Honden kunnen kanker, Parkinson, malaria en andere aandoeningen ruiken die veranderingen in de lichaamsgeur veroorzaken. Ze kunnen zelfs corona ruiken. Het zou enorme gevolgen voor de volksgezondheid hebben om dat vermogen van honden in een draagbare, toegankelijke vorm te hebben zodat ziekten in een vroeg stadium kunnen worden gesignaleerd, aldus Vox. Een smartphone kan al horen, zien en voelen, maar nog niet ruiken.
Het zal niet lang duren voordat het zover is, denkt Andreas Mershin, onderzoeker en uitvinder aan het MIT. ‘Ik denk dat het nog ongeveer vijf jaar zal duren om geurdetectie in een telefoon te krijgen. In miljoenen telefoons.’ De privacy-implicaties zijn niet gering, maar het voordeel lijkt duidelijk: een robotneus in zakformaat kan immers levensreddend zijn. ‘Ieder van ons kan een moedervlek hebben die kwaadaardig wordt,’ zegt Mershin. ‘Als je zes maanden wacht, wordt dat soms een doodvonnis.’ Maar met een telefoon die een geurverandering waarneemt, word je mogelijk eerder gewaarschuwd.
In de Zuidspaanse provincie Almeria, ook wel de moestuin van Europa genoemd, wordt behalve veel groente en fruit elk jaar ook zo’n 30.000 ton plastic afval geproduceerd. In The Greenhouse Series II brengt de Duitse fotograaf Tom Hegen dit door landbouw overspoelde landschap, dat zich uitstrekt over 360 vierkante kilometer ruig, bergachtig terrein, in beeld als een abstracte landkaart. De meestal zelfgebouwde kassen bestaan bijna volledig uit een soort folie dat wordt achtergelaten zodra het niet meer bruikbaar is. De kleine plastic deeltjes komen uiteindelijk in de zee terecht, dus in de vis en uiteindelijk bij de consument.
Recent onderzoek keek naar verschillen tussen mannen en vrouwen die hun eigen intelligentie of IQ moesten schatten. Het blijkt dat eerst het biologische en daarna het psychologische geslacht het sterkst de overschatting van IQ voorspellen, aldus The Conversation. Oftewel: geboren zijn als man of sterke mannelijke eigenschappen hebben (zowel mannen als vrouwen) vergroot de kans op een opgeblazen intellectueel zelfbeeld. Over het algemeen denken mannen dat ze beduidend slimmer zijn, terwijl vrouwen zichzelf veel bescheidener inschatten.
Dit effect wordt wel het probleem van de mannelijke hybris en de vrouwelijke nederigheid genoemd. Voor onderwijspsychologen is dit onderzoek belangrijk omdat het iets zegt over bijvoorbeeld vakkenkeuze op school: als je denkt dat je iets niet kunt, doe je het niet. De onderzoekers denken dat de uitkomsten voor een deel ook de genderloonkloof kunnen verklaren.
Bibliotheek voor verboden boeken
In de bibliotheek van het afgelegen, honderd inwoners tellende Matinicus Isle, 35 kilometer voor de kust van Maine, zijn alle boeken welkom, maar de bibliotheek heeft een speciale voorkeur voor boeken die elders in het land verboden zijn. Zo kwam bewoner Eva Murray onlangs terug van het vasteland met onder meer And Tango Makes Three, het verhaal van twee mannelijke pinguïns die samen een kuiken grootbrengen. Volgens de American Library Association is dat een van de meest verboden boeken in de VS. ‘We kopen verboden boeken om publiekelijk weerstand te bieden tegen de drang om boeken te verbieden,’ zegt vrijwilliger Murray in gesprek met Bangor Daily News. Het past bij Matinicus, waar tolerantie voor leven en laten leven en waardering voor verschillen essentieel is. ‘Wij zijn in de bevoorrechte positie om te zeggen: we verbieden geen boeken.’
Verbod mobiele telefoon zorgt voor achterstand meisjes in India
In conservatieve delen op het platteland van India is het taboe voor meisjes om mobiele telefoons te gebruiken, uit angst dat ze online mogelijk jongens zullen ontmoeten of gecorrumpeerd zullen worden door online-invloeden, aldus NPR. Jongens met een smartphone worden daarentegen gezien als vooruitstrevend en slim. Dit zegt Shabnam Aziz, hoofd gendergelijkheid en inclusiviteit bij Educate Girls, een non-profitorganisatie voor meisjesonderwijs die in meer dan 20.000 dorpen in India werkt. Een UNICEF-rapport van vorig jaar bevestigt dat meisjes van 15 tot 19 jaar in de voorafgaande twaalf maanden minder vaak een mobiele telefoon bezaten dan jongens van hun leeftijd en minder vaak internet gebruikten. Dat was vooral het geval in Zuid-Azië, inclusief India. Daardoor was het voor meisjes tijdens de pandemie bijzonder moeilijk om over te stappen naar online-onderwijs, zeggen experts en activisten.
Het gebrek aan toegang tot mobiele telefoons brengt hoge kosten met zich mee voor meisjes: het kan wezenlijk hun toekomst beïnvloeden, zegt econoom Mitali Nikore. Haar denktank Nikore Associates bestudeert de genderbarrières waarmee meisjes worden geconfronteerd als het gaat om technologie. Zonder telefoon hebben meisjes veel moeilijker toegang tot online-inhoud, nodig om in de toekomst een baan te vinden. ‘Ze kunnen niet op kantoor werken zonder kennis van Word of Excel. Ze kunnen geen ondernemer worden als ze niet weten hoe ze betaalapps moeten gebruiken. En voor digitale marketing moet je sociale media kunnen gebruiken,’ aldus Nikore.
Belarus pakt Wikipedia-redacteur op
Half maart werd Mark Bernstein uit Minsk gearresteerd door Belarussische troepen. Hij zou zijn gearresteerd voor ‘het verspreiden van valse anti-Russische informatie’, meldt Haaretz. Bernstein, die werkt onder de gebruikersnaam Pessimist2006, is een van de meest prominente en productieve redacteuren van het Russische Wikipedia. Zijn artikelen worden door het Kremlin gezien als kritisch ten aanzien van de Russische president Vladimir Poetin.
Toen de eerste Russische troepen de grens met Oekraïne overstaken, startten vrijwilligers in Rusland een Russischtalig Wikipedia-lemma over de ‘Russisch-Oekraïense oorlog’ van 2022. Dat is sindsdien omgedoopt tot ‘Russische invasie van Oekraïne’ en werd al miljoenen keren gelezen. Bernstein had er verschillende artikelen over de invasie voor geredigeerd.
Wikimedia Foundation (WMF), een in de VS gevestigde non-profitorganisatie die toezicht houdt op verschillende ‘wiki’-projecten waaronder Wikipedia’s in verschillende talen, ontving onlangs een brief met het verzoek sommige artikelen over de invasie te verwijderen. Afzender: het Russische bureau dat de facto de autoriteit is op het gebied van internetcensuur. WMF, die zich nooit bemoeit met de inhoud van de open encyclopedie, weigerde dat. In een verklaring aan de San Francisco Examiner gaf Maryana Iskander, CEO van WMF, daar een verklaring voor: ‘In een tijd waarin kennis en informatie steeds meer gepolitiseerd worden, is het belangrijker dan ooit om de betrouwbaarheid van de informatie op Wikipedia te handhaven.’
De arrestatie van Mark Bernstein is de meest recente en expliciete poging van het Kremlin om de online-encyclopedie, die wordt gemaakt door vrijwilligers in de hele wereld, te ondermijnen. Moskou verzet zich al langer tegen Wikipedia. In het kader van een breder optreden tegen onafhankelijke media dreigde Poetin eerder al de toegang tot Wikipedia te blokkeren. Drie jaar geleden suggereerde hij plannen te hebben voor een Grote Russische Encyclopedie online die, anders dan Wikipedia, ‘betrouwbare’ informatie zou bevatten.
Wat was er gebeurd als het Russische offensief in Oekraïne had plaatsgevonden toen Donald Trump nog Amerikaans president was? Volgens Joachim Käppner, veiligheidsexpert van Süddeutsche Zeitung, was de westerse reactie dan heel anders geweest.
Ondanks alle verontwaardiging over de gruwelijkheden die Vladimir Poetin en zijn generaals nu op Oekraïne ten westen van Lviv loslaten, staan maar weinig mensen stil bij wat er had kunnen gebeuren als de Russische president anderhalf jaar eerder het bevel tot invasie had gegeven. Toen zat er geen Joe Biden in het Witte Huis die zou oproepen tot eenheid in de vrije wereld en die soldaten van de 82nd Airborne Division naar de oostgrens van de NAVO zou sturen ter afschrikking – overigens een zeer symbolisch gebaar als je bedenkt dat het deze divisie van parachutisten was die in 1944 het voortouw nam bij de herovering van Europa op de nazi’s. Anderhalf jaar geleden werden de VS nog geleid door een sinistere politieke clown die nu het ‘geniale’ en ‘briljante’ karakter van Poetin en zijn oorlog tegen een Oekraïens leger dat hopeloos in het nadeel is, bejubelt.
Europa had vermoedelijk geen hulp van Donald Trump kunnen verwachten. Zonder de beschermende militaire suprematie van de Amerikanen zou de NAVO niet meer zijn dan een erfenis uit betere tijden, verworden tot een lege huls, zoals Trump de organisatie publiekelijk omschreef. En de vrijheid van het hele continent zou bedreigd worden zoals decennialang niet is gebeurd. Europa zou op zijn minst gedwongen zijn geweest de pax russica in het Oosten te aanvaarden. Trumpisme is niet alleen een ongekend gevaar voor ’s werelds oudste democratie, maar voor de gehele vrije wereld.
Keerpunt
De terugkeer van oorlog in het hart van Europa is een keerpunt zoals in 1953, 1956 of 1968, toen Sovjettanks het streven naar vrijheid in de satellietstaten van de USSR de kop indrukten. Of zoals in 1989, toen het tijdperk aanbrak van de illusie dat de gesel van oorlog niets meer was dan een herinnering aan het verleden. Of zoals in 1992, toen het Servische nationalisme en de verschrikkingen van de Balkanoorlog ons eraan herinnerden hoe dun het laagje vernis van de beschaving is.
De oorlog van Poetin betekent dus een keerpunt, maar zijn timing is slecht. Joe Biden is misschien niet de sterkste president die de Verenigde Staten ooit hebben gehad, maar hij is ontegenzeggelijk een voorvechter van het trans-Atlantische bondgenootschap en heeft sinds het begin van zijn ambtstermijn in 2021 benadrukt dat een krachtig gemeenschappelijk optreden van democratieën fungeert als tegengif tegen populisme, autoritaire regimes en aanvallen op vrijheden.
