De evacuatie van mensen uit Afghanistan door de Amerikanen verliep zeer chaotisch, mede door toedoen van oud-president Donald Trump. Dat staat in een onderzoeksrapport van het Witte Huis, meldt CNN. Ook zouden de Amerikaanse inlichtingendiensten gefaald hebben. Zij hadden niet zien aankomen dat de taliban het land zo snel zouden veroveren.
Trump had geen plan voor evacuatie uit Afghanistan laten opstellen
Door de chaotische evacuatie van circa 120.000 mensen ontstond er een machtsvacuüm in Kaboel, dat in de dagen erna werd gevuld door de taliban. De chaos verergerde nadat op 26 augustus, terwijl men volop bezig was met evacueren, een zelfmoordaanslag bij de luchthaven van Kaboel voor bijna tweehonderd doden zorgde.
Dat Donald Trump verantwoordelijkheid krijgt toegeschoven, komt doordat hij geen plan voor de evacuatie van mensen uit Afghanistan had laten opstellen, waardoor de terugtrekking moest worden geïmproviseerd. Inlichtingendiensten hadden ook overschat hoe sterk het Afghaanse leger was. Desondanks wordt benadrukt dat een vertrek uit Afghanistan een goed besluit was.
Het leven onder de last van onderdrukking, verstikking, tirannie en gebrek aan menselijke en morele waarden is een ramp, schrijft de Afghaanse dichter en vrouwenrechtenactivist Somaia Ramish.
Vrijheid is altijd trots en gevangenschap is altijd vernederend. Het leven onder de last van onderdrukking, verstikking, tirannie en gebrek aan menselijke en morele waarden is een ramp. Leven in afwezigheid van vrijheid, of op zijn minst van het kunnen oefenen voor vrijheid, geeft niets anders dan frustratie. Op dit moment is er in Afghanistan een volstrekt gebrek aan visie, actie en denken in de richting van vrijheid. Van Afghanistan is niets meer over dan een geografisch gebied dat zo wordt genoemd. Wat op 15 augustus 2021 gebeurde, was de bitterste ervaring van een land dat toch al in de muil van menselijke tirannie en barbaarsheid was gevallen. De omvang van de ramp is enorm en verwoestend.
Beschaving
Ik maakte deel uit van een samenleving die ruim twintig jaar lang probeerde na te denken over beschaving, over menselijke waarden en het vorm geven aan burgerrechten. Ik leidde de stichting Moderne Denkers in Herat en was medeoprichter van Radio Shahrzad. Ik stelde me verkiesbaar voor de provinciale burgerraad. Die samenleving werd op 15 augustus 2021 vernederd, de hoop van een generatie die was toe gaan leven naar een betere toekomst werd vernederd. Onze gedachten, onze hoop op gerechtigheid en gelijkheid, onze taal, onze cultuur en onze hele beschaving werden vernederd.
Afghanistan werd toevertrouwd aan een groepering die verstoken is van waarden. De taliban zijn een gewelddadige, versteende, extreem extreme, achterlijke en onderdrukkende beweging. Uiteindelijk zijn Afghanen vanuit menselijk oogpunt zo vernederd dat zelfs met de mond beleden vijandigheden tegen de taliban vernederend zijn voor Afghanen.
Als ik aan de taliban denk, is het eerste dat in me opkomt het instorten van de boeddhabeelden
Als ik aan de taliban denk, is het eerste dat in me opkomt het instorten van de boeddhabeelden. Denk nog eens aan die vernietiging! Of aan de kapotte poort van Ghazna, de vernielde schilderijen van Behzad in Herat, de kapotgemaakte instrumenten van artiesten, de met bloed doordrenkte haat die zangers ten deel viel, de aanval op de citadel van Herat. Weten mensen dat de straatnamen een voor een werden veranderd? Dat de kleur van de kleding van mensen veranderde, dat de angst en schrik op het gezicht van mensen op straat meegroeide met het aantal ongeschoren baarden? Dat ze mijn zus eigenhandig in een hijab staken en zo haar vrouwelijkheid ten grave droegen? Dat zelfs de lijken met stenen werden bekogeld?
Ik voelde me vernederd, alle dagen van het afgelopen jaar.
Waar ter wereld Afghanen het afgelopen jaar ook waren, ze voelden de vernedering met iedere hap eten in hun kwetsbare botten. Als we bleven, werden we vernederd. Door de voor de ogen van tienermeisjes gesloten poorten van scholen, de ogen van een moeder die haar zoon verloor in de oorlog met de taliban, de media met die zwartbedekte gezichten van vrouwelijke verslaggevers, de bakkerij die niet voor iedereen brood heeft, de straten met achtergebleven bloedvlekken en de anonieme graven van soldaten van het nationale leger.
Niet langer vrij
Als we het land verlieten werden we ook vernederd. Grenzen vernederden ons, zeeën, prikkeldraad, half kapotte boten, de grenswachten van Turkije en Iran, de hardvochtige politie van Pakistan, de gesloten poorten van India, migrantenkampen in New Jersey en Washington, afgelegen huizen in Kosovo, wetten, immigratie, vliegtickets, lange rijen voor brood en water, vermoeidheid achter de dichte deuren van ambassades, onbeantwoorde e-mails, de tijd en de lucht waarin we hingen en de aarde die geen plaats voor ons had. Alles in dit afgelopen jaar van ‘Het Heengaan’ was vernederend.
Ik ervaar de pijn van verpletterd en vernederd worden, en ik geloof nu dat vernedering alleen maar tot vernietiging kan leiden. De vernietiging van het hart van de Afghaanse samenleving kan niet worden ontkend. De gevolgen van deze onvermijdelijkheid zijn angstaanjagend. In elke uithoek van de wereld zitten we gevangen in ons eigen hart, omdat ons land niet langer vrij is.
Voor mij blijft het woord ‘vrijheid’ een uitzinnige illusie, nu Afghanistan is ondergedompeld in deze brute en zwarte ervaring. Ik denk minder aan vrijheid. Iemand die voor de ogen van de wereld is vernederd heeft nog een lange weg te gaan om weer een essentie in zichzelf te vinden, die te polijsten en de roest te verwijderen die vanuit een andere eeuw naar onze eigen tijd blijkt te zijn gekomen. Ik ben verbitterd en teleurgesteld. Ik ben geworden als een lam dat de dood al voelt voordat het wordt geofferd. Nog bitterder stemt het mij als Afghaanse burger dat het onderwerp genaamd ‘Afghanistan’ in het internationale discours steeds minder interesse wekt, al hebben de etnische en tribale relaties, een dynastieke kijk op interne kwesties en het vermijden van elke vorm van nationalisme ook meegewerkt aan de vernietiging van de Afghaanse vrijheid. Het wantrouwen en de onderlinge onverenigbaarheid van bewegingen tegen de taliban hebben Afghanistan kwetsbaarder en beklagenswaardiger gemaakt.
Feit is dat ook wij de val nog steeds niet kunnen reconstrueren
En helaas zijn wij, het geïsoleerde en over de hele wereld verspreide volk van Afghanistan, nog niet in het reine gekomen met het walgelijke, vernederende en krenkende verhaal van de val. Feit is dat ook wij de val nog steeds niet kunnen reconstrueren. We zijn nog niet ontsnapt aan het verhaal en worden zelf ook heen en weer geslingerd tussen de verhalen die loskomen, de ijzingwekkende en oncontroleerbare verhalen.
Uit vele relaties is de charme verdwenen en het is alsof het vreedzaam naast elkaar bestaan van nationaliteiten en intellectuele minderheden, het leiden van een fatsoenlijk leven en het denken over vrijheid een jaar later nog meer een illusie zijn geworden.
Somaia Ramish was vrouwenrechtenactivist in Afghanistan en is dichter en auteur. Na de val van Afghanistan vluchtte ze naar Nederland. Ze woont met haar man en twee kinderen in Rotterdam.
Het talibanregime sluit vrouwen iedere week steeds verder uit van de samenleving. Nadat de toegang tot parken en sportscholen werd verboden, volgen nu ook scholen, universiteiten en banen waarvoor deelname aan het openbare leven vereist is.
Het is een donkere tijd voor Afghaanse vrouwen die toegang willen tot kennis. Schoolmeisjes hebben al meer dan vijfhonderd dagen geen leraar gezien. Op bevel van hun hoogste leider, Mullah Haibatullah Akhundzada, hebben de taliban op 23 maart 2022 de middelbare scholen gesloten, slechts enkele uren nadat ze officieel waren heropend. Vrouwelijke studenten werden op 21 december 2022 van de universiteiten geweerd. Op 28 januari dreigde hardliner Nida Mohammed Nadim, minister van Hoger Onderwijs, particuliere opleidingen met ‘gerechtelijke stappen’ als ze vrouwelijke studenten zouden toestaan deel te nemen aan eindexamens voor bachelor-, master- of doctoraatsdiploma’s. Die harde aanpak werkt. Activisten zijn begin 2023 uit het publieke leven verdwenen. Het verzet neemt af.
Op de dag nadat de universiteiten werden gesloten voor vrouwelijke studenten, werd de achtentwintigjarige Rukaiya Saai, moeder van twee kinderen en weduwe sinds 2020, samen met andere demonstranten voor vrouwenrechten gearresteerd bij de universiteit van Kaboel. Ze bracht drie dagen door in de gevangenis. ‘Het was een nachtmerrie, een psychologische marteling waarvan ik nog altijd niet ben hersteld. De taliban-politie bleef maar vragen wie mij financierde, voor welk land ik werkte, waarom ik hen belasterde,’ vertelt ze in haar huis in Kaboel. Zij en haar vrienden ontdekten dat een inlichtingenofficier van de taliban hun groep had geïnfiltreerd. ‘Ze lieten me een document ondertekenen waarin stond dat ik – als ik weer zou worden opgepakt – welke straf dan ook zou aanvaarden.’
