Acteur en filmmaker Sean Penn is ter plaatse in Oekraïne om een documentaire te maken over de Russische invasie, zo bevestigde Vice Studios donderdag aan Variety, op het moment dat Rusland een grootschalige aanval op zijn buurland begon. De Oscarwinnende ster en humanitair activist verscheen op een persbriefing van de Oekraïense regering in Kiev op donderdag.
Penn bezocht Oekraïne eerder in november 2021 om onderzoek te doen voor de film. Zijn bezoeken met de Oekraïense militairen werden gedocumenteerd door de persdienst van de Oekraïense gezamenlijke troepenoperatie, die destijds foto’s van de ontmoetingen op sociale media plaatste.
‘Sean Penn is naar Kiev gekomen om de wereld de waarheid te vertellen over de Russische invasie van ons land’
Volgens Newsweek kwam Penn eerder deze week aan in Kiev en had hij ontmoetingen met vicepremier Iryna Veresjtsjoek, evenals met lokale journalisten en leden van het leger.
Het kantoor van de Oekraïense president Volodimir Zelenski gaf via de Oekraïense ambassade een verklaring uit waarin hij de acteur en regisseur prees, die ‘speciaal naar Kiev is gekomen om alle gebeurtenissen die momenteel in Oekraïne plaatsvinden vast te leggen en de wereld de waarheid te vertellen over de Russische invasie van ons land’.
Russische beroemdheden en journalisten spraken zich onmiddellijk uit na de invasie van Oekraïne. ‘Wij zullen nog vele jaren te maken hebben met de gevolgen van vandaag’, schreef socialiteen voormalig presidentskandidaat Ksenia Sobtsjak. Journalisten van onder meer RBC, Novaja Gazeta, en Echoo Moskvi, maar ook van staatsmedia TASS en RT, onderschreven een antioorlogpetitie van Elena Tsjernenko van zakenkrant Kommersant, bericht The Moscow Times.
Dmitri Moeratov, hoofdredacteur van Novaja Gazeta en winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede 2021, hekelde de waarschuwingen van Poetin tegen inmenging van buitenaf en herhaalde de oproep van de Oekraïense president Zelensky aan de Russen om op te staan tegen de oorlog. ‘De opperbevelhebber speelt met de “nucleaire knop” als een sleutelhanger. Is de volgende stap een nucleair salvo? Ik kan Poetins woorden over mogelijke vergelding op geen enkele andere manier interpreteren’, aldus Moeratov.
‘Als Poetin erin slaagt Oekraïne eronder te krijgen, dan zal hij daar waarschijnlijk niet stoppen. Zijn wantrouwen jegens het Westen en zijn kijk op het lot van Rusland zijn inmiddels diep geworteld. Op een receptie in 2015 kreeg ik de kans om Poetin te vragen naar de bezetting van de Krim. “Ik was zelf verbaasd over hoe goed het ging!” vertelde hij me met een glimlach. Het Westen moet ervoor zorgen dat hij het deze keer niet zo makkelijk krijgt.’
Svetoslav Terzjev – analist en buitenlandredacteur
‘Voor landen als Bulgarije moet Vladimir Poetin nu definitief van de lijst met mogelijke gesprekspartners worden geschrapt. Laat de manier waarop hij met Oekraïne omgaat een les voor ons zijn. Vooral omdat hij niet de enige ter wereld is die imperialistische nostalgie voelt. Wie wordt het volgende slachtoffer? De wereld maakt zich zorgen over Oekraïne, maar ook over het risico dat het gedrag van Rusland andere grootmachten inspireert om in de geschiedenis te zoeken naar bedrieglijke voorwendselen om bij de buren binnen te vallen.’
Chris Miller – universitair docent internationale geschiedenis, Tufts University
‘Het kan zijn dat Poetin, in zijn poging om Oekraïne te onderwerpen, een stap te veel heeft gezet. Een langdurige bezetting van Oekraïne wordt problematisch, omdat militaire voordelen minder groot zijn als het conflict verschuift naar dichtbevolkte steden. We moeten er echter niet zomaar van uitgaan dat Oekraïne het Afghanistan of Irak van Poetin zal worden. Hij zal ervoor kunnen kiezen om Oekraïne te vernietigen en het Westen de stukken te laten oprapen. Zo’n uiteengereten, disfunctioneel Oekraïne zou hem weleens goed uitkomen.’
‘We hebben te maken met een zeer, zeer ziek persoon aan het hoofd van het grootste land. Daarom zijn de Russische aanvallen direct gericht op Volodymyr Zelensky. Hij is een prikkel, een uitdaging voor Poetin. Hij belichaamt alles wat Poetin niet is en niet kan zijn; alles wat Poetin ontzegd wordt. Hij belichaamt een vrij persoon en een staatshoofd van een vrij volk dat hem als leider heeft gekozen door middel van democratische verkiezingen, en niet een volledig onwettige despoot die zich decennialang heeft opgesloten in een machtspiramide.’
Russen werden donderdag wakker met het gezicht van Vladimir Poetin op hun televisieschermen. De Russische president sprak ten overstaan van zijn landgenoten, kort voor zes uur ’s ochtends in Moskou, de zin uit die iedereen vreesde: ‘Ik heb het besluit genomen om een speciale militaire operatie te lanceren’, meldt The New York Times.
Poetin zei dat het zijn doel was ‘het land te demilitariseren, niet te bezetten’, en riep de Oekraïense soldaten op ‘onmiddellijk de wapens neer te leggen’, aldus het Amerikaanse dagblad. Hij zei ook dat hij handelde ‘nadat hij een verzoek om bijstand had ontvangen van de leiders van de pro-Russische separatistische gebieden’ in het oosten van het land.
