De Amerikaanse president kon donderdag tijdens een persconferentie in het Witte Huis nauwelijks geloven dat hij Volodymyr Zelensky een paar dagen eerder nog een ‘dictator’ had genoemd. ‘Ik heb veel respect voor hem,’ verklaarde hij dit keer. Vandaag zal hij zijn Oekraïense ambtgenoot persoonlijk ontmoeten. In de tussentijd had hij gisteren een ontmoeting met Keir Starmer, de Britse premier.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘President Trump sloeg een meer verzoenende toon aan over Oekraïne (…) maar ging niet zo ver dat hij de veiligheidsgaranties voor Kyiv beloofde die de Europeanen willen,’ merkt The Wall Street Journal op. ‘Starmer is er misschien niet in geslaagd om de VS ertoe over te halen om zich te verbinden aan een vredesmissie voor Oekraïne, maar hij heeft wel voor elkaar gekregen dat de verhoudingen tussen Washington en de Europese hoofdsteden wat warmer zijn geworden,’ voegt het dagblad eraan toe. ‘U probeert een scheiding tussen ons te vinden die niet bestaat,’ zei de Britse leider tegen de aanwezige pers.
De Britse premier Keir Starmer verklaarde zondag tegenover The Daily Telegraph dat hij ‘bereid’ is om grondtroepen naar Oekraïne te sturen om een mogelijk vredesakkoord af te dwingen. Hij benadrukte dat de beslissing om Britse militairen in gevaar te brengen niet ‘lichtvaardig’ is genomen. ‘Dit is de eerste keer dat hij expliciet heeft verklaard dat hij van plan is Britse vredestroepen in Oekraïne in te zetten, en dit aan de vooravond van een ontmoeting met Europese leiders in Parijs’ over het Oekraïne-dossier, merkte het dagblad op.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Deze houding zou ‘de bondgenoten – vooral het terughoudende Duitsland – onder druk moeten zetten om zich publiekelijk uit te spreken voor het idee van een Europese vredesmacht in Oekraïne’, voegt de Britse krant eraan toe.
In het Verenigd Koninkrijk is Axel Rudakubana, de persoon die eind juli vorig jaar in Southport drie jonge meisjes doodstak, veroordeeld tot minimaal 52 jaar gevangenisstraf. De rechter benadrukte donderdag het ‘extreme geweld’ van de mesaanval op de kinderen, die in juli deelnamen aan een dansevenement in Southport. De moord op hen schokte Engeland en leidde tot gewelddadige rellen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Deze aanval vertegenwoordigt ‘een van de pijnlijkste momenten in de geschiedenis van ons land’, verklaarde premier Keir Starmer na het vonnis. Rudakubana, die maandag schuldig pleitte, kon niet tot levenslang worden veroordeeld omdat hij minderjarig was ten tijde van de aanval. In een hoofdartikel noemde het conservatieve dagblad The Daily Telegraph het vonnis ‘ongepast’ en beklaagde het zich erover dat het rechtssysteem ‘te mild’ was. De leider van de conservatieve oppositie, Kemi Badenoch, riep op tot wijziging van de wet.
Het Verenigd Koninkrijk wil zo illegale migratie tegengaan
De regering van het Verenigd Koninkrijk wil een specifiek sanctiesysteem instellen om mensen die migranten het land binnensmokkelen aan te pakken. Het plan, dat erop gericht is om ‘financiële stromen bij de bron te stoppen, zal helpen bij het voorkomen, bestrijden en afschrikken van illegale immigratie en het smokkelen van migranten naar het Verenigd Koninkrijk’, zei de Britse minister van Buitenlandse Zaken, David Lammy, in een verklaring. Hij zal het plan donderdag in een toespraak presenteren.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Vooruitlopend op kritiek van een deel van links, schreef de minister van Buitenlandse Zaken in een opiniestuk voor The Guardian dat ‘degenen die beweren dat migratie geen onderwerp is [dat door de progressieve kant moet worden opgepakt]’ het mis hebben. ‘Er is niets progressiefs aan om het te laten gebeuren dat de meest kwetsbaren worden uitgebuit,’ merkte hij op.
Sinds hij aan de macht is, heeft Labour-premier Keir Starmer beloofd de strijd tegen mensensmokkelnetwerken op te voeren, die hij als terroristen wil behandelen. Het onderwerp zal een van de thema’s zijn van zijn ontmoeting met president Emmanuel Macron op donderdag in Chequers, in het Verenigd Koninkrijk.
Incidenten bij DHL in Verenigd Koninkrijk en Duitsland
Het Verenigd Koninkrijk en Duitsland onderzoeken of Russische spionnen achter de brandbommen in DHL-magazijnen in Birmingham en Leipzig zitten, dat bericht The Guardian. Beide incidenten vonden eind juli plaats. Het pakketje in het VK was aangekomen in Birmingham via het vliegtuig en het Duitse pakketje stond op het punt om op luchttransport te gaan. Bij beide incidenten zijn geen slachtoffers gevallen, maar ‘het had ernstige gevolgen kunnen hebben als ze tijdens de vlucht waren ontbrand’, schrijft de Britse krant. De Duitse autoriteiten waarschuwden zelfs dat het vliegtuig had kunnen neerstorten als het pakketje in de lucht in brand was gevlogen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Britse onderzoekers vermoeden dat de brandbommen deel uitmaakt van een bredere campagne die Russische spionnen dit jaar door heel Europa hebben uitgevoerd en die door spionagechefs in het VK en elders als onbezonnen en onzorgvuldig is veroordeeld‘, aldus The Guardian. Zo zou in maart een magazijn in Oost-Londen in brand zijn gestoken door Russische spionnen, net als een winkelcentrum in Warschau in mei. ‘Het ernstigste complot dat aan het licht kwam was een poging om Armin Papperger, de directeur van de Duitse wapenproducent Rheinmetall, te vermoorden. In juli werd bekend dat de Amerikaanse inlichtingendiensten deze plannen om hem te vermoorden hadden verijdeld.’
Ze kondigde het nieuws aan in een online bericht en video
De Britse prinses Kate heeft aangekondigd dat ze klaar is met haar chemotherapiebehandeling. De prinses van Wales uitte maandag haar opluchting in een bericht op sociale media, zes maanden nadat ze onthulde dat ze kanker had. Tevens plaatste ze een video online waarin ze terugblikt op de afgelopen tijd en vertelt dat ze geleerd heeft te genieten van de kleine dingen in het leven.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Sean Coughlan, de correspondent van de BBC voor het koningshuis, beschreef de korte, ‘aandoenlijke’ en ‘zeer ontroerende’ video, waarin ze te zien is naast prins William en hun kinderen, als een ‘radicaal andere’ benadering dan die het koningshuis normaliter kiest. ‘Een hemelsbreed verschil’ met de afstandelijke en gortdroge persberichten of televisieverklaringen van vroeger, aldus Coughlan.
‘Natuurgeluiden van vogelgezang of watervallen kan volgens een onderzoek de sleutel zijn tot “zen” woon-werkverkeer’, aldus The Guardian. Het onderzoek, uitgevoerd door de Britse spoorwegmaatschappij South Western Railway (SWR) op een van haar treinen en geanalyseerd door Charles Spence, een professor in experimentele psychologie aan de Universiteit van Oxford, mat de impact van het luisteren naar natuurgeluiden op het stressniveau van passagiers.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Tijdens de test luisterden passagiers naar een selectie van natuurgeluiden, waaronder vogelgezang, stromende rivieren en stormen, en naar een audiobron van hun voorkeur, zoals muziek of een podcast. Deze scenario’s werden ook getest zonder audio-input op een speciaal voor het experiment ingelaste treinreis vanuit station Waterloo in Londen.
De groep van 46 passagiers vulde voor vertrek stemmingsbeoordelingsvragenlijsten in en daarna met tussenpozen van vijftien minuten. Uit het experiment bleek dat de proefpersonen die naar natuurgeluiden luisterden 35 procent minder gestrest en 32 procent minder nerveus waren. Ter vergelijking, de reizigers die naar muziek of podcasts luisterden registreerden slechts 11 procent minder stress.
Kweekvlees is vooralsnog alleen beschikbaar voor huisdieren
Het Verenigd Koninkrijk wordt het eerste land in Europa dat ‘in het laboratorium gekweekt’ vlees op de markt brengt, nadat voedselautoriteiten toestemming gaven voor het gebruik van uit dierlijke cellen gekweekte kip in diervoeding. Dat bericht Financial Times. De Britse voedselstart-up Meatly wil dit jaar nog beginnen met de verkoop van gekweekte kip aan fabrikanten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De CEO en medeoprichter van Meatly, Owen Ensor, zei tegen de Britse zakenkrant dat het verkrijgen van goedkeuring in het VK mogelijk was dankzij Brexit, waardoor het mogelijk was om af te wijken van EU-regelgeving. In tegenstelling tot plantaardige vleesvervangers die worden gemaakt van soja- of erwteneiwit, wordt kweekvlees gemaakt van dierlijke cellen die in vaten worden gekweekt. Het Verenigd Koninkrijk moet de producten nog goedkeuren voor menselijke consumptie, maar Israël, Singapore en de VS hebben dat al gedaan. De EU wil kweekvlees voorlopig nog niet toestaan, onder andere Italië onder leiding van Giorgia Meloni verzet zich fel tegen in het laboratorium gekweekte vleesproducten.