Vijf van de acht vrouwen die die dag werden vastgehouden, hebben hun protesten gestaakt onder druk van hun families die zich zorgen maakten over hun veiligheid. De overige drie, waaronder Rukaiya Saai, besloten te blijven praten. Nadat ze haar ouders had bezocht in Bamiyan, in het midden van het land, keerde ze terug naar de hoofdstad. ‘Ik draag een masker zodat ik niet herkend kan worden. We houden geen bijeenkomsten meer buitenshuis. We ontmoeten elkaar thuis en via onze WhatsApp-groep. Maar alles is veranderd en ik heb het vertrouwen verloren. Ons moraal is op zijn laagst.’
Uitgeput van de zenuwen
Le Monde leerde Rukaiya Saai in juni 2022 kennen. Ze woonde vlak bij haar ouders, twee jongere zussen en hun twee kinderen in Dasht-e-Barchi, ten westen van de Afghaanse hoofdstad. Daar behoort 95 procent van de bewoners tot de Hazara, een sjiitische minderheid. De kleine sokkenwinkel van haar vader leverde niet genoeg op om iedereen te onderhouden. ‘Hij heeft land in Bamiyan, dus om een beter leven op te bouwen is hij daarheen teruggegaan met mijn moeder en zussen,’ zegt de jonge vrouw terwijl ze naar de grond staart. Plotseling spreekt ze vol emotie. De vader, aanwezig bij het gesprek in juni, was boos: ‘Natuurlijk zijn we bang dat ze ons haar afgehakte hoofd komen brengen. Ik zeg haar steeds: “Als je niet aan jezelf denkt, denk dan tenminste aan je kinderen…”’
Haar ouders begrijpen haar hopeloze strijd niet en vroegen haar ermee te stoppen en in Bamiyan te blijven. Ze weigerde. Toen ze werd gearresteerd, stond het hart van haar moeder letterlijk even stil; ze kreeg een hartaanval. Deze overleefde ze, maar dat doet niet af aan het schuldgevoel van haar dochter. Toch heeft ze besloten trouw te blijven aan zichzelf. In een samenleving waarin het individu alleen bestaat voor de gemeenschap waartoe het behoort, is dat geen vanzelfsprekende keuze. De vrolijke en wilskrachtige Rukaiya Saai is in een paar maanden tijd in zichzelf gekeerd geraakt. Ze wordt verscheurd door twee loyaliteiten die niet samen gaan; die aan haar familie en die aan haar overtuigingen en idealen.
Deze Afghaanse Antigone offert veel op voor haar standpunten over vrijheid, rechten en haar land. Ze woont nu alleen met haar kinderen in Kaboel, uitgeput van de zenuwen. Ze slaapt slecht uit angst voor de toekomst. Voordat ze werd gearresteerd werkte ze als schoonmaker, nu heeft ze geen werk meer. ‘Ik heb alle hoop verloren, terwijl ik er vorig jaar nog in geloofde. Die hoop werd gevoed door de druk van de internationale gemeenschap op de taliban, maar die haalde niets uit. We hadden verwacht dat de wereld ons zou beschermen.’
‘Ik weet honderd procent zeker dat ik het ga redden. Ik word advocaat’
Wat voor toekomst heeft ze onder een totalitair regime dat vrouwen elke week een beetje meer buitensluit van de Afghaanse samenleving? ‘Ik zal mijn land nooit verlaten. Ik zal het nooit aan de taliban geven,’ zegt Rukaiya Saai trots. ‘Mijn kracht vind ik in de herinnering aan de mensen die stierven tijdens hun strijd. Zij hebben de oorlog niet verloren – het land is gewoon overhandigd aan de taliban. Erken dit regime nooit,’ voegt ze eraan toe. ‘Blijf druk uitoefenen – zonder de corrupte politici van vroeger terug te halen.’
Ook de zestienjarige Jawaher, gestoken in een fuchsia jas over de zwarte tuniek die de meisjes in het land verplicht moeten dragen van de taliban, heeft een sterke wil. Haar verlangen om het lot dat haar in Afghanistan wacht te ontlopen klinkt door in haar scherpe toon. We ontmoeten elkaar in de wijk Dasht-e-Barchi in een voormalige shisha-bar. Die werd in januari door de taliban gesloten. Deze onopvallende plek is omgetoverd tot studieruimte voor jongens en meisjes, ook voor degenen die niet naar de middelbare school mogen. De ruimte is via een smalle trap toegankelijk vanaf de bedrijvige Shahid-Mazari Boulevard.
‘Ik kom hier sinds drie dagen,’ zegt Jawaher. Ze zit naast Zalfa, een ander meisje dat is gekomen om te studeren, in het kantoor van de beheerder. ‘Ik kan nog steeds niet geloven wat ons overkomt. Ook zonder toekomstperspectief moeten we het blijven proberen. Sommige van mijn vrienden hebben er de brui aan gegeven en zijn met een echtgenoot teruggekeerd naar de provincie. Het klopt dat we geen echte verzetsstrijders zijn – we hebben niet de middelen om tegen de taliban te vechten. Maar we moeten onafhankelijk zijn. Ik geloof in woman power, ook al weet ik dat ik dat in mijn land nooit zal kunnen uiten.’
Engels leren is voor deze tienermeisjes de oplossing. Zalfa, een zestienjarige uit de centraal gelegen provincie Deykandi, heeft een lichte huidskleur en een rond, meisjesachtig gezicht. ‘Ik ben hier om te studeren voor een internationaal erkende test, de Toefl, die me toegang zal bieden tot beurzen om in het buitenland te kunnen studeren,’ zegt ze. Haar achtergrond is uitzonderlijk. Haar moeder is arts, haar vader is werkloos. Ze stuurden hun kinderen naar Kaboel, naar een huurhuis in Dasht-e-Barshi. Twee zussen, die aan de universiteit studeerden, zijn nu aan huis gekluisterd. Alleen hun broer volgt nog lessen.
‘Als slaven’
Vluchten lijkt de enige oplossing. ‘Over wat voor toekomst hebben we het? We mogen niet meer deelnemen aan het publieke leven en ze laten ons niet meer studeren,’ aldus Zalfa. ‘Mijn moeder moedigt me aan alles op alles te zetten om het land te verlaten. Ik wil mijn leven niet verpesten.’ Jawaher onderbreekt: ‘De taliban beschouwen vrouwen als slaven. Voor hen zijn we alleen goed om te koken, voor de kinderen te zorgen en schoon te maken. Maar mannen zijn niets zonder ons.’ Zalfa vervolgt: ‘Vrouwen die protesteren worden gearresteerd, geslagen of gedood. Zonder vrouwen gaat de Afghaanse samenleving achteruit. Ik weet honderd procent zeker dat ik het ga redden. Ik word advocaat.’
De beheerder van de studieruimte is Muhammad Jalil Rahimi. Hij is eenendertig jaar en tijdens het vorige regime was hij werkzaam als ingenieur. Nu voorziet hij Afghaanse gezinnen van waar het hen aan ontbreekt: boeken, tafels, stoelen en eten en drinken als hij wat geld heeft. Een bescheiden kachel zorgt voor wat warmte. ‘De meisjes zijn hier illegaal,’ zegt hij, omringd door stapels boeken in zijn kantoor.
Tot nu toe heeft hij nog geen bezoek gehad van de taliban. Aan de overkant van de boulevard is een politiebureau. ‘Mochten ze komen, dan zeg ik ze dat er geen sprake is van een misdrijf. Er wordt hier niet lesgegeven. Ik ben erop berekend. We zijn voorzichtig. We maken geen reclame, maar moeten het hebben van mond-tot-mondreclame en van de kleine boekhandel beneden die de boodschap verspreidt.’
Mustafa Hussaini is pessimistisch. Hij is directeur van een Engelse privéschool in een aangrenzende straat die tot 21 december zo’n driehonderd tot vierhonderd jongeren verwelkomde – voor het merendeel meisjes. ‘We houden het nog een maand vol, niet langer. Dan moeten we alles verkopen.’ Leden van het ministerie van Onderwijs kwamen in januari twee keer onaangekondigd controleren of hij zich aan de regels hield.
Vrouwen zijn verbannen van de meeste banen die deelname aan het openbare leven vereisen
Hij vreest dat het plan van de tienermeisjes om Afghanistan te verlaten geen kans van slagen heeft. ‘Behalve dat je moet slagen voor de Toefl heb je een paspoort nodig, en die geeft de regering niet meer af. Verder een visum – maar alle westerse ambassades zijn vertrokken – en een studiebeurs, maar die zijn zeer schaars.’ Maar, zegt hij, ‘de psychologische gevolgen zijn het ergst. Hoe kun je kinderen opvoeden zonder onderwijs? Hoe bouw je een land op zonder onderwijs? Ik heb vier dochters, waarvan er twee op de middelbare school zaten en nu naar Pakistan willen, dus ik weet waar ik het over heb.’
De angst verspreidt zich steeds verder. Volgens Mustafa Hussaini beginnen ondergrondse scholen voor meisjes nu te sluiten uit angst voor de taliban. ‘Wat toeneemt,’ zegt hij, ‘is thuisonderwijs voor groepen van maximaal vier tot zes meisjes.’ De schooldirecteur, die sinds december meer dan de helft van zijn leerlingen kwijtraakte, heeft zijn twaalf docenten aangeboden hun salaris te halveren en hen in contact te brengen met gezinnen om zo hun loon aan te vullen. ‘De taliban zeggen dat ze dit doen in naam van de islam en voor de veiligheid van jonge vrouwen,’ zegt hij vol afkeer. ‘Waren de vorige taliban onbekwaam, de huidige taliban zijn wreed.’
Vrouwen kunnen niet alleen niet meer studeren, maar zijn ook verbannen van de meeste banen die deelname aan het openbare leven vereisen. Ze mogen niet langer reizen zonder gezelschap van een mannelijk familielid en moeten een boerka of hijab dragen als ze het huis uit gaan. Ook parken, tuinen, sportscholen en openbare baden zijn voor vrouwen sinds november 2022 verboden terrein.