‘Minuten na de toespraak van Poetin werden explosies gemeld in de buurt van de grootste steden van Oekraïne’
De Amerikaanse president Joe Biden reageerde onmiddellijk en veroordeelde de ‘niet-uitgelokte en ongerechtvaardigde aanval’ door Moskou, die ‘zal resulteren in catastrofaal lijden en verlies van levens’, aldus CNN. Biden heeft donderdag een ontmoeting met de leiders van de G7 en zal ’s middags de Amerikanen toespreken.
‘Minuten na de korte toespraak van Poetin werden explosies gemeld in de buurt van de grootste steden van Oekraïne, waaronder de hoofdstad Kiev’, meldde The Guardian. Een adviseur van het Oekraïense ministerie van Binnenlandse Zaken bevestigde kort daarna ‘het begin van de invasie’ van Oekraïne, waarbij ’raketten op Kiev werden afgevuurd’.
Russische parlementariërs hebben in een rechtstreekse oproep gericht aan Vladimir Poetin verzocht om de door Rusland gecontroleerde separatistische staten Donetsk en Loehansk te erkennen. ‘Op deze manier zal de crisis met Oekraïne escaleren zonder een aanval op het land te lanceren’, analyseert The Guardian.
Poetin heeft gezegd dat hij de zogenaamde republieken niet onmiddellijk zal erkennen, maar hij zal die optie waarschijnlijk gebruiken als een onderhandelingstroef nu hij veiligheidsgaranties van het Westen blijft eisen, aldus de Britse krant.
‘Erkenning van de separatistische regio’s is flagrante schending van de territoriale integriteit en soevereiniteit van Oekraïne’
‘De in scène gezette manoeuvre ontvouwde zich dinsdag toen Poetin ook een “gedeeltelijke” terugtrekking van de Russische strijdkrachten van de Oekraïense grens bevestigde’, schrijft The Guardian. ‘Het is nog niet duidelijk of er werkelijk sprake is van terugtrekking.’
Een formele erkenning van de onafhankelijkheid van Donets en Loehansk kan worden gezien als een aanzienlijke escalatie en betekent een schending van het in 2015 ondertekende Minsk-akkoord. De secretaris-generaal van de NAVO, Jens Stoltenberg, zei dat erkenning een ‘flagrante schending van de territoriale integriteit en soevereiniteit van Oekraïne’ zou zijn. En sommige Europese functionarissen hebben gezegd dat een dergelijke stap zou leiden tot het invoeren van sanctiepakketten die zijn samengesteld om een Russische invasie af te schrikken.
De Duitse bondskanselier Olaf Scholz brengt vandaag een bezoek aan Moskou in een poging een diplomatieke oplossing te vinden om een oorlog in Oekraïne te voorkomen. Voorafgaand aan het bezoek verklaarde de kanselier dat hij de Russische president Vladimir Poetin zou ‘waarschuwen’ voor de nare gevolgen van een eventuele invasie, waaraan hij toevoegde dat het Westen bereid was ‘drastische en effectieve sancties’ op te leggen, aldus Deutsche Welle.
Op maandag had Scholz tijdens een persconferentie in Kiev Rusland opgeroepen in te gaan op ‘handreikingen voor een dialoog’, terwijl minstens honderdduizend Russische troepen aan de grenzen van Oekraïne zijn gelegerd. Volgens de Verenigde Staten zijn deze aantallen de afgelopen dagen toegenomen.
Techgiganten lijken steeds meer op de Shells van deze wereld: vervangbare onderdelen van de nationale infrastructuur, aldus de Russische internetdeskundige Andrej Soldatov. Van hun gebruikers hebben ze niks meer te vrezen.
Het nieuws dat Google en Apple uiteindelijk voor de druk van het Kremlin zijn gezwicht en de app van Navalny uit hun appstore hebben gehaald, heeft verwarring en begrijpelijke woede gewekt onder Russische liberalen. Maar echt verrassend is het niet. De veronderstelling dat er een wezenlijk, bijna ideologisch verschil is tussen de manier van zakendoen van internetgiganten enerzijds en energiebedrijven als BP of Shell anderzijds, gaat uit van het idee dat het verdienmodel van de techbedrijven berust op het winnen en behouden van het vertrouwen van hun klanten. De gedachte is dat gebruikers van BP weliswaar keuze hebben – er zijn immers meerdere concurrerende tankstations –, maar dat het ze weinig kan schelen bij welk tankstation ze hun auto volgooien. Tankstations zijn gewoon een deel van de infrastructuur waaraan we gewend zijn, en alleen fanatieke activisten denken dat je tot verandering kunt komen door het boycotten van wereldspelers die deel uitmaken van die infrastructuur, zoals BP. Die activisten krijgen nooit genoeg mensen mee in zo’n initiatief, dat dan dus mislukt.
De internetreuzen hebben decennialang gedacht dat het vertrouwen van de massa een onmisbaar onderdeel van hun verdienmodel was. Tot 2016. Na de Russische inmenging in de Amerikaanse presidentsverkiezingen brak er een storm van kritiek los die zijn weerga niet kende en die nog steeds niet helemaal is uitgewoed. De eindeloze hoorzittingen in het Congres, de schandalen, de klokkenluiders die met de meest kwalijke beschuldigingen komen over manipulatie van gebruikersgegevens, over het aanjagen van haat en polarisatie en zelfs over de hulp aan vijandige staten en kwaadaardige populisten met afschuwelijke plannen: het zou allemaal meer dan genoeg zijn geweest om Facebook allang de das om te doen, als het verdienmodel van het bedrijf inderdaad afhankelijk was geweest van het vertrouwen van consumenten. Dan zou het geesteskind van Zuckerberg nu wel dood zijn, na de privacy van zijn gebruikers zo te hebben geschonden. Maar zo is het niet gegaan.