De hele politieke klasse heeft de actie veroordeeld
Twee activisten van de milieuorganisatie Just Stop Oil (JSO) hebben woensdag verschillende monolieten bij de archeologische vindplaats Stonehenge beklad door ze te bespuiten met oranje verf. Uiteindelijk werden ze door de politie gearresteerd. ‘Bezoekers van het monument probeerden de twee mannen tegen te houden en slaagden erin een spuitbus af te pakken’, aldus The Guardian.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens JSO is de gebruikte verf, gemaakt van maïszetmeel, biologisch afbreekbaar en zal ze verdwijnen met de regen. Met nog twee weken te gaan voor de algemene verkiezingen heeft de hele politieke klasse de actie veroordeeld, terwijl er duizenden bezoekers worden verwacht in Stonehenge voor de zomerzonnewende.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar het hoger beroep van Julian Assange. De WikiLeaks-oprichter dreigt door het VK uitgeleverd te worden aan de VS, die hem willen veroordelen voor spionage. Hiermee loopt hij het risico op een gevangenisstraf van 175 jaar. Kan Assange zijn uitlevering nog tegenhouden in de rechtszaal?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Waarom zit Assange in de gevangenis?
Julian Assange, die momenteel gevangenzit in het Verenigd Koninkrijk, probeerde op 20 en 21 februari in een hoorzitting een hoger beroep bij de Britse rechter af te dwingen om zijn uitlevering aan de Verenigde Staten tegen te houden. De 52-jarige Australische klokkenluider wordt in de Verenigde Staten vervolgd onder de spionagewet van 1917 voor het publiceren van meer dan 700.000 vertrouwelijke documenten over Amerikaanse militaire en diplomatieke activiteiten, waaronder de oorlogen in Afghanistan en Irak. De uitspraak van het Britse Hooggerechtshof volgt in de komende weken.
‘Stella Assange maakt meteen aan het begin duidelijk wat er op het spel staat: leven en dood’, schrijft Süddeutsche Zeitungin een reportage over de rechtszaak. ‘Het zou kunnen dat haar man Julian Assange “binnen enkele dagen” op een vliegtuig wordt gezet en naar de VS wordt gedeporteerd. En als dat gebeurt, “zal Julian sterven”.’ Stella Assange heeft twee kinderen met de WikiLeaks-oprichter gekregen terwijl hij zich schuil hield in de Ecuadoraanse ambassade.
Zoals gemeld door de speciale VN-rapporteur inzake foltering, is Julian Assange gediagnosticeerd met terugkerende depressies en heeft hij suïcidale neigingen. Dat is ook de reden dat hij niet aanwezig was bij de hoorzittingen.
Julian Assange wordt gevangengehouden in Belmarsh Prison, een zwaarbeveiligde gevangenis in het zuidoosten van Londen, sinds hij op 11 april 2019 door de Londense politie werd gearresteerd bij de Ecuadoraanse ambassade in de Engelse hoofdstad. Na verschillende hoorzittingen en een schijnbaar eindeloze procedure, die de Amerikaanse Rebecca Vincent van Verslaggevers zonder grenzen een ‘juridische tragedie’ noemt, moet het Hooggerechtshof in Londen nu eindelijk beslissen of de Britse regering Assange kan uitleveren aan de VS. In de VS wordt de WikiLeaks-oprichter beschuldigd van achttien strafbare feiten, waaronder het doorgeven van geheime overheidsinformatie. De totale straf kan oplopen tot 175 jaar, aldus zijn advocaten. Volgens de Amerikaanse regering is een straf van vier tot zes jaar echter waarschijnlijker, aldus de BBC.
‘Julian Assange is misschien wel de beroemdste gevangene ter wereld, maar zijn zaak dreigt de laatste tijd in de vergetelheid te raken, in ieder geval bij het grote publiek. Zoals vaak het geval is met ingewikkelde en langdurige zaken’, schrijft SZ.
Als de rechtbank Assange in het gelijk stelt, blijft hij in de gevangenis, maar dan mag hij een hoger beroep starten tegen het besluit van de toenmalige Britse minister van Binnenlandse Zaken van juni 2022, om hem uit te leveren. Als de rechtbank Assange in het ongelijk stelt, is er in het Verenigd Koninkrijk geen gerechtelijke instantie die zijn uitlevering nog kan tegenhouden. Hoewel de Amerikaanse president Joe Biden zijn veto over de beslissing zou kunnen uitspreken, lijkt het niet erg waarschijnlijk dat hij dat zal doen, gezien de houding van Bidens regering ten opzichte van Assange tot nu toe, aldus SZ. De zaak zou door de advocaten van Assange nog kunnen worden voorgeleid bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, maar de Britse regering kan dit voorkomen door Assange meteen na de uitspraak op het vliegtuig naar de VS te zetten.
Al in de jaren tachtig begon Assange met hacken. Toen hij nog een tiener was, viel de Australische politie het huis van zijn moeder binnen en nam ze zijn apparatuur in beslag. Assange studeerde later wiskunde, natuurkunde en computerwetenschappen in Melbourne. Hij kwam herhaaldelijk in conflict met de autoriteiten over zijn activiteiten als hacker en in 2006 richtte hij WikiLeaks op, een organisatie die zich richt op het onthullen van overheidsgeheimen.
In 2010 werden Assange en WikiLeaks wereldberoemd toen de organisatie – in sommige gevallen tegelijk met internationale media – enkele honderdduizenden documenten van de Amerikaanse overheid publiceerde die waren gelekt door ex-soldaat Chelsea Manning. De documenten en video’s documenteerden onder andere oorlogsmisdaden begaan door het Amerikaanse leger, bijvoorbeeld in Bagdad toen twee journalisten van Reuters werden doodgeschoten tijdens een luchtaanval, aldus Al Jazeera. ‘Het was het grootste beveiligingslek in de militaire geschiedenis van de VS.’
De Verenigde Staten begonnen Assange en WikiLeaks te vervolgen, maar de regering-Obama besloot dat de acties van Assange moesten worden behandeld als die van een journalist en zag daarom af van het indienen van een aanklacht. Pas onder president Donald Trump werd Assange uiteindelijk in 2019 officeel aangeklaagd, aldus The New York Times, en de regering van Joe Biden heeft die aanklacht tot op de dag van vandaag gehandhaafd.
In 2010, rond de tijd dat de gevoelige Amerikaanse documenten werden gepubliceerd, werd Assange in Zweden, waar WikiLeaks kantoor hield, beschuldigd van verkrachting en andere seksuele misdrijven. Assange zelf ontkende de beschuldigingen en omschreef ze als een ‘lastercampagne’ en een voorwendsel om hem te kunnen uitleveren aan de VS, aldus Al Jazeera. Op dat moment was hij nog niet aangeklaagd in de VS. Assange werd in Londen gearresteerd en op borgtocht vrijgelaten, en in 2012 vluchtte hij naar de ambassade in Ecuador om uitlevering aan Zweden te voorkomen. De Zweedse autoriteiten lieten de aanklacht tegen Julian Assange pas in 2019 vallen wegens onvoldoende bewijs.
In datzelfde jaar werd het politiek asiel van Assange door Ecuador beëindigd. De Londense politie werd op de ambassade uitgenodigd, arresteerde Assange en bracht hem naar Belmarsh. Hij werd op dat moment gearresteerd vanwege het schenden van zijn borgtochtvoorwaarden na het internationale arrestatiebevel uit Zweden toen hij in 2012 naar de ambassade vluchtte. Weken later onthulde het Amerikaanse ministerie van Justitie een aanklacht waarin Assange werd beschuldigd van achttien overtredingen van de spionagewet, door deel te nemen aan een criminele hackersamenzwering en door hackers aan te moedigen om geheim materiaal te stelen, aldus The New York Times.
Op basis waarvan gaat Assange in hoger beroep?
Op 20 en 21 februari ‘luisterden de rechters naar de argumenten van Assanges advocaten en Amerikaanse raadslieden, terwijl demonstranten in rijen dik voor de Britse rechtbank stonden’, schrijft Le Monde. Maar welke argumenten heeft Assange nog om zijn uitlevering tegen te houden?
