieuren tekende die en dan stuurden we ze naar de militaire rechtbanken. Voor de opstand hadden we alleen te maken met de lichamen van soldaten. Daarna deden we hetzelfde werk, maar dan met de lijken van burgers.
De aantallen namen toe, vooral na 2012. Het werk ging maar door. De officier die de leiding had over onze afdeling schreeuwde ons toe: ‘Waarom is het werk niet af? De lijken stapelen zich op! Vooruit, schiet op!’ Hij dacht dat we een beetje aan het lanterfanten waren, maar we konden echt niet sneller. Er kwamen steeds meer lijken, en omdat er mensen uit onze dienst overliepen naar de rebellen, bleven we met steeds minder over. De garage bij het Mezzeh slibde dicht met lijken waar we niet aan toekwamen. In de hete zon bleven die lijken niet lang goed, vooral als ze er al een paar dagen lagen. Zelfs de soldaten raakten ze niet meer aan – ze verschoven ze met de punten van hun laarzen, respectloos. De lijken lagen te rotten. We zagen een keer een vogel pikken in het oog van een lijk. Ook insecten stortten zich op de lijken. En de stank… die raakten we niet meer kwijt, daar werden we gek van. Maar we moesten ermee om zien te gaan, en ten slotte werd het gewoon een onderdeel van ons leven.
Niets voelen
We werkten van acht uur ’s morgens tot twee uur ’s middags, dan een pauze tot zes of zeven uur ’s avonds en daarna werkten we nog tot tien uur op kantoor. We maakten lange dagen omdat we alles af wilden krijgen, want we wisten dat er de volgende dag weer nieuwe lichamen moesten worden gefotografeerd.
Een paar keer per week bracht ik de foto’s naar Sami. Wanneer ik alleen op kantoor was, zette ik ze op een usb-stick die ik van hem had gekregen, maar ik was altijd bang dat er iemand binnen zou komen die zou zien wat ik aan het doen was. Als ik wegging, verstopte ik de stick in mijn schoen of in mijn riem. Onderweg naar huis kwam ik langs vier of vijf militaire controleposten. Ik was doodsbang. Ik wist niet wat ze zouden doen. De soldaten konden me net zo goed gaan fouilleren, ook al had ik een legerpasje.
Op een computerscherm naar de foto’s kijken was nog pijnlijker dan het fotograferen van de lichamen. Daar buiten, met al die lijken om ons heen, konden we niet even rustig aan doen. De patholoog-anatoom joeg ons op, en agenten van de veiligheidsdiensten bekeken ons en letten op onze reacties. In Syrië houdt iedereen iedereen in de gaten. En omdat we geen vragen mochten stellen, was het makkelijker om foto’s te maken als we niet goed naar de verwondingen keken; het was makkelijker om te proberen niets te voelen.
Terug op kantoor hadden we echter de tijd – niemand die ons lastigviel. Als we dan die foto’s afdrukten en ze op die kaarten plakten, konden we niet meer wegkijken. Het was verschrikkelijk. We zagen het vlak voor ons: de gevangene kwam voor onze ogen weer tot leven. We konden het lichaam goed bekijken, we zagen de martelingen voor ons, we voelden de klappen. Daarna moesten we het verslag schrijven – alsof wat we hadden gezien nog steviger in ons geheugen werd geprent. Na een maand in de cel was het gezicht van een gedetineerde volkomen veranderd – zozeer zelfs dat we hem niet langer herkenden.
‘Hoe bedoel je, hij leeft nog? Wat moet ik nu? Dat gooit mijn hele nummering in de war!’
Een vriend van me overleed in de gevangenis. We fotografeerden zijn lichaam zonder te weten wie hij was. Pas veel later, toen ik voor zijn vader discreet op zoek ging naar informatie over hem, besefte ik dat zijn foto door onze handen was gegaan en dat ik hem niet had herkend. Hij had maar twee maanden in de gevangenis gezeten. En hij was iemand die ik, voordat hij was gearresteerd, bijna dagelijks zag.
De militaire politie had zijn vader verteld dat zijn zoon in de gevangenis was overleden. Dat wilde de vader niet geloven. Ik moest hem vertellen dat het echt waar was: ‘Ik heb contact gezocht met het militaire hospitaal en zij hebben bevestigd dat uw zoon dood is.’ Sterker nog, ik had in onze archieven gekeken en de foto gevonden. Dat mocht ik hem natuurlijk niet vertellen. Niemand wist dat elk lijk van een gedetineerde standaard werd gefotografeerd voordat het in een massagraf werd gedumpt.
Op een dag was een van mijn collega’s bij het Mezzeh. Lijken lagen er naast elkaar. Toen hij er overheen gebogen stond, kreeg hij de indruk dat er een nog leefde. Die ademde heel zachtjes. ‘Moet ik hem wel fotograferen? Hij leeft nog,’ zei mijn collega tegen de soldaten die verantwoordelijk waren voor het vervoer van de lijken.