Regulering
Het aantal maandelijkse gebruikers van Facebook is sinds 2016 alleen maar gestegen: het ging van 1,86 miljard in het vierde kwartaal van 2016 naar 2,89 miljard in het tweede kwartaal van 2021. Nieuwe platforms zoals Parlio en Quora weten ook wel enige populariteit te verwerven, maar zijn nooit een reëel alternatief voor Facebook geworden. En daar hebben zowel de techreuzen als overheden een belangrijke les uit getrokken.
De bedrijven hebben ervan begrepen dat ze, net als de BP’s van deze wereld, meer te vrezen hebben van overheden dan van hun gebruikers. En inderdaad zien we bij overheden sinds 2016 een groeiende neiging om de mondiale internetreuzen strenger te reguleren. Dat zie je overal: in de VS, maar ook in Europa en natuurlijk in landen met autoritaire regimes, zoals Rusland. Overheden kwamen van hun kant tot het besef dat gebruikers niet de macht hebben om hun techreuzen tegen beknotting te beschermen. Ook al heb je miljarden gebruikers, zodra de regering van een land besluit jouw bedrijf aan banden te leggen, zullen maar weinig burgers daartegen in het geweer komen. Voorbij is de tijd dat demonstranten in Moskou met Facebook-vlaggen stonden te zwaaien voor de regeringsgebouwen aan het Oude Plein.
En voorbij is ook, dankzij die westerse storm van verontwaardiging in 2016, de gedachte dat internetgiganten in een land met een repressief regime kunnen bijdragen aan de strijd voor internetvrijheid. Dat mondiale internetplaftorms niet alleen bedreigend, maar ook nog steeds bevrijdend kunnen zijn, is voor de westerse samenleving inmiddels een bizarre gedachte geworden. Niemand verwacht veel verontwaardigde reacties uit het buitenland over een besluit van Apple en Google dat alleen Russische gebruikers treft.
Mondiale platforms zijn vervangbaar
In landen als Rusland dachten de grote techbedrijven misschien inmiddels deel uit te maken van de nationale infrastructuur zodat ze gevrijwaard waren van overheidsblokkades. Maar de verandering in de manier waarop het internet in de afgelopen vijf tot zeven jaar wordt gebruikt, heeft die hoop de bodem ingeslagen. We bezoeken sociale media tegenwoordig op onze smartphone, niet meer op een laptop. En het probleem met mobiel internet is dat de gemiddelde gebruiker niet meer naar de homepage van YouTube gaat om te kijken wat de gaafste nieuwe filmpjes zijn, maar bedolven wordt onder de links die vrienden sturen via WhatsApp of Telegram – en niemand maalt er nog om waar dat filmpje dan staat, op YouTube, TikTok of RuTube, de zwaar gepromote Russische variant van YouTube. Het internet is onderdeel geworden van de nationale infrastructuur, maar mondiale platforms zijn vervangbaar.
Wrang
Het wrange van Google en Apple en Twitter zit hem in de snelheid waarmee deze ingrijpende verandering in de perceptie van zowel overheden als gebruikers zich heeft voltrokken: de bedrijven worden nog steeds geleid door de mensen die ze hebben opgericht. En dus verwachten we dat zij blijven vechten voor de privacy, de integriteit en de internetvrijheid waardoor hun bedrijf überhaupt mogelijk werd gemaakt.
In ons boek The Red Web laten we Valery Bardin aan het woord, de Russische internetpionier die was belast met het onderhoud van Relcom, het eerste internetnetwerk in de Sovjet-Unie. Hij legt uit waarom hij tijdens de staatsgreep van augustus 1991 besloot het netwerk niet af te sluiten, ook al kon hem dat de kop kosten. ‘We hadden bij voorbaat al verloren, want het uitwisselen van informatie was de hele bestaansreden van Relcom. We zouden sowieso de vijanden van het regime zijn geworden, wat we ook deden.’
Maar nu, precies dertig jaar later, is het internet tegelijk meer en minder vrij dan in 1991. Het is een onderdeel van de nationale infrastructuur. En je verwacht van tankstations toch ook niet dat die in staking gaan?
Dinsdagavond hebben de Franse president, de Duitse kanselier en de Poolse president in Berlijn blijk gegeven van hun eensgezindheid en hun gemeenschappelijke doelstelling om een oorlog met Rusland te voorkomen.
Op een gezamenlijke persconferentie ter afsluiting van ‘twee dagen van allesomvattende diplomatie’ stonden Olaf Scholz van Duitsland, de Franse Emmanuel Macron, en Andrzej Duda uit Polen zij aan zij in Berlijn en ‘onderstreepten hun eenheid’ in de aanpak van Rusland, waarbij zij ‘verstrekkende gevolgen’ beloofden als het Oekraïne zou aanvallen, meldt The New York Times.
Maar, ‘hoewel vooruitgang bij het de-escaleren van de crisis onzeker blijft’, hebben de drie regeringsleiders tijdens hun toespraken van elk vier minuten niet gespecificeerd ‘wat die gevolgen zouden zijn of welke andere maatregelen tot een de-escalatie van de spanningen zouden kunnen leiden’.