Een van de geliefdste acteurs van Italië en een favoriete zoon van Napels, acteur en filmregisseur Massimo Troisi, kreeg op 20 februari postuum een eredoctoraat van de Napolitaanse Federico II-universiteit, meldt ANSA. Troisi zou een dag voor de uitreiking 70 jaar geworden zijn. Hij overleed in 1994 op 41-jarige leeftijd aan een hartafwijking, één dag na het afronden van zijn laatste film Il postino.
Zijn hoofdrol als postbode tegenover Philippe Noiret als de Chileense dichter Pablo Neruda maakte hem postuum internationaal beroemd. Hij kreeg twee Oscarnominaties voor Il postino – een als acteur en een als scenarist. De Napolitaanse filmregisseur Mario Martone, die Troisi bij de uitreiking van het eredoctoraat ‘een Napolitaanse Chaplin’ noemde, bracht eind februari de persoonlijke documentaire Laggiù qualcuno mi ama [Ergens is er iemand die van me houdt] over Troisi uit.
Niks van waar, zei de Egyptische president Abdel Fattah Al-Sisi op 26 februari. Het gerucht ging dat Egypte het Suezkanaal zou willen verkopen voor een biljoen dollar. ‘Ik weet dat het de Egyptenaren bezighoudt. Maar los van het bedrag: het is dus niet waar,’ aldus Sisi op een bijeenkomst over de ontwikkeling van de Sinaï, schrijft Middle East Monitor. Het gerucht komt niet helemaal uit de lucht vallen want de Egyptische economie staat er belabberd voor.
Eerder deze maand werd aangekondigd dat 32 bedrijven zullen worden geprivatiseerd om aan de eisen van het IMF te voldoen
In mei vorig jaar begon premier Madbouly over plannen om bepaalde staatsactiva te privatiseren en de rol van de particuliere sector in de economie te vergroten – wellicht komen de verhalen over de verkoop van het Suezkanaal daarvandaan. Eerder deze maand werd aangekondigd dat 32 bedrijven zullen worden geprivatiseerd om aan de eisen van het IMF te voldoen en om een acute economische crisis te voorkomen. Het doel van de privatisering is om de druk te verminderen die de overheidsschuld legt op de verdere ontwikkeling van Egypte.
Hockney immersief
De tachtigjarige Britse kunstenaar David Hockney gebruikt al tientallen jaren technologie en werkt met een iPad sinds deze in 2010 op de markt kwam. Nu is er Bigger & Closer (not smaller & further away), een vijftig minuten durende lichtshow die zijn zes decennia durende carrière omspant, met een soundtrack van de Amerikaanse componist Nico Muhly en commentaar van de kunstenaar zelf. Critici lopen nog niet echt warm voor de immersieve ervaring, aldus Art News. Het zou entertainment zijn en geen kunst. Je voelt en ruikt de verf niet, en zijn werk verliest intimiteit als het wordt opgeblazen in pixels. Maar Hockney heeft altijd goed geweten hoe hij techniek kan inzetten. Hij krijgt old-schoolers op een gegeven moment vast wel mee.
Mexicanen wantrouwen hervorming kieswet
In Mexico-Stad zijn meer dan 100.000 mensen de straat op gegaan om te protesteren tegen de bezuinigingen die president López Obrador wil doorvoeren in het Electoraal Instituut (INE). Het instituut geeft kiezerspassen uit en houdt toezicht op het stemproces in afgelegen en vaak gevaarlijke uithoeken van het land, schrijft The Hill.
De demonstratie werd georganiseerd door de partijen PRI en PAN, die eerder aan de macht waren en beweren dat als de voorstellen van López Obrador van kracht worden, de democratie gevaar loopt. De Mexicaanse president ontkent dat de hervormingen een bedreiging vormen voor de democratie maar zegt dat het INE te groot is en te veel geld uitgeeft. (Er blijft overigens nog 700 miljoen euro over.) Verkiezingen in Mexico zijn naar internationale maatstaven duur, deels omdat bijna alle legale campagnefinanciering door de regering wordt verstrekt.
Wereldwijd groeide het aantal ultra-rijken – mensen met een vermogen van minimaal 50 miljoen dollar (47 miljoen euro) – van 174.800 in 2019 naar 264.000 in 2021, schrijft The Guardian. Uit The Spear’s 500, een catalogus met exclusieve diensten voor de rijken, blijkt dat er allerlei nieuwe ondernemingen ontstaan die deze groep bedienen, uiteenlopend van adviesbureaus voor het aanschaffen van een wijngaard tot reputatiebeheer.
Een aparte, bloeiende tak betreft zeer exclusieve geestelijke gezondheidszorg. Want mensen in deze vermogensklasse zijn weliswaar financieel gewapend tegen allerlei problemen, maar hebben drie tot vijf keer meer kans dan gemiddeld op een psychische aandoening of een drugsprobleem. Voor behandelingen tegen verslavingen en psychische nood is er bijvoorbeeld Paracelsus Recovery, een luxe revalidatiekliniek in Zürich. Anders dan in andere bekende afkickklinieken – The Meadows in Arizona, Betty Ford in Californië, Priory in het Verenigd Koninkrijk – zullen cliënten van Paracelsus nooit een andere cliënt zien. Er is geen groepstherapie en geen gemeenschappelijke ruimte.
Cliënten verblijven in een eigen villa of appartement en hebben een eigen chauffeur, huishoudster, kok en inwonende therapeut,
Cliënten verblijven in een eigen villa of appartement en hebben een eigen chauffeur, huishoudster, kok en inwonende therapeut, evenals dagelijkse een-op-eensessies met een team van tussen de vijftien à twintig psychiaters, artsen, verpleegkundigen, yogaleraren, masseuses, voedingsdeskundigen, hypnotherapeuten en traumatherapeuten die elkaar na elke afspraak informeren over de toestand en de vooruitgang van de cliënt. Er verblijven tegelijkertijd drie of vier cliënten in verschillende onderkomens van de kliniek, maar hun roosters zijn zo samengesteld dat het lijkt alsof zij de enige in de faciliteit zijn. Met deze vorm, die single-client rehab wordt genoemd, weet behalve het personeel niemand dat ze er zijn. Paracelsus accepteert slechts 30 tot 40 cliënten per jaar, maar verdient op die manier kennelijk genoeg om de kliniek draaiende te houden. Niet zo gek misschien, gezien de kostprijs van 95.000 tot 120.000 Zwitserse frank (95.500 tot 120.640 euro) per week voor een verblijf dat doorgaans zes tot acht weken duurt.
Afghaanse vrouwen proberen digitaal te studeren
Sinds de taliban in augustus 2021 de macht grepen, mogen vrouwen er niet reizen zonder mannelijk gezelschap en hebben weinig mogelijkheden om te werken. De meeste meisjes mogen sinds de machtsovername niet meer naar de middelbare school. Volgens een recent onderzoek van Gallup voelt minder dan 12 procent van de Afghaanse vrouwen zich met respect en waardigheid behandeld, meldt NPR. Vrouwen die hun mening uiten tegen de taliban worden geconfronteerd met gewelddadige onderdrukking van hun protesten, detentie, intimidatie en zelfs marteling. Velen zagen zich gedwongen het land te ontvluchten.
Naar schatting 90.000 vrouwen zijn getroffen door het studieverbod op universitair onderwijs
Naar schatting 90.000 vrouwen zijn getroffen door het studieverbod op universitair onderwijs. Velen van hen proberen het daarom digitaal – bijvoorbeeld via University of the People, een particuliere online-universiteit in het Amerikaanse Pasadena. Dat is allesbehalve ideaal vanwege slechte internetverbindingen. Bovendien is er geen vooruitzicht op werk, want banen voor vrouwen zijn er amper. Ook onderwijsinstellingen als FutureLearn, Herat School en Education Bridge for Afghanistan springen in op de gestegen vraag naar digitaal onderwijs door cursussen te ontwerpen en beurzen beschikbaar te stellen voor Afghaanse studenten. ‘Hun toekomstperspectieven zijn inderdaad somber, maar dat betekent niet dat ze hun onderwijs zouden moeten staken,’ aldus Shai Reshef, voorzitter van University of the People. Hij zegt dat zijn universiteit meer dan 6000 aanvragen kreeg sinds de aankondiging van het verbod in december. Het gehele jaar ervoor waren dat er 10.000.
Middelbaar onderwijs was eerder al verboden voor vrouwen
Alle vrouwen in Afghanistan worden per direct uitgesloten van het volgen van hoger onderwijs. De Taliban heeft dat volgens de BBC dinsdag aangekondigd middels een brief. Al eerder waren vrouwen uitgesloten van het volgen van middelbaar onderwijs.
Het verbod geldt als een nieuwe stap van het strenge regime om de vrjiheden van vrouwen te beperken. Universitair onderwijs was al beperkt voor vrouwen: zo mochten zij geen diergeneeskunde, techniek, economie en landbouw studeren. Ook moesten zij hun lessen volgen in gescheiden klaslokalen en waren de ingangen van de campussen van universiteiten gescheiden. Hun lessen mochten zij alleen krijgen van vrouwelijke professoren of oudere mannen.
Ondanks al deze beperkingen bleven duizenden meisjes en vrouwen proberen toegang tote en universitaire studie te krijgen: drie maanden geleden deden vrouwen in heel Afghanistan toelatingsexamens voor de universiteit. Sinds de machtsovername door de Taliban vorig jaar zijn veel academici en universitaire professoren uit het land vertrokken.
Het verbod van de Afghaanse machthebbers op onderwijs voor vrouwen heeft wereldwijd woede gewekt. Ook van binnenuit groeit het verzet. ‘In alle religieuze boeken staat dat onderwijs voor vrouwen toegestaan en verplicht is.’
De vrouw van de taliban-ambtenaar verontschuldigde zich voor het feit dat ze haar bezoek kort moest houden. Ze moest er namelijk voor zorgen dat haar tienermeisjes op tijd klaar waren om naar Doha, de hoofdstad van Qatar, te vliegen, waar ze binnenkort aan een nieuw schooljaar zouden beginnen, legde ze eerder dit jaar uit aan haar gezelschap.
