Meer dan 200.000 ontheemden zijn op de vlucht geslagen
Sinds begin januari zijn meer dan tweehonderd gewonden, de meesten geraakt door kogels of granaatvuur, naar het ziekenhuis in Goma gebracht, een gebied waar de gevechten heviger zijn geworden, meldden het Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC) en lokale bronnen maandag. Strijders van de M23, een gewapende antiregeringsgroep die wordt gesteund door Rwanda en zijn leger, hebben de afgelopen weken snel vooruitgang geboekt en terrein gewonnen op de Congolese strijdkrachten (FARDC).
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Meer dan tweehonderdduizend ontheemden uit plaatsen in het Masisi-gebied, in de provincie Noord-Kivu, zijn de afgelopen twee dagen op de vlucht geslagen,’ meldt het Congolese mediakanaal Radio Okapi. ‘Terwijl ze vluchten, worden deze ontheemden getraumatiseerd door zwaar geweervuur.’ Maandag vonden er volgens lokale bronnen gevechten plaats in de heuvels van Sake, een stad op ongeveer twintig kilometer van Goma.
Ilhan Omar, een Democratisch congreslid uit Minnesota, vluchtte 29 jaar geleden van Somalië naar de VS. Nu roept ze president Biden op om de limiet voor vluchtelingen te verhogen. ‘Van mij mag de deur die mijn leven redde nog een stuk wijder open worden gezet.’
Van de vele titels die ik draag – congreslid, moeder, zus, organisator – is er één die een deel van mijn identiteit vertegenwoordigt dat me na aan het hart ligt: vluchteling.
Mensen komen vaak naar me toe om hun eigen vluchtelingenverhaal te vertellen. We vragen elkaar meteen hoe lang het geleden is dat we in de Verenigde Staten aankwamen. In mijn geval is het negenentwintig jaar geleden dat mijn familie en ik een gouden ticket kregen om als vluchtelingen een nieuw leven te beginnen in Amerika.
We waren ontsnapt aan de oorlog in Somalië en vonden onderdak in het Utange-kamp in Kenia. Tijdens de vier jaar dat ik in een vluchtelingenkamp woonde met weinig voedsel of water, zag ik het beste en het slechtste van de mens. Ik was erbij toen een moeder een baby veilig op de wereld zette, ondanks haar vele tegenslagen. Ik was getuige van de dood van vrienden en familieleden in een kamp waar malaria, dysenterie en aandoeningen aan de luchtwegen aan de orde van de dag waren. Ik ben dankbaar dat ik het er levend vanaf heb gebracht. Maar ik zou hier niet zijn zonder de vrijgevigheid van het Keniaanse volk, de vastberaden inspanningen van VN-medewerkers, de hulp van hervestigingsorganisaties zoals Lutheran Immigration and Refugee Service en de gastvrijheid van de Amerikaanse mensen die mij en mijn familie een tweede kans op een leven gaven.
Internationaal verdrag
Op dit moment wordt de wereld geconfronteerd met een ontheemdencrisis zonder weerga. Conflicten en rampen in het Midden-Oosten, Afrika, Latijns-Amerika en Azië verdrijven tientallen miljoenen mensen van huis en haard. Ik ben hier vandaag alleen dankzij de vriendelijkheid van vreemden die hebben gevochten om de deur te openen voor mensen die vluchten voor ondenkbare omstandigheden. En daarom doe ik vandaag, op Wereldvluchtelingendag, een beroep op president Biden om de limiet voor het aantal binnen te laten vluchtelingen te verhogen en meer mensen toe te laten tot de Verenigde Staten.
Niet lang na zijn aantreden verhoogde de president de toelatingslimiet tot 125.000, een belangrijke stap in de goede richting. Maar dat aantal is nog steeds te laag. Erger nog, we hebben stelselmatig gefaald om het te halen. President Biden noemde het Amerikaanse programma voor de toelating van vluchtelingen ‘een verklaring over wie we zijn en wie we willen zijn’. Ik wil dat we een land zijn dat de armen opent in tijden van wereldwijde rampen – zowel door het plafond te verhogen als door ervoor te zorgen dat we het vastgestelde aantal vluchtelingen ook daadwerkelijk toelaten.
