De Estse stad Narva, die tegen de Russische grens aan ligt, is al meerdere keren aangewezen als de stad die Moskou als eerste zou kunnen aanvallen. ‘We zijn gewend aan provocaties.’
‘De Derde Wereldoorlog zou kunnen uitbreken in deze Russischtalige uithoek in Estland die tussen twee vestingen ligt ingeklemd,’ aldus het gezaghebbende tijdschrift Politico enkele weken geleden. Steeds vaker hoor je om je heen dat Narva het volgende doelwit van Rusland zou kunnen worden als Moskou zou besluiten een NAVO-land aan te vallen.
Daar zijn verschillende redenen voor: de stad wordt slechts door een rivier van Rusland gescheiden. Bovendien spreekt de meerderheid van de vijftigduizend inwoners van Narva Russisch en is de helft van de stad in het bezit van een Russisch paspoort. De Russische president Vladimir Poetin zou er geen probleem mee hebben om zijn bekende riedeltje over de noodzaak om de Russische bevolking te beschermen te herhalen en onder dat voorwendsel Narva binnen te vallen. In 2022, kort na het begin van de grootschalige oorlog in Oekraïne, heeft Poetin zelfs de opmerking laten vallen dat Narva deel uitmaakt van Rusland.
Ongeveer een kwart van de inwoners van Estland zijn etnische Russen. De meesten van hen bezitten een Ests paspoort en hebben een nauwe band met het land. Het Kremlin weet echter als geen ander de onlusten tussen etnische groepen aan te grijpen als een argument om de Russische diaspora te beschermen. Dat heeft Rusland gedaan in Georgië en Moldavië, en onder dat voorwendsel is het land ook Oekraïne binnengevallen.
‘De inwoners van Narva kijken naar Russische tv, ook al is dat officieel verboden‘
Narva, de derde stad van Estland, ligt dichter bij Sint-Petersburg dan bij [de Estse hoofdstad] Tallinn. In een interview met Delfi vertelt burgemeester Katri Raik dat ‘Rusland slim te werk gaat bij het verspreiden van propaganda en provocaties: de inwoners van Narva kijken naar Russische tv, ook al is dat officieel verboden, en op die manier weet Rusland de stemmingen en opinies te beïnvloeden’.
De burgemeester van Narva vertelt openlijk op welke manier haar stad momenteel wordt bestuurd en hoe ze zich voorbereidt op een eventuele aanval.
Zowel in Estland als in Narva is ‘de Russische dreiging alom aanwezig’, vertelt ze.
‘De rivier de Narva scheidt de stad Narva van Rusland, daar ligt de grens. En de vesting van Narva en die van Jaanilinn (Ivangorod in het Russisch) zijn slechts 150 meter van elkaar verwijderd. Vandaar dat mensen zich afvragen of een nieuwe Russische aanval op Europa in Narva zal beginnen. We zijn niet bang. Estland is lid van de Europese Unie en van de NAVO. Narva is een Estse stad. Narva vormt de scheidslijn tussen het Oosten en het Westen, dat is het punt waar Europa begint,’ legt de Estse politica uit.
Provocaties
Tegelijkertijd erkent Raik dat de stad niet ontkomt aan provocaties, aangezien de Russen aan de overkant van de rivier graag patriottische evenementen organiseren om door iedereen gezien en gehoord te worden. ‘Sinds de afgelopen twee jaar worden er op de oevers van de Narva aan de Russische kant, aan de voet van de vesting van Ivangorod, openluchtconcerten gehouden die de aandacht van de wereld op de Russische provocaties hebben gevestigd. Die indrukwekkende concerten zijn natuurlijk vooral bedoeld om de oudere inwoners van Narva te vermaken en Estland te irriteren. Aan de andere kant van de grens reageerden mensen met een enorme poster met daarop de tekst “Poetin, oorlogsmisdadiger”. Op deze actie hebben ze zowel positieve als kritische reacties gehad. We moeten duidelijk maken dat Estland niet zal zwichten en met een eigen, evenwichtig antwoord zal komen. In het voorjaar gaan de Russen een nog groter concert organiseren, op 9 mei, als Narva de Dag van Europa viert,’ vertelt de burgemeester van Narva.
Op 9 mei vieren de Russen de overwinning [van de Sovjet-Unie op nazi-Duitsland] in de Grote Vaderlandse Oorlog [de Tweede Wereldoorlog], een dag die ze aangrijpen om propaganda te verspreiden en het Westen nog eens extra te jennen. Er zijn echter meer manieren waarop Moskou het Westen provoceert, aldus de burgemeester.