In eerste aanleg, in januari 2021, weigerde de Britse rechtbank uitlevering door te wijzen op de psychische gezondheidstoestand van de oprichter van WikiLeaks en de moeilijke omstandigheden van detentie die hem in de Verenigde Staten te wachten stonden, maar zonder in te gaan op de grond van de zaak.
Bijna een jaar later werd deze eerste beslissing vernietigd door het Hooggerechtshof, dat zich baseerde op een reeks garanties van de Amerikaanse autoriteiten. Ze beloofden onder andere dat Assange goed zou worden behandeld in detentie en niet zou worden opgesloten in de zwaarbeveiligde ADX-gevangenis in Colorado, waar gedetineerden zeer geïsoleerd zijn. Het uitleveringsverzoek werd goedgekeurd door de Britse rechterlijke macht en vervolgens door de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken, Priti Patel.
Terwijl de eerste beslissing, in 2021, grotendeels gebaseerd was op de gezondheidstoestand van Julian Assange, brachten zijn advocaten vorige week opnieuw het recht op vrijheid van meningsuiting en persvrijheid naar voren, waarbij ze de bescherming benadrukten die zou moeten gelden voor klokkenluiders. De oprichter van WikiLeaks ‘heeft gewoon het werk van een journalist gedaan door juiste informatie te verspreiden die oorlogsmisdaden doet vermoeden’, vertelde zijn advocaat in Frankrijk, Antoine Vey, aan Le Monde.
De advocaten van Assange beschuldigden de Verenigde Staten ervan hem om politieke redenen te vervolgen, wat in strijd zou zijn met het uitleveringsverdrag tussen Londen en Washington, aldus de BBC in een verslag van de hoorzitting. Dit verweer werd verworpen door de advocaat van de Amerikaanse regering, Clair Dobbin. Zij beschuldigde Assange ervan ‘willens en wetens de namen te hebben gepubliceerd van personen die als informant dienden voor de Verenigde Staten’ en ‘te hebben samengewerkt met hackers’.
De advocaten voerden ook aan dat hun cliënt ‘een reëel risico loopt op verdere buitengerechtelijke acties (…) door de CIA [Central Intelligence Agency] of andere agentschappen’ – ‘een juridisch eufemisme voor het feit dat hij kan worden vermoord of schade kan worden aangedaan die verder gaat dan een strafrechtelijke sanctie na een eerlijk proces’, schrijft de BBC.
Zij beschuldigen de CIA ervan een moordaanslag op Assange te beramen tijdens de zeven jaar dat hij onderdak zocht in de ambassade van Ecuador in Londen, van 2012 tot 2019. Een van Assanges advocaten vertelde de rechters dat toenmalig president van de VS Donald Trump ‘gedetailleerde opties’ had opgevraagd om Assange te vermoorden.
‘Het was de eerste keer dat de beschuldiging werd genoemd in een hoorzitting over de uitlevering van Assange en zijn juridische team zei dat ze bewijs hadden van de gesprekken’, aldus The New York Times. Advocaten voor de Amerikaanse overheid voerden aan dat Assange een eerlijke en openbare hoorzitting zal krijgen en benadrukten dat Assanges publicatie van de lekken levens in gevaar heeft gebracht.
De Australische regering heeft opgeroepen om Assange, een Australisch staatsburger, naar zijn thuisland te sturen, waar het parlement vorige week een motie aannam waarin om zijn vrijlating werd gevraagd.
Wat zou zijn uitlevering aan de VS betekenen?
‘Niet alleen de toekomst van Julian Assange staat op het spel als hij wordt uitgeleverd aan de Verenigde Staten omdat hij de spionagewet van 1917 zou hebben overtreden. Het gaat om veel meer, het gaat om persvrijheid.’ Dat is, volgens El País, wat de hoofdredacteuren stellen die veertien jaar geleden de leiding hadden over Der Spiegel, Le Monde, The Guardian, The New York Times en El País, toen deze kranten in 2010 de de gelekte documenten over het buitenlands beleid van de VS publiceerden in samenwerking met WikiLeaks.
‘Soms verdedigen we niet in de eerste plaats een persoon en zijn daden, maar een principe,’ zegt Georg Mascolo, de toenmalige hoofdredacteur van het Duitse weekblad Der Spiegel,tegen El País. ‘Als dit [Assanges uitlevering en veroordeling in de VS] lukt, zie ik niet in waarom ikzelf of mijn collega’s bij El País, Le Monde, The Guardian of The New York Times niet aangeklaagd zouden kunnen worden.’
Zelfs critici van de werkwijze van Assange en WikiLeaks keren zich tegen uitlevering, zoals de conservatieve essayist James Kirchick in een opiniestuk voor The New York Times. Julian Assange is een zeer controversieel figuur, maar dat is geen reden om hem levenslang in de gevangenis te gooien, aldus Kirchick, die Assange beschrijft als ‘een man die ongezond bezorgd is over de tekortkomingen van democratieën en verdacht ongeïnteresseerd in de misdaden van dictaturen’. En toch, zegt hij, is de aanklacht tegen hem ‘een ernstige bedreiging voor het Eerste Amendement’, dat het recht op vrijheid van meningsuiting vastlegt in de Amerikaanse grondwet.
Dezelfde mening werd verkondigd door de Britse krant The Guardian, die schrijft dat dit verzoek om uitlevering niet alleen ‘een bedreiging voor Assange persoonlijk’ vormde, maar voor ‘de journalistiek als geheel’. De centrumlinkse krant richt zich op de Amerikaanse spionagewet en stelt dat deze ‘te vaak is gebruikt tegen lekkende journalisten’, waardoor de vrijheid om te informeren wordt ondermijnd. ‘Zelfs de nationale veiligheid van de Verenigde Staten weegt niet op tegen het publieke belang en het recht op informatie’, benadrukt het artikel.
Voor James Kirchick is het fundamentele probleem dat deze aanklacht tegen Assange betrekking heeft op ‘het dagelijks werk van journalisten, vooral diegenen die nationale veiligheidskwesties verslaan’, waaronder ‘praten met hooggeplaatste personen die toegang hebben tot geheime informatie, hen ertoe overhalen om deze informatie te delen en de vruchten van hun onderzoekswerk publiceren zodat burgers beter geïnformeerd zijn’.
De Britse nieuwswebsite UnHerd gaat verder en schrijft dat de passiviteit van de Britse regering en het gebruik van deze spionagewet alleen maar ‘bevestigt wat WikiLeaks al heeft onthuld’, namelijk dat bepaalde staten ‘bereid zijn om de wet te omzeilen of zelfs te overtreden om degenen die de status quo bedreigen, inclusief journalisten, het zwijgen op te leggen’. ‘Dit gaat niet alleen over het lot van één man. Het gaat erom of we in een maatschappij willen leven waar journalisten de misdaden van de machtigen aan de kaak kunnen stellen zonder bang te hoeven zijn voor vervolging en gevangenisstraf.’
Volgens de Britse journalist Duncan Campbell trekt de aanklacht tegen Assange de geloofwaardigheid van de VS in twijfel. ‘De Amerikanen hebben onlangs gepleit voor de vrijlating van Evan Gershkovich, de Wall Street Journal-verslaggever die vorig jaar werd gearresteerd in Jekaterinenburg ondanks het feit dat hij volledige persrechten had van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken. Geen wonder dat Vladimir Poetin de spot drijft met de pleidooien die de VS namens hem houden, terwijl ze tegelijkertijd Assange proberen op te sluiten op grond van even valse beschuldigingen van spionage’, schrijft hij in The Guardian.
Minister van Binnenlandse Zaken Braverman is ontslagen
De Britse premier Rishi Sunak heeft maandag voormalig premier David Cameron teruggehaald naar de politiek. Cameron wordt benoemd als de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken, meldt Financial Times. Daarnaast ontsloeg hij minister van Binnenlandse Zaken Suella Braverman, die openlijk kritiek had geuit op de politie.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Conservatieve Partij van Sunak heeft in de peilingen een grote achterstand op de Labourpartij en met de terugkeer van Cameron lijkt Sunak een meer centristische, ervaren politicus te willen inbrengen, nadat de partij, mede met Braverman, richting radicaal-rechts afgleed. Braverman uitte de afgelopen weken vaker openlijk kritiek op Conservatieven en haar uitlatingen over de politie, die ze ervan betichtte ‘te vriendelijk’ op te treden tegen pro-Palestijnse marsen, hebben haar de nek omgedaan.
Met de terugkeer van Cameron is het debat over Brexit weer opgelaaid bij de Tories: Cameron organiseerde het referendum over het lidmaatschap van de Europese Unie in 2016 en voerde campagne om in de unie te blijven. Hij stapte op nadat het land nipt vóór een vertrek uit de EU stemde.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Vandaag kijken we naar het Verenigd Koninkrijk. De machtige Conservative Party, oftewel de Tories, zit in een zware crisis. Interne problemen, verloren verkiezingen, leiderschapsdrama’s: het houdt niet over voor de politieke partij. Hoe is het zover gekomen?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is er met de Tories aan de hand?