Zes maanden geleden trokken de laatste NAVO-troepen weg uit Kaboel en leek het trans-Atlantisch bondgenootschap op een dieptepunt te zijn beland. Vandaag laat het door de oorlog van Poetin weer zien wat het is: een levensverzekering voor democratieën in een wereld vol bedreigingen. Poetin kan Oekraïne met geweld veroveren en mogelijk een stuk van de voormalige Sovjet-Unie terugwinnen, maar hij kan ook het tegenovergestelde bereiken van wat hij wil.
De gedestabiliseerde westerse wereld vindt haar kracht en haar waarden terug: menselijke waardigheid, grondrechten, vrijheid van meningsuiting
Terwijl Poetin Europa tracht te verdelen en te ondermijnen, zorgt hij er juist voor dat de onderlinge banden verstevigd worden. De meeste Europese landen die zich na 1989 haastten om tot de NAVO toe te treden, zien nu hun voorgevoel bevestigd. Zelfs traditioneel neutrale landen als Zweden en Finland streven er inmiddels serieus naar om onder de beschermende paraplu van de alliantie te kunnen schuilen.
De agressie van Poetin zou tot gevolg kunnen hebben dat de gedestabiliseerde westerse wereld haar kracht en haar waarden terugvindt: menselijke waardigheid, grondrechten, vrijheid van meningsuiting. Terwijl het rechts-populisme natiestaten oproept om allianties en instellingen als de NAVO en de Europese Unie te verwerpen, tonen de Russische tankcolonnes bij Kyiv ons de dwaasheid van deze voorstellen.
Democratieën kunnen van hun fouten leren, zij hebben het vermogen om zichzelf te corrigeren
De oorlog van Poetin is imperiale machtspolitiek die rechtstreeks uit de negentiende eeuw stamt, zonder rekening te houden met burgerslachtoffers aan Oekraïense kant of opoffering van de eigen soldaten. Veel mensen in Europa, vooral Duitsers met een post-nationalistische inslag, worden daardoor ruw wakker geschud. Sommige mensen zouden zich iets meer bewust mogen zijn van het geluk dat zij hebben om te kunnen leven in een vrij land waar zij hartstochtelijk hun eigen belangen kunnen nastreven en een modieuze autoritaire minachting voor open samenlevingen kunnen uitdragen. Innerlijke vrijheid, democratie en de rechtsstaat zijn niet zo vanzelfsprekend als wij zijn gaan geloven.
Historicus Heinrich August Winkler presenteerde het Westen – opgevat als een geleidelijk gevormde gemeenschap van vrije staten waartoe Duitsland pas laat toetrad – als een ‘geheel van [sociale] verworvenheden dat uniek is in de wereldgeschiedenis’. Niet dat deze landen vrij zijn van gebreken of fouten, getuige de afwijking van de Trump-jaren of de – met het internationaal recht strijdige – invasie van Irak in 2003, die in het Midden-Oosten niet minder instabiliteit teweegbracht dan Poetin vandaag in Oost-Europa. Maar democratieën kunnen van hun fouten leren, zij hebben het vermogen om zichzelf te corrigeren, zoals de VS in 2020 hebben gedaan.
Bundeswehr
Voor Duitsland betekent dit dat het tijd is om de lippendienst die werd bewezen onder Angela Merkel waar te maken en de Bundeswehr weer in staat te stellen zijn echte taken te verrichten, namelijk een geloofwaardige afschrikkingsmacht zijn voor de verdediging van het land en het NAVO-gebied. Dit wil niet zeggen dat Berlijn er verkeerd aan heeft gedaan zo lang mogelijk de dialoog met Poetin aan te gaan; het land dat tachtig jaar geleden een vernietigingsoorlog tegen Rusland (en Oekraïne) ontketende, had de plicht dit te proberen, bovenal in het belang van het Russische volk.
Duitsland is daar helaas niet in geslaagd. Als Europa’s grootste economie kan zij zich niet langer onttrekken aan haar toezegging – gedaan na de annexatie van de Krim in 2014 en vervolgens botweg genegeerd – om haar militaire uitgaven te verhogen tot 2 procent van het bbp om de immense gebreken van de Bundeswehr te herstellen [Olaf Scholz kondigde op 27 februari in de Bondsdag terecht aan dat hij zelfs verder zou gaan dan dit percentage]. Er is amper een andere manier om een gemeenschappelijke capaciteit tot afschrikking op te bouwen en een vrij Europa te verdedigen. Oekraïne ervaart nu wat er kan gebeuren als die ontbreekt.
De Frans-Amerikaanse schrijver en oorlogscorrespondent Jonathan Littell zegt dat we alleen uit deze crisis kunnen komen door Poetins fiasco in Oekraïne zo rampzalig te laten zijn voor Rusland en de Russische belangen, dat zijn eigen elite genoodzaakt is hem weg te werken.
Tweeëntwintig jaar geleden bracht een gruwelijke oorlog Vladimir Poetin aan de macht. Sindsdien is oorlog altijd een van zijn belangrijkste instrumenten gebleven, dat hij tijdens zijn hele bewind zonder aarzelen heeft ingezet. Vladimir Poetin bestaat dankzij oorlog, heeft kunnen gedijen door oorlog. Laten we nu hopen dat een oorlog eindelijk zijn ondergang wordt.
In augustus 1999 werd een toen nog onbekende Vladimir Poetin tot premier benoemd, omdat zijn voorganger weigerde in te stemmen met een volledige invasie van Tsjetsjenië. Poetin was daar wel toe bereid, en in ruil voor hun onvoorwaardelijke steun gaf hij de militairen de vrije teugel om met bloedig geweld wraak te nemen voor hun vernederende nederlaag in 1996. Op de avond van 31 december 1999 trad een afgetakelde en gebroken Boris Jeltsin af en droeg hij het presidentschap als een geschenk over aan de nieuwkomer. In maart 2000, na zijn beroemde belofte om ‘terroristen tot hun totale vernietiging te blijven bestrijden’, werd een triomfantelijke Poetin tot president verkozen. Met uitzondering van zijn vier jaar als premier (2008-2012) heeft hij sindsdien over Rusland geregeerd.
Luitenant-kolonel
Aan het begin van de tweede oorlog was ik als hulpverlener terug in Tsjetsjenië. In februari 2000 ging ik eten met Sergej Kovaljov, de grote Russische verdediger van mensenrechten, en stelde ik hem de vraag die op ieders lippen lag: wie was deze nieuwe, onbekende president? Wie was Poetin? Ik weet nog goed wat Kovaljov antwoordde: ‘Wil je weten wie Vladimir Poetin is, jongeman? Vladimir Poetin is een luitenant-kolonel van de KGB. En weet je wat een luitenant-kolonel van de KGB is? Helemaal niks.’ Wat Kovaljov bedoelde was dat een man die het niet eens tot kolonel had geschopt, simpelweg een kleingeestige uitvoerder was, niet in staat om meer dan een of twee zetten vooruit te denken. En al is Poetin in de loop van zijn tweeëntwintig jaar aan de macht enorm in status en ervaring gegroeid, ik geloof nog steeds dat de inmiddels overleden Kovaljov in wezen gelijk had.
Toch bleek Poetin in tactisch opzicht al snel briljant, vooral in het profiteren van de zwakte en verdeeldheid van het Westen. Het kostte hem jaren om de Tsjetsjenen eronder te krijgen en in hun land een marionettenregime op te zetten, maar het lukte hem wel. In 2008, vier maanden nadat de NAVO aan Oekraïne en Georgië een pad naar toetreding had beloofd, trommelde hij zijn legers op voor ‘oefeningen’ bij de Georgische grens en viel hij het land in vijf dagen binnen, waarbij hij de onafhankelijkheid van twee opstandige ‘republieken’ erkende. De westerse democratieën lieten een gefluisterd protest horen en deden praktisch niets.
In 2014, nadat de Oekraïners hun pro-Russische president, die Europa volledig de rug had toegekeerd om zich met Moskou te verbinden, in een bloedige revolutie hadden afgezet, annexeerde Poetin met een snelle invasie de Krim. Onze geschokte en verbijsterde leiders antwoordden met sancties, en daarop zette hij nog hoger in en lokte opstanden uit in de Donbas, een Russischsprekend deel van Oekraïne. Daarbij zette hij in het geheim zijn eigen troepen in om een zwak Oekraïens leger te verpletteren en koos hij twee nieuwe separatistische ‘republieken’, waar sindsdien op een zacht pitje een oorlog is blijven sudderen.
‘Ben jij de kleinste, geef dan de eerste klap. Sla hard en blijf slaan’
Zo begon hij wat de Fransen zijn fuite en avant zouden noemen, zijn vlucht naar voren. Bij elke stap volgden een veroordeling door het Westen en pogingen hem te straffen met lichte en ineffectieve maatregelen, in de ijdele hoop hem te ontmoedigen. En bij elke stap verdubbelde hij zijn inspanningen en ging hij verder.
Poetin is klein van stuk en het moet zwaar voor hem zijn geweest om in het naoorlogse Leningrad op te groeien. Daar heeft hij duidelijk van geleerd: ben jij de kleinste, geef dan de eerste klap. Sla hard en blijf slaan. Zo zullen de grotere jongens je gaan vrezen en een stap terug doen. Het defensiebudget voor 2021 van de VS was rond de 750 miljard dollar, dat van Europa als geheel 200 miljard en dat van Rusland rond de 65 miljard dollar. Toch maakt hij ons veel banger dan wij hem. Dat is het voordeel wanneer je vecht als een kat in het nauw in plaats van als een dik jongetje dat verzwakt is door een dieet van cola, Instagram en tachtig jaar vrede in Europa.
Poetin moet wel blij zijn geweest toen het Westen, dat het doorlopende conflict in de Donbas zo graag tot stilstand wilde brengen, stilzwijgend toestond dat de Krim van de gesprekstafel verdween, waarmee het in feite de illegale annexatie door Rusland accepteerde. Hij zag dat sancties wel pijn deden, maar niet al te diep doorbeten en dat hij zijn krijgsmacht kon blijven opbouwen en zijn macht uitbreiden. Hij zag dat Duitsland, de grootste economische macht van Europa, niet bereid was af te kicken van zijn gas en zijn markten. Hij zag dat hij Europese politici kon kopen, onder wie voormalige Duitse en Franse premiers, en hen een plaats kon geven in het bestuur van zijn staatsbedrijven. Hij zag dat zelfs de landen die hardop zeiden dat ze tegen zijn acties waren, toch de mantra bleven herhalen van ‘diplomatie’, ‘hervormen’, ‘de noodzaak om de betrekkingen te normaliseren’. Hij zag dat elke keer als hij zijn vuisten hief, het Westen zich gewonnen gaf en dan kwam smeken om de ‘deal’ die nooit doorging; Barack Obama, Emmanuel Macron, Donald Trump, de lijst is lang.