De gruwelijke burgeroorlog in Soedan heeft naar schatting 10 miljoen mensen op de vlucht gejaagd, waarvan bijna 2 miljoen naar buurlanden zijn gevlucht. Velen van hen hebben hun toevlucht gezocht in Ethiopië, waar nog steeds meer dan 1 miljoen mensen ontheemd zijn door het conflict en de wreedheden in Tigray. Meer dan 1 miljoen Rohingya leven in Bangladesh in een vluchtelingenkamp in Cox’s Bazar, dat een broeinest is geworden voor de rekrutering van kindsoldaten en andere mensenrechtenschendingen. Enorme aantallen mensen zijn op de vlucht geslagen voor oorlogen in Syrië en Oekraïne en voor economische en veiligheidscrises in Venezuela en Haïti. Wereldwijde conflicten, economische onzekerheid en de klimaatcrisis zullen de komende jaren waarschijnlijk leiden tot nog meer gedwongen migratie.
De bestaande systemen, zowel in de VS als op internationaal niveau, zijn duidelijk ontoereikend om het hoofd te bieden aan de massale ontheemding die we overal ter wereld zien. Het is niet alleen cruciaal om het maximale aantal toe te laten vluchtelingen te verhogen; we hebben ook een internationaal verdrag nodig voor wereldwijde migratie, zoals het Akkoord van Parijs over klimaatverandering, behalve dan dat het bindend is voor de ondertekenaars. We moeten een systeem creëren dat gebaseerd is op de mensenrechten van migranten, dat rekening houdt met de verschillende ervaringen van migrantenvrouwen, -kinderen en lhbtq’ers en dat erkent dat elk land op aarde de plicht heeft een rechtvaardigere, efficiëntere en menselijkere manier te vinden waarop mensen hun vrijheid van verkeer kunnen uitoefenen.
Terwijl we naar dat grotere doel toewerken, moeten de Verenigde Staten werken aan de verbetering van hun eigen procedure voor de behandeling van vluchtelingen. Mensen die de zware beslissing nemen om hun huis te ontvluchten voor bruut geweld, zoals mijn familie, staan niet stil bij de vraag of titel 42 [van de federale wetgeving van de VS] hun mogelijkheden om de VS binnen te komen zal belemmeren. Ze kijken niet welke amendementen er in het Huis van Afgevaardigden zullen worden ingediend, of naar fragmenten van een debat in de Senaat en lezen geen persverklaringen van het Witte Huis door. Ze vluchten omdat het moet. Ze komen naar onze grenzen omdat ze geen andere optie hebben. Geen enkele wreedheid en geen enkele neerbuigende waarschuwing – hoe veel het er ook zijn – op billboards in Guatemala of waar dan ook zal ouders ervan weerhouden om hun kinderen te beschermen.
Onnoemelijk veel mensen over de hele wereld rekenen op ons en verwachten dat wij de juiste keuze zullen maken
De regering-Biden heeft creativiteit en flexibiliteit getoond bij het opzetten van programma’s om tijdelijk Oekraïners, Haïtianen, Cubanen en Venezolanen binnen te laten. Dit zijn geen perfecte oplossingen, maar ze slaagden erin het aantal grensconflicten te conflicten voor mensen uit die landen en ze hebben aangetoond dat we in staat zijn om mensen in grote aantallen op te vangen via overzichtelijke en veilige processen. We zouden op zijn minst hetzelfde moeten doen voor Soedanezen en Ethiopiërs. Bovendien moeten we werken aan het opzetten van alomvattende legale trajecten waardoor mensen naar de Verenigde Staten kunnen komen zonder hun leven te riskeren of mensenhandelaars al hun spaargeld te betalen, waarna ze aan de grens worden aangehouden en uitgezet.