Moskou zou van plan zijn geweest om met een nepvideo een invasie in Oekraïne te rechtvaardigen, aldus de Amerikaanse regering. Een van de scenario’s die Rusland zou overwegen, zou een explosie inhouden waarbij Russen betrokken zouden zijn. Op deze manier zou het lijken alsof de veiligheid van het land bedreigd wordt, zei de regering-Biden donderdag.
Amerikaanse functionarissen vertelden The New York Times dat de planning voor de operatie in volle gang was. ‘Russische functionarissen hadden lichamen gevonden om in de video te gebruiken, acteurs gezocht om rouwenden te spelen en een plan beraamd met militair materieel dat zou lijken op dat van het Oekraïense leger of de NAVO’, aldus het Amerikaanse dagblad. De woordvoerder van het Kremlin, Dmitry Peskov, verklaarde tegenover het Russische agentschap TASS niet verbaasd te zijn over dergelijke ‘ongefundeerde’ beschuldigingen.
‘De ochtend na de staatsgreep in Burkina Faso had een menigte feestvierders die de militaire machtsovername vierden op het stoffige hoofdplein van de hoofdstad, twee boodschappen voor de buitenwereld: nee tegen Frankrijk, en ja tegen Rusland’, schrijft The New York Times.
Maandag vond er in het West-Afrikaanse land een coup plaats waarbij het leger de burgerregering afzette en de president gevangenzette. Sympathisanten van de staatsgreep zijn het beu dat hun regering en Frankrijk er niet in slagen het geweld van islamitische militanten te stoppen en roepen nu Rusland op om in te grijpen.
Sinds 2016 zijn er door het geweld 1,4 miljoen mensen op de vlucht geraakt, dat tweeduizend mensen het leven heeft gekost en twee derde van het land heeft gedestabiliseerd.
‘Veel deelnemers aan het protest zeiden dat ze geïnspireerd waren door de Russische interventie in de Centraal-Afrikaanse Republiek, waar Russen de president bewaken, Russische bedrijven diamanten delven en Russische huurlingen vorig jaar een islamistisch offensief afsloegen’, aldus NYT. Recenter verleenden de Russen bovendien militaire steun aan Mali, het land ten noorden van Burkina Faso.
Het is vooralsnog onduidelijk of het militaire bewind de hulp van Rusland zal inroepen.
Ebrahim Raisi, de president van Iran, begon woensdag aan een tweedaagse reis naar Moskou die moet antonen dat er een hechte band bestaat tussen de twee landen. Rusland en Iran hebben een geschiedenis van gespannen betrekkingen, maar trekken tegenwoordig in toenemende mate samen op tegen één gemeenschappelijk vijand: de Verenigde Staten.
‘President Ebrahim Raisi van Iran, die tegenover president Vladimir Poetin zat, herinnerde zijn Russische collega er woensdag aan dat Teheran zich “al veertig jaar verzet tegen Amerika”’, schrijft The New York Timesin een analyse van het Iraanse staatsbezoek aan Rusland.
Nu Rusland ook steeds meer de confrontatie op zoekt met de Verenigde Staten, vertelde Raisi Poetin voor de televisiecamera’s dat het tijd was om het samen op te nemen tegen ‘de macht van de Amerikanen’.
Voor Poetin was het een kans om te laten zien dat Rusland vrienden heeft op wie het een beroep kan doen in zijn conflicten met het Westen, aldus NYT. Hij is al jaren in een conflict met de Verenigde Staten verwikkeld en wordt met zware sancties geconfronteerd mocht hij Oekraïne daadwerkelijk binnenvallen.
‘De verwachtingen van de besprekingen die deze maandag in Genève tussen Washington en Moskou hebben plaatsgevonden, waren aan geen van beide zijden erg hoog gespannen en niets wat tijdens de bijeenkomst is gebeurd, heeft het scenario veranderd’, vat El País de acht uur durende besprekingen over de Oekraïense kwestie in Genève samen.
De bijeenkomst van maandag ‘benadrukte de aanzienlijke afstand die de twee mogendheden moeten afleggen alvorens een compromis te vinden’, schrijft de Zwitserse krant Le Temps. Het dagblad voegt eraan toe dat in werkelijkheid de twee delegaties van ongeveer twintig personen, geleid door viceminister van Buitenlandse Zaken Wendy Sherman en viceminister van Buitenlandse Zaken Sergej Rjabkov, ‘niets onderhandeld hebben’.
‘Niemand kan zeggen wat de bedoelingen van de Russische president zijn’
Dit was te verwachten. Voor beide partijen was de ontmoeting vooral ‘een poging om de respectieve standpunten in een persoonlijk gesprek te verduidelijken’, aldus Frankurter Allgemeine Zeitung. ‘Op dit moment staan er meer dan honderdduizend soldaten aan de grens met Oekraïne. Dit is een provocatie. Zonder een terugtrekking zal het moeilijk zijn om een serieuze diplomatieke gesprekken te voeren,’ waarschuwde Sherman. De VS sluiten nieuwe financiële sancties om Rusland onder druk te zetten niet uit.
Moskou houdt vol dat het slechts om militaire oefeningen en manoeuvres gaat. Het land zou niet van plan zijn Oekraïne aan te vallen, benadrukte Sergej Rjabkov in Genève. Maar ‘niemand kan zeggen wat de bedoelingen van de Russische president zijn’, waarschuwt Le Temps. ‘De meester van het Kremlin, een ex-judoka, is een begenadigd tacticus die weet hoe hij voordeel moet halen uit de geringste zwakte van zijn tegenstander’, schrijft het Zwitserse dagblad. En de crisis in verband met de aanslag op het Capitool van vorig jaar heeft Amerika verzwakt, meent de krant.