Poetin begon zijn tegenstanders te vermoorden, in eigen land en daarbuiten. Wij piepten wel als dat gebeurde, maar verder ging het nooit. Toen Obama in 2013 harteloos zijn eigen ‘red line’ in Syrië negeerde en na de gifgasaanval van Bashar al-Assad op de burgerbevolking van een wijk in Damascus weigerde tussenbeide te komen, lette Poetin goed op. In 2015 stuurde hij zijn eigen troepen naar Syrië, waar hij een marinebasis opzette in Tartus en een nieuwe luchtmachtbasis in Khmeimim. In de zeven jaar daarna gebruikte hij Syrië als proeftuin voor zijn strijdkrachten en gaf daarmee zijn officierenkorps de kans waardevolle gevechtservaring op te doen en hun tactiek, coördinatie en uitrusting te verfijnen, terwijl ze ondertussen duizenden Syriërs bombardeerden en afslachtten en Assad hielpen de controle over grote delen van het land terug te krijgen.
Wagner-huurlingen
In januari 2018 ging hij in de Centraal-Afrikaanse Republiek rechtstreeks de confrontatie met westerse machten aan door daar zijn Wagner-huurlingen naartoe te sturen. Hetzelfde gebeurt nu in Mali, waar de militaire junta met Russische steun de Franse anti-IS-missie heeft verdreven. Rusland is ook actief betrokken bij de strijd in Libië, waar het westerse pogingen om vrede in de regio te brengen dwarsboomt en strijdkrachten inzet langs de zuidkust van de Middellandse Zee, vanwaar Poetin rechtstreeks Europese belangen kan bedreigen. Elke keer protesteerden we, dreigden we met maatregelen en deden helemaal niets. En elke keer knoopte hij dat in zijn oren.
In de strijd met Oekraïne besloot hij uiteindelijk zijn kaarten op tafel te leggen. Blijkbaar gelooft hij dat hij sterk genoeg is om het Westen openlijk uit te dagen door een uitgebreide landoorlog te beginnen. En dat gelooft hij omdat alles wat wij de afgelopen tweeëntwintig jaar hebben gedaan, of liever, níét hebben gedaan, hem heeft geleerd dat wij zwak zijn.
Poetin is dan misschien een tactisch genie, maar hij kan niet strategisch denken. Onze leiders hebben niet geprobeerd hem werkelijk te begrijpen, maar hij heeft daar andersom ook geen belangstelling voor. Na de afgelopen twee jaar, waarin hij vanwege corona vrijwel geheel geïsoleerd heeft geleefd, lijkt Poetin steeds meer paranoïde te zijn geworden en steeds meer overtuigd te zijn geraakt van zijn eigen Pan-Slavische, neo-imperialistische en orthodoxe ideologie, die oorspronkelijk een geheel kunstmatige creatie was, bedoeld om zijn corrupte regime te voorzien van een vernisje van legitimiteit.
Het lijkt erop dat hij in zijn eigen propaganda is gaan geloven, althans waar het op de Oekraïners aankomt. Dacht hij echt dat zij de Russen als ‘bevrijders’ zouden verwelkomen? Dat ze zich zomaar zouden overgeven? Dan zat hij er ver naast. De Oekraïners vechten en al zijn ze qua manschappen en wapens in de minderheid, ze zijn gedreven. Leraren, kantoormedewerkers, huisvrouwen, kunstenaars, studenten, dj’s en dragqueens nemen de wapens op en gaan op pad om te schieten op Russische soldaten, vaak kinderen die geen idee hebben wat ze daar doen. Oekraïne geeft geen centimeter grondgebied weg en het lijkt erop dat Poetin niet in staat zal zijn hun steden in te nemen zonder ze geheel met de grond gelijk te maken, zoals hij dat ooit met Grozny en Aleppo heeft gedaan. En denk niet dat hij ervoor zal terugdeinzen Kiev, een ‘Europese stad’, met de grond gelijk te maken.
Existentiële bedreiging
Na de eerste schok lijken de westerse democratieën – eindelijk! – te hebben begrepen wat voor existentiële bedreiging Poetin vormt voor de naoorlogse wereldorde, voor Europa en voor ‘onze manier van leven’, die hij zo verafschuwt. Verpletterende sancties worden ingesteld, ongeacht de economische kosten voor onszelf. Wapens stromen Oekraïne binnen. Duitsland heeft zich blijkbaar van de ene dag op de andere gerealiseerd dat het voor zijn veiligheid niet langer afhankelijk kan blijven van de goede wil van anderen en dat het zelf een leger nodig heeft – een echt, functionerend leger. Rusland wordt op internationaal niveau ernstig geïsoleerd en de Russische economie en mogelijkheden zullen daar zwaar onder lijden.
Maar dat is niet genoeg. Zolang Poetin aan de macht blijft, zal hij steeds harder toeslaan, steeds verder doorduwen en zoveel schade toebrengen als hij kan. Omdat hij het Westen haat en omdat zijn macht geheel berust op geweld; niet alleen op dreigen met geweld, maar op het systematische gebruik ervan. Dat is het enige gedrag dat hij kent. Kunnen we werkelijk geloven dat zijn nucleaire dreigement bluf is? Kunnen we ons dat veroorloven? Zolang hij Rusland blijft regeren, is niemand veilig. Niemand.
De enige manier om uit deze crisis te komen is door Poetins fiasco in Oekraïne zo rampzalig te laten zijn voor Rusland en de Russische belangen, dat zijn eigen elite geen andere keus heeft dan hem weg te werken. Maar we kunnen veel meer doen om dat te bereiken. Het lijkt erop dat onze regeringen zich richten op het ‘straffen’ van de Russische ‘oligarchen’, maar ze moeten begrijpen dat Poetin voor die mensen alleen maar minachting voelt en geen zier om hun bezittingen of hun mening geeft; hij ziet ze alleen als melkkoeien, waarvan hij kan profiteren.
Rusland verdient beter dan deze kliek van dieven die zijn rijkdom buitmaken
De westerse sancties moeten zich richten tegen de mensen die Poetins daden in werkelijkheid mogelijk maken: de gehele hoogste laag van zijn veiligheids- en regeringsapparaat. Niet alleen de paar mensen die al sancties opgelegd kregen, maar ook de duizenden functionarissen van het tweede echelon in de presidentiële regering, de strijdkrachten en de veiligheidsdiensten. Dat zijn geen miljardairs, maar ze zijn wel allemaal multimiljonair en hebben veel te verliezen. Verwoest het leven van deze paar duizend mensen en laat hen zelf oordelen wie daarvoor verantwoordelijk is. Neem de villa’s in Engeland en Spanje in beslag, verbied de vakanties in Courchevel en op Sardinië, gooi hun kinderen zonder pardon van Harvard en Oxford en zorg dat ze in Rusland moeten blijven, zonder uitweg en zonder geïmporteerde goederen om hun gestolen geld aan uit te geven. Laat hun de kosten goed, persoonlijk voelen en laat ze dan zelf maar beslissen of het die prijs waard is om een doorgeslagen, machtshongerige tsaar op de troon te houden. Laat hen maar beslissen of ze hem in de afgrond willen volgen.
De afgelopen tweeëntwintig jaar is Rusland ten prooi gevallen aan een vastgeroest, corrupt en totalitair regime dat wij in veel opzichten hebben ondersteund. Maar Rusland is ook een prachtig land, waar ik altijd zeer veel van gehouden heb en dat geweldige, humane, rechtvaardige mannen en vrouwen heeft voortgebracht. Het verdient beter dan deze kliek van dieven die zijn rijkdom buitmaken onder de dekmantel van verzonnen imperiale illusies, en die zijn buren verwoest om de macht vast te houden. Rusland verdient vrijheid, dezelfde vrijheid die Oekraïne de afgelopen dertig jaar met zoveel moeite heeft verworven. Een staakt-het-vuren in Oekraïne is een noodzakelijke, urgente eerste stap, en een volledige Russische terugtrekking een tweede. En daarna moet Poetin gaan.
Het Finse model
De trage Russische opmars in Oekraïne wordt door veel analisten opgemerkt. Minder vaak wordt genoemd dat Oekraïne zo lang wachtte met het trainen en bewapenen van burgers.
De gerenommeerde Amerikaanse strategiedeskundige Edward Luttwak raadde de NAVO-landen aan het Finse model te volgen. In Finland krijgen jongemannen een intensieve militaire training, opgevolgd met kortere opfrisbeurten. Het land kan zo al snel bijna een miljoen getrainde soldaten opstellen, iets wat Oekraïne had kunnen en moeten doen, volgens Luttwak.
De Fins-Russische Winteroorlog (1939-1940), die na drie maanden eindigde met de terugtrekking van de Sovjets, kan volgens Luttwak een voorbeeld zijn voor NAVO-landen als Polen en de Baltische staten. Zijn advies is om, net als de Finnen destijds, niet te proberen de invasie te stoppen, maar te wachten tot de bezetter het land binnenkomt. Het moment om toe te slaan komt als de tanks zijn gestopt met rijden en de soldaten naar buiten komen om te koken of te plassen. Finland leed zwaar tijdens die invasie en moest uiteindelijk grondgebied afstaan, maar de Sovjets verloren ongeveer zeven keer zoveel manschappen. Toen ze zich terugtrokken, wisten ze dat een nieuwe bezettingspoging van Finland opnieuw bevriezing zou betekenen en de angst om met je broek naar beneden in de sneeuw te worden doodgeschoten. Ze hebben het nooit meer geprobeerd.
Heeft Moskou geprobeerd onderhandelaars te vergiftigen?
Terwijl op dinsdag 29 maart in Turkije nieuwe besprekingen worden geopend, onthulde The Wall Street Journal maandag dat de Russische miljardair Roman Abramovitsj en twee Oekraïense onderhandelaars die bij de vredesbesprekingen betrokken zijn, na een bijeenkomst in Kyiv symptomen hebben vertoond die op vergiftiging wijzen.
Heeft Rusland gif gebruikt om deelnemers aan de vredesbesprekingen in Oekraïne te intimideren? vraagt de Amerikaanse krant zich af. Volgens The Wall Street Journal kregen de oligarch, die probeert te bemiddelen tussen Rusland en Oekraïne om de oorlog te stoppen, en ten minste twee leden van het Oekraïense onderhandelingsteam last van rode en geïrriteerde ogen en huidproblemen op het gezicht en de handen. De website Bellingcat, die ook het onderzoek heeft uitgevoerd en naar verwachting binnenkort zijn bevindingen zal publiceren, zei op Twitter dat ‘alle drie de mannen [alleen] chocolade en water hadden geconsumeerd in de uren voordat de symptomen verschenen’.