Tamworth en Mid-Bedfordshire, twee Britse kiesdistricten die de gemiddelde 360-lezer weinig zullen zeggen. Toch staan ze sinds deze week symbool voor de diepe crisis waar de Britse Tories doorheen gaan – met mogelijk verstrekkende gevolgen.
‘De regerende Conservatieve Partij van de Britse premier Rishi Sunak heeft twee veilige parlementszetels verloren bij tussentijdse verkiezingen, in aanloop naar de volgende algemene verkiezingen’, schrijftPolitico. ‘De centrumlinkse Labourpartij won met gemak de twee zetels in Midden-Engeland (…), wat een onheilspellend teken is voor de vooruitzichten van de Conservatieven in de nationale verkiezingen die volgend jaar worden gehouden.’
‘Dit zijn fenomenale resultaten. Winnen in deze Tory-bolwerken laat zien dat een overweldigende meerderheid van de mensen verandering wil en dat ze bereid zijn hun vertrouwen te stellen in onze Labourpartij, zei Starmer, de leider van de Labourpartij, volgensAl Jazeeranadat de verkiezingsresultaten bekend werden. In binnen- en buitenland werd met de resultaten van deze tussentijdse verkiezingen bevestigd wat al langer werd gedacht over de Tories: het gaat niet goed met de partij.
‘Winnen in deze Tory-bolwerken laat zien dat een overweldigende meerderheid van de mensen verandering wil’
‘De resultaten in Mid-Bedfordshire, dat sinds 1931 onafgebroken Conservatief had gestemd, en in Tamworth, zullen het beeld versterken dat Labour een langdurige voorsprong in nationale opiniepeilingen omzet in stemmen. Hierdoor ligt de partij op koers om voor het eerst sinds 2010 de macht terug te winnen van de Conservatieven’, schrijftBloomberg.
Peter Kyle, die de campagne in Mid-Bedfordshire voor de Labour-partij leidde, zei tegenThe Telegraph: ‘Laat er geen misverstand over bestaan, dit is een politieke aardbeving die zich hier heeft voltrokken. Dit is de grootste schok in de geschiedenis van de tussentijdse verkiezingen.’
Hoe is het zover gekomen?
De Conservatieve partij stevent dus af op een historisch verlies bij de aankomende verkiezingen, en volgens Britse media zijn daar twee mensen debet aan: de Conservatieve oud-premiers Boris Johnson en Liz Truss.
‘Het is het verhaal van twee Tories die de partij die de laatste vier verkiezingen won opbliezen – Boris Johnson, die uiteindelijk aftrad na Partygate en een leven vol leugens, en zijn economisch roekeloze opvolger Liz Truss.’ Samen, schrijft Andrew Grice inThe Independent, ‘zetten ze koers naar een vernedering bij tussentijdse verkiezingen’.
Partygate is een schandaal dat teruggaat naar de coronapandemie, toen Boris Johnson premier was. Terwijl de rest van het VK in quarantaine zat en niet eens hun familieleden mocht begraven, werden in zijn ambtswoning feestjes gevierd. Naast dat Johnson hiermee de zelfontworpen regels overtrad, loog hij er later ook over in parlementaire onderzoeken. Zijn opvolger was Lizz Truss, een Johnson-loyalist die het nog geen twee maanden volhield als premier.
John Curtice, een professor aan de Universiteit van Strathclyde, onderschrijft tegenThe New York Times dat de Britse publieke opinie zich tegen de Conservatieven keerde sinds 2021. ‘Eerst na onthullingen over feestjes in Downing Street, en daarna opnieuw vorig jaar tijdens het korte leiderschap van zijn opvolger, Liz Truss. Haar economische plannen, die financiële onrust en blijvende schade aan de huizenmarkt veroorzaakten, maakten van haar de kortst dienende premier in de geschiedenis van het land.’
‘Haar economische plannen maakten van haar de kortst dienende premier in de geschiedenis van het land’
De reden dat Lizz Truss slechts 45 dagen premier was van het VK, had te maken met de economische plannen die ze presenteerde. Ze wilde de belasting op hogere inkomens verlagen, wilde schadelijke industrieën meer ruimte geven, maar weigerde – ondanks de hoge inflatie – pensioenen te verhogen.
Onder opvolger Rishi Sunak, de huidige premier, gaat het niet veel beter, constateert deHuffington Post. ‘Ondanks alle beloften, herlanceringen en beleidsaankondigingen bevinden de Tories zich ongeveer op hetzelfde punt waar ze zich twaalf maanden geleden bevonden, toen Sunak het stokje overnam van Truss – mijlenver achter Labour in de peilingen en zonder een duidelijke, samenhangende strategie om de zaken voor de volgende verkiezingen te veranderen.’
Maar dat het slecht gaat met de Torieskomt niet uitsluitend door interne schandalen: het land zelf kampt met veel problemen, zoals de hoge inflatie, energieprijzen, migratie en werkeloosheid, waar de Conservatieve Partij in de afgelopen vier regeringen geen antwoord op heeft gevonden. Sterker nog, ze hebben sommige problemen alleen maar erger gemaakt, schrijftThe Economist, met name door te bezuinigen. Bezuinigen op sociale diensten, op de zorg, op het onderwijs.
‘De Tories zijn allergisch voor de hoge belastingen die nodig zijn voor een staat van Europese omvang’
‘De Tories zijn allergisch voor de hoge belastingen die nodig zijn voor een staat van Europese omvang, maar hebben niet de ballen om marktgebaseerde oplossingen te steunen. Bezuinigen is het armzalige compromis. Britten dwingen om in de rij te staan is geen manier om een land te besturen’, schrijft de van oorsprong Conservatieve krant. ‘De duurzame oplossing voor de ellende ligt in het hervormen van de productie, niet in de distributie. (…) De Britse openbare diensten moeten efficiënter worden. Dat zal niet goedkoop zijn, maar het is beter dan de alternatieven.’
The Guardian zegt dat ook de explosieve stijging van armoede in het VK is toe te schrijven aan het beleid van de Tories. ‘De afgelopen tien jaar hebben de door miljardairs gesteunde pers en rijke ministers de mythe verspreid dat de armoede niets te maken heeft met het beleid van de Conservatieven, door de structurele ongelijkheid te wijten aan de ogenschijnlijke luiheid en overbesteding van de arbeidersklasse.’ Diezelfde arbeidersklasse dreigt nu massaal op de linksere Labourpartij te stemmen.
Hoe ziet de toekomst van de Tories eruit?
De algemene verkiezingen in het VK staan gepland voor 2025. Ver weg dus. Toch komen er volgens deBBC mogelijk eerder verkiezingen. Premier Sunak kan deze uitschrijven, maar hij kan ook worden weggestemd door een motie van wantrouwen. Dat zou dan betekenen dat parlementsleden uit de eigen partij van Sunak hem weg willen hebben. Een onwaarschijnlijk scenario, zeker nu de partij er zo beroerd voorstaat.
Een meerderheid van de Britten zou wel graag begin volgend jaar al naar de stembus gaan, schrijftThe Standard.‘Uit cijfers van More in Common (een Britse peiling, red.) die dinsdag zijn vrijgegeven, blijkt dat bijna driekwart van de respondenten de verkiezingen vóór mei wil houden.’ Een vervroegde verkiezing zou rampzalig kunnen uitpakken voor de Tories. Volgens peilingen zou de regeringspartij als de verkiezingen nu werden gehouden zo’n 24 procent van de stemmen krijgen, tegenover zo’n 45 procent voor Labour.
Binnen de Conservatieve Partij is er weinig vertrouwen, schrijftSky News op basis van gesprekken van hooggeplaatste partijleden. ‘Een voormalige kabinetsminister zei dat dit de ‘nadagen van een afbrokkelende partij’ zijn. Onder het huidige leiderschap of kabinet verandert er niets, er is nul reden om op ons te stemmen. Dat wordt weerspiegeld in de peilingen, er is geen weg naar verbetering.’
‘Elke hoop op een verkiezingsoverwinning van de Conservatieven berust nu op een wonder’
Met dat geluid komt ookThe Guardian. De krant sprak met twee backbenchers – of algemene parlementsleden – uit de Conservatieve Partij, die in niet mis te verstane bewoordingen de toekomst van de partij schetsten. ‘Elke hoop op een verkiezingsoverwinning van de Conservatieven berust nu op een wonder’, zegt een anonieme Tory, die benadrukt dat geen enkel conservatief bolwerk in het VK nog zeker is van verkiezingswinst. ‘Rishi kan nu niets anders doen dan competent overkomen en er het beste van te hopen. In alle eerlijkheid gaat het nu alleen nog om het minimaliseren van verliezen.’