Rusland van zijn kant vraagt om een wettelijke garantie dat Oekraïne en andere Oost-Europese naties niet tot de NAVO kunnen toetreden. Een eis waaraan Washington niet wil voldoen.
Wetenschappers testen zoekmachines op complottheorieën
Een op de vijf volwassenen in de VS denkt dat hun eigen land een rol speelde bij de aanslagen van 9/11. Een op de drie gelooft dat Big Pharma schadelijke bijwerkingen van vaccins verbergt. Zevenendertig procent gelooft dat de wereld wordt geregeerd door een groep lieden die zich New World Order noemt. Een aantal sociale wetenschappers uit Zwitserland en Duitsland onderzocht waar die misplaatste overtuigingen vandaan komen door de rol te analyseren die zoekmachines spelen bij het bestendigen van onwaarheden.
Zoekmachines zijn ‘erg belangrijk in de huidige informatie-ecologie’, aldus Mykola Makhortykh van de Universiteit van Bern tegen InputMag. Volgens zijn collega Roberto Ulloa, van het Duitse GESIS-Leibniz-Institut für Sozialwissenschaften, zijn zoekmachines bepalend in het vormgeven van overtuigingen: ‘de informatie die ze bieden heeft uiteindelijk invloed op beslissingen van individuen.’
Vergeleken met andere zoekmachines haalt Yandex een groter aandeel berichten van socialemediasites
In Google, Bing, DuckDuckGo, Yahoo en de Russischtalige Yandex voerden de onderzoekers zes zoektermen in die populair zijn bij complottheoretici, zoals ‘Platte Aarde’, ‘9/11’, ‘QAnon’, ‘Illuminati’, ‘George Soros’ en ‘Nieuwe Wereldorde’. Ze onderzochten deze controversiële termen in verschillende regio’s. Er bleek geen verschil te zijn in zoekresultaten op basis van waar gebrowset werd, maar de zoekmachines die werden gebruikt vertoonden een enorm verschil wat betreft de waarschijnlijkheid om aan complottheorieën te worden blootgesteld.
Ruim driekwart van de zoekresultaten op Yandex leverde voor de zes termen sites op die samenzweringen vermelden of actief promoten. Op Yahoo was dat ruim de helft. Op Bing en DuckDuckGo ging het om iets minder dan de helft. Alleen Google slaagde er goed in om samenzweringstheorieën niet rond te pompen.
De resultaten zijn deels te herleiden tot het soort bronnen waaruit de zoekmachines putten. Vergeleken met andere zoekmachines haalt Yandex een groter aandeel berichten van socialemediasites en een veel kleiner aandeel van nieuwssites. Ruim de helft van de Yandex-resultaten verwees naar uitgesproken samenzweringssites, terwijl Google er vrijwel geen liet zien.
Geconfronteerd met de toenemende problemen in het dagelijks leven, neemt het aantal gevallen van psychische stoornissen in Rusland toe, evenals in de rest van de wereld trouwens, constateert columnist Georgi Bovt niet zonder ironie. Is de oorzaak een gebrek aan stabiliteit, of angst voor de toekomst? En is er iets aan te doen?
In Moskou gaat een man een administratief gebouw binnen. Hij begint om zich heen te schieten, waarbij hij verschillende mensen doodt. Misschien werd hem gevraagd een mondkapje op te zetten, wat hij weigerde in naam van de wereldwijde samenzwering van Big Pharma, wie weet, maar daar gaat het niet om.
Wat het voorwendsel ook was, hij was gewapend. Het feit is dat deze man, zoals ze in zulke gevallen zeggen, een ‘mafklapper’ bleek te zijn. En mensen zoals hij lopen vrij rond op straat. En kunnen niet voor zichzelf zorgen. Wat te doen? Ze naar een inrichting sturen?
De makkelijkste uitweg zou zijn om de schuld te geven aan het vermaledijde kapitalisme dat de geduchte Sovjetpsychiatrie ten val heeft gebracht; destijds liepen er geen gekken op straat (zo wordt gezegd, ook al had elk oord zijn dorpsgek en alcoholisten), en vooral, niemand stelde, noch in woorden noch in daden, de socialistische werkelijkheid ter discussie. Toen kwam de tijd van de hervormers, die alles optimaliseerden en de gekken vrij los lieten lopen.
Naar mijn mening is Peter de Grote de enige echte schuldige, omdat hij het biechtgeheim heeft afgeschaft
Het is pas sinds het einde van dit Sovjet-zorgmodel – waar een enkel consult bij een psychiater een vervolg in een zorginstelling betekende, met alle juridische gevolgen van dien – dat de Russische psychiatrische geneeskunde geleidelijk aan is ontwikkeld. Maar de tak is nog altijd verre van ideaal, en lijdt onder vooringenomenheid bij de bevolking: ik zal levenslang opgesloten worden, ik zal geen banklening kunnen krijgen, niemand zal me in dienst willen nemen, ik zal de voogdij over mijn kinderen verliezen, enzovoort. Wel zijn mensen inmiddels minder bang om hun rechten kwijt te raken als ze naar een psych gaan. En ze zoeken niet bij het minste naar hulp; er is weinig aandacht voor complexe familieverhoudingen, zoals je die in Hollywoodfilms ziet.