Bellingcat can confirm that three members of the delegation attending the peace talks between Ukraine and Russia on the night of 3 to 4 March 2022 experienced symptoms consistent with poisoning with chemical weapons. One of victims was Russian entrepreneur Roman Abramovich. https://t.co/DJaZ4CoL8J
Lokale olieleveranciers weigeren schip te bevoorraden
Het 68 meter lange superjacht Ragnar van de Russische oligarch Vladimir Strzjalkovski is gestrand in het Noorse havenstadje Narvik omdat lokale olieleveranciers weigeren het schip te bevoorraden, aldus The Huffington Post. Strzjalkovski is voormalig KGB-agent, voormalig onderminister van economie en oud-medewerker van Vladimir Poetin en verdiende zijn fortuin met de winning van nikkel. Hij kreeg in 2012 een gouden handdruk van 100 miljoen dollar toen hij na vier jaar aftrad als CEO van het mijnbouwbedrijf Norilsk Nickel.
Strzjalkovski stond niet op de Europese lijst van oligarchen die zijn gesanctioneerd als gevolg van de Russische invasie van Oekraïne, maar de lokale bevolking van Narvik besloot zelf maatregelen nemen. ’Waarom zouden we ze helpen?’ antwoordde olieleverancier Sven Holmlund op vragen van de Noorse omroep NRK. ’Laten ze maar naar huis roeien. Of een zeil gebruiken.’ Noorse politici hebben aangedrongen op confiscatie van het schip, maar volgens een regeringsfunctionaris is dat wettelijk onmogelijk zonder EU-richtlijnen.
Veel Russen weigeren de oorlogsberichten te geloven die ze uit Oekraïne horen. Ze wuiven ze weg en praten liever over de economische zorgen. Die zijn volgens velen de schuld van het Westen. ‘Poetin? Wat heeft hij hier nou mee te maken?’ Een anoniem verslag uit Sint-Petersburg.
De naam van de auteur van dit stuk is bekend bij de redactie van Mother Jones, maar wordt om veiligheidsredenen niet genoemd
Het is rustig hier in Sint-Petersburg. Vreemd, afschuwelijk, stil. Alsof er helemaal geen oorlog is.
Deze stad is de thuisbasis van landmacht- en marine-academies. Thuisbasis van het enorme staatsenergiebedrijf Gazprom, thuisbasis van het Constitutionele Hof. Het is de oude keizerlijke hoofdstad en Poetins geboortestad. Heel geschikt voor patriottische praat. Maar het is rustig.
Op 24 februari begonnen Russische strijdkrachten Oekraïense steden te bombarderen. De week daarop verschenen overal in de stad billboards met de letter ‘Z’ en de tekst ‘Wij laten de onzen niet in de steek!’ De letter ‘Z’ verscheen ook op de helmen van de oproerpolitie en op de auto’s van Rosgvardia. Ik heb metrowerkers gezien die hem op hun uniform droegen. Op de vraag of ze daartoe verplicht zijn, zeggen sommigen met stellige blik: ‘Helaas wel.’ Ik zie deze letter ‘Z’ echter zelden op privéauto’s in de stad.
Waarom Z?
Op 24 februari, toen Russische pantservoertuigen Oekraïne binnenrolden, waren ze gemarkeerd met grote witte letters, Z of V: merktekens om troepen te onderscheiden en eigen vuur te vermijden. De meest redelijke verklaring voor deze markeringen is dat Z staat voor Zapad of West, V voor Vostok, of het Oosten, wat de twee richtingen aangeeft van waaruit de voertuigen Oekraïne binnenkwamen. Maar waarom zijn ze in het Latijnse alfabet geschreven? En waarom is de Z het officiële symbool geworden van deze ‘speciale militaire operatie’, die wettelijk gezien geen oorlog mag worden genoemd? Het Russische ministerie van Defensie gaat gemakkelijke antwoorden uit de weg. Op 2 maart legde het aan zijn Instagram-volgers uit dat ‘Z staat voor Za Pobedu!’ [‘Op de Overwinning!’] Op 15 maart werd de gouverneur van Sint-Petersburg formeel diezelfde uitleg gegeven.
Velen geven er de voorkeur aan om niet te veel over de situatie na te denken
Officiële verklaringen zijn achterlijk. De symbolen zijn leeg, losgekoppeld van elke redelijke semantische inhoud. Toch is er een achterliggende reden. De helmen van de oproerpolitie die Russische antioorlogsdemonstranten in elkaar slaat, hebben hetzelfde zinloze merkteken als de gepantserde voertuigen die Oekraïense steden en dorpen decimeren. De Russische staat ziet dit geweld als verschillende uitingen van dezelfde oorlog.
Dit is een burgeroorlog, om meerdere redenen. En hier in Sint-Petersburg wordt die gesteund met stilte. Er is weinig publiek enthousiasme voor dit conflict, hoewel er ook niet veel veroordelingen zijn. Veel mensen zijn ontzet over wat het Russische leger heeft aangericht in Oekraïense steden en dorpen, maar durven zich niet uit te spreken. Velen zijn verontwaardigd als zij vernemen dat dienstplichtigen naar het front zijn gestuurd, maar zien geen reden om te protesteren. Velen geven er de voorkeur aan om niet te veel over de situatie na te denken.
Twee ongelooflijke mediagebeurtenissen
Op 14 maart liep een tv-redactrice van Kanaal 1, een vrouw genaamd Marina Ovsjannikova, in beeld tijdens het nieuws van 21:00 uur. Ze droeg een handgeschilderd bord met daarop: ‘Stop de oorlog! Er wordt tegen jullie gelogen!’ Ze werd gearresteerd en beboet. De nieuwe wet, die haar een jarenlange gevangenisstraf had kunnen opleggen voor ‘het oproepen om geen Russische troepen in te zetten ter bescherming van Russische belangen’, moet nog worden bekrachtigd. Maar wat haar daad zo opmerkelijk maakt, is de plek waar die plaatsvond: dit programma op de staatstelevisie valt onmogelijk te negeren. Zelfs Kanaal 1 moest toegeven dat ze het hadden gezien. In een interview op 20 maart verklaarde het hoofd van de nieuwsredactie dat Ovsjannikova door de Britse ambassade was betaald om haar land en haar collega’s te verraden. Hij vergeleek haar met Judas Iskariot.
Op 14 maart bracht Morgenshtern een nieuwe videoclip uit, getiteld ‘12’. Morgenshtern, in 2021 uitgeroepen tot Spotify’s topartiest in Rusland, is de zelfbenoemde bad boy van de Russische popmuziek: dure auto’s, diamanten, oneerbiedige taal en ironie. In ‘12’ is de stemming donker en het geweld serieus. De video eindigt met een spraakbericht van de moeder van een vriend, die vanuit Oekraïne belt: ‘Ons dak werd er vanmorgen bijna afgeblazen. We dachten aan vluchten, maar toen kwamen we terug. We zijn nu hier. We hebben een schuilkelder in de kelder gemaakt, dus schat, maak je geen zorgen.’ De video werd in de eerste 24 uur dat hij online stond vijf miljoen keer bekeken. En binnen een week waren er al 50.000 commentaren op gekomen – de meeste in het Russisch, maar ook veel geschreven door Oekraïners.
No War-stickers
Ik zit met mijn collega’s in een bar over de oorlog te praten. Ze zijn jong, overgekwalificeerd en werkloos, tegen de oorlog, en politiek actief. Ze gaan naar protesten, ze werden gearresteerd en geslagen. Ze zien de toekomst somber in. Ze zouden Rusland het liefst verlaten, maar dat lijkt nu bijna onmogelijk. Maar als ze hier blijven en gaan werken, zijn ze dan niet medeplichtig? En als ze niet werken, hoe komen ze dan aan eten?
We plakken ‘No War’-stickers op buitenmuren en in de toiletten van kroegen. Maar de lijm is slecht en de stickers zijn van papier, gedrukt door een of andere man met een bijbaantje bij een copyshop. Ze blijven niet lang zitten.
Op weg terug naar de metro, komt een van hun vrienden naast me lopen en zegt: ‘Ik kom uit Charkiv.’ De op een na grootste stad van Oekraïne, gelegen in het noordoosten van het land en overwegend Russischtalig, ligt zwaar onder vuur van de Russische strijdkrachten.
Mensen zeggen: ‘Godzijdank is mijn oma overleden en heeft ze dit niet meer hoeven zien.’
‘Ik durf het niet te vragen,’ zeg ik, ‘hoe gaat het met je familie?’
‘Vreselijk,’ antwoordt ze.
Ik zeg: ‘Het spijt me zo.’
Wat moet je eigenlijk zeggen?
Nu de burgeroorlog drie weken duurt, worden in Rusland voortdurend dergelijke gesprekken gevoerd. Als ik burgeroorlog zeg, bedoel ik niet dat Oekraïne en Rusland als één land moeten worden beschouwd. Ik bedoel alleen dat de mensen hier er vrienden en familie hebben. En vice versa. Naties en talen worden geboren en groeien, ze paren en planten zich voort, ze vechten en zwijgen en sterven. Het zijn sociale entiteiten, niet anders dan individuele personen. Als deze burgeroorlog een conflict tussen twee individuen was, zou het er ongeveer als volgt uitzien: een man spoort decennia na hun scheiding zijn ex-vrouw op. Hij vergiftigt haar hond, ontvoert haar kinderen, steekt haar huis in brand. Hij wordt aangehouden en gevraagd wat hij in vredesnaam dacht. De man zegt: ‘Je had moeten zien wat die slet vorige week op Facebook heeft gezet.’
Gestoord? Ja. Net als deze hele situatie.
Mensen zeggen: ‘Godzijdank is mijn oma overleden en heeft ze dit niet meer hoeven zien.’
Ze zeggen: ‘Godzijdank heeft corona zoveel oude mensen meegenomen, voordat deze oorlog begon.’
In een poging tot duiding van deze situatie, die schommelt tussen burgeroorlog, genocide en Armageddon, hebben westerse nieuwsanalisten redelijkerwijs geprobeerd te begrijpen wat de Russen denken. Waarom komen ze niet in opstand?
‘Hoe kan een drugsverslaafde clown nou de held van alle tijden en alle volkeren zijn geworden?’
Beste lezer, ze komen niet in opstand omdat ze een manier hebben gevonden om de focus van hun geweten te verleggen. De mediaverhalen van de staat stellen hen in staat om apolitiek te blijven, om medeplichtigheid te ontkennen. Vele miljoenen mensen in Rusland hebben vrienden en familieleden in Oekraïne. Wanneer deze vrienden en familieleden bellen om te vertellen dat ze gebombardeerd worden, weigeren sommige van hen dat te geloven. ‘De Russische televisie betekent meer voor hen dan hun dochter of zus,’ schrijft het verbannen Russische tijdschrift Meduza. Hoe gek ook, ik heb hetzelfde verhaal van verschillende van mijn vrienden gehoord: ‘Pa gelooft zijn Oekraïense vrienden niet. En als hij ophangt, schreeuwt hij tegen zijn vrouw: “Nee, nee, nee! Nee, het is niet waar!’’’