James Frayne, directeur van opiniepeilingsbureau PublicFirst en voormalig adviseur van de Conservatieven, zegt tegenPoliticodat trouwe conservatieve stemmers, bijvoorbeeld zij die in 2016 vóór Brexit stemden, hetzelfde zeggen. ‘Ze praten al over de Conservatieven in de verleden tijd. […]. Er is geen gevoel van “we gaan ze een kans geven” – Volgens hen is het gewoon afgelopen.’
Het sanctieprogramma dat het Verenigd Koninkrijk Russische oligarchen heeft opgelegd vanwege de oorlog in Oekraïne, blijkt allesbehalve waterdicht te zijn. Sommige oligarchen ontvingen ontheffingen, waardoor ze ondanks een bevroren rekening grote bedragen geld konden besteden.
Uit documenten blijkt dat de Britse regering Russische oligarchen heeft toegestaan honderdduizenden dollars te besteden aan extraatjes als privékoks, chauffeurs en huishoudsters, ook al waren hun bankrekeningen met veel vertoon bevroren.
De ontheffingen zijn een voorbeeld van wat er hapert aan het nieuwe financiële sanctiesysteem van het Verenigd Koninkrijk, dat na Brexit in elkaar is gesleuteld. In sommige gevallen konden oligarchen toelagen van meer dan een miljoen dollar opstrijken voor hun levensonderhoud. In andere moesten functionarissen na juridische strijd hun strafrechtelijk onderzoek staken en sancties opheffen.
‘We zullen de druk op Poetin blijven opvoeren en zorgen dat er geen geld naar de Russische oorlogsmachine gaat,’ zei de Britse minister van Buitenlandse Zaken vorig jaar toen ze in de eerste weken van de oorlog in Oekraïne sancties tegen Rusland aankondigde.
Privékoks
In de maanden die volgden was Groot-Brittannië stiekem toeschietelijker. De Russische banktycoon Mikhail Fridman kreeg in het eerste jaar van de oorlog een ontheffing van de sancties om negentien personeelsleden te kunnen betalen, onder wie chauffeurs, privékoks, huishoudsters en klusjesmannen, zo blijkt uit documenten die The New York Times heeft ingezien. Het ging om een bedrag van bijna driehonderdduizend pond in ongeveer tien maanden. Ook ontving Fridman zo’n zevenduizend pond per maand voor de basisbehoeften van zijn gezin.
Overheidsfunctionarissen gunden zijn voormalige zakenpartner Petr Aven een maandelijkse toelage van zestigduizend pond. Het grootste deel daarvan ging naar een beveiligingsbedrijf dat eigendom is van de financieel manager van Aven, tegen wie een onderzoek loopt omdat hij Aven mogelijkerwijs heeft geholpen om sancties te ontduiken. Onduidelijk is wat voor controles de overheid heeft uitgevoerd voordat de transacties werden goedgekeurd.
Fridman ontving zo’n zevenduizend pond per maand voor de basisbehoeften van zijn gezin
Fridman en Aven worden door de Britse overheid omschreven als ‘Kremlingezinde oligarchen’ die nauwe banden onderhouden met de Russische president Vladimir Poetin, een beschuldiging die beiden ontkennen en aanvechten voor de rechter. ‘Wij zijn politiek neutrale zakenlieden. Meer niet,’ verklaarde Aven telefonisch vanuit de Hamptons in de staat New York.
De voormalige zakenpartners behoren tot een kleine groep Russen aan wie na het begin van de oorlog publiekelijk sancties werden opgelegd die vervolgens heimelijk weer werden afgezwakt. Het Britse ministerie van Financiën verleende vorig jaar 82 ontheffingen en er lopen nog veel meer aanvragen, aldus overheidsfunctionarissen met wie The New York Times heeft gesproken.
Ontheffingen
Opsporingsambtenaren die zich bezighouden met mogelijke criminele inbreuk op de financiële zwarte lijst raken soms gefrustreerd door deze beslissingen en door een ontheffingssysteem dat in hun ogen de sancties ondermijnt. Zo stonden ambtenaren van Financiën Aven toe meer dan een miljoen pond uit te geven terwijl zijn banden met de Britse economie technisch gesproken verbroken waren. Tegelijkertijd deden opsporingsambtenaren onderzoek naar hem vanwege mogelijke ontduiking van de sancties en vielen ze vorig jaar zijn landhuis binnen.
Sommigen die details over de ontheffingen verschaften deden dat op voorwaarde van anonimiteit omdat het vertrouwelijke zaken betreft. Een woordvoerder van het Britse ministerie van Financiën weigerde commentaar op specifieke gevallen te geven maar zei dat er ontheffingen worden verleend om in ‘basisbehoeften’ te kunnen voorzien en dat die ‘streng gecontroleerd’ worden. Een woordvoerder van de National Crime Agency, de Britse criminele opsporingsdienst, noemde het ongepast om commentaar te leveren omdat het onderzoek naar Aven en Fridman nog loopt.
Overal op de wereld worden ontheffingen van het sanctiesysteem verleend
Overal op de wereld worden ontheffingen van het sanctiesysteem verleend, ook in de Verenigde Staten. Maar waar Washington voornamelijk ontheffingen verleent om humanitaire redenen of om eerste levensbehoeften en juridische kosten te betalen, zijn de Britse criteria ruimer. Een van de overwegingen, aldus advocaten en voormalige ambtenaren van het Britse ministerie van Financiën, is of een ontheffing ervoor zorgt dat er geld in de economie blijft stromen. Volgens een recent overheidsrapport worden er in het VK ontheffingen verleend ter bescherming van individuele en nationale zakelijke belangen.
De Russische sancties waren de eerste belangrijke test voor een nieuw Brits sanctiesysteem dat in 2021 was opgezet na het vertrek uit de Europese Unie. Meer dan een jaar later blijkt de regering zich maar moeilijk aan haar ambitieuze beloften te kunnen houden.
Waar politici te veel beloofden, hebben financieel onderzoekers soms te hard ingegrepen. De Britse criminele opsporingsdienst viel vorig jaar met zo’n vijftig man het landhuis van Fridman binnen en kondigde een onderzoek aan naar fraude, meineed en witwassen.
Lastercampagne
Vorige week werd de Britse regering na een juridisch gevecht gedwongen de Russische zakenman Oleg Tinkov van de zwarte sanctielijst te halen. Tinkov betoogde dat hij daar ten onrechte op stond. Hij steekt zijn kritiek op Poetin niet onder stoelen of banken en heeft afstand gedaan van zijn Russische staatsburgerschap.
Fridmans advocaten verklaarden op 27 juli voor een van de hoogste Britse rechters dat het huiszoekingsbevel onwettig was. Er stond een onjuiste datum op en het berustte op foutieve informatie die afkomstig was van een lastercampagne, betoogden ze. Ook diverse andere Russische tycoons zullen de komende weken naar de rechter stappen om te betogen dat ze net als Tinkov alleen maar een onterecht doelwit zijn vanwege hun Russische nationaliteit. De Britse regering moet nog een zes maanden geleden aangevraagde ontheffing goedkeuren die Fridman in staat zal stellen de advocaten te betalen die hem in deze zaken bijstaan. Ook zal Fridman naar verwachting in een latere zaak betogen dat hij het recht heeft om zijn huishoudelijke staf aan te houden waarvoor de regering hem gedurende de eerste tien maanden van de oorlog een ontheffing had verleend. Net als in het geval van Aden viel de opsporingsdienst Fridmans landhuis binnen op verdenking van witwassen. Daarna wees de regering Fridmans verzoek om zijn personeel te mogen aanhouden af.
Groot-Brittannië is decennia lang een veilige haven geweest voor Russische rijken
De ontheffingscijfers laten zien hoe moeilijk het voor de Britse regering is om samen met de Verenigde Staten en Europa de tegoeden van Kremlingezinde oligarchen te bevriezen. Groot-Brittannië is decennia lang een veilige haven geweest voor Russische rijken. Organisatie Transparency International schat dat Russen die van financiële vergrijpen worden beschuldigd of banden hebben met het Kremlin goed zijn voor meer dan anderhalf miljard pond aan Britse bezittingen.
Sancties tegen deze Russen zouden een boodschap aan Moskou zijn, maar ze zijn ook schadelijk voor de Britse economie. Advocatenkantoren, accountants, makelaars, kunsthandelaars en vele anderen hebben flink geprofiteerd van het Russische geld dat naar een hoofdstad vloeide die grappenderwijs al Londongrad wordt genoemd. Dus terwijl Groot-Brittannië het einde van het Londongradtijdperk vrijwel heeft aangekondigd, zoeken oligarchen naar manieren om zaken in het land te kunnen blijven doen. ‘Hieruit blijkt waarom dit land er zo slecht in staagt om smerig Russisch geld te weren,’ zegt William F. Browder, een voormalige grote investeerder in Rusland die een jarenlange mensenrechtencampagne tegen Poetin heeft gevoerd. ‘Overal waar je kijkt lijken er mazen in de wet en de regering verleent oligarchen alle steun om haar eigen sancties te omzeilen.’