De patholoog-anatoom arriveerde en was woedend. ‘Hoe bedoel je, hij leeft nog? Wat moet ik nu? Dat gooit mijn hele nummering in de war!’ Hij was boos omdat hij de medische nummers al in zijn aantekenboekje had geschreven. ‘Rustig maar,’ zei een soldaat. ‘Ga nog even een kopje thee drinken, en als je terugkomt is alles geregeld.’ Toen hij terugkwam, maakten ze de laatste foto’s.
In het begin vonden we het afschuwelijk. Walgelijk. Ik kon drie, vier dagen nauwelijks een hap door mijn keel krijgen. Toen werd het onze dagelijkse routine, stopten we onze emoties weg, Dat was de enige manier om door te kunnen gaan. Wat moesten we anders? Als we onze gevoelens zouden uiten, werden we gearresteerd, doodgemarteld en kwamen we bij de andere lijken te liggen. Ook waren we bang voor onze vrienden en familie.
Mijn team bestond uit ongeveer twaalf fotografen. We steunden elkaar, maar konden elkaar ook niet helemaal vertrouwen. Soms zaten een paar van ons met elkaar te fluisteren, maar ze lieten wel de deur van het kantoor open voor het geval iemand zou denken dat ze samenspanden tegen het regime. We zeiden tegen elkaar: ‘Op de dag des oordeels moeten we verantwoording afleggen over onze daden: “Wat hebt u al die jaren onder het misdadige regime gedaan? Waarom bent u gebleven?”’ We waren bang. Wat konden daar nu op antwoorden?
Die twee jaar zat ik tussen twee vuren. Ik was bang om opgepakt te worden door de rebellen omdat ik voor het regime werkte, en om gearresteerd te worden door het regime omdat ik al dat bewijsmateriaal over de martelingen verzamelde. Mijn leven werd van twee kanten bedreigd – en mijn familie liep ook gevaar.
We wilden de foto’s naar buiten brengen, zodat de nabestaanden wisten dat hun dierbaren waren overleden. Ze moesten weten wat er in die gevangenissen en detentiecentra aan de hand was. Als het regime van Bashar al-Assad valt, kun je er zeker van zijn dat ze zullen proberen al het bewijsmateriaal te vernietigen.
Het regime dacht er niet aan dat ons werk weleens tegen hen gebruikt kon worden
Ik heb me vaak afgevraagd waarom het regime die foto’s wilde bewaren. Waarom werden al die gedetailleerde beschrijvingen van de lijken genoteerd en de foto’s gearchiveerd? Ik ben maar een eenvoudige burger, geen politicus, en ik zal u een eenvoudig antwoord geven. De inlichtingendiensten en de veiligheidsdiensten werken niet samen. Ze weten niet van elkaar wat ze doen. Elke dienst is verantwoordelijk voor zijn eigen organisatie en is er alleen op uit zijn eigen belang te dienen. Vijftig jaar lang heeft de militaire politie de details geregistreerd van de dodelijke ongevallen waarbij het leger betrokken was. Het regime archiveert alles, opdat er niets wordt vergeten. Daarom worden die sterfgevallen geregistreerd. De foto’s zijn nuttig voor rechters en onderzoekers. Ze maken hun dossiers helemaal compleet. Als een rechter een keer een zaak moet heropenen, hebben ze die dossiers nodig. Na het begin van de revolutie en tijdens de oorlog gingen we gewoon op dezelfde voet verder. Maar het regime dacht er niet aan dat ons werk weleens tegen hen gebruikt kon worden.
De veiligheidsdiensten voelen zich onaantastbaar. Ze kunnen zich niet voorstellen dat ze ter verantwoording zullen worden geroepen voor hun wandaden. Ze weten dat het regime veel belangrijke steun geniet. En ze hadden nooit gedacht dat die foto’s naar buiten zouden komen en overal ter wereld bekeken konden worden.
Sterker nog, ik vraag me af of de bazen van de veiligheidsdiensten niet nog dommer zijn dan we denken. Ze hebben het zo druk met het terroriseren van demonstranten, het plunderen van de bevolking en het moorden dat ze zijn vergeten dat hun wandaden worden gedocumenteerd. Neem de gifgasaanval op Ghouta! Degenen die daarvoor verantwoordelijk waren, wisten dat er bewijzen zouden komen van wat ze hadden gedaan – en toch lanceerden ze die raketten.
Tijdens de twee jaar dat ik in het geheim die documenten kopieerde, was ik bang voor mijn eigen veiligheid en die van mijn familie. Ik was dat pad nu eenmaal ingeslagen en er was geen weg terug. Ik wist dat ik er op een dag mee zou stoppen, maar wist niet wanneer. Dat moment schoof ik steeds voor me uit. Maar uiteindelijk realiseerde ik me dat ik weg moest.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