Ik heb hier een kennis, een vrouw van in de dertig. We hebben gemeenschappelijke vrienden en soms doen we samen kleine klusjes. Ze komt iets afgeven voor een vriend, blijft voor thee. We zitten wat te grappen over Bidens blunders: dat ‘Poetin nooit de harten en geesten van het Iraanse volk zal winnen’; dat Poetin heeft besloten ‘Rusland binnen te vallen’. Het gesprek verplaatst zich naar de Oekraïense president. ‘En dan is er Zelensky,’ zegt ze. ‘Hoe kan een drugsverslaafde clown nou de held van alle tijden en alle volkeren zijn geworden?’ De context: haar vrienden in Kyiv haatten Zelensky openlijk, zegt ze, maar toen werden ze allemaal gek daar en nu zijn ze allemaal voor hem.
‘Heb je vrienden in Kyiv?’ vraag ik. ‘Bellen ze je?’
‘Vroeger wel,’ antwoordt ze. ‘Maar het is onmogelijk geworden om met ze te praten. Nu beginnen ze te schreeuwen: “Dit komt allemaal door jullie! Jullie Russen!” En ik heb zoiets van, hallo? Wat heb ik er precies mee te maken?’
‘Belden ze om te zeggen dat ze gebombardeerd werden?’
‘Eh, ja.’
‘Wow. Hoe reageerde je daarop?’
‘Ik vond het verrassend, natuurlijk. We hebben er hier niets over gehoord.’
‘Wat doe je met die informatie?’
‘Niets.’ Ze haalt haar schouders op. ‘Wat zou ik ermee hebben kunnen doen?‘ Ze gaat niet naar antioorlogsprotesten. Ze heeft zich wel aangemeld bij het Telegram-kanaal waar de plaatsen en tijden van de protesten worden gepost, maar alleen om beter door de stad te kunnen navigeren om niet in een file terecht te komen als de oproerpolitie alles afsluit. Ze scrolt door het Telegram-kanaal en lacht: ‘Ik kan verdomme niet geloven wat mensen allemaal in hun chats schrijven. Sommigen hebben al genoeg gezegd voor een gevangenisstraf van vijftien jaar. En dat allemaal in die Telegram-app! Idioten, het is een Russische app, gevestigd in Rusland!’
Panty’s van goede kwaliteit en geïmporteerde wasmiddelen verdwijnen of zijn al verdwenen
En ze heeft gelijk. Telegram wordt nauwlettend in de gaten gehouden. Mensen zijn al strafrechtelijk vervolgd voor hun berichten op Telegram.
Ze moet niets van Poetin hebben. Ze vindt dat zijn nieuwe wetten krankzinnig zijn, dat zijn acties in de internationale politiek ons aan de rand van de economische ineenstorting hebben gebracht. Ze wil als de sodemieter weg uit dit land sinds men begon te praten over het creëren van een eigen ‘soeverein internet’. Een paar jaar geleden had ze definitieve plannen om naar Spanje te verhuizen. Maar toen kwamen de lockdowns en nu de oorlog, die roet in al haar plannen gooit.
Het is onmogelijk geworden om de sancties niet op te merken. Prijzen zijn 40 tot 140 procent gestegen, populaire winkels zijn gesloten: Uniqlo, IKEA, H&M. Medicijnen zijn bijna op en er staan lange rijen voor de goedkope apotheken. Panty’s van goede kwaliteit en geïmporteerde wasmiddelen verdwijnen of zijn al verdwenen. Maar er is nog geen voedseltekort, er is geen sprake van ‘lege schappen’. En voor veel mensen hier zijn deze economische zorgen alledaagse problemen om over te mopperen in de trant van: ‘Wat zullen die klootzakken nu weer eens bedenken?‘ Die klootzakken kunnen de NAVO zijn of westerse staten die sancties opleggen, het kunnen internationale bedrijven zijn of lokale tussenpersonen. Maar ze worden niet duidelijk gelinkt aan de vernietigende oorlog van Rusland tegen Oekraïne.
Ongezond
Een vriendin van mij kwam een paar dagen geleden een van haar buren tegen, toen ze ’s ochtends haar hond uitliet. De buurvrouw heeft ook een hond, en ze kunnen goed met elkaar opschieten, zoals vaak geldt voor mensen die in dezelfde buurt hun hond uitlaten. Heeft ze nog steeds haar baan, vraagt mijn vriendin aan haar buurvrouw. Ja, ze werkt in de logistiek, en ze worden overstelpt met werk. De prijzen veranderen dagelijks; groothandels kopen graan op om redenen die zij niet kan doorgronden, waardoor paniek op de markt ontstaan en de prijzen stijgen. Nou, ik weet het niet, zegt mijn vriendin, mijn laatste hoop is dat iemand tegen Pasen Poetin heeft afgezet.
‘Poetin?’ De buurvrouw kijkt haar vol ongeveinsde verwarring aan. ‘Wat heeft hij hier nou mee te maken?’
De roebel is onze munt en Poetin is onze president. Poetin is overal aanwezig, als een alledaags feit van het leven.
Onder het Poetin-onvriendelijke publiek doen geruchten de ronde dat hij misschien ernstig ziek is. Misschien volgt hij een steroïdenkuur; hij zou kanker kunnen hebben.
De staat is er snel bij om dergelijke geruchten de kop in te drukken. Een folder die vorige week aan basisscholieren werd gegeven leert hun hoe om te gaan met nepnieuws. ‘Zoek naar bevestigend bewijs.’ ‘Gebruik je gezond verstand en luister naar je innerlijke stem.’ Zo beweert een nieuwsbericht dat president Poetin plotseling is overleden. ‘Dat is onmogelijk!’ aldus de folder.
Voordat de oorlog begon, speculeerden sommigen dat Poetin misschien niet meer bestond
Maar toch, in zijn recente video’s ziet Poetin er ongezond uit. Hij zit in een geel getint hokje, leunt zwaar op zijn bureau voor videogesprekken met de belangrijkste staatstelevisiezenders, zijn gezicht gezwollen, zijn uitdrukking opgewonden en boos, pratend over de Vijfde Colonne: ‘nationale verraders, zij die hier, bij ons, geld verdienen, maar daar wonen, en dan niet eens “wonen” in de geografische zin van het woord, maar in hun gedachten, in hun slavenmentaliteit.’ In gedachten eet die slaafse Vijfde Colonne oesters in hun herenhuis in Miami, verlangend naar buitenlandse goederen en gendervrijheid.
Op straat praten de mensen niet veel over Poetin. Ze hebben het eerder over hun dagelijkse problemen, over stijgende prijzen en winkels die sluiten, over het zoeken naar werk.
Wat nou als Poetin plotseling zou verdwijnen door een deux ex machina? Het is moeilijk om je een machtsoverdracht voor te stellen. Er wordt voor zover bij ons gewone stervelingen bekend is geen interne machtsstrijd gevoerd. Er zijn geen duidelijke kanshebbers voor de troon. Het ontbreekt aan een goed functionerend systeem om verkiezingen te houden. Voordat de oorlog begon, speculeerden sommigen dat Poetin misschien niet meer bestond: dat hij een computer gegenereerd beeld of een dubbelganger is, dat hij niets beslist in het land. Maar zijn recente daden zijn zo onverklaarbaar dat dit niet meer aannemelijk lijkt. Het is gemakkelijker te geloven dat één persoon zijn verstand heeft verloren dan dat dat voor de hele deep state zou gelden.
Verschillende gepensioneerde legerofficieren hebben me verteld dat ze verbijsterd zijn over de militaire operatie van Rusland: de doelen zijn onduidelijk, de logistiek is slecht, de commandanten zijn idioten. Maar ze voegen er helaas ook aan toe dat als de NAVO binnenvalt, ze zullen opstaan om hun land te verdedigen. Het zijn goede mannen. Ze houden van kinderen en dieren, zorgen voor hun zieke familieleden en hun bejaarde buren. Wat voor andere keus hebben ze?
Politiek is intiem, controversieel en privé. Iets voor als je alleen bent, en alleen als je ouder bent dan achttien
‘We zitten in een zeer gecompliceerde situatie,’ vertelt mijn baas ons tijdens een vergadering, ‘we doen er alles aan om ervoor te zorgen dat niemand zal worden lastiggevallen vanwege zijn politieke opvattingen.’ Dat is waarom we niet over politiek praten. Politiek is intiem, controversieel en privé. Iets voor als je alleen bent, en alleen als je ouder bent dan achttien. ‘Het is onaanvaardbaar om kinderen bij politiek te betrekken’, vertelt de staat ons al jaren, en om daar helder over te zijn wordt deze vermaning ondersteund met strafrechtelijke sancties. Vorig jaar zette het universitaire studentenblad DOXA een video online ter ondersteuning van vreedzame straatprotesten. De redacteuren staan nog steeds onder huisarrest, in afwachting van hun proces. Ze worden beschuldigd van ‘het betrekken van minderjarigen bij criminele of antisociale daden’.
Politiek is zondig en gevaarlijk, zelfs smerig. Maar kleuters neerzetten in de vorm van de letter ‘Z’ gaat kennelijk niet over politiek. ‘Z’ is zinloos, en daarom apolitiek. ‘We laten de onzen niet in de steek!’
Een morele claim. Natuurlijk doen we dat niet. Wie kan dat tegenspreken?
Hollywood
Vandaag is het 21 maart. De oorlog van Rusland in Oekraïne gaat de vierde week in. Russische kranten geven Oekraïense ‘bandieten’ de schuld van de verwoesting van Marioepol, Russische rechtbanken verklaren burgers schuldig aan het belasteren van de letter Z door er bijvoorbeeld op te spugen.
Veel mensen in mijn omgeving zijn er nog steeds van overtuigd dat de verhalen en beelden over de vernietigende acties van Rusland nep zijn. Ik was gisteravond bij een vriendin toen ze een telefoontje kreeg van een collega. Hun gesprek begon over alledaagse dingen, zoals het uitwisselen van strategieën om goederen te bemachtigen die snel aan het verdwijnen zijn, maar nam toen een politieke wending. ‘Jij bent gehersenspoeld!’ riep de collega lachend naar mijn vriendin. ‘Geloof jij die NAVO-propaganda? Dat is allemaal gefilmd in Hollywood.’ De collega richt zich op de problemen van alledag, en weet zeker dat alles uiteindelijk wel goed komt. Dat was altijd zo, toch?
Maar anderen zijn ontzet. Een vriendin kwam vanochtend ontbijten. Ze is begin zestig, gepensioneerd na een administratieve baan in de internationale haven van Sint-Petersburg. Door haar werkverleden is ze goed op de hoogte van de Russische afhankelijkheid van import. Maar dat is niet wat haar de meeste zorgen baart.