Deze gespannen situatie is niet uniek voor Groot-Brittannië. Ook België heeft bijvoorbeeld gelobbyd om zijn diamantindustrie in staat te stellen aan Russen te blijven verkopen zonder de EU-sancties te schenden.
Media
Het Londense dagblad The Telegraph berichtte als eerste gedetailleerd over de ontheffing van Aven en over zijn maandelijkse toelage. Documenten die The New York Times in handen heeft gekregen openbaren nieuwe details in deze zaak, zoals dat meer dan twee derde van Avens maandtoelage, zo’n 45.000 pond, naar een beveiligingsbedrijf ging dat eigendom is van zijn financieel manager Stephen Gater. Ook naar Gater zelf is een onderzoek ingesteld door de Britse criminele opsporingsdienst, die hem ervan verdenkt dat hij Aven heeft geholpen bij het ontduiken van sancties. Geen van beiden is aangeklaagd. De dienst heeft afgelopen lente bankrekeningen bevroren die met Gater in verband konden worden gebracht. Volgens gerechtelijke documenten meende HSBC, waar de rekeningen liepen, dat Aven er de volledige controle over had en dat er niets mis mee was.
The New York Times heeft als eerste krant uitvoerig bericht over hoe Fridman dankzij de ontheffingen kwistig met geld kon strooien, en ook over het Britse ontheffingsbeleid in het algemeen. De Britse regering is niet ingegaan op ons verzoek om informatie te verschaffen over wie ontheffingen heeft gekregen en voor hoeveel geld en waarom. Labour-parlementariër Stephen Kinnock heeft via het parlement wat gegevens verzameld en die gedeeld met deze krant. Hieruit blijkt dat de Britse regering in het jaar vóór de oorlog in Oekraïne elf aanvragen voor ontheffing van Russische sancties ontving, waarvan er negen zijn ingewilligd. Sinds de oorlog is het aantal aanvragen gestegen tot iets meer dan duizend. Eind vorig jaar waren 82 daarvan ingewilligd en velen wachten dus nog op een beslissing. Hoeveel aanvragen er zijn afgewezen is onduidelijk, dus het goedkeuringspercentage valt niet te berekenen.
Verenigde Staten
Vergelijkbare cijfers in de Verenigde Staten waren niet onmiddellijk voorhanden, maar net als in Groot-Brittannië zijn de ontheffingsaanvragen daar vorig jaar de pan uitgerezen, aldus een woordvoerder van Financiën. Volgens hem heeft Washington duizenden aanvragen ontvangen waarvan zo’n zeventien procent is ingewilligd.
‘Amerikaanse ontheffingen zijn erg specifiek. Anders dan in het VK verschaffen ze mensen nooit toegang tot grote sommen geld voor algemene behoeften,’ zegt David Slim, die als internationaal advocaat zowel Amerikaanse als Britse sanctiegevallen heeft behandeld. Maar in Groot-Brittannië wonen veel meer Russen die op de zwarte lijst staan dan in de Verenigde Staten, en zij vertegenwoordigen een groter deel van de economie. ‘Het VK heeft er belang bij om inschikkelijker te zijn tegenover mensen die vele miljarden in het land hebben geïnvesteerd,’ zegt Slim.
Sommige van die mensen, zoals Fridman, zijn boos dat Groot-Brittannië hun miljoenen zo gretig heeft geaccepteerd om hun vervolgens de rug toe te keren. Hij en Aven hebben een van Ruslands grootste privébanken opgericht, Alfa Bank. Het tweetal heeft ongetwijfeld geprofiteerd van de relatie van die bank met de Russische staat. Maar de in Oekraïne geboren Fridman heeft sinds zijn verhuizing naar Groot-Brittannië in 2015 nooit meer in Rusland gewoond.
‘Sommigen zijn boos dat Groot-Brittannië hun miljoenen zo gretig heeft geaccepteerd om hun vervolgens de rug toe te keren’
De Verenigde Staten hebben, anders dan Groot-Brittannië en de Europese Unie, beide mannen geen sancties opgelegd maar alleen Alfa Bank aan lichte restricties onderworpen.
Vóór 2016 volgde Groot-Brittannië voornamelijk het sanctiebeleid van de Europese Unie. Na Brexit richtte de regering er een speciaal bureau voor op, met een team van zo’n 45 mensen. Door de Russische invasie is de politieke relevantie ervan in een stroomversnelling geraakt en is het team gegroeid tot zo’n honderd mensen.
Ontheffingen kunnen belastingbetalers geld besparen, want zodra een overheid beslag legt op een bezitting is ze verantwoordelijk voor het onderhoud ervan. In het geval van jachten en landhuizen kunnen de kosten daarvan dramatisch oplopen, en een ontheffing kan ervoor zorgen dat het doelwit van de sancties voor verplichtingen betaalt die anders aan de staat zouden toevallen.
Maar dat verklaart nog niet dat er ontheffing wordt verleend voor het aanhouden van chauffeurs en koks.
Sinds Brexit heeft bijna de helft van de Britse muzikanten en werknemers in de sector minder werk in de EU dan voorheen, meldt The Guardian. Meer dan een kwart kreeg er zelfs helemaal geen werk meer, aldus een enquête van de Independent Society of Musicians (ISM). De gevolgen van Brexit zijn ronduit verwoestend, aldus ISM: allerlei beperkingen tasten het bestaan van muzikanten aan. Volgens mezzosopraan Jennifer Johnston heeft Brexit ‘in stilte onze muzieksector van wereldklasse om zeep geholpen’ en kunnen de gevolgen niet worden overschat.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Van de Britse markt kan mijn band niet rondkomen, dus het is in feite afgelopen’
‘Werk is tot stilstand gekomen,’ zegt een andere deelnemer aan het onderzoek. ‘Het aanbod om op te treden in Europa is opgedroogd. Van de Britse markt kan mijn band niet rondkomen, dus het is in feite afgelopen.’ ISM sprak meer dan vierhonderd muzikanten en mensen in de sector over hun ervaringen sinds Brexit tussen 1 januari 2021 en april 2023. Gevolgen door corona werden buiten beschouwing gelaten.
Steeds meer jonge mensen krijgen de diagnose kanker. Wetenschappers weten niet zeker waarom. ‘Dit zijn mensen die gewoon door zouden moeten kunnen gaan met hun leven… carrière maken, kinderen krijgen.’
Paddy Scott kreeg in 2017 hevige buikpijnen, maar de mogelijkheid van kanker kwam niet bij hem op. De Britse expeditiefotograaf en filmmaker, die zich voor zijn werk vaak in barre en gevaarlijke omstandigheden begaf, was pas vierendertig jaar oud en trots op zijn fysieke conditie.
Zijn huisarts verwees hem door naar het ziekenhuis voor een darmscopie. Vervolgens vroeg de arts die het onderzoek uitvoerde of hij mee wilde doen aan een proef met een nieuwe bloedtest om tumoren op te sporen. Die uitnodiging vond hij vreemd. ‘Ik herinner me dat ik dacht: Ik zal wel tot een soort “controlegroep” behoren die geen tumoren heeft,’ zegt Scott. Later kreeg hij het vreselijke nieuws dat hij darmkanker in een vergevorderd stadium had, die was uitgezaaid naar zijn lever.
De ervaring van Scott is geen uitzondering meer. In de afgelopen dertig jaar is het aantal gevallen van ‘kanker op jonge leeftijd’ bij mensen onder de vijftig sterk toegenomen. De toename is zo groot dat vooraanstaande epidemiologen voorstellen het een epidemie te noemen.
Analyse door Financial Times van gegevens van het Institute for Health Metrics and Evaluation van de University of Washington School of Medicine laat zien dat in de afgelopen drie decennia het aantal gevallen van kanker in de G20-groep van geïndustrialiseerde landen voor 25- tot 29-jarigen sneller is gestegen dan voor elke andere leeftijdsgroep. De stijging bedroeg 22 procent tussen 1990 en 2019. De cijfers voor 20- tot 34-jarigen in deze landen liggen nu op het hoogste niveau in dertig jaar. Daarentegen is het aantal gevallen in oudere leeftijdsgroepen – boven de 75 – gedaald ten opzichte van de piek rond 2005.
Gedurende meer dan zes jaar van slopende behandelingen – met dank aan de door de Britse belastingbetaler gefinancierde NHS (National Health Service) – zag Scott deze verandering met eigen ogen. ‘Ik was altijd bekend op de afdeling, omdat ik de jongste was. Maar laatst zat ik bij de chemo met een man die ik schatte op eind twintig. Het lijkt erop dat de ziekte dramatisch toeneemt bij jongere mensen,’ zegt hij.
