Trumps Vredesraad, de Board of Peace, is een omstreden initiatief dat voortkomt uit de plannen voor de wederopbouw van Gaza. Critici zien er een project in dat Palestijnse zelfbeschikking ondermijnt en politieke schijnoplossingen verkoopt. Anderen stellen juist dat Trumps onconventionele aanpak beweging kan afdwingen waar klassieke diplomatie vastloopt.
Ja: ‘Ambitieus én ridicuul – maar ondanks de kleine kans op succes kan de Vredesraad toch nuttig zijn’
De door president Donald Trump voorgestelde Vredesraad wil functioneren als een soort vervanging van de Verenigde Naties. ‘Dat klinkt ambitieus én ridicuul – maar kan ondanks de kleine kans op succes toch nuttig zijn’, schrijft Dan Perry, voormalig hoofdredacteur van The Associated Press in Europa, Afrika en het Midden-Oosten, voormalig voorzitter van de Foreign Press Association in Jeruzalem en auteur in The Forward, een Amerikaanse nieuwsorganisatie voor een Joods-Amerikaans publiek.
‘Realistisch gezien zou het voor elk land een vergissing zijn om zijn veiligheid in handen te leggen van een mechanisme dat persoonlijk door Trump wordt gecontroleerd. Een dergelijke structuur – met de macht in handen van één man – is onverenigbaar met democratische principes, transparantie en de rechtsstaat. Dit maakt dat de Board of Peace geen toekomst heeft als instrument voor wereldvrede.’ Perry benadrukt daarnaast dat de VN ook ernstige tekortkomingen hebben, ‘met name de anti-Israëlische vooringenomenheid van de VN, vooral in organen als de Mensenrechtenraad. Maar het feit dat de VN niet goed functioneren, betekent niet dat ze gemakkelijk te vervangen is.’
Het voorstel van Trump zou de tekortkomingen van de VN bovendien niet corrigeren, en geldt dus niet als legitiem alternatief. ‘Kijk maar naar het gedrag van Trump de afgelopen tijd.’ De agressie tegenover Groenland heeft het NAVO-bondgenootschap diep geschokt. ‘Een ineenstorting van de NAVO is waarschijnlijk het laatste wat je wilt als vrede je na aan het hart ligt. Deze Vredesraad is dus ridicuul, onwerkbaar en mogelijk ronduit gevaarlijk. Er is één reden waarom ik aarzel om het volledig te veroordelen: Gaza.’
‘De dwingende stijl van Trump kan voor beweging zorgen waar traditionele diplomatie vastloopt’
Wat betreft de rampzalige oorlog in Gaza heeft het ingrijpen van Trump volgens Perry goed uitgepakt. ‘Zijn hardhandige optreden dwong Netanyahu om in te stemmen met een staakt-het-vuren, waardoor tientallen gijzelaars en nog veel meer Gazanen werden gered.’
Trump geeft zich volgens Perry bovendien niet makkelijk gewonnen. ‘Als hij druk blijft uitoefenen, waardoor de greep van Hamas op Gaza verzwakt, dan kan de Vredesraad van groot belang zijn. Zelfs als de structuur ervan onverdedigbaar is.’
Perry erkent dat het Midden-Oosten de afgelopen decennia geen tekort heeft gehad aan mislukte vredesprocessen. ‘Maar er is wel een tekort aan actoren die bereid zijn om ondanks enorme obstakels de nodige veranderingen door te voeren. De stijl van Trump is dwingend, transactioneel en vaak roekeloos, maar kan voor beweging zorgen waar traditionele diplomatie vastloopt.’ En in Gaza is beweging van cruciaal belang.
‘Deze twee dingen kunnen dus naast elkaar bestaan: Trumps groteske Vredesraad ondermijnt de betekenis van diplomatie. En tegelijkertijd kan Trumps aanpak in dit specifieke geval heel nuttig zijn. Ondanks alle redenen om sceptisch te zijn, is het daarom de moeite waard af te wachten wat het oplevert.’
Dan Perry is voormalig Midden-Oostenredacteur in Caïro en Europa/Afrika-redacteur in Londen bij Associated Press. Hij was voorzitter van de Foreign Press Association in Jeruzalem en schreef twee boeken over Israël. Hij schrijft opiniestukken voor onder andere Newsweek en The Forward.