In Kaboel en in een groot deel van Afghanistan mogen meisjes al bijna een jaar niet meer naar de middelbare school vanwege een wettelijk verbod van de taliban. Ambtenaren houden vol dat het verbod slechts tijdelijk is, maar noemen geen voorwaarden of tijdschema voor de opheffing ervan.
Het verbod leidde tot een golf van neerslachtigheid en woede in Afghanistan en zorgde ook voor wijdverbreide afkeer buiten de landsgrenzen. Het veroorzaakte ook minder direct zichtbare scheuringen binnen de beweging zelf, als gevolg van diepere breuken tussen de voormalige opstandelingen die nu hun best doen om de regering te leiden.
Publiek geheim
Het is een publiek geheim dat verscheidene leidende figuren hun eigen dochters onderwijs lieten volgen tijdens hun twintigjarige strijd tegen de Amerikaanse strijdkrachten en hun Afghaanse bondgenoten. Zij woonden in deze periode buiten Afghanistan – meestal in Pakistan of Qatar.
Sommigen gingen hiermee in het geheim door, ook na hun terugkeer naar Kaboel, zoals bovengenoemde taliban-moeder die de internationale schoolplannen van haar dochters deelde met The Observer.
Minder elitaire leden van de beweging zoeken naar mogelijkheden dichter bij huis. Op een geheime meisjesschool in de hoofdstad zijn de dochters van vier of vijf taliban-gezinnen ingeschreven voor de eerste tot en met de zesde klas van de middelbare school, vertelde een staflid.
Het verzet tegen onderwijs voor vrouwen komt uit de top van de taliban-beweging
Een taliban-functionaris kwam persoonlijk om een hogere korting vragen dan gebruikelijk, en toen vertelden de leraren hem ook over de andere ouders, aldus het staflid. ‘Ik was bang maar ook blij dat hij en de anderen nu op de een of andere manier steun bieden aan de kinderen op de school en ons zullen verdedigen.’
De persoonlijke inzet van sommige taliban-leden om koste wat het kost onderwijs voor hun eigen dochters te regelen, wordt door veel Afghanen als hypocriet beschouwd. Maar het biedt hen ook enige hoop op verandering. Het zal echter een lange strijd worden, want het verzet tegen onderwijs voor vrouwen komt uit de top van de taliban-beweging.
Haibatullah Akhundzada
Verscheidene Afghanen die de leiding van de taliban kennen, zowel binnen als buiten de beweging, verklaarden dat het besluit om meisjes van school te weren rechtstreeks afkomstig is van de hoogste leider, Haibatullah Akhundzada, en zijn naaste vertrouwelingen.
Op een van de gruwelijkste momenten van het afgelopen jaar lieten Haibatullah en zijn bondgenoten meisjes die naar de middelbare school gingen, die in maart waren opgeroepen om de lessen te hervatten, kort na hun eerste lesdag weer naar huis sturen.
‘Het is het standpunt van een minderheid, die een zeer sterke positie heeft,’ aldus een goed geïnformeerde Afghaanse bron.
Diplomaten en Afghanen die banden met de leiders hebben, zeiden dat het ministerie van Onderwijs werkelijk van plan was meisjes weer naar school te laten gaan, en dat er onder meer werd gecontroleerd of de voorzieningen voldeden aan de taliban-normen voor gescheiden klassen. Het ministerie zou op het laatste moment zijn overrompeld door het verbod vanuit Kandahar, waar Haibatullah is gevestigd.
Enkele hooggeplaatste talibanfiguren hebben zich nu tegen het verbod uitgesproken
‘Twee vooraanstaande [figuren in de beweging] verklaarden dat “de taliban zijn gegijzeld”,’ volgens de Afghaanse bron, die banden heeft met het leiderschap.
Hij beschreef een vorige maand georganiseerde bijeenkomst met duizenden geestelijken, georganiseerd door gefrustreerde talibanfracties om het leiderschap te slim af te zijn en onderwijs voor meisjes weer legaal te maken. Dat plan werd gedwarsboomd toen Haibatullah, voor het eerst, naar Kaboel kwam om de bijeenkomst bij te wonen en een toespraak hield waarin de kwestie van het meisjesonderwijs nadrukkelijk terzijde werd geschoven.
Ondanks het taboe op iedere vorm van kritiek op het leiderschap hebben enkele hooggeplaatste talibanfiguren zich nu tegen het verbod uitgesproken. Onderminister van Buitenlandse Zaken, Sher Mohammad Abbas Stanikzai, viel in mei in een televisietoespraak het verbod op onderwijs voor meisjes rechtstreeks aan en verdedigde de rechten van ‘de helft van de Afghaanse bevolking’.
‘In de sharia is geen rechtvaardiging te vinden voor de uitspraak dat onderwijs voor vrouwen niet is toegestaan’
De taliban-geestelijke Rahimullah Haqqani, die vorige week door een zelfmoordterrorist van Islamitische Staat werd gedood, zei eerder tegen BBC dat Afghaanse vrouwen en meisjes toegang tot onderwijs zouden moeten hebben: ‘In de sharia is geen rechtvaardiging te vinden voor de uitspraak dat onderwijs voor vrouwen niet is toegestaan. Geen enkele rechtvaardiging.’
‘In alle religieuze boeken staat dat onderwijs voor vrouwen toegestaan en verplicht is, want als een vrouw bijvoorbeeld ziek wordt in een islamitische omgeving als Afghanistan of Pakistan en behandeld moet worden, is het veel beter als er een vrouwelijke arts beschikbaar is.’
In juni sloeg de centrale regering op bloedige wijze een opstand neer van een rebelse talibancommandant in het Balkhab-district, in de noordelijke provincie Sar-e-pol. Volgens bronnen verloor leider Mawlawi Mehdi zijn post bij de regering (mede) omdat hij onderwijs voor meisjes had verdedigd.
Openlijke kritiek
Omdat het onderwijsverbod officieel slechts tijdelijk is en de taliban altijd hebben beweerd dat ze het principe van het recht van vrouwen op onderwijs onderschrijven, durven sommige functionarissen met jongere dochters open te zijn over hun eigen houding tegenover onderwijs.
Maulawi Ahmed Taqi, een woordvoerder van het ministerie van Hoger Onderwijs, wees op de inspanningen van universiteiten om aanpassingen te doen zodat vrouwen kunnen studeren zonder dat ze ingaan tegen de eisen van de taliban inzake strikte scheiding van mannen en vrouwen. Hij ziet het als een teken van inzet voor vrouwenonderwijs.
‘Ik heb dochters en ik wil uiteraard graag dat mijn meisjes modern onderwijs kunnen krijgen’
‘Ik heb dochters en ik wil uiteraard graag dat mijn meisjes onderwezen worden in religieuze madrassa’s én ook modern onderwijs kunnen krijgen,’ aldus Taqi.
Zijn dochters zitten momenteel op de basisschool, maar hij heeft er alle vertrouwen in dat ze hun onderwijs als ze ouder worden voort kunnen zetten, voegt hij eraan toe. ‘Ik heb er vertrouwen in dat de scholen niet voor altijd gesloten zullen blijven.’
Al-Qaida-leider Ayman al-Zawahiri zondag gedood ‘in de grootste klap voor de groep sinds de dood van zijn stichter Osama bin Laden in 2011’, bericht Al Jazeera. Hij werd uitgeschakeld door een droneaanval van de CIA in de Afghaanse hoofdstad Kaboel, zo verklaarde de Amerikaanse president Joe Biden gisteren in een speciale televisietoespraak. ‘Gerechtigheid is geschied en deze terroristenleider is niet meer’, aldus Biden.
Al- Zawahiri hielp bij de coördinatie van de aanslagen van 11 september 2001
De inlichtingendienst had eerder dit jaar de familie van al-Zawahiri in Kaboel gelokaliseerd, zei Biden, die eraan toevoegde dat er geen leden van de familie of burgers bij de aanslag waren gedood. Al-Zawahiri, een Egyptische chirurg met een beloning van 25 miljoen dollar op zijn hoofd, hielp bij de coördinatie van de aanslagen van 11 september 2001 op de VS, waarbij bijna drieduizend mensen omkwamen.
‘Het is een grote klap’, vertelde Colin Clarke, onderzoeksdirecteur bij de Soufan Group, een wereldwijd beveiligingsbedrijf, aan Al Jazeera. Hij voegde eraan toe dat zijn aanwezigheid in Kabul ook interessant was vanwege wat het suggereerde over al-Zawahiri’s relatie met de taliban.
‘Het vertelt ons dat hij zich veel meer op zijn gemak heeft gevoeld in het afgelopen jaar sinds de taliban de macht hebben overgenomen’, aldus Clarke.
Bij een aanslag op een sjiitische moskee in de noordelijke stad Mazar-i-Sharif zijn donderdagmiddag twaalf gelovigen om het leven gekomen, aldus de plaatselijke autoriteiten. In een verklaring zei Islamitische Staat (IS) dat ‘soldaten van het kalifaat erin geslaagd waren een bom in een tas’ in de moskee te plaatsen, die ze op afstand tot ontploffing brachten, bericht Al Jazeera.
Ook werden ten minste vier mensen gedood in de noordoostelijke stad Kunduz. Een fietser bracht een bom tot ontploffing toen een voertuig passeerde dat burgers vervoerde die als mecaniciens voor een militaire eenheid van de taliban werkten, aldus provinciaal politiewoordvoerder Obaidullah Abedi. Donderdagavond eiste Islamitische Staat ook de verantwoordelijkheid voor die aanslag op.
De aanslagen komen twee dagen na een aanval op een school in een sjiitische wijk van Kaboel. De taliban zeggen dat hun strijdkrachten Islamitische Staat hebben verslagen, maar volgens analisten blijft de terroristische organisatie een belangrijke uitdaging voor de veiligheid, aldus Al Jazeera.