‘Ik ben bang voor wat mijn kleinkinderen zullen worden. Wat zal deze staat in hun hoofd planten?’
‘Ik ben oud,’ zegt ze. ‘Ik heb een goed leven gehad, ik heb alles gezien. Maar ik heb kleinkinderen.’
‘Ben je bang dat ze niets te eten zullen hebben?’
‘Ik ben bang voor wat ze zullen worden. Wat zal deze staat in hun hoofd planten?’
Ze huilt terwijl ze dit zegt. Ze huilt al weken.
‘Wat moet ik mijn kleinzoon vertellen over de letter Z, als hij ernaar vraagt?‘ zegt ze.
Haar kleinzoon is zeven.
Ik kreeg vandaag een brief van een vriend, waarin staat dat hij is opgeroepen voor het leger. Ik zag hem drie weken geleden voor het laatst. Hij verliet Sint-Petersburg om terug te keren naar Odessa, hoewel hij een apolitieke pacifist is. Hij droeg een gele davidster op zijn blauwe jas genaaid. Vliegen over Europa was al onmogelijk; hij reisde over land, via Finland.
Hij ging terug om zijn stad te verdedigen. Mijn vrienden en ik bidden hier voor zijn veiligheid. Toen hij vertrok, zei hij dat hij ook voor ons zou bidden.
Veel technologie die we dagelijks gebruiken werd gemaakt of ontworpen door ingenieurs en softwareontwikkelaars uit Oekraïne. Apps als WhatsApp, Grammarly, Gitlab en Solana zijn opgericht of mede opgericht door Oekraïners; Google en Samsung hebben onderzoeks- en ontwikkelingscentra in het land. Oekraïne heeft in de techwereld een reputatie vanwege de hooggekwalificeerde techies en daarom staan westerse bedrijven momenteel in de rij om talenten op te vangen die door de Russische invasie het land moeten ontvluchten, aldus CNBC.
Tientallen bedrijven hebben meer dan vijfhonderd vacatures voor technische functies geplaatst op een website genaamd Remote Ukraine, die is opgezet om bedrijven in de hele wereld te helpen Oekraïners in dienst te nemen. Veel van die bedrijven komen uit Europa, enkele zijn Amerikaans of Canadees. Technologiebedrijven zoals Modular Automation en WarDucks in Ierland, Sportradar in Zwitserland en Drive System Design in Engeland, hebben op Remote Ukraine vacatures met functies variërend van een web3-ontwikkelaar tot een senior 3D-ontwerper.
De Verenigde Staten hebben donderdag bekendgemaakt dat ze vier Russische hackers hebben aangeklaagd die banden hebben met de regering van hun land. Het ministerie van Justitie beschuldigt ze van het uitvoeren van een jarenlange hackcampagne die was gericht op duizenden computers in de Verenigde Staten en over de hele wereld. Het doel van de aanvallen was om toegang te krijgen tot systemen die vitale voorzieningen zouden kunnen verstoren of fysiek zouden kunnen beschadigen, meldt The Wall Street Journal.
De beklaagden werkten allemaal voor de Russische regering en richtten zich op honderden bedrijven in 135 landen, aldus de Amerikaanse autoriteiten.
De Hermitage in Sint-Petersburg trekt het verzoek in om werken die aan Italiaanse kunstinstellingen zijn uitgeleend onmiddellijk te retourneren, meldt het Italiaanse persbureau ANSA. Het betreft werken die op meerdere plekken te zien zijn in Milaan, zoals Jonge Vrouw van Picasso, tot 15 mei voor het eerst in Italië te zien in Palazzo Rhinoceros; Portret van een Jonge vrouw van Titiaan, tot 5 juni te zien in Palazzo Reale; en vijfentwintig werken in de tentoonstelling De Grand Tour in Gallerie d‘Italia tot 27 maart.
De onverwachte stap van de Hermitage wordt door analisten gezien als een positief signaal richting de beëindiging van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.
Op de jaarlijkse persconferentie van de Zwitserse Bankiersvereniging zei voorzitter Marcel Rohner afgelopen dinsdag dat Zwitserse banken tussen de 150 miljard en 200 miljard Zwitserse frank (160-214 miljard euro) aan activa van Russische klanten beheren, meldt Swissinfo.
Rohner weigerde echter het bedrag te noemen dat geblokkeerd is als gevolg van de economische sancties die Zwitserland tegen Rusland heeft ingesteld. Russische klanten die op de zwarte lijst staan, kunnen geen geld opnemen van hun Zwitserse rekeningen en ook geen bedrag hoger dan 100.000 Zwitserse frank storten. Het besluit van de Zwitserse regering om sancties in te voeren lokte een debat uit over de neutrale status van Zwitserland, schrijft de nieuwssite.
In totaal beheerden Zwitserse banken in 2020 een vermogen van 7879 miljard Zwitserse frank, oftewel 7628,95 miljard euro.
Zelfs als Poetin erin slaagt een militaire overwinning te behalen op Oekraïne, zal het hem niet lukken het nationale zelfbewustzijn van de Oekraïners te vernietigen, stellen deze politicologen. Met zijn acties van de afgelopen jaren heeft hij het Oekraïense nationalisme alleen maar aangewakkerd.
Noot: Dit artikel werd geschreven en gepubliceerd vóór de Russiche aanval op Oekraïne
Keuze uit het archief
Dit weekend is het drie jaar geleden dat Rusland buurland Oekraïne binnenviel en een oorlog ontketende. Er lijkt voorlopig nog geen einde aan de oorlog te komen, ook niet nu de VS en Rusland afgelopen week hebben onderhandeld over de voorwaarden voor een vredesakkoord.
In dit opiniestuk van Foreign Affairs, dat een week voor de invasie gepubliceerd werd, wordt uitgelegd wat Poetins visie op Oekraïne is en hoe al zijn acties om het land naar Rusland toe te trekken alleen maar averechts werken. Dat geldt ook voor de oorlog.
De Russische president Vladimir Poetin heeft nooit onder stoelen of banken gestoken hoe hij aankijkt tegen Oekraïne, het land dat hij dreigt binnen te vallen. Op de NAVO-top van 2008 in de Roemeense hoofdstad Boekarest zei hij tegen voormalig Amerikaanse president George W. Bush dat de voormalige Sovjetstaat ‘niet eens een land’ is. Poetin heeft de overtuiging dat Oekraïners en Russen één volk zijn. Daaruit volgt dat de Oekraïners niet kunnen weigeren deel uit te maken van Rusland en dat elk ‘anti-Russisch’ sentiment in Oekraïne wel het resultaat moet zijn van westerse inmenging, in plaats van een uiting van de voorkeuren van de Oekraïners. Poetin gebruikte dit argument om vreedzame politieke bijeenkomsten in Oekraïne af te schilderen als door het buitenland georkestreerde inmenging. Hij verwerpt ook peilingen waaruit blijkt dat Oekraïners de voorkeur geven aan toetreding tot de Europese Unie en de NAVO boven lidmaatschap van door Rusland geleide politieke en economische organisaties.
De weigering van Poetin om Oekraïne als een onafhankelijk land te beschouwen, ondermijnt eerder zijn doelstellingen op het gebied van buitenlands beleid dan dat het die dichterbij brengt. Als hij de binnenlandse politiek van Oekraïne serieus had genomen, had de huidige crisis kunnen worden vermeden. Zelfs nadat de pro-Russische Oekraïense president Viktor Janoekovitsj in 2014 door een volksopstand was verdreven, had Poetin de Russische invloed kunnen handhaven en Oekraïne van de NAVO kunnen weghouden, als hij het democratische proces in zijn westelijke buurland maar ongestoord had laten gaan. Na dertig jaar onafhankelijkheid gaat de geest van de Oekraïense nationale identiteit en soevereiniteit niet meer terug in de fles, hoe hard Poetin zijn best ook doet.
Maar het Kremlin is niet de enige die te weinig aandacht besteedt aan de realiteiten van de Oekraïense binnenlandse politiek. Als Washington en Europese bondgenoten de huidige impasse willen doorbreken en een soortgelijke patstelling in de toekomst willen voorkomen, zullen ook zij beter inzicht moeten hebben in wat de gewone Oekraïners willen.
Een zelf gecreëerd probleem
Na 1991, toen Oekraïne zich onafhankelijk verklaarde van de Sovjet-Unie, zorgde regionale verdeeldheid ervoor dat een pro-Russisch electoraat in het oosten en zuiden van het land ontstond. Sindsdien waren pro-Russische en pro-westerse politici afwisselend aan de macht. In 2010 versloeg de pro-Russische kandidaat Janoekovitsj zijn pro-westerse opponent in eerlijke verkiezingen, nadat hij vijf jaar eerder van diezelfde kandidaat had verloren.
Janoekovitsj weigerde drie jaar later een handelsakkoord met de EU te ondertekenen, onder druk van Rusland. Oekraïners die voor sterkere banden met Europa waren, gingen daarom de straat op. Op het Maidan Nezalezjnosti (Onafhankelijkheidsplein) in Kyiv vielen in februari 2014 tientallen doden na botsingen tussen regeringstroepen en betogers. Het parlement stuurde Janoekovitsj weg en pro-Europese politici namen de macht over. Oekraïense pro-Russische elites begonnen echter al snel te onderhandelen met de nieuwe regering. Zij wisten invloed te behouden op het nationale beleid omdat pro-Russische groepen in het zuiden en oosten vonden dat hun wensen niet konden worden genegeerd. Een pro-Russische politieke kandidaat zou daarom bij volgende verkiezingen een goede kans hebben gehad om opnieuw aan de macht te komen, net als in 2010.
Maar Poetin wachtte niet op het democratische proces. In plaats daarvan annexeerde hij de Krim en steunde hij een opstand in de Donbas-regio in Oost-Oekraïne. Die Russische agressie zorgde niet zozeer voor meer verdeeldheid in Oekraïne, maar vergrootte veeleer de steun voor onafhankelijkheid van Oekraïne en voor pro-Europese gezindheid. Door de Russische invasie veranderde de Oekraïense electorale situatie fundamenteel: zo’n twaalf procent van de overwegend pro-Russische kiezers op de Krim en in de bezette Donbas-regio was nu uitgesloten van deelname aan de Oekraïense verkiezingen. En het Russische militaire ingrijpen ondermijnde het aanzien van Rusland in Oekraïne: vóór 2014 was minder dan 25 procent van de Oekraïense bevolking voorstander van het NAVO-lidmaatschap; in december 2021 was dat 58 procent.