Nee: ‘De voorstellen zien er misschien indrukwekkend uit, maar inhoudelijk gezien zijn ze hol’
De verwoesting van Gaza vraagt om een serieuze wederopbouw. Woningen, ziekenhuizen, scholen, boerderijen, cultureel erfgoed en basisinfrastructuur liggen in puin. ‘De humanitaire nood is onmiskenbaar. Maar urgentie mag nooit een excuus worden voor valse hoop, spektakel en symboolpolitiek’, schrijft Sultan Barakat, hoogleraar openbaar beleid aan de Hamad Bin Khalifa University en honorair hoogleraar aan de University of York, in Al Jazeera.
‘Terwijl Donald Trump en verschillende wereldleiders in Davos bijeenkwamen om het handvest van de zogenaamde Board of Peace te ondertekenen en glanzende wederopbouwplannen te onthullen, gingen de moorden in Gaza gewoon door.’ Sinds het staakt-het-vuren op 10 oktober van kracht werd, zijn er 480 Palestijnen gedood. Vier van hen werden gedood op de dag dat het handvest werd ondertekend door negentien ministers en staatsvertegenwoordigers.
De plannen voor Gaza omvatten onder andere een havengebied, een vliegveld, luxe appartementen en wolkenkrabbers. ‘De voorstellen zien er misschien indrukwekkend uit en klinken hoopvol, maar inhoudelijk gezien zijn ze hol.’ Ze gaan volgens Barakat namelijk voorbij aan de echte oorzaken van het conflict. ‘De mooie praatjes van Trumps adviseur en schoonzoon Jared Kushner duiden Gaza niet aan als een getraumatiseerde samenleving, maar als kans om te investeren in luxe woningen, commerciële zones, datacentra en strandpromenades.’
‘Geen enkele skyline kan politieke uitsluiting compenseren’
Een opvallende tekortkoming van het ‘masterplan’ is dat de Palestijnen zelf systematisch worden uitgesloten van het vormgeven van hun toekomstvisie. ‘De vastgoedplannen worden onthuld in conferentiezalen voor de elite, maar niet besproken met de mensen wier wijken met de grond gelijk zijn gemaakt.’ Zonder Palestijnse inspraak heeft het plan volgens de auteur geen legitimiteit; ‘Een gebied dat militair belegerd, economisch afgesloten en politiek onderworpen blijft, zal nooit een duurzaam herstel bereiken.’
De plannen voor Gaza vallen samen met de oprichting van de Vredesraad. ‘De naam Board of Peace suggereert neutraliteit en collectief bestuur, maar in werkelijkheid ligt de macht en het initiatief bij Trump.’ De plannen berusten bovendien op een volgens Barakat valse aanname: dat economische groei politieke rechten kan vervangen. ‘Mensen verzetten zich niet alleen omdat ze arm zijn; ze verzetten zich omdat ze geen waardigheid, veiligheid, vrijheid van meningsuiting en zelfbeschikking hebben. Geen enkel masterplan kan deze realiteit omzeilen. Geen enkele skyline kan politieke uitsluiting compenseren.’
Dit betekent niet dat Gaza moet wachten op totale vrede alvorens te kunnen worden herbouwd, benadrukt Barakat. ‘Het herstel moet dringend worden voortgezet. Maar de structuren die de onderdrukking in stand houden moeten worden ontmanteld, in plaats van verankerd in beton en bestemmingsplannen.’
Zolang dat ontbreekt, dreigt de Board of Peace precies te worden wat hij lijkt: ‘een sterk staaltje zandkastelendiplomatie – indrukwekkend voor het wereldpubliek, geruststellend voor elites en gedoemd weg te spoelen bij de eerste serieuze golf van politieke realiteit.’
Sultan Barakat is hoogleraar openbaar beleid aan de Hamad Bin Khalifa University, erehoogleraar aan de University of York en lid van de Raoul Wallenberg Institute ICMD Expert Reference Group. Hij staat bekend als pionier op het gebied van onderzoek naar door oorlog verscheurde samenlevingen en hun herstel. Professor Barakat richtte het Centrum voor Conflict- en Humanitaire Studies op aan het Doha Institute for Graduate Studies.