Wil een Afghaanse vrouw vliegen, dan moet ze vanaf vandaag vergezeld worden door een man. ’Vandaag is de laatste keer’ dat Afghaanse vrouwen alleen aan boord kunnen, noteerde het Indiase dagblad The Hindustan Times afgelopen maandag. Eind december hadden de taliban Afghaanse vrouwen al verboden om reizen van meer dan 72 kilometer door het land te maken als ze niet vergezeld waren van een mannelijk familielid.
Deze nieuwe beperking komt een paar dagen na het besluit van de taliban om middelbare scholen voor meisjes te sluiten, net na de heropening die echter al ver van tevoren was aangekondigd.
In Oslo leidt het eerste bezoek van een officiële talibandelegatie aan een westers land tot opschudding. Vijftien leden van het talibanregime, onder wie minister van Buitenlandse Zaken Amir Khan Muttaqi, zijn op zondag 23 januari in Scandinavië aangekomen op uitnodiging van de Noorse regering.
Het is de eerste keer dat de taliban in een westers land worden verwelkomd sinds de islamisten in augustus 2021 in Kaboel aan de macht zijn gekomen. Een initiatief ’dat lange tijd en in het geheim door het ministerie van Buitenlandse Zaken is voorbereid’, schrijft het dagblad Verdens Gang.
Voor de Noorse minister van Buitenlandse Zaken, Anniken Huitfeldt van de Arbeidspartij, betekent het bezoek geen erkenning van de talibanregering, zegt ze tegen het Noorse dagblad: ‘Dit is geen legitimatie van de taliban. Maar we moeten praten met degenen die vandaag de dag in de praktijk het land besturen. Wij kunnen niet toestaan dat de politieke situatie leidt tot een nog ergere humanitaire catastrofe.’
‘Noorwegen kan niet onderhandelen met de taliban. De taliban is niet te vertrouwen’
Afgelopen zondag, tijdens de eerste dag van de besprekingen in Oslo, kregen vertegenwoordigers van de Afghaanse civil society – sommigen in ballingschap, anderen uit hun thuisland – de gelegenheid om aan de talibandelegatie hun prioriteiten naar voren te brengen en hun angsten kenbaar te maken. Maandag hadden de taliban een ontmoeting met de Amerikaanse, Franse, Duitse, Britse en Italiaanse diplomaten die verantwoordelijk zijn voor Afghanistan, alsmede met vertegenwoordigers van de Europese Unie (de meeste diplomaten in Kaboel zijn vorig jaar vertrokken). Dinsdag zal naar verwachting gewijd zijn aan bilaterale ontmoetingen met Noorse diplomaten, waarbij kwesties als de rechten van meisjes en vrouwen, onderwijs en de rechten van minderheden op de agenda zullen staan.
Dit bezoek wordt in eigen land bekritiseerd. Reeds afgelopen vrijdag kwamen demonstranten, vooral Afghaanse vluchtelingen, in Oslo bijeen om de gebeurtenis aan de kaak te stellen. ‘Noorwegen kan niet onderhandelen met de taliban. De taliban is niet te vertrouwen. Ze zeggen dat ze niets verkeerd doen, maar ze vermoorden en vervolgen mensen in Afghanistan,’ schreeuwden demonstranten voor het ministerie van Buitenlandse Zaken, meldt het dagblad Aftenposten. ‘Dit is een diplomatieke overwinning voor de taliban,’ zei Zahir Athari, een van de vluchtelingen.
Het effectiefste wapen van het islamitische emiraat is niet langer de kalasjnikov of de zelfmoordaanslag, maar de smartphone. Mediawoordvoerder Mullah Muhamad Rasol tweet en post ongehinderd voor de taliban.
De talib grijnst en knipoogt naar de camera. ‘Vrede zij met u,’ groet hij in het Pasjtoe en hij strijkt over zijn pikzwarte baard. Op de achtergrond klinkt het gebruikelijke lawaai van de grote stad: een chaos van getoeter en de oproepen tot gebed van de muezzin. Het is kort na het middaguur in Kaboel. De man die zich Uqab Afghan noemt, is net klaar met zijn wacht. Nu heeft hij tijd voor een videogesprek via WhatsApp.
Uqab Afghan betekent ‘Afghaanse adelaar’. Eigenlijk heet de man Mullah Muhamad Rasol. Hij is 28, getrouwd en vader van twee dochters en een zoon. De jihadist is geboren en getogen in een dorp in de provincie Parwan, 100 kilometer ten noorden van Kaboel. Sinds zijn achttiende vecht Rasol voor de taliban.
Sinds de moslimstrijders midden augustus de macht in Afghanistan hebben overgenomen, werkt Rasol als bewaker en patrouilleert hij in de straten van Kaboel. Bovendien werkt hij voor de media-afdeling van de taliban. Het effectiefste wapen van het islamitische emiraat is – in elk geval volgens een invloedrijk deel van de moslimstrijders – niet langer de kalasjnikov of de zelfmoordaanslag, maar de smartphone. Tenslotte heeft minstens 40 procent van de Afghanen toegang tot internet en heeft 90 procent een smartphone. Zo moet de macht van de taliban worden veiliggesteld en het land regeerbaar worden.
‘Je hebt een jihad met wapens en een jihad met woorden. De intellectuele jihad is veel effectiever’
Al jaren is Rasol voor de taliban actief op Facebook, Instagram en Twitter. Zijn accounts zijn al dikwijls geblokkeerd wanneer de platforms tegen zijn propaganda optraden. De islamist klaagt dat het hem duizenden volgers heeft gekost; op Facebook heeft hij er nu een kleine drieduizend. Tegenwoordig kan hij ongehinderd en onder zijn strijdnaam foto’s, YouTubevideo’s en audioberichten verspreiden.
Zijn tweets laten strijders zien die zoetigheid uitdelen en in een buitgemaakte Black Hawk-helikopter vliegen. Of vrouwelijke scholieren, in het zwart gehulde gestalten zonder gezicht die achter tafels met talibanvlaggetjes erop in een klaslokaal zitten. Vaak is Rasol zelf te zien. Nu eens in een tv-studio, dan weer poseert hij met een semiautomatische M4 en tweet: ‘Daar gaan we!’; ernaast een smiley met hartjesogen. Rasol doet de digitale marketing voor de godsstaat en is een van de eerste talibaninfluencers. Ook het geven van interviews aan westerse media is onderdeel van de rebranding waarop de moslimstrijders zich toeleggen.
Rasols gezicht straalt een vreemd soort hardheid uit. Het grootste deel van zijn leven heeft hij niets dan oorlog, dood en ellende meegemaakt. Maar hij straalt ook de ijdelheid van de socialemedianarcist uit. ‘Je hebt een jihad met wapens en een jihad met woorden. De intellectuele jihad is veel effectiever,’ doceert hij. Hij klinkt relaxed, geniet duidelijk van alle aandacht en lijkt gevleid dat journalisten uit de hele wereld met hem willen spreken. Dat verleent de overwinning van de taliban die het Westen zo verraste en die ook zijn persoonlijke overwinning is, nog meer aanzien. Hoe belangrijk zijn werk en dat van andere media-activisten voor deze overwinning is geweest, blijkt pas nu.
Propaganda
‘De taliban van vandaag zijn extreme digital natives, ze zijn gewend de sociale media te gebruiken. Met de islamisten van twintig jaar geleden hebben ze niets meer gemeen,’ zegt onderzoekster Rita Katz, die bij de SITE Intelligence Group online-extremisme analyseert. ‘Binnen negen dagen hebben zeventigduizend talibanstrijders het hele land onder de voet gelopen. Het Westen begreep niet dat het zwaar bewapende, driehonderdduizend man sterke Afghaanse leger vrijwel zonder een schot te lossen capituleerde.’
De taliban hadden hun finale veldtocht nauwkeurig gepland en daarbij vooral ingezet op psychologische oorlogvoering. Volgens een onderzoek van het tijdschrift Wired werden in het jaar voordat de Amerikanen zich terugtrokken en Kaboel zou worden veroverd, zo’n 38.000 online propagandaberichten gepubliceerd. Iedere aanslag, iedere overval, zelfs de kleinste schermutseling werd gebracht als een indicatie van de komende omwenteling.
Via WhatsApp verspreidden de video’s van zegevierende commandanten en vernederde gevangenen zich in razend tempo en duizendvoudig, ook onder hun tegenstanders. Met iedere meter territorium die de taliban innamen, nam de tsunami aan propaganda toe. En dat droeg bij aan het breken van het verzet. Uiteindelijk waren het misschien de tweets en posts van de taliban, meer nog dan kogels, die Kaboel ten val brachten. ‘De echte overwinnaar is degene die niet vecht’ – de extremisten hebben het dogma van de Chinese militaire strateeg Sun Tzu ter harte genomen.
Sinds de machtsovername presenteren de nieuwe machthebbers zich als vergevingsgezinde vredestroepen die voor stabiliteit en orde zorgen. Vóór hun val in 2001 voerden de ‘steentijdislamisten’ nog reeksen openbare terechtstellingen uit en verboden ze muziek en films. De ‘taliban 2.0’ doen zich gematigd voor, voor hun doen althans. Maar online vind je talloze bewijzen van het tegendeel, zoals clips waarin executies en ontvoeringen te zien zijn. Veel Afghanen waren gechoqueerd door de moord op de geliefde cabaretier Khasha Zwan, die op de sociale media zeer populair was en die de strijders op TikTok belachelijk had gemaakt. Hij werd onderweg naar zijn executie gefilmd.
In feite laat Twitter de talibanpropaganda toe, zolang de posts niet tegen de richtlijnen van het netwerk indruisen
Maar intussen hebben we al onze vijanden vergeven, beweert Rasol. ‘We willen niemand intimideren.’ Ze willen juist meer aandacht voor de ‘goede daden’ die ze elke dag doen, en die in het Westen niet in het nieuws komen.
In feite laat Twitter de talibanpropaganda toe, zolang de posts niet tegen de richtlijnen van het netwerk indruisen. Conservatieve politici in de Verenigde Staten klagen dan ook dat Donald Trump op Twitter werd geblokkeerd, terwijl de woordvoerder van de taliban, Suhail Shaheen, met zijn half miljoen volgers wel mocht blijven. Maar dat is voor de techbedrijven niet het enige dilemma. De taliban zijn inmiddels aan de macht en zij maken de dienst uit. Toen Facebook de officiële accounts van de taliban blokkeerde, was daarmee ook een hotline voor geweldslachtoffers niet meer bereikbaar, wat veel kritiek opriep van ontwikkelingswerkers.