Ons immigratiesysteem repareren is niet alleen een morele kwestie. Het is ook dé manier om de zeer reële problemen aan te pakken die ontstaan wanneer miljoenen mensen zich verzamelen bij aangewezen toegangshavens en vervolgens worden vastgehouden of naar overbelaste steden in het hele land worden gestuurd. Hoe verhit het debat over de waarheidsgetrouwheid van asielaanvragen ook is, het feit dat zoveel mensen asiel aanvragen toont aan dat veel mensen proberen om hier legaal te komen. We moeten hun de kans geven om dat te doen.
En we moeten het cynisme verwerpen van degenen die toegeven aan vreemdelingenhaat of immigratiewegen wensen te sluiten, omdat ze denken dat die standpunten politiek voordelig zullen zijn. Onnoemelijk veel mensen over de hele wereld rekenen op ons en verwachten dat wij de juiste keuze zullen maken. Toen ik in een vluchtelingenkamp zat, droomde ik ervan om op een dag in de Verenigde Staten te wonen; vandaag hebben miljoenen kinderen dezelfde droom, om in een land te wonen waar vrede is, en kansen zijn. Van mij mag de deur die mijn leven redde nog een stuk wijder open worden gezet.
Bij een bootramp voor de kust van Italië zijn elf migranten verdronken en meer dan zestig vermist geraakt, waaronder zesentwintig kinderen. Dat schrijft La Repubblica. Twee schepen zonken ten zuiden van de Italiaanse kust, maakten de Italiaanse kustwacht, ngo’s en VN-organisaties maandag bekend.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De eerste boot verliet Libië met Syrische, Egyptische, Pakistaanse en Bangladeshi migranten aan boord, volgens de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties, de Internationale Organisatie voor Migratie en UNICEF.
De tweede, afkomstig uit Turkije, werd zo’n 200 km van de Italiaanse regio Calabrië gevonden. Dit is het ergste ‘bloedbad’ op zee sinds de tragedie van Cutro, waarbij 94 mensen omkwamen in februari 2023. Maandag hekelde het Italiaanse dagblad het feit dat de Italiaanse regering ‘met geen woord had gerept over dit nieuwe bloedbad onder migranten’.
De politie vermoedt dat de passagiers van de afgedreven sloep, minstens 25 mensen, van dorst en honger zijn omgekomen op de Atlantische Oceaan. De gigantische toename van de migrantenstroom naar de Spaanse archipel lijkt een nieuw fenomeen aan het licht te brengen.
Brazilië, met 8000 kilometer kustlijn en nog eens duizenden kilometers rivierwater, is gewend aan odyssees en schipbreuken. Het is het toneel van ongelooflijke verhalen – zoals de visser die in 2022 elf dagen in een industriële vriezer op drift overleefde, zonder zelf te kunnen zwemmen en omringd door haaien – en nagenoeg vergeten drama’s – zoals het zinken van een zusterschip van de Titanic, de Spaanse Príncipe de Asturias, dat op carnavalsnacht in 1916 aan de grond liep en waarbij honderden mensen omkwamen. Maar het incident van vorige week heeft voor enorme verbazing gezorgd, omdat het bijna ongekend is: een bootje met negen dode lichamen dat volgens de federale politie vanaf Afrika naar Europa voer, richting de Canarische Eilanden. Doordat het op volle zee zijn koers verloor kwam de ene na de andere wanhopige passagier om van dorst en honger.
Sloepen die door de zeestromingen naar de andere kant van de Atlantische Oceaan worden meegesleurd, vormen een relatief recent fenomeen in Brazilië en het Caribisch gebied. Een onbeduidend fenomeen, wanneer je het vergelijkt met dat in het Middellandse Zeegebied. Maar het weerspiegelt welke gigantische gevaren mensen lopen als ze een Europa proberen te bereiken dat steeds meer wordt versterkt met wetten, muren en hekken.
De spookboot strandde een week geleden in ondiep water voor de noordkust van Brazilië. Hij had geen motor of roer en dreef stuurloos rond. Vissers vonden de boot bij het eiland Canelas, in de Amazonestaat Pará. Ze schrokken van de vele ontbindende lichamen en sloegen direct alarm. De hoofdinspecteur van de federale politie in Pará, José Roberto Peres, ging ervan uit dat het om buitenlanders ging, aangezien er geen meldingen waren van scheepswrakken voor de Braziliaanse kust. Dit legde hij afgelopen vrijdagmiddag uit in een telefonisch interview vanuit Belém, de hoofdstad van Pará.