Zorgwekkend
Onderzoekers hebben geen definitieve verklaring waarom mensen in de bloei van hun leven duidelijk kwetsbaarder lijken te zijn voor de ziekte dan hun leeftijdsgenoten in eerdere generaties.
Zij denken dat er misschien aanwijzingen te ontdekken zijn in de soorten kanker die jongeren treffen. Onder 15- tot 39-jarigen is het aantal gevallen van darmkanker in de G20-landen tussen 1990 en 2019 met zeventig procent toegenomen, vergeleken met een toename van 24 procent onder alle vormen van kanker, zo blijkt uit het onderzoek van Financial Times.
Uit een analyse van de American Cancer Society op basis van nationale gegevens over de incidentie (het aantal voorkomende gevallen) van kanker en sterfte eraan blijkt dat dit jaar 13 procent van de gevallen van darmkanker en 7 procent van de sterfgevallen zich zullen voordoen bij mensen onder de vijftig jaar.
Michelle Mitchell, CEO van Cancer Research UK (CRUK), zegt dat leeftijd nog steeds de grootste voorspeller is van het risico op kanker: ongeveer 90 procent van alle kankersoorten treft 50-plussers en de helft 75-plussers. Maar de toename in jongere leeftijdsgroepen is niettemin ‘een belangrijke verandering die we willen begrijpen’. CRUK is een gezamenlijk onderzoeksinitiatief gestart met het Amerikaanse National Cancer Institute (NCI) om meer te weten te komen over de oorzaken van kanker op jonge leeftijd.
De trend heeft economische, klinische en sociale gevolgen. Voor oncologen in de frontlinie wordt de toename van dergelijke gevallen een onontkoombaar en zorgwekkend aspect van hun werk. Shahnawaz Rasheed, de chirurg die verantwoordelijk is voor de behandeling van Scott in de Royal Marsden, een gerenommeerd oncologisch ziekenhuis in Londen, herinnert zich dat hij een paar jaar geleden in een periode van twee weken vier vrouwen van onder de veertig opereerde. Een andere recente patiënt was een superfitte, internationale sporter van in de dertig.
Diagnoses bij jongvolwassenen komen hard aan bij artsen zoals Rasheed. Het maakt zijn vastberadenheid om antwoorden te vinden alleen maar groter. ‘Dit zijn mensen die gewoon door zouden moeten kunnen gaan met hun leven… carrière maken, kinderen krijgen,’ zegt hij. ‘Het breekt mijn hart.’
Mensen die in de jaren zestig werden geboren, behoorden tot de eerste generatie die van jongs af aan werd blootgesteld aan gemoderniseerde voeding
Wetenschappers die op zoek zijn naar inzichten raken er steeds meer van overtuigd dat de veranderingen in voeding en levensstijl die halverwege de vorige eeuw begonnen, op zijn minst een deel van de oorzaak zijn.
Frank Sinicrope, oncoloog en gastro-enteroloog (gespecialiseerd in maag- en darmaandoeningen) aan de Mayo Clinic in de Verenigde Staten, verdiept zich in het bijzonder in darmkanker op jonge leeftijd. Hij zegt dat de incidentie van de ziekte duidelijk is toegenomen onder mensen die in of na de jaren zestig geboren zijn. De toename van jongere mensen die de laatste jaren bij hem komen voor behandeling is ‘behoorlijk alarmerend’, zegt hij.
De voeding en de levensstijl waaraan kinderen op jonge leeftijd worden blootgesteld, spelen waarschijnlijk een rol bij de toename, zegt hij. Hij wijst erop dat obesitas bij kinderen ‘de afgelopen dertig jaar steeds vaker voorkomt en steeds problematischer is geworden’. Er is echter geen enkele factor die dit verklaart, voegt hij eraan toe.
Terwijl ze onderzoeken of er een verband is met voeding, richten onderzoekers zich op de mogelijkheid dat veranderingen in het microbioom – de pakweg honderd biljoen microben die in ons leven, voornamelijk in de darmen – de vatbaarheid voor kanker vergroten. Aangenomen wordt dat het microbioom een sleutelrol speelt in de algehele gezondheid, waaronder de spijsvertering en het immuunsysteem, maar ook bescherming biedt tegen bacteriën die ziekten veroorzaken en helpt bij de productie van cruciale vitaminen.
Er wordt aangenomen dat de consumptie van voedsel met veel verzadigd vet en suiker de samenstelling van het microbioom zodanig kan veranderen dat het de gezondheid schaadt. Hoewel deze veranderingen mensen van alle leeftijden treffen, vinden onderzoekers het opvallend dat het aantal gevallen van kanker op jonge leeftijd rond 1990 begon te stijgen. Mensen die in de jaren zestig werden geboren, behoorden tot de eerste generatie die van jongs af aan werd blootgesteld aan gemoderniseerde voeding, alsmede aan veranderingen in levensstijl en de omgeving die in de jaren vijftig de norm werden in de wereld waar meer geld voorhanden was.
‘Bacteriële vingerafdruk’
Kanker ontwikkelt zich vaak in de loop van tientallen jaren. Mensen kunnen jarenlang een langzaam groeiende tumor hebben. Dus voor twintigers, dertigers en veertigers die gediagnosticeerd worden ‘kan een deel van de blootstelling aan risicofactoren hebben plaatsgevonden toen ze nog een baby waren – of zelfs in de baarmoeder’, zegt professor Shuji Ogino. Hij is epidemioloog aan de Harvard TH Chan School of Public Health die deel uitmaakt van het CRUK/NCI-onderzoek.
Het feit dat de grootste toename in kanker bij jongeren zich voordoet in maagdarmvarianten – dikke darm, de slokdarm, de maag, alvleesklier, galwegen, lever en galblaas – ondersteunt de hypothese dat er een verband is met voeding.
Sommige andere kankersoorten die steeds vaker bij jongere mensen voorkomen, zoals borstkanker, nierkanker, baarmoederkanker en de bloedkanker myeloom, worden mogelijk beïnvloed door zowel obesitas als door de conditie van het microbioom, ook al is er geen duidelijk verband met het spijsverteringsstelsel, aldus Ogino. Daarnaast kunnen antibioticagebruik en medicijnen in het algemeen het microbioom van een individu beïnvloeden; dit wordt ook wel de ‘bacteriële vingerafdruk’ genoemd.
Ogino wijst erop dat in de tweede helft van de twintigste eeuw het aantal beschikbare medicijnen voor de behandeling van verschillende aandoeningen aanzienlijk is toegenomen. Nieuwe medicijnen tegen obesitas zijn een recent voorbeeld. ‘Maar het blijft onbekend wat ze allemaal op de lange termijn voor effect zullen hebben,’ zegt Ogino.
Het verband met het microbioom is nog steeds indirect, benadrukt hij. Hij wijst op andere veranderingen die zich ook vanaf de jaren vijftig hebben voorgedaan: een levensstijl met minder beweging, veranderingen in slaappatronen en herhaalde blootstelling aan fel licht ’s nachts, waardoor het slaapritme en de stofwisseling beïnvloed worden. ‘Al deze veranderingen vinden gelijktijdig plaats, dus het is moeilijk om een schuldige aan te wijzen. Er zijn waarschijnlijk meerdere boosdoeners,’ zegt hij.
Een groter gezin – wat meestal leidt tot een langere periode van borstvoeding – en voor het eerst bevallen op jonge leeftijd zijn factoren waarvan bekend is dat ze bescherming bieden tegen borstkanker
De toename van het aantal gevallen in rijke westerse landen lijkt inmiddels een late, maar duidelijke weerklank te vinden in armere landen waar deze maatschappelijke veranderingen tientallen jaren later plaatsvonden. Het onderzoek van Financial Times toont aan dat het aantal kankergevallen onder 15- tot 39-jarigen tussen 1990 en 2019 aanzienlijk sneller steeg in landen met een gematigder inkomen, zoals Brazilië, Rusland, China en Zuid-Afrika (inclusief India ook wel de BRICS-landen genoemd), dan in landen met een hoog inkomen: het gaat om 53 versus 19 procent.
Valerie McCormack is epidemioloog en bestudeert ziektepatronen bij kanker in landen met lage en middeninkomens, waar vooral infectieziekten lange tijd voor de grootste gezondheidslast zorgden. Ze suggereert dat er in de BRICS- en andere ontwikkelingslanden een aantal factoren is dat de percentages van niet-overdraagbare ziekten, waaronder kanker, zou kunnen verhogen. Vrouwen in deze landen krijgen over het algemeen minder en op latere leeftijd kinderen, wat betekent dat ze gedurende een kortere periode van hun leven borstvoeding geven in vergelijking met vorige generaties. Een groter gezin – wat meestal leidt tot een langere periode van borstvoeding – en voor het eerst bevallen op jonge leeftijd zijn factoren waarvan bekend is dat ze bescherming bieden tegen borstkanker.