Hoe vrij moeten de taliban dus kunnen communiceren? Expert Rita Katz waarschuwt dat ook propaganda die niet tegen de regels van het netwerk ingaat, zich in een cirkelbeweging uitbreidt en een ‘sterker wordende, extreem gevaarlijke en militante globale islamistenbeweging aanwakkert’.
Dat de technologie van zijn aartsvijand hem veel voordeel heeft gebracht, ‘is een groot genoegen’, zegt Rasol. ‘Wij houden ervan als we de wapens van onze vijanden op henzelf kunnen richten.’ Lezen en schrijven leerde hij op de madrassa, de koranschool. Zijn vader was een moedjahied die al tegen de Sovjet-Unie vocht. Rasols grote droom was om voor de taliban te strijden.
Soldij heeft hij in al die jaren nooit gekregen. In de dorpen kregen de strijders altijd gratis eten. Een van zijn broers onderhoudt met zijn winkel de familie, twee andere broers zijn soldaat. Zo gaat dat in veel families. Zijn eerste mobieltje was een antieke Nokia, waarvoor hij zich een beetje schaamde. Tegenwoordig heeft hij een goedkope Samsung. Zijn bundel kost 120 Afghani per maand, omgerekend 1 euro 50.
Kijkt hij naar YouTube of Netflix? Liket hij wat Kim Kardashian en Cristiano Ronaldo op Instagram posten? Verkent hij de kleurrijke, westerse, totaal niet-islamitische wereld van het onlinevermaak? ‘Ik heb zo veel leed en verdriet gezien, zo veel van mijn vrienden de martelaarsdood zien sterven, dat er in mijn leven geen plaats is voor onnozel vermaak,’ zegt Rasol. In zijn vrije tijd luistert hij alleen naar de audioberichten van zijn leiders.
Toekomst
En hoe ziet hij in de toekomst de rol van de vrouw? Hij wil zijn dochters beschermen, ze moeten geen zwaar werk hoeven doen, zegt hij. Hij hoopt dat zijn kinderen zich zullen ontwikkelen tot succesvolle en goede persoonlijkheden. Maar: nooit mogen ze verraders worden en onder invloed van het Westen komen. ‘Mijn kinderen moeten hun land en de islam altijd trouw blijven.’
Zolang de taliban heersen, vormen mannen als Rasol waarschijnlijk de toekomst van het land. Ze zijn al jong ideologisch geïndoctrineerd en kennen enkel oorlog. Nu moeten ze een godsstaat, die laat zien dat ze een regering kan vormen, opbouwen en beschermen. Met name tegen de nieuwe vijand, de concurrerende islamistenbende van ISIS-K. Bij de bomaanslag door deze extremisten tijdens de evacuaties, eind augustus op het vliegveld van Kaboel, stierven meer dan 180 mensen. Bijna dagelijks worden de taliban in de oostelijke provincies aangevallen. Video’s daarvan worden door de IS-terroristen online verspreid; zij gelden al langer als de toonaangevende media-experts onder de extremisten.
In nieuwe vijanden of nieuwe gevechten heeft Rasol geen zin meer. Hij wil vrede. ‘De jihad is voorbij. We hebben geen jihadisten meer nodig. We staan niet toe dat op ons eigen grondgebied oorlog wordt gevoerd tegen ons eigen volk.’ Dan moet hij een eind maken aan het gesprek, want hij wil naar de bruiloft van een vriend die hij al veertien jaar niet meer gezien heeft. Die is onlangs uit de gevangenis bevrijd en kon nu eindelijk trouwen. ‘Een vreugdevolle dag,’ zegt Rasol. Hij glimlacht en verbreekt de verbinding. Een paar uur later is de talibaninfluencer weer terug op het digitale slagveld en schrijft op Twitter: ‘Ik heb met een buitenlandse journalist gesproken over mijn werk op sociale media. Binnenkort zal ik het artikel delen…!’
G20 belooft Afghanistan te behoeden voor humanitaire crisis
Nu de Afghaanse burgerbevolking wordt geconfronteerd met een dreigende humanitaire crisis, staat de internationale gemeenschap voor een dilemma: ‘Hoe het Afghaanse volk te helpen, zonder de talibanregering te erkennen’, vat BBC samen.
Tijdens een spoedtop van de G20-landen op dinsdag waren de deelnemers het er unaniem over eens dat de crisis in Afghanistan met voorrang moet worden aangepakt. De financiële middelen van de banken raken er uitgeput, de ambtenarensalarissen worden niet meer uitbetaald en de voedselprijzen rijzen de pan uit, wat zou kunnen leiden tot een wijdverspreide hongersnood. ‘Het is zeer moeilijk voor te stellen hoe het Afghaanse volk kan worden geholpen zonder de taliban daarbij te betrekken (…), maar dat betekent niet dat wij hen moeten erkennen’, aldus Mario Draghi, de Italiaanse premier en gastheer van de topontmoeting.
‘De Europese landen willen “een ineenstorting” van Afghanistan voorkomen‘
Het overgrote deel van de internationale hulp zal via de Verenigde Naties verlopen. Maar er zal ook rechtstreekse hulp van land tot land komen, ondanks de weigering van de meeste regeringen om het talibanbewind officieel te erkennen. De Europese Unie heeft een miljard euro toegezegd. ‘De Europese landen willen “een ineenstorting” van Afghanistan voorkomen‘, verklaart het Belgische dagblad L‘Echo.
De regering-Biden handhaaft ‘een voorzichtige houding ten aanzien van het verlenen van meer steun aan het door de taliban geregeerde land’, merkt The New York Times op. ‘Ze is nog steeds haar aanpak aan het bepalen van een Afghaanse regering die geleid wordt door een groep die al twintig jaar tegen de Verenigde Staten vecht.‘ Dinsdag riepen de regering-Biden de G20 op zich te concentreren op terrorismebestrijding en de veilige overdracht van asielzoekers en vreemdelingen uit Afghanistan.
Het vrijgeven van miljarden dollars aan bevroren Afghaanse tegoeden is niet aan de orde
De VS en de EU hebben dinsdag in Doha ook voor het eerst een ontmoeting gehad met een talibandelegatie. Een bron dicht bij de regering-Biden vertelde nogmaals aan The New York Times dat Amerikaanse functionarissen zich concentreerden op terrorismebestrijding en veilige evacuatie van mensen uit Afghanistan. De door de taliban geëiste ‘belangrijkere en veel zwaarwegendere beslissingen’, ‘zoals het verlenen van diplomatieke erkenning of het vrijgeven van miljarden dollars aan bevroren Afghaanse tegoeden’, zijn echter niet aan de orde.
‘Bijna twee maanden na de ineenstorting van de voormalige, door het Westen gesteunde Afghaanse regering en de invasie van Kaboel door de taliban, probeert de talibanregering andere landen ertoe te bewegen betrekkingen met haar aan te knopen om een catastrofale economische crisis af te wenden’, aldus Al-Jazeera. ‘Maar de groep weigert ook terrein prijs te geven door toe te zeggen dat meisjes weer naar school mogen, een van de belangrijkste eisen van de internationale gemeenschap.’
De zogenaamd ‘inclusieve’ regering is uiteindelijk slechts een doodgewone talibanorganisatie. Er zit niet één vrouw bij. Het enige doel is om in de smaak te vallen bij de Afghaanse meerderheid.
Een tijdlang hadden de taliban er de mond van vol. ‘Wij werken aan de vorming van een inclusieve regering die het hele Afghaanse volk vertegenwoordigt,’ beloofde moellah Abdul Ghani Baradar nadat hij in Kabul was gearriveerd om een regering te vormen. ‘Wij willen in vrede leven,’ verzekerde regeringswoordvoerder Zabihullah Mujahid op 15 augustus tijdens de eerste persconferentie na de val van Kabul. ‘Wij willen noch binnenlandse, noch buitenlandse vijanden.’
‘Eerst zien, dan geloven,’ luidde al heel snel het devies van een steeds grotere kring van waarnemers, bestaande uit Afghanen, buitenlandse regeringen, mensenrechtenvertegenwoordigers en politieke experts. De nieuwe talibanregering is op dezelfde dag bekendgemaakt dat moedige betogers de straten van Kabul en andere steden op gingen, met name vrouwen die eisten dat hun rechten en hun plaats in het landsbestuur en de maatschappij gerespecteerd zouden worden.
De nieuwe Afghaanse regering is allesbehalve inclusief, integendeel, ze bestaat uitsluitend uit taliban. De beweging heeft haar eigen organigram weer van stal gehaald, met de bijbehorende commissies, stafmedewerkers en de almachtige emir Haibatullah Akhundzada, om de regering vorm te geven.
Niet één vrouw
Het beruchte ministerie voor de Verspreiding van Deugd en het Voorkomen van Ondeugd van het eerste talibanregime is terug; het ministerie voor Vrouwen is verdwenen. De overgrote meerderheid van deze regering bestaat uit etnische Pashtun, met maar één Tadzjiek en één Hazara, die allebei taliban zijn. Er zit niet één vrouw bij, zelfs niet op een ondergeschikte positie. Het is een regering van de oude garde, met een nieuwe generatie moellahs en militaire bevelhebbers. De mannen die tijdens het talibanbewind van de jaren negentig aan de macht waren, zijn terug, met een nog langere en wittere baard. Ook zitten er voormalige gevangenen van Guantánamo bij, figuren die op de zwarte lijst van de Verenigde Staten en de Verenigde Naties staan, geharde strijders en zelfverklaarde onderhandelaars die aan gesprekken hebben deelgenomen en de regionale hoofdsteden zijn afgereisd om de beloften van de taliban 2.0 te verkondigen.