De Russische vastberadenheid om de soevereiniteit van Oekraïne te beknotten, zette Zelensky ertoe aan om zijn standpunt te verharden
Het agressieve beleid van Poetin verminderde de bereidheid van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky om compromissen te sluiten met Rusland, en dat terwijl hij bij de verkiezingen van 2019 nog werd beschouwd als de centristische, meer pro-Russische kandidaat. Door pro-Russische tv-zenders in bezit van oligarchen uit de ether te halen, probeerde Zelensky de invloed van Rusland op Oekraïne te verminderen. Dat was iets waar zijn meer nationalistische voorganger, Petro Porosjenko, zich verre van had gehouden. De Russische vastberadenheid om de soevereiniteit van Oekraïne te beknotten, zette Zelensky er ook toe aan om zijn standpunt te verharden in de onderhandelingen die een einde moesten maken aan de oorlog in de Donbas. Rusland drong aan op een grondwettelijk gewaarborgde ‘speciale status’ voor deze regio, waardoor het de facto Russische leiderschap feitelijk een vetorecht zou krijgen over het binnen- en buitenlandse beleid van Oekraïne. Tijdens de verkiezingscampagne had Zelensky nog gezegd dat hij hoopte op een overeenkomst met Poetin. Maar toen hij eenmaal in functie was, zorgde de onverzettelijkheid van Poetin ervoor dat hij, zoals een Russische toponderhandelaar over Donbas het verwoordde, ‘niet anders’ was dan de vorige ‘nationalistische’ president, Petro Porosjenko.
De Russische onwil om de Oekraïense nationale identiteit te erkennen heeft in de voormalige Sovjetstaat de vrees aangewakkerd dat het land volledig in de invloedssfeer van Rusland terecht zal komen. Oekraïense burgers weten dat de afsplitsing van de Oekraïens-Orthodoxe Kerk van Moskou – die in 2018 begon en de woede van het Kremlin wekte – ongedaan zou kunnen worden gemaakt. Het taalbeleid zou drastisch kunnen verschuiven in de richting van minder Oekraïens en meer Russisch. Rusland zou Oekraïne onder druk kunnen zetten om het onderwijs aan schoolkinderen aan te passen over de Holodomor, de hongersnood die door de Sovjetregering van Jozef Stalin werd veroorzaakt en die miljoenen Oekraïners het leven kostte. Invloedrijke Russen zouden de pogingen van de Oekraïense president kunnen dwarsbomen om netwerken van oligarchen te onthullen. De inspanningen – met behulp van Europese bondgenoten – om in Oekraïne een onafhankelijke rechterlijke macht tot stand te brengen, zouden door Poetin kunnen worden gedwarsboomd, omdat hij vreest dat de vestiging van een rechtsstaat in zijn buurland weerklank zou kunnen vinden in Rusland.
Verzet
Verdere Russische pogingen om Oekraïne af te knijpen zullen tot meer anti-Russische sentimenten in het land leiden. Maar in plaats van de eigen misrekeningen en verkeerde percepties over Oekraïne te onderzoeken, gaat Rusland door met het beschuldigen van het Westen en het wegwuiven van de Oekraïense houding. Als Rusland binnenvalt, zal het te maken krijgen met wijdverbreid en aanhoudend verzet, niet alleen van het Oekraïense leger, dat het zal afleggen tegen de Russische militaire overmacht, maar ook van gewone mensen in alle regio’s van het land. In een recente opiniepeiling verklaarde 50 procent van de Oekraïners zich te zullen verzetten tegen de Russische agressie; 33 procent zei dit te zullen doen met wapens en nog eens 22 procent met niet-militaire middelen.
Zolang het Westen de Russische agressie veroordeelt en sancties oplegt en de Russische aanspraken op Oekraïne afwijst, zal het huidige leiderschap in Kyiv aan steun winnen en de bevolking zich rond de regering scharen tegenover het wapengekletter van Moskou. En mocht de regering-Zelensky bezwijken onder protesten na een militaire nederlaag, dan zou haar opvolger naar alle waarschijnlijkheid nog vastberadener zijn om de Oekraïense onafhankelijkheid te waarborgen. Een Russische marionettenregering daarentegen zou elk greintje legitimiteit ontberen en zou alleen kunnen regeren met de volle kracht van het Russische wapenarsenaal achter zich, wat een volledige en voortdurende Russische bezetting van Oekraïne zou vereisen.
De kracht van Oekraïne ligt in het feit dat het een pluralistisch alternatief is voor Russisch autoritarisme
Rusland is niet gedoemd om een wannabe imperialistische macht te zijn, die zijn buren wil overheersen. En het is een vergissing om Poetins opvattingen over Oekraïne en de betrekkingen van Rusland met het Westen gelijk te stellen aan de voorkeuren van de Russische samenleving. Vooralsnog heeft Poetins autoritaire bewind de parlementaire oppositie verwoest en tegenstanders in de samenleving tot ballingschap gedreven of gevangengezet, wat hem de ruimte geeft om unilateraal op te treden. Maar zelfs in dit zeer repressieve klimaat hebben duizenden Russen, waaronder voormalige militaire functionarissen, Poetin opgeroepen Oekraïne niet aan te vallen. Hij zou naar hen moeten luisteren: paradoxaal genoeg is het laten begaan van Oekraïne de beste manier om het land dichter bij Rusland te brengen.
De Oekraïense leiders moeten ondertussen duidelijk onderscheid maken tussen enerzijds het beschermen van hun onafhankelijkheid tegen de acute militaire dreiging en anderzijds het uitsluiten van elke mogelijkheid om in de toekomst een coöperatieve relatie met Rusland aan te gaan. De democratische rechten van Oekraïense burgers die de voorkeur geven aan een nauwere band met Rusland, moeten met zorg worden gewaarborgd. De kracht van Oekraïne ligt in het feit dat het een pluralistisch alternatief is voor Russisch autoritarisme. Door de democratie te versterken en te verdiepen, ontneemt Oekraïne Poetin de kans om het land in een ‘klein Rusland’ te veranderen.
Terwijl de diplomatieke inspanningen voortgaan om de spanningen te verminderen, moeten Oekraïne en zijn bondgenoten hun aandacht niet richten op uitbreiding van de NAVO. In plaats daarvan zou diplomatie Rusland duidelijk moeten maken dat zijn belangen op langere termijn beter gediend zijn door een samenwerkingsrelatie aan te gaan met een op Europa gericht, onafhankelijk Oekraïne.
Hopelijk is er geen oorlog voor nodig om het Kremlin te laten inzien dat het Oekraïne weliswaar kan beïnvloeden maar niet kan beheersen, noch dat het de tijd met geweld kan terugdraaien.
Begin maart stuurde het Kremlin een opmerkelijk verzoek naar staatsvriendelijke media: ‘Het is essentieel om zoveel mogelijk fragmenten te gebruiken van uitzendingen van de populaire Fox News-presentator Tucker Carlson, die scherpe kritiek heeft op het optreden van de Verenigde Staten en de NAVO, hun negatieve rol bij het ontketenen van het conflict in Oekraïne en het provocerende gedrag van de leiders van de westerse landen en de NAVO tegenover de Russische Federatie en tegenover president Poetin persoonlijk.’ Het verzoek staat in een document van twaalf pagina’s, bericht Mother Jones. Daarin is een citaat opgenomen van de uiterst rechtse, met Donald Trump bevriende Carlson: ‘Hoe zouden de VS zich gedragen als een dergelijke situatie zich zou ontwikkelen in het naburige Mexico of Canada?’
Volgens de metadata is het document, dat werd gelekt naar Mother Jones, een Amerikaans platform voor onderzoeksjournalistiek, afkomstig van het Departement voor Informatie en Telecommunicatie, dat valt onder de Russische veiligheidsdienst.
Zelensky wil alleen direct met Poetin onderhandelen
Bijna een maand nadat de Russische invasie in Oekraïne is begonnen en terwijl er bombardementen op de belangrijkste steden van het land plaatsvinden, zei de Oekraïense president maandagavond voor het eerst dat hij open staat voor ‘pogingen om alles aan te pakken wat Rusland verontrust en ontstemt’, bericht Courrier international.
‘De kwestie van de Krim en Donbass is voor iedereen een zeer moeilijk verhaal‘. Er moeten ‘veiligheidsgaranties’ en een einde aan de vijandelijkheden komen, en ‘dan kunnen we praten’, zei Zelensky over het in 2014 door Rusland geannexeerde schiereiland en de oostelijke Oekraïense regio waar pro-Russische separatisten twee ‘republieken’ hebben uitgeroepen, die alleen door Moskou worden erkend.
Het staatshoofd, dat rechtstreeks met zijn Russische ambtgenoot wil spreken, heeft ook voorgesteld dat de bevolking zich via een referendum ‘uitspreekt over bepaalde vormen van compromis’ die met Rusland kunnen worden gesloten. Hij waarschuwde: ‘We moeten alles doen om ervoor te zorgen dat Donbas en de Krim aan ons worden teruggegeven (…) Maar de oorlog nu stoppen is het belangrijkste.’
Zelensky zei ook dat hij niet wil dat ‘de geschiedenis helden van ons maakt en van een natie die niet bestaat’, en benadrukte dat Oekraïne eerder ‘vernietigd’ zou worden dan dat het zich overgeeft.
Ondanks sancties voldoet Rusland aan renteverplichtingen
De internationale financiële gemeenschap keek met spanning uit naar woensdag 16 maart, de deadline voor de betaling van een tranche van 117 miljoen dollar aan rente op Russische obligaties. Zou Rusland, financieel verstikt door het Westen na de invasie van Oekraïne, over de nodige fondsen beschikken? Zou het in roebels of dollars betalen? Zou het kunnen besluiten zijn schuld niet na te komen, als vergelding voor de internationale economische sancties?
Moskou realiseerde zich dat de prijs voor wanbetaling nog hoger zou zijn en koos eieren voor zijn geld, analyseert investeringsstrateeg Timothy Ash op de site vanCNBC. De Russische minister van Financiën Anton Siloeanov overwoog om de schikking in roebels te doen, een munteenheid die sterk in waarde is gedaald sinds de Oekraïense invasie, maar veranderde van gedachten ‘omdat het obligatiecontract het niet toestond’.
Rusland is echter financieel gezien nog niet uit de gevarenzone
De intermediaire bank, JP Morgan, bevestigde donderdag dat ze de gelden had ontvangen en overgemaakt aan haar zusterbedrijf Citigroup, dat verantwoordelijk is voor het betalen van de schuldeisers.
Rusland is echter financieel gezien nog niet uit de gevarenzone omdat er nog andere deadlines naderen. Het moet deze maand nog eens 614 miljoen dollar betalen en in april ruim 2 miljard dollar.
Duizenden Russen zijn de afgelopen weken hun land ontvlucht uit onvrede met het politieke klimaat of uit financiële noodzaak vanwege de zware sancties. De onafhankelijke Russische nieuwsorganisatie Meduza sprak met enkele achterblijvers. Wat zijn hun redenen om niet te vertrekken?