‘Deze veranderingen hebben veel voordelen voor vrouwen, maar ze zorgen wel voor een groter risico op borstkanker,’ zegt McCormack, die plaatsvervangend hoofd epidemiologie omgeving en levensstijl bij het International Agency for Research on Cancer, onderdeel van de World Health Organization. Ook de toename van roken en alcoholgebruik in sommige ontwikkelingslanden, vooral bij mannen, ‘verkleint de kloof in kankerrisico’ tussen rijke en armere landen, terwijl het gebruik van meer westerse voeding, obesitas en minder lichaamsbeweging een rol speelt bij de toename van het aantal gevallen van kanker in de dikke darm, voegt McCormack eraan toe.
Maar, waarschuwt ze; ‘Hoewel deze epidemiologische veranderingen en veranderingen in levensstijl zullen bijdragen aan stijgende percentages van specifieke kankersoorten’, is het onwaarschijnlijk dat ze het volledige verhaal vertellen. ‘Sommige stijgingen zijn zo recent dat er nog geen onderzoek is gedaan om alle mogelijke factoren precies vast te stellen,’ zegt ze.
Maatschappelijke gevolgen
De toename van kanker op jonge leeftijd is niet alleen een probleem voor de gezondheidszorg, het is ook een probleem voor economieën. Volgens onderzoekers lopen degenen die de ziekte overleven een groter risico op langdurige aandoeningen als onvruchtbaarheid, hart- en vaatziekten en secundaire kankers. Hierdoor kan de gezondheidszorg in de toekomst duurder uitvallen.
Simiao Chen is hoofd van de onderzoekseenheid voor volksgezondheid en economie aan het Heidelberg Institute of Global Health en adjunct-professor aan het Beijing Union Medical College. Ze leidde een team dat eerder dit jaar berekende dat de geschatte wereldwijde kosten van kanker van 2020 tot 2050 25,2 biljoen dollar zouden bedragen op basis van stabiel gebleven prijzen uit 2017. De onderzoekers concludeerden dat dit ‘overeenkomt met een jaarlijkse druk van 0,55 procent op het wereldwijde bruto binnenlands product’.
‘Als kanker op jongere leeftijd de trend is, dan zal de economische last veel groter worden omdat we mensen verliezen in de beroepsbevolking die bijdragen aan economische groei,’ aldus Chen. Overlevenden van kanker krijgen misschien niet hun eerdere productiviteitsniveau terug, zegt ze. ‘Dus dat zal zowel de kwantiteit als de kwaliteit van arbeid verminderen.’
Omdat kanker op jonge leeftijd steeds vaker voorkomt, vinden sommige artsen dat de leeftijd waarop mensen in aanmerking komen voor screening moet worden verlaagd. Nu vinden dat soort preventieve onderzoeken veelal pas vanaf beduidend latere leeftijd plaats.
In Engeland krijgen patiënten bijvoorbeeld testen voor darmkanker toegestuurd wanneer ze zestig worden. Vorige maand stelde de Amerikaanse Preventive Services Task Force, een onafhankelijk orgaan dat bestaat uit nationale deskundigen, voor om de leeftijd voor borstscreening te verlagen naar veertig jaar. In 2021 stelde dezelfde groep dat darmscreening zou moeten beginnen bij vijfenveertig jaar.
Aangezien zorgstelsels overal ter wereld worstelen met een tekort aan medische middelen – dat nog is verergerd door de coronapandemie – kan het moeilijker zijn om overheden te overtuigen om fondsen vrij te maken voor noodzakelijke uitgaven. Een ‘nationale dialoog’ over prioriteiten kan nodig zijn, gezien het stijgende aantal mensen onder de vijftig dat kanker krijgt, zegt Rasheed, de chirurg van de Royal Marsden.
‘Jongere mensen zijn soms langs vijf of zes artsen geweest voordat ze worden doorverwezen’
Sommige wetenschappers zeggen verschillen te hebben ontdekt in de moleculaire structuur van kankers bij jongere mensen, wat wijst op een mogelijke behoefte aan specifieke behandelingen voor deze groep. Tomotaka Ugai, docent aan de Harvard Medical School die het onderzoek leidde naar de toename van kanker op jonge leeftijd dat in 2021 de internationale aandacht vestigde op deze trend, zegt dat voor veel kankersoorten als borstkanker, dikkedarmkanker, baarmoederkanker, multipel myeloom, alvleesklierkanker en prostaatkanker ‘op jonge leeftijd agressievere klinische kenmerken hebben’.
Een verwante vraag is of de oorzaken van kanker op jonge leeftijd anders zijn dan die van gevallen die op oudere leeftijd worden gediagnosticeerd. ‘We nemen aan dat veel risicofactoren tussen gevallen van kanker op jonge en latere leeftijd overlappen, maar we weten niet of ze volledig overeenkomen. Er is dus meer onderzoek vereist,’ zegt Ugai.
Sommige artsen zijn van mening dat aandacht voor het feit dat kankers bij jongere mensen vaak al een verder gevorderd stadium hebben bereikt voordat ze worden gediagnosticeerd, net zo belangrijk is. Ze geloven dat artsen alert moeten zijn op kanker bij twintigers of dertigers, omdat deze gevallen niet langer als uitzonderlijk moeten worden beschouwd.
Rasheed geeft regelmatig lezingen aan huisartsen over het belang van het vroegtijdig herkennen van indicaties van kanker. Hij zegt dat studies hebben aangetoond dat jongere mensen ‘soms langs vijf of zes artsen zijn geweest voordat ze worden doorverwezen voor specialistisch onderzoek, diagnose en behandeling’. Dezelfde symptomen bij iemand die dertig jaar ouder is zouden waarschijnlijk onmiddellijk alarmbellen hebben doen rinkelen. De vertraagde diagnose kan ook duiden op een gebrek aan bewustzijn onder jongere mensen over symptomen waar ze op moeten letten, suggereert hij.
‘Ik heb veel horrorverhalen gehoord en gezien over jongere mensen die, tegen de tijd dat ze in het ziekenhuis belanden, een behoorlijk vergevorderde of uitgezaaide ziekte hebben. Misschien was er een kans geweest om de kanker eerder te vinden en te behandelen,’ zegt hij.
Scott herinnert zich dat, nadat zijn huisarts hem had doorverwezen naar een ziekenhuis in het centrum van Londen voor onderzoeken, ‘ze blijkbaar te horen kreeg: “Dit is niet dringend, hij is vierendertig, hij verkeert duidelijk in zeer goede gezondheid.” Maar de huisarts bleef aandringen en uiteindelijk kreeg ze me er toch tussen.’
Epidemiologische ijsberg
De vraag die onderzoekers en artsen bezighoudt, is of de toename van het aantal gevallen in de afgelopen decennia het topje is van een veel grotere epidemiologische ijsberg. In hun onderzoeksartikel waarschuwen Ugai en zijn collega-onderzoekers voor de mogelijkheid dat kinderen, adolescenten en jonge volwassenen gedurende hun hele leven een hoger risico op kanker hebben dan oudere generaties.
En misschien stopt het niet bij kanker. Dezelfde risicofactoren kunnen hen kwetsbaarder maken voor aandoeningen zoals diabetes en darmontsteking, aldus de wetenschappers. Dat zou een blijvend hogere chronische ziektelast in de toekomst betekenen, tenzij er actie wordt ondernomen om gezondere manieren van leven en eten te stimuleren en de voedselproductie en -distributie te hervormen.
Terwijl roken, een belangrijke oorzaak van kanker, de afgelopen decennia in veel delen van de wereld is afgenomen, zijn obesitas, lichamelijke inactiviteit en andere risicofactoren toegenomen, merkt Ugai op. ‘Er is dus een wisselwerking, maar het blijft speculeren of het aantal gevallen van kanker op jonge leeftijd in de nabije toekomst zal blijven toenemen,’ zegt hij.
Voor jonge mensen zoals Scott, die voorheen gezond en fit waren, kan kanker de ultieme tegenslag zijn, een gevoel van botte pech. Maar Scott probeert om te gaan met zijn diagnose en verzet zich tegen de vraag ‘Waarom ik?’ Hij is begonnen met een master milieubeleid en -politiek en werd elf maanden geleden vader toen zijn partner Hen beviel van hun zoon Osprey.
Maar het is onvermijdelijk om na te denken over hoe het ook had kunnen zijn. ‘Ik heb tien jaar geprobeerd om door te breken in het maken van natuurfilms. En net toen ik met de behandeling tegen kanker begon, kreeg ik aanbiedingen die ik moest afslaan. Ik kan het niet helpen dat ik soms denk: Hoe had mijn leven eruitgezien als dit allemaal niet was gebeurd?’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