Naar mijn mening is Peter de Grote de enige echte schuldige, omdat hij het biechtgeheim heeft afgeschaft. Zoals iedereen weet, bestaat er in ons land geen betere psychoanalyticus dan een trouwe drinkebroer die weet hoe hij in stilte moet luisteren. Of de beste vriendin, mits ze niet venijnig is of beschikt over de tong van een adder.
Vooral omdat noch de psychiatrische geneeskunde, noch de modieuze psychoanalytici iets kunnen doen aan de groeiende moeilijkheden in het dagelijkse leven. Het aantal gevallen van psychische en psychosomatische stoornissen neemt aanhoudend toe. Over de hele wereld.
Enkele cijfers: waar aan het begin van de twintigste eeuw 0,09 procent van de bevolking in Rusland geestesziek was, is dat een eeuw later reeds 2,6 procent. Wat betreft de groei van gevallen van psychische aandoeningen over de hele wereld is de orde van grootte enigszins vergelijkbaar: van niet meer dan 0,2 procent aan het einde van de negentiende eeuw tot, volgens sommige onderzoekers, zo’n 15 procent van de wereldbevolking eind twintigste eeuw – een cijfer dat wel moet worden gerelativeerd in het licht van de vooruitgang op het gebied van diagnosestelling. Desondanks is de stijging aanzienlijk.
En wat psychopaten betreft: deskundigen zijn het er in het algemeen over eens dat in een menselijke gemeenschap ongeveer 4,5 procent psychopaat is. Volgens het Russische ministerie van Volksgezondheid leden in 2020 ongeveer 5,6 miljoen Russen aan een psychische aandoening. Sommige onderzoekers schatten dat tot 25 procent van de Russen aan meer of minder ernstige psychische stoornissen lijdt. Soms heb ik overigens de indruk dat het hele land eraan lijdt, maar dit idee is niet politiek correct, en onpatriottisch.
‘U moet meer lopen, minder werken en stress vermijden.’ Je meent het
Hoewel het de meesten geen kwaad zou doen om naar de ‘zielenknijper’ te gaan, gaat niemand graag naar een therapeut. En het heeft ook niet altijd evenveel zin. ‘U moet meer lopen, minder werken en stress vermijden.’ Je meent het. Dank u dokter voor dit advies van onschatbare waarde.
Dus, wat zijn de redenen om een psych te bezoeken in Rusland? De gangbare problemen: een zeurende baas, angst voor werkloosheid en ellende, een falende echtgenote of echtgenoot, angst voor de toekomst, en vooral hypothecaire leningen. En dan het virus natuurlijk, dat zich aan alles vastklampt.
Woede viert hoogtij in de samenleving, entropie neemt toe. En het eeuwige Russische mantra dat voortdurend door de media raast: ‘Laten we hopen dat er geen oorlog komt’. Zo hebben we een permanente gelegenheid om bang te zijn. Vooral als je veel televisie kijkt, waarop alle programma’s – of het nu films, soaps, nieuwsprogramma’s of ‘politieke en maatschappelijke schermutselingen’ zijn – ontworpen lijken te zijn met als doel psychopaten en neurotici voort te brengen. Kinderen spenderen hun tijd op computers en met gadgets. Je zou denken dat we idioten aan het creëren zijn, maar bij nader inzien zijn het gewoon aliens, dus dan is het oké.
Kortom, het ontbreekt de wereld aan stabiliteit. En vertrouwen in de toekomst. Stel je voor dat onze prehistorische voorouders plotseling door een tijdmachine in onze immer krankzinnige wereld gedreven zouden worden. Ze zouden allemaal op slag gek worden, dat is zeker.
Naïef en onrealistisch
Ik vergat nog ons afschuwelijke klimaat van oktober tot maart te noemen; in de winter explodeert het gebruik van antidepressiva. Overigens is dat een zeer onthullende markt, die laat zien hoe de wereld langzaam gek aan het worden is.
In feite is het gebruik van antidepressiva in Rusland de afgelopen vijf jaar in financiële termen verdubbeld en in kwantitatieve zin met een derde toegenomen. Toename van depressieve stoornissen is een wereldwijde trend. Bijna 15 procent van de Amerikanen boven de twaalf jaar gebruikt regelmatig antidepressiva. Ook hier zijn de gekken op hol geslagen, en ze richten regelmatig vernielingen aan. Ook op het internationale toneel lijkt Amerika steeds gekker te worden. Het is overduidelijk. Wie is er nog bij zinnen?
Alle voorstellen om latent krankzinnigen beter te signaleren en aan te pakken, of dat nu door middel van medicatie, dagopvang of op een andere manier gebeurt, zijn naïef en onrealistisch. Het feit alleen al dat de samenleving bepaalde individuen tot elke prijs wil isoleren – op de Rusland vertrouwde buitensporige wijze, gezien de daadwerkelijke (on)gevaarlijkheid van deze individuen – is een symptoom van een ziekte die onze samenleving verteert. Overigens wordt meer dan 96 procent van de aanvallen op onze psychische gezondheid gepleegd door mensen die door psychiaters als volkomen normaal worden beschouwd. Dus wat is daaraan te doen? Trouwens, wie is er tegenwoordig nog normaal?
‘O Rusland, waarheen haast u zich?’ vroeg de klassieke Russische schrijver Nicholas Gogol – die volgens de laatste mode nu ook wordt opgeëist door Oekraïne – aan het eind van zijn roman Dode zielen. De clou? ‘Ze geeft geen antwoord.‘ Inderdaad, het is deprimerend.
Een nieuw rapport levert een van de weinige harde bewijzen voor iets wat deskundigen al langer vermoeden: dat Iran een systeem van digitale surveillance over zijn burgers probeert uit te rollen, naar voorbeeld van China en gebruikmakend van Chinese technologie.