Duizenden mensen zijn de afgelopen weken Rusland ontvlucht, in de hoop de binnenlandse politieke, sociale en economische gevolgen van de oorlog te ontlopen. Maar zij zijn in de minderheid: niet iedereen kan zo snel naar een nieuw land verhuizen, al zouden ze dat nog zo graag willen. Sommigen blijven in Rusland vanwege familie, anderen kunnen het zich niet veroorloven om te vertrekken, terwijl weer anderen uit principe blijven waar ze zijn.
‘Mijn familie en ik dachten erover om te emigreren maar zien dat uiteindelijk niet zitten. Wat heeft het voor zin om ergens heen te gaan waar we niet kunnen blijven? Het zou alleen maar moeilijker worden om terug te keren. Ik ben er niet klaar voor om ergens als een illegale immigrant te leven. Nog niet.
Als we via de officiële weg ergens legaal zouden kunnen wonen, dan zou ik vertrekken. Ik denk dat dit land donkere tijden te wachten staan. Hopelijk maakt de Russische bevolking de laatste stuiptrekkingen van haar grote leider mee.’
Tatjana – Werkt voor een IT-bedrijf, regio Perm
’Mijn ouders zijn bejaard en mijn partner werkt in overheidsdienst. Om die redenen kan ik niet weg. Bovendien denken we dat de Europese Unie binnenkort waarschijnlijk ook in een grote crisis zit, en dan zal het in Rusland makkelijker overleven zijn.
Vanwege de russofobie die nu overal heerst, is het onveilig om nu buiten Rusland te wonen. Om nog maar te zwijgen over het feit dat alles duur is geworden daar. De kosten voor levensonderhoud zijn zodra de migratie begon omhoog geschoten.’
Elizaveta – Werkt in de pr en marketing, Angarsk
‘Ik heb overwogen om te vertrekken, en eigenlijk wil ik dat nog steeds. Ik ben dertig jaar oud en kom uit een kleine stad in Siberië. Ik begon net echt te leven in plaats van te overleven: ik had genoeg geld om lekker te eten, mooie spullen te kopen en met mijn man reizen te maken. En nu duwt mijn land mij terug de armoede in, terug naar de tijd toen reizen naar het buitenland alleen maar in onze verbeelding bestond.
‘Ik wil niets te maken hebben met dit agressorland’
Ik wil niets te maken hebben met dit agressorland. Het past niet in mijn wereldbeeld. We blijven hier omdat we de voogdij over een kind hebben, en we op dit moment niet het recht hebben haar mee het land uit te nemen. Bovendien hebben we nog niet genoeg tijd gehad om te sparen voor een verhuizing. Maar we zijn begonnen met het leren van een vreemde taal. Zo kunnen we alvast een basis leggen.’
Meduza & 360
360 gaat samenwerken met de onafhankelijke Russischtalige nieuwssite Meduza.
Sinds de Russische inval in Oekraïne hebben de autoriteiten Meduza afgesloten voor Russische internetgebruikers. Ook hebben veel buitenlandse correspondenten en media het land verlaten na een controversiële mediawet die het verspreiden van ‘nepnieuws’ sanctioneert met een gevangenisstraf die kan oplopen tot vijftien jaar. 360 breekt al jaren een lans voor onafhankelijke en vrije journalistiek. Met deze samenwerking wil 360 een platform bieden aan onafhankelijke en kritische geluiden uit Rusland, zodat ook de Nederlandse nieuwsvolger op de hoogte kan blijven van wat er speelt aan de Russische kant van het front.
Aidar – Programmeur, Kazan
‘Ik heb me suf gedacht, en ik zal blijven twijfelen, ofwel tot ik vertrek, ofwel voor de rest van mijn leven. Er zijn verschillende redenen waarom ik blijf. Ik ben de oudste zoon en mijn broer werkt in het buitenland. Mijn ouders kunnen niet weg, tenminste niet op korte termijn. Het was niet meer dan logisch dat de jongste zoon naar een rijker land zou gaan om te werken, en dat de oudste zoon voorlopig bij onze ouders in dit totalitaire land zou blijven.
De andere reden is mijn vriendin, hopelijk mijn toekomstige vrouw. Het is voor mij geen optie om weg te gaan terwijl zij hier achterblijft, en er zijn geen garanties als je in het buitenland bent. Ook niet als je hier blijft, trouwens. Als deze twee factoren niet meespeelden, zou ik vertrekken, zelfs zonder spullen en met een onzekere toekomst. Ik denk dat ik het in het buitenland best zou redden als ervaren programmeur, maar diezelfde garantie kan ik mijn dierbaren niet geven. Zij hebben me hier waarschijnlijk harder nodig.
‘Deelnemen aan een protestactie zou te gevaarlijk zijn’
Ik zie niet voor me dat we in Rusland een comfortabel leven kunnen leiden. Een minder comfortabel leven in het buitenland lijkt me aantrekkelijker. Bovendien voel ik me elke dag dat de oorlog voortduurt indirect verantwoordelijk voor wat er gebeurt, en misschien ben ik dat ook wel: als burger ben je maar een klein beetje verantwoordelijk, maar niettemin verantwoordelijk voor wat jouw land aan het doen is. Deelnemen aan een protestactie en een gevangenisstraf riskeren, waardoor ik mijn dierbaren niet zou kunnen helpen of het land niet zou kunnen verlaten, zou te gevaarlijk zijn.’
Elizaveta – Accountant, Moskou
‘Ik dacht eraan om weg te gaan toen ik nog studeerde – mijn seksuele geaardheid speelde een rol –, maar ik had de moed niet. En nu is die kans verkeken. Mijn moeder heeft een beroerte gehad, ik heb een puppy om voor te zorgen en ik ben blut. Om nog maar te zwijgen over mijn beroep, dat niemand in het buitenland zou interesseren.
Ik denk dat er in de toekomst veel armoede in het land zal zijn door de hoge inflatie, werkloosheid en het sluiten van bedrijven. Wie arm is, zoals ik, zou dan wel eens van honger kunnen omkomen.’
Alija – Werkt in een galerie voor moderne kunst, Moskou
‘Ik wil wel weg, maar mijn man niet. Hij denkt niet dat we in het buitenland werk zullen vinden zonder de taal te spreken of speciale vaardigheden te hebben. Dan is er ook nog de kwestie van mijn ouders en mijn oude, tweeënnegentigjarige grootmoeder, voor wie ik moet zorgen. Ik ben heel bang, maar mijn familie achterlaten kan ik niet. Ik denk dat het erg uit de hand gaat lopen: tirannieke wetshandhaving, armoede, banditisme, en misschien een burgeroorlog.
‘Niemand zit op kunst te wachten als er oorlog is, of in de nasleep ervan’
We hebben een vakantiehuisje in een dorp, en als alles in duigen valt, zullen we daarheen moeten verhuizen. Ik heb geen enkele mogelijkheid meer om me beroepsmatig verder te ontwikkelen en plezier te hebben in mijn werk. Dat is me afgepakt. Niemand zit op kunst te wachten als er oorlog is, of in de nasleep ervan.’
Alisa – Werkt in de dienstensector, Krasnodar
‘Ik denk er vaak over na om weg te gaan. Ik doe mijn uiterste best om een manier te vinden om mijn ouders mee te krijgen. Maar hoogstwaarschijnlijk blijf ik hier om dicht bij mijn dierbaren te zijn. Ik kan het niet over mijn hart verkrijgen om ze achter te laten.
Soms denk ik terug aan de verhalen van mijn vader, die vertelde hoe moeilijk het was in de jaren negentig. Nu voorzie ik een toekomst die veel erger is dan toen: veel mensen komen zonder werk te zitten, honger wordt een ernstig probleem en de criminaliteit zal de pan uit rijzen. We zitten op de Titanic, en die heeft net de ijsberg geraakt.’
Nastya – Verkoopt producten op een markt, Moskou
‘Ik popelde om naar Georgië te gaan of naar een ander GOS-land [verbond van voormalige Sovjet-Unielanden]. Maar ik ben tweeëntwintig, die stomme leeftijd waarop ik wel een spaarpotje heb maar niet genoeg om alles te laten vallen en voor onbepaalde tijd naar een land te verhuizen waar ik niet kan werken.
‘Ik wil gewoon niet weg. Dit is mijn land en ik ben ervan overtuigd dat we iets kunnen veranderen’
Ik ben ook bang om mijn grootmoeder en vader achter te laten, die in de Samara-regio wonen. Ik moet mijn oma gaan helpen om de meest noodzakelijke levensbehoeften in te slaan. Ik vrees dat haar pensioen niet genoeg is, of dat er een tekort aan producten zal zijn. Bovendien wil ik gewoon niet weg. Dit is mijn land en ik ben ervan overtuigd dat we iets kunnen veranderen. Vooral nu, nu het regime in Rusland bijzonder kwetsbaar is. Als we deze crisis overleven, kunnen we een nieuw Rusland opbouwen. Ik probeer er het beste van te maken en te doen wat ik kan.’
Oleg – Werkt op een universiteit, Jelets
‘Ik heb nagedacht over weggaan. Ik weet niet hoe ik op morele wijze verder kan leven. Ik denk er nog steeds over na, maar… Ik heb hier een dochter, die bij mijn ex-vrouw woont. En hier is ook het graf van mijn moeder.’
Jevgeni – Werkt in een autozaak, Vladivostok
‘Vijf jaar geleden besloot ik te blijven en sindsdien ben ik niet van gedachten veranderd. Even overwoog ik te vertrekken toen mijn vrienden meteen na 24 februari begonnen te praten over emigreren. In paniek sloot ik me aan bij enkele immigratiegroepen op internet. Ik had zelfs al een vliegticket naar Istanboel, voor begin maart. Ik had het al gekocht lang voordat dit allemaal gebeurde, wat een gelukkig toeval leek. Toch ben ik uiteindelijk niet in dat vliegtuig gestapt.
‘Ik maak vaak het grapje dat er uiteindelijk drie mensen in dit land over zullen blijven: Navalny, Poetin en ik’
Ik heb in mijn leven al veel in het buitenland gewoond en heb genoeg ervaring opgedaan om te begrijpen hoezeer ik mijn thuis en mijn land waardeer. Ik hou echt van Rusland en de mensen hier. Ik heb hier geleerd wat vriendschap en liefde zijn, hier ben ik geworden wie ik ben, hier heb ik mijn belangrijkste waarden en de zin van mijn leven leren kennen, en daarom zal ik blijven. Ik denk dat vrijheid het waard is om voor te vechten. Ik maak vaak het grapje met mijn therapeut dat er uiteindelijk drie mensen in dit land over zullen blijven: Navalny, Poetin en ik.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