Sommige namen springen eruit. De premier ad interim van de nieuwe regering heet Hassan Akhund; hij is een van de stichters van de taliban en staat op de sanctielijst van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. De minister van Binnenlandse Zaken ad interim is Sirajuddin Haqqani, een man van wie we alleen het gezicht kennen dankzij een foto waarop het deels aan het oog wordt onttrokken door een karamelkleurige sluier op een affiche met personen die worden gezocht door de FBI (die vijf miljoen dollar biedt voor zijn aanhouding). De nieuwe minister van Defensie ten slotte, moellah Mohammed Yaqoob, wordt afgebeeld met een zwart silhouet en is niemand anders dan de oudste zoon van moellah Omar, de stichter van de taliban.
Het nieuwe regime lijkt het resultaat van een minutieus uitgewerkt compromis. Moellah Akhund staat opeens aan het hoofd en geeft daarmee diverse politieke rivalen en militaire zwaargewichten het nakijken, met name moellah Baradar die in weerwil van talrijke voorspellingen een ondergeschikte post heeft gekregen.
Afghanistan is te belangrijk om aan zijn lot te worden overgelaten
Ik herinner me een zin die werd uitgesproken door talibanonderhandelaar Mohammad Abbas Stanekzai, die is teruggekeerd op zijn vroegere post van onderminister van Buitenlandse Zaken. Toen ik hem afgelopen februari, na de ondertekening van het historische akkoord tussen de taliban en de Verenigde Staten, vroeg wat hij zou zeggen tegen Afghanen die bevreesd waren voor hun terugkeer, antwoordde hij nadrukkelijk: ‘Ik zou hun zeggen dat we een regering krijgen die acceptabel is voor de meerderheid.’ Hij legde zwaar de nadruk op het woord ‘meerderheid’. Met andere woorden, het zou een regering worden die de traditionele waarden hoog in het vaandel had, en niet de westerse ideeën waar de taliban niets van moeten hebben. De euforie vierde op dat moment hoogtij en de Afghanen begonnen te dromen van het einde van de oorlog. Enkele maanden later, op de eerste dag van de officiële onderhandelingen over Afghanistan in Qatar, gaven de taliban te verstaan dat ze niet langer de stichting van een islamitisch emiraat eisten. Ze zeiden te begrijpen hoe gevoelig dat onderwerp lag.
Islamitisch emiraat
Tijdens gesprekken met vrouwelijke onderhandelaars verzekerden ze dat vrouwen voor alle functies in aanmerking zouden komen, ook die van minister, met als enige uitzondering de post van president. Dat was enkele maanden geleden. Nu zijn de taliban aan de macht.
In een verklaring die kort na de bekendmaking van de interimregering werd gepubliceerd zei de emir dat de taliban op zoek waren naar ‘iedereen met voldoende talent, competentie en werkervaring’.
Maar bij al die aansporingen bleef duidelijk wat de prioriteit was: versterking van ‘het systeem’, oftewel de herinvoering van het islamitische emiraat. De rest is van secundair belang. Afghanistan is te belangrijk om aan zijn lot te worden overgelaten. Het risico dat het land een toevluchtsoord wordt voor terroristen, de zorgen over de mensenrechten en de verergering van de humanitaire en alimentaire crisis zullen heel wat mensen ertoe aanzetten manieren te zoeken om samen te werken met onervaren leiders die nog altijd meer in het verleden verankerd zijn dan gericht op een andere toekomst.
Maar het devies blijft hetzelfde: eerst zien, dan geloven.
Niet lang nadat de internationale troepen Afghanistan verlieten, formeerde moellah Akhund een theocratische regering met oude bekenden en nieuwe gezichten. Zijn zij in staat om stabiliteit te brengen in het door oorlog verscheurde land?
Moellah Hassan Akhund
Akhund is een van de meest vooraanstaande figuren binnen de taliban. Hij was medeoprichter van de beweging aan het begin van de jaren negentig en vicepremier gedurende het talibanregime van 1996-2001. Ook was hij in die periode minister van Buitenlandse Zaken en provinciaal gouverneur.
Vermoed wordt dat Akhund, die afkomstig is uit Kandahar, de geboorteplaats van de taliban, nauwe banden onderhield met de overleden geestelijk leider moellah Omar.
Het gezien Akhunds senioriteit en status geen ‘grote verrassing’ dat hij tot hoofd van de nieuwe regering is benoemd
Tijdens de opstand van de taliban bekleedde Akhund een hoge militaire positie. Ook was hij hoofd van de leiderschapsraad, het hoogste besluitvormingsorgaan van de taliban, dat gevestigd is in de stad Quetta in het zuidwesten van Pakistan.
Sinds 2001, toen de door de VS geleide invasie de taliban van de macht beroofde, staat Akhund op de terrorismelijst van de VN. De VN noemt hem een van de ‘meest effectieve bevelhebbers van de taliban’ en zegt dat hij geboren is tussen 1955 en 1958.
Volgens Ibraheem Bahiss, een onafhankelijke Afghaanse onderzoeksanalist, is het gezien Akhunds senioriteit en status geen ‘grote verrassing’ dat hij tot hoofd van de nieuwe regering is benoemd.
Abdul Ghani Baradar, een veteraan onder de talibanleiders, is degene die het meest op de voorgrond treedt binnen de drie decennia oude militante islamistische beweging. De 53-jarige Baradar was onderbevelhebber van de taliban onder moellah Omar en coördineerde de militaire operaties van de beweging in Afghanistan voordat hij in 2010 in het naburige Pakistan werd gearresteerd.
‘Baradar is een sleutelfiguur binnen het leiderschap en de diplomatieke vertegenwoordiging van de taliban’
Baradar werd door de Pakistaanse autoriteiten gevangengezet nadat hij naar verluidt zonder toestemming van Pakistan, de grootste buitenlandse sponsor van de beweging, gesprekken had gefaciliteerd tussen de Afghaanse regering en bevelhebbers van de taliban. Hij zat acht jaar gevangen in Pakistan, waar veel talibanleiders naartoe waren gevlucht na de door de VS geleide invasie in 2001 die hun wrede regime de kop kostte. Nadat er rechtstreeks overleg op gang was gekomen tussen de taliban en Washington kwam hij in 2018 vrij op voorspraak van de Verenigde Staten en werd hij als hoofd van het politieke bureau van de taliban in Qatar de belangrijkste onderhandelaar van de beweging. In 2020 tekende Baradar tijdens een plechtigheid in Doha een overeenkomst met de speciale Amerikaanse gezant voor Afghanistan Zalmay Khalilzad.
‘Baradar is een sleutelfiguur binnen het leiderschap en de diplomatieke vertegenwoordiging van de taliban,’ zegt Graeme Smith, die veel over Afghanistan heeft gepubliceerd en consultant is bij de Brusselse denktank International Crisis Group (ICG). Maar hij noemt het een vergissing om uitsluitend op één talibanleider te focussen. ‘Het leiderschap van de taliban is veel collectiever dan de hiërarchische structuur van andere organisaties,’ zegt Smith. ‘Ze overleggen in brede kring, niet alleen met de leiding maar ook met een aantal raadgevende organen binnen de groep.’
Baradar is een Durrani Pashtun uit de zuidelijke provincie Uruzgan. De meeste talibanleiders zijn zuidelijke Pashtuns. Zijn nauwe banden met de overleden moellah Omar bezorgde hem de bijnaam ‘baradar’, oftewel ‘broeder’.
Moellah Yaqoob was vrijwel onbekend tot 2015, toen de taliban de dood erkenden van zijn vader moellah Omar, die ruim twee jaar eerder was overleden in Pakistan. Sindsdien is de ambitieuze Yaqoob hoog opgeklommen binnen de talibangelederen. Na zijn mislukte poging om zijn vader in 2015 op te volgen consolideerde hij zijn macht, eerst als plaatsvervangend leider en daarna als militair opperbevelhebber.
‘Moellah Omar was een charismatische leider en er is nog altijd enorm veel respect voor hem’
Yaqoob, van wie wordt aangenomen dat hij in de dertig is, gaf leiding aan militaire operaties in dertien zuidelijke en westelijke provincies, ondanks zijn gebrek aan ervaring op het slagveld. Hij is opgeleid op enkele streng islamitische seminaries in Pakistan.
Volgens experts geniet Yaqoob aanzien onder de veldcommandanten omdat hij de oudste zoon is van moellah Omar. ‘Moellah Omar was een charismatische leider en er is nog altijd enorm veel respect voor hem, voor zijn familie en zelfs voor zijn vertrouwelingen, van wie velen in de loop der jaren op invloedrijke posities zijn benoemd,’ zegt Obaid Ali, verbonden aan het Afghanistan Analyst Network, een onafhankelijke denktank in Kabul.
Nieuw conflict
De toenemende rivaliteit tussen de taliban en de Islamitische Staat van Khorasan (IS-K), een rivaliserende militante groepering, heeft het begin van een nieuwe fase van geweld in Afghanistan ingeluid – een ontwikkeling die, zoals veel Afghanen vrezen, nog meer bloedvergieten zal uitlokken, schrijft Gandhara in een ander artikel.
Sinds het aantreden van de talibanregering is het aantal bomaanslagen en aanvallen van IS-K tegen de taliban en Afghaanse burgers sterk toegenomen. Deskundigen zeggen dat de extremistische groepering is gesterkt door de verminderde aanwezigheid van de VS in Afghanistan en de onopzettelijke vrijlating door de taliban van honderden IS-K gevangenen na het overnemen van de gevangenissen.
Sirajuddin Haqqani
Sirajuddin Haqqani is plaatsvervangend leider van de taliban en heeft als militair bevelhebber leiding gegeven aan operaties in 21 oostelijke en noordelijke provincies. Ook geeft hij leiding aan het Haqqani-netwerk, de machtigste en dodelijkste talibanfactie. Het netwerk wordt door de Verenigde Naties als terroristische organisatie aangemerkt. Volgens experts onderhoudt het netwerk nauwe banden met Al-Qaeda en de leiding van het Pakistaanse leger, die er al lange tijd van wordt beschuldigd de taliban een veilige haven en materiële steun te bieden.