‘Afgelopen zomer heeft Rusland op eigen houtje de boeien in de rivier de Narva weggehaald die bedoeld waren om de grens af te bakenen. Ook heeft er lange tijd een spionageballon in de lucht gehangen.’
‘Als ze eenmaal ons land zijn binnengevallen, is het al te laat’
‘Net als in 2023 gebeurde aan de grens tussen Rusland en Finland, heeft Rusland Somalische migranten en schaars geklede Syriërs naar de Estse grens laten komen, in het bijzijn van grenswachten die filmpjes van hen maken. De grens tussen Finland en Rusland was toen gesloten, terwijl de grensovergangen bij de Estse grens open waren. De grensovergang bij Narva is sinds februari 2024 gesloten voor voertuigen, maar mensen vergeten nogal makkelijk dat het Rusland was, en niet Estland, dat de grenssluiting in gang zette. Kortom, we zijn gewend aan provocaties,’ legt Raik uit.
Op de militaire basis in Tapa, ten oosten van Tallinn, zijn negenhonderd Britse soldaten aanwezig. Ook Frankrijk heeft er een klein aantal soldaten zitten. Mocht Rusland een aanval inzetten, dan is het echter niet erg waarschijnlijk dat de strijdkrachten van de NAVO en de 7700 Estse soldaten – in het geval van een oorlog zou hun aantal stijgen naar 43.000 – in staat zullen zijn om de aanval af te slaan.
Tallinn is bang dat Rusland, in het geval van een bevriezing van het conflict in Oekraïne, van de gevechtspauze gebruik zal maken om een kwetsbaar NAVO-land aan te vallen. ‘“Als ze eenmaal ons land zijn binnengevallen, is het al te laat,” verklaarde de Estse minister van Defensie Hanno Pevkur onlangs. We moeten ons waarschuwingssysteem aanscherpen en duidelijk maken dat we onmiddellijk zullen reageren zodra iemand voet op onze bodem zet,’ aldus Raik.
Bewakingsapparatuur
Estse functionarissen leggen uit dat het de bedoeling is dat op iedere meter van de 338 kilometer die de grens tussen Estland en Rusland lang is bewakingsapparatuur komt te hangen, maar dat is nog niet zo eenvoudig te realiseren. De eerste 77 kilometers grenzen namelijk aan de rivier de Narva. Sinds afgelopen zomer de boeien zijn weggehaald, is het aantal pogingen om het land binnen te komen gestegen van 18 naar 96. Bovendien is het lastig om drones of smokkelaars te detecteren, aangezien Rusland op dit stuk land gps-signalen blokkeert.
Volgens de burgemeester bereidt de stad zich dus voor op een mogelijke Russische aanval. ‘In Narva is er een crisiscomité opgezet waar vertegenwoordigers van verschillende organisaties in zitten en dat wordt voorgezeten door de burgemeester. We werken nauw samen met de verschillende instanties en nemen deel aan oefeningen waar je leert hoe je in allerlei crisissituaties moet reageren, zoals oorlog en evacuaties,’ verklaart Raik. Mocht er een crisis uitbreken, dan is het volgens haar de prioriteit van Narva om de inwoners van de meest essentiële diensten te blijven voorzien, zoals water, centrale verwarming en elektriciteit. ‘Om de stroomvoorziening veilig te stellen, hebben we op verschillende plaatsen en in meerdere wijken van de stad generatoren geïnstalleerd,’ licht de burgemeester van Narva toe.
Dienstplicht
Van de inwoners die Ests spreken, legt 89 procent de verantwoordelijkheid voor de oorlog in Oekraïne bij Rusland neer. Onder de Russischtaligen is dat slechts een derde, en 20 procent van hen vindt dat de VS verantwoordelijk zijn, vertelt Vaidas Matulaitis, een Litouwer die in Estland woont.
Volgens hem wees Estland al ruim voor Litouwen op het gevaar van de Russische dreiging. Al vanaf de eerste maanden van het conflict heeft de commandant van het leger gezegd dat mensen zich moeten voorbereiden op oorlog. Dat hebben ze ook gedaan. Al in de beginjaren van hun bestaan als onafhankelijk land [Estland werd in 1991 onafhankelijk] hebben de Esten besloten om de dienstplicht in stand te houden, daarom gaven ze meteen gehoor aan die oproep.
De Esten bouwen fortificaties langs de grens, ze overwegen de grens met Rusland helemaal dicht te gooien, de nationale verdedigingsstrategie is aangepast en de militaire aankopen zijn de laatste paar jaar fors opgeschroefd.