Het Chinese bedrijf Tiandy verkoopt zijn bewakingstechnologie aan de Revolutionaire Garde, de politie en het leger van Iran, zo blijkt uit een nieuw rapport van IPVM, een onderzoeksgroep op het gebied van surveillance.
Tiandy is volgens Tate Ryan-Mosley, data- en audiojournalist voor MIT Technology Review, een van ’s werelds grootste bedrijven op het gebied van videobewaking, met een omzet van bijna 700 miljoen dollar in 2020. Het bedrijf verkoopt camera’s en bijbehorende kunstmatige-intelligentiesoftware, waaronder gezichtsherkenningstechnologie en software die naar eigen zeggen ‘het ras van iemand’ kan detecteren.
Het bedrijf zegt zelf vestigingen te hebben in ongeveer zestig landen, maar IPVM schat dat Tiandy’s inkomsten voornamelijk afkomstig zijn uit China. Daar werkt het bedrijf, dat zeer loyaal is aan de Communistische Partij, nauw samen met de Chinese politie. Zo wordt onder meer ‘intelligent beheer’ verzorgd van zogenoemde ‘tijgerstoelen’, waarvan op grote schaal is vastgesteld dat ze worden gebruikt als instrument voor marteling. Ook levert het bedrijf technologie voor het tracken van Oeigoeren.
Tiandy is een belangrijke leverancier van de Chinese regering
Niet bepaald een bedrijf om vrolijk van te worden en het is dan ook niet verwonderlijk dat allerlei alarmbellen afgaan als blijkt dat het levert aan bijvoorbeeld Iran. Zoals Ryan-Mosley schrijft; ‘het rapport biedt een zeldzame blik op enkele specifieke aspecten van China’s strategische relatie met Iran en de manieren waarop het land surveillancetechnologie verspreidt aan andere autocratische staten in het buitenland’.
Volgens Ryan-Mosley is het ‘etniciteit-volgsysteem’ van Tiandy, dat door deskundigen als onnauwkeurig en onethisch wordt bestempeld, een van de vele AI-systemen die de Chinese regering gebruikt om de Oeigoerse minderheid in de provincie Xinjiang te onderdrukken. Dat gebeurt samen met gezichtsherkenningssoftware van Huawei – zoals The Washington Postberichtte – dat stellig elke betrokkenheid in de regio ontkend, en met AI-technologieën voor het opsporen van emoties – waarover BBC al eerder schreef – en nog veel meer.
Uit het rapport, dat is gebaseerd op een analyse van openbaar beschikbare berichten van Tiandy in sociale media en van marketingmateriaal op het web, blijkt dat het bedrijf een vijfjarig contract heeft gesloten met Iran, waar het acht lokale personeelsleden in dienst wil nemen. Het rapport vermeldt ook dat Tiandy weliswaar een particulier bedrijf is, maar dat de CEO, Dai Lin, publiekelijk een pleitbezorger is van de regerende Communistische Partij in China, en dat het bedrijf een belangrijke leverancier is van de Chinese regering.
Tiandy verklaart samen te werken met de Islamitische Revolutionaire Garde en de Iraanse politie
Hoewel het precieze pakket van bewakingsmaterieel dat Tiandy aan Iran zal verkopen onbekend is, trof IPVM Tiandy-camera’s aan bij het Iraanse bedrijf Sairan, een ‘militaire elektronicaleverancier in staatshanden’, en op een niet nader genoemde militaire basis. Tiandy vermeldt deelname aan verschillende projecten in Iran waaronder samenwerking met een afdeling van de Islamitische Revolutionaire Garde en met de politie in de noordelijke stad Khomam.
Belangrijk, aldus Ryan-Mosley, ‘is dat het rapport onthult dat Tiandy’s netwerkvideorecorders (NVR’s) worden gebruikt door het Iraanse leger en worden aangedreven door chips die zijn geproduceerd door de Amerikaanse fabrikant Intel, hetgeen de vraag oproept of het bedrijf de Amerikaanse sancties tegen Iran heeft overtreden’. Penny Bruce, een woordvoerder van Intel, heeft daarover tegen Ryan-Mosley gezegd: ‘We hebben geen kennis van de beschuldigingen en we onderzoeken de situatie.’
Een ontluikend partnerschap
‘Het nieuwe rapport is een van de weinige harde bewijzen voor iets wat deskundigen al langer vermoeden: dat Iran probeert een systeem van digitale surveillance over zijn burgers uit te rollen, naar voorbeeld van China en met gebruikmaking van Chinese instrumenten’, schrijft Ryan-Mosley. Ze haalt Saeid Golkar aan, een expert in Iraanse beveiliging en professor aan de Universiteit van Tennessee, die zegt dat censuur en toezicht de centrale punten zijn in dat model. ‘De Islamitische Republiek wil een internet zoals China heeft, door massale connectiviteit te creëren en die vervolgens te controleren,’ zegt hij.
Volgens Ryan-Mosley loopt Iran al een tijdje mee met China op het gebied van surveillance. ‘Iran was een van de eerste gebruikers van het Chinese systeem voor “sociaal krediet”, een uitgebreid overzicht van de financiële, maatschappelijke en sociale activiteiten van burgers. In 2010 sloot het in Shenzhen gevestigde bedrijf ZTE een overeenkomst ter waarde van 130 miljoen dollar met staatsbedrijf Telecommunication Company of Iran (TCI), waarbij een ZTE-surveillancesysteem werd gekoppeld aan een door de Iraanse overheid beheerde telefoon- en internetinfrastructuur.’