Het netwerk, gevestigd in tribale gebieden in noordwest-Pakistan, is beschuldigd van enkele van de dodelijkste aanslagen op burgers en Afghaanse en buitenlandse veiligheidstroepen, en het is allengs beruchter geworden om zijn gebruik van zelfmoordterroristen bij complexe aanslagen in steden.
Haqqani, op wiens hoofd door de VS tien miljoen dollar is gezet, is de zoon van de overleden radicale islamistische leider Jalaluddin Haqqani, een belangrijke verzetscommandant tijdens de oorlog tegen het Sovjetleger in Afghanistan in de jaren tachtig.
Sher Mohammed Abbas Stanekzai
Stanekzai was plaatsvervanger van Baradar op het politieke kantoor van de taliban in Qatar. Hij werd in de jaren tachtig opgeleid aan prestigieuze militaire academies in India en sloot zich daarna aan bij de moedjahedien, de door de VS gesteunde islamistische guerrillabeweging die tegen de Sovjets vocht tijdens hun decennialange bezetting van Afghanistan.
Toen de taliban in 1996 het grootste deel van Afghanistan in handen kregen, na een verwoestende burgeroorlog van vier jaar, werd Stanekzai tot onderminister van Buitenlande Zaken benoemd. Hij spreekt vloeiend Engels, is een belangrijke leider van de politieke vleugel van de taliban en een van de belangrijkste woordvoerders van de beweging tegenover buitenlandse diplomaten en media.
Griekenland grijpt alles aan om zich te ‘beschermen’ tegen de verwachte stroom Afghaanse vluchtelingen. De minister van Immigratie heeft verklaard dat het land een situatie als in 2015 niet nog eens aankan.
Nu Afghanistan in handen van de taliban is gevallen, is Griekenland niet van plan gelaten af te wachten tot de eerste golf Afghanen de kust overspoelt. Niet zoals in 2015 met de stroom Syriërs, of in 2020, toen honderden migranten Europa probeerden binnen te komen via de rivier de Maritsa omdat Turkije zich had laten ontvallen dat het zijn grenzen ging openstellen. Deze keer haalt Griekenland alles uit de kast om zich te ‘beschermen’ tegen de verwachte vloedgolf van Afghaanse vluchtelingen. Minister van Immigratie Notis Mitarakis heeft verklaard dat Griekenland een situatie als in 2015 niet nog eens aankan, en ook ‘niet accepteert de toegangspoort te zijn voor vluchtelingenstromen naar de Europese Unie’.
Daartoe heeft de conservatieve regering van Néa Dimokratía (Nieuwe Democratie) een heel arsenaal klaarstaan. Langs een deel van de landgrens met Turkije is een omstreden 40 kilometer lange muur gebouwd van gewapend beton. De grensbewaking is versterkt met nieuwe drones, nachtzichtcamera’s, radar en geluidskanonnen, en deze akoestische voorzieningen hebben een grote reikwijdte.
‘We kunnen niet gelaten de mogelijke consequenties’ van de herovering van Afghanistan door de taliban afwachten, zegt Michalis Chrysochoidis, tot kort geleden de Griekse minister van Burgerbescherming. ‘We zullen onze grenzen verdedigen en beveiligen.’
Op 30 augustus jl. hebben de Amerikaanse en westerse troepen Afghanistan definitief verlaten. Honderdduizenden Afghanen zijn achtergebleven en vrezen onder het talibanbewind voor hun leven, of voor de repressie van een islamitisch-fundamentalistisch regime dat geen enkel land tot nu toe als legitieme regering heeft erkend. De komende weken en zelfs maanden zouden naar schatting duizenden Afghanen het land via Iran of Pakistan willen proberen te verlaten. Op dit moment heeft de Pakistaanse grens elke 24 uur te maken met een toestroom van 20.000 Afghanen.
Sommige deskundigen wijzen erop dat de omvang van de migratie van Afghanistan naar Europa niet te vergelijken is met die uit Syrië destijds. De afstanden zijn zeer groot en migranten moeten veel grenzen over om de EU te bereiken. Uiteindelijk zal dat maar een klein aantal Afghanen lukken. Maar uit angst voor een déjà vu hebben de Europese hoofdsteden toch middelen vrijgemaakt voor buurlanden van Afghanistan.
Anticiperen
‘Het is belangrijk dat de EU landen in de buurt van Afghanistan ondersteunt en voorkomt dat er migratiestromen naar Europa ontstaan,’ verklaarde de Griekse premier Kyriakos Mitsotakis op 23 augustus. ‘Europa kan de gevolgen van de huidige situatie niet alleen oplossen. We moeten anticiperen op grote illegale migratiestromen en ons daartegen beschermen,’ aldus de Franse president Emmanuel Macron. Zoals de Financial Times meldde, hebben de Europese ministers van Binnenlandse Zaken na een eerste vergadering op maandag 600 miljoen euro uitgetrokken voor Afghaanse buurlanden als Pakistan, Iran, Oezbekistan en Turkmenistan.
De snelle terugkeer naar de macht van de taliban en de humanitaire crisis die mogelijk overslaat naar de poorten van ‘het oude continent’, hebben het gebrek aan een consistent migratiebeleid op EU-niveau opnieuw duidelijk gemaakt.
Europa moet nog steeds een systeem opzetten voor de herverdeling van de asielzoekers die de grens over komen, maar de opstelling van Europa in het migratievraagstuk is nu anders dan zes jaar geleden. De beroemde uitspraak van bondskanselier Angela Merkel ‘Wir schaffen das!’ – waarna ze duizenden mensen Duitsland binnenliet die het land via de Balkanroute hadden bereikt –, is verleden tijd. De fenomenen die nu in Brussel worden besproken zijn ‘massale migratiestromen van illegalen’ en ‘illegale migratie’. In de negen alinea’s van de verklaring die de 27 Europese ministers van Binnenlandse Zaken hebben ondertekend, komt de term ‘veiligheid’ 7 keer voor en ‘illegaal’ 5 keer.
Het doel is nu niet meer om vluchtelingen op te nemen, maar om buurlanden te helpen de stroom in te dammen
Omdat men de massale instroom van mensen in Europa wil beperken, is het doel nu niet meer om vluchtelingen op te nemen, maar om buurlanden te helpen de stroom in te dammen in ruil voor financiële compensatie.
Ondanks het feit dat het verschuiven van het probleem naar andere landen een ‘wapen’ kan worden om Brussel onder druk te zetten (zoals eerder gebeurde bij de Maritsa, en recenter in Spanje, toen op één dag duizenden migranten Ceuta binnenkwamen nadat Marokko de grensbewaking had versoepeld), kijkt Europa opnieuw naar Ankara als mogelijke oplossing voor een potentieel humanitair drama.
Na de groei van populistische en extreemrechtse partijen in Europa in 2016 realiseerden Europese regeringen zich dat aan het opnemen van grote aantallen vluchtelingen een politiek prijskaartje hing dat ze niet bereid waren te betalen. Uiteindelijk ondertekenden ze een pact met Turkije dat het in ruil voor 6 miljard euro de mensenstroom over de Egeïsche Zee naar Griekenland zou tegenhouden. De 27 lidstaten van de EU lijken nu opnieuw bereid te zijn Turkije financieel te compenseren voor het veiligstellen van hun grenzen.
‘Het eerste land waar vluchtelingen uit Afghanistan aankomen, is Turkije. Daarom moet de Europese Unie de gezamenlijke verklaring van 2016 uitbreiden en Turkije ondersteunen,’ stelde Notis Mitarakis. Hij benadrukte bovendien dat het Vluchtelingenverdrag van Genève naar mensen verwijst die ‘naar een buurland verhuizen, niet naar een ander continent’.
Loekasjenka zou de deuren hebben opengezet voor illegale immigratie
Maar ook in Turkije is het geen pais en vree. President Recep Tayyip Erdoğan klaagt dat Turkije de afgelopen maanden te maken kreeg met meerdere gewelddadige binnenlandse protesten tegen de aanhoudende aanwezigheid van de miljoenen Syrische vluchtelingen die zich nog steeds in het land bevinden. Erdoğan, die ook opdracht heeft gegeven een muur te bouwen langs de grens tussen Turkije en Iran, heeft de Europese landen gevraagd de verwachte golf Afghaanse migranten die eerst Turkije aandoen, onderdak te bieden. ‘Europa kan het probleem niet van zich afschuiven door zijn grenzen potdicht te timmeren om de veiligheid en het welzijn van zijn eigen burgers te beschermen.’ Hij voegde daaraan toe: ‘Turkije heeft noch de verantwoordelijkheid, noch de verplichting om het vluchtelingendepot van Europa te zijn.’
Voor migranten uit het Midden-Oosten die naar Europa wilden, was Griekenland tot nu toe de voorkeursroute, zowel via de grens met Turkije als over de Egeïsche Zee. Maar de laatste maanden is Europa getuige geweest van de opkomst van een alternatieve route door Belarus. Tot nu toe zijn dit jaar meer dan drieduizend migranten (voornamelijk Irakezen) daar de grens met de EU overgestoken. Naar verluidt worden ze aangemoedigd door het bewind van Aleksander Loekasjenka, dat de deuren zou hebben opengezet voor illegale immigratie als reactie op de Europese sancties. In verband met deze toename van de vluchtelingenstroom, heeft Litouwen hulp gevraagd aan Frontex, het Europees Grens- en kustwachtagentschap. Van de EU heeft het toestemming gekregen om een hek te bouwen langs zijn grens met Belarus.
Naast Litouwen en Griekenland gaan ook andere EU-landen maatregelen treffen om zich tegen de migratiestromen te beschermen. Bulgarije heeft verzekerd dat het de grenzen met Griekenland en Turkije gaat versterken en Polen heeft de bouw van een muur langs de grens met Belarus aangekondigd. Ook Cyprus heeft een officieel verzoek om bijstand ingediend bij Frontex om de komst van migranten tegen te houden, vooral uit Turkije.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