‘Iran heeft al een schokkende staat van dienst als het gaat om het opsluiten en martelen van dissidenten’
In maart van dit jaar sloten China en Iran een akkoord over een vijfentwintigjarig strategisch partnerschap, berichtte The New York Times. Veel details daarvan zijn niet bekend, maar duidelijk is dat het akkoord voorziet in meer militaire en commerciële samenwerking tussen de twee landen. Het IPVM-rapport bevestigt enkele van die details, en laat zien hoe Iran zijn vermogen om burgers te volgen moderniseert.
Volgens Golkar werd een groot deel van het Iraanse veiligheidsapparaat tot voor kort gerund door moderatoren en informanten die sociale mediasites in de gaten hielden, maar dat is snel aan het veranderen. ‘Naarmate Iran meer gedigitaliseerd raakt, ben ik er zeker van dat we meer digitale vormen van onderdrukking en toezicht zullen zien,’ aldus Golkar. ‘Iran heeft al een schokkende staat van dienst als het gaat om het opsluiten en martelen van dissidenten, en de productlijn van Tiandy lijkt zeer geschikt voor het bevorderen van dergelijke praktijken’, voegt Ryan-Mosley daaraan toe.
Golkar vindt het van essentieel belang om in de gaten te houden wat China probeert te verkopen aan andere landen, en aan autocratieën in het bijzonder. ‘Autoritaire regimes volgen China, omdat China het spel leidt. Alles wat China doet, zullen ze kopen of proberen te kopiëren.’
Techno-autoritarisme
‘Het partnerschap tussen Tiandy en Iran markeert escalatie van een zorgwekkende trend’, schrijft Ryan-Mosley, ‘met autoritaire staten die steeds vaker technologieën gebruiken om controle over hun burgers uit te oefenen. Het partnerschap sluit in hoge mate aan bij de diplomatieke strategie van China, dat op agressieve wijze nauwere banden nastreeft met landen in Centraal-Azië, het Midden-Oosten en Afrika. Met de wens de mondiale invloed te versterken door middel van de Nieuwe Zijderoute, sluiten Chinese functionarissen en bedrijven deals om ambitieuze ontwikkelingsprojecten te realiseren, variërend van havens en snelwegen tot digitale infrastructuur. Huawei is bijvoorbeeld verantwoordelijk voor de aanleg van ongeveer 70 procent van de 4G-netwerken op het Afrikaanse continent.’
Onderdeel van deze projecten, aldus Ryan-Mosley, is China’s visie om technologie te gebruiken om de bevolking nauwlettend te volgen. Huawei, Alibaba, ZTE en andere Chinese bedrijven voeren programma’s uit voor ‘veilige en slimme steden’, zoals Financial Timesmeldt; ze zeggen dat hun gebruik van ‘Internet of Things’-toepassingen en visuele technologieën politiediensten helpt.
‘Het exporteren van bewakingssystemen is een essentieel onderdeel van de geopolitieke strategie van China’
Huawei beweert zelfs dat zijn technologieën sinds 2019 in meer dan zevenhonderd steden worden toegepast, schrijft Forbes, met een focus op Azië en Afrika. ‘Simpel gezegd’, vat Ryan-Mosley samen, ‘is het exporteren van bewakingssystemen een essentieel onderdeel van de geopolitieke strategie van China.’
Rusland
Ook Rusland beschikt inmiddels over geavanceerde binnenlandse surveillanceprogramma’s waarvan de export naar andere landen wordt opgevoerd. Moskou implementeerde vorig jaar een van de meest uitgebreide videosystemen ter wereld in openbaar vervoer, op scholen en bij wegen, inclusief gezichtsherkenning.
Dat programma wordt aangestuurd door NTechLab, de oorspronkelijke makers van de app FindFace, een voorloper van moderne gezichtsherkenningssystemen waarmee gebruikers foto’s van gezichten kunnen nemen en die kunnen vergelijken met beelden op het internet. Die neurale netwerken kunnen nu ook met kenmerkende loopjes, silhouetten en auto’s overweg.
‘We willen over de hele wereld werken. We hebben veel projecten in Latijns-Amerika en het Midden-Oosten,’ zei NTechLab-oprichter Artem Kuharenko vorig jaar tegen MIT Technology Review. Hij zei toen ook dat de twee aandachtsgebieden van het internationale werk van NTechLab de detailhandel en ‘veilige en slimme steden’ zijn.
‘Surveillance is geenszins beperkt tot autoritaire staten, en projecten met “veilige en slimme steden” vind je terug in veel democratieën’, betoogt Ryan-Mosley. ‘Maar techno-autoritarisme zal moeilijk te controleren blijken.’ Zoals het rapport IPVM aantoont hebben zelfs uitgebreide sancties tegen Iran niet verhinderd dat de chips van Intel de camera’s van Tiandy aansturen.
‘Het laat zien hoe moeilijk het is om technologiestromen te controleren, vooral wat betreft chips’, zegt Charles Rollet, de auteur van het rapport. ‘De toeleveringsketens op dit gebied zijn complex en voor chipmakers is het moeilijk om precies te controleren waar al hun producten terechtkomen.’
‘Of Rusland en China concurreren of juist samenwerken bij de verspreiding van bewakingssystemen naar staten over de hele wereld is vooralsnog een raadsel’, aldus Ryan-Mosley tot slot. ‘Maar één ding is duidelijk: visuele bewakingstechnologieën zijn een prioriteit in de autoritaire gereedschapskist, en Rusland en China nemen andere landen daarin mee.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