Hij stuurde er onmiddellijk agenten op af en mobiliseerde het rampenidentificatieteam uit Brasilia, zoals Interpol voorschrijft in dit soort gevallen. Binnen enkele uren was het team ter plaatse. Het vergde veel inspanning, vaardigheid en geduld om de boot met de levenloze lichamen op het droge te krijgen. Forensische experts namen allerlei monsters van tanden, DNA en dergelijke, die ze zullen analyseren. Daarmee werd een begin gemaakt aan de moeilijke opgave om de slachtoffers te identificeren en een reconstructie te maken van deze tragedie.
Een document uit Mauritanië en een ander uit Mali, dat een stempel had uit Mauritanië met de vertrekdatum 17 januari 2024, onthulden de Afrikaanse herkomst van de opvarenden en dat ze waarschijnlijk uit Mali waren vertrokken. De politie sluit niet uit dat er passagiers met andere nationaliteiten aan boord waren. Dankzij de stempel weet ze dat de sloep na die datum vertrok, legt de hoofdinspecteur uit. Geslacht en leeftijd van de overledenen zijn vooralsnog onbekend.
Dodelijke route
Hoewel de Atlantische route naar de Canarische Eilanden een van de dodelijkste ter wereld is, zijn er volgens het UNHCR (de vluchtelingenorganisatie van de VN) tot nu toe in 2024 vier keer zo veel mensen per boot op de Spaanse archipel aangekomen als in dezelfde periode in 2023. Misschien is de dramatische toename van de migrantenstroom naar de Canarische Eilanden in de afgelopen jaren hier de oorzaak van. Het Spaanse Rode Kruis doet oproepen op sociale media om gedetailleerde informatie te verzamelen over vermiste boten, meldt persbureau EFE.
De Braziliaanse politie is ervan overtuigd dat de boot, waar dertig tot veertig mensen in konden, op volle zee de koers kwijtraakte. ‘We denken dat de mensen die stierven in het water werden gegooid. De laatste negen die overbleven, hadden daar de kracht niet meer voor,’ vertelt Peres vanuit Belém, 4200 kilometer van de Mauritaanse kust vandaan. De negen anonieme mensen, die droomden van welvaart en Europa, zullen begraven worden in deze stad in het Amazonegebied.
De politie denkt dat er aanzienlijk meer passagiers waren, minstens vijfentwintig, want dat is het aantal regenjassen dat op de boot is gevonden. Drieëntwintig donkergroene en twee gele. Er lag ook Mauritaans geld aan boord. Mogelijk waren er zelfs nog meer passagiers, want ze hadden in totaal zevenentwintig mobiele telefoons bij zich die, als onderzoekers erin slagen om er informatie uit te halen, kunnen dienen om hun familieleden op te sporen, de migranten te identificeren en erachter te komen wat hun intenties waren.
‘Ze komen aan deze kant van de wereld aan omdat ze verstrikt raken in de Canarische Stroming’
De Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) heeft in de afgelopen tien jaar de dood of verdwijning van meer dan 63.000 migranten gedocumenteerd; bijna de helft van hen verdronk in de Middellandse Zee. Naar aanleiding hiervan ontstond wat deskundigen spookboten noemen: boten die geen SOS konden uitzenden om families, een journalist, een ngo of de autoriteiten te waarschuwen. Boten waar geen enkel reddingsteam naar zoekt omdat niet bekend is dat ze zijn uitgevaren. Voor anderen beginnen ze pas te bestaan als iemand ze vindt. Tegen de tijd dat dat gebeurt, zijn de migranten al dood.
‘We begonnen het fenomeen in 2021 op te merken,’ onthult Edwin Viales van het Missing Migrants Project van de IOM in een interview. Dat jaar werden er zeven boten met lichamen gevonden in het Caribisch gebied – in Grenada, Trinidad en Tobago, op de Turks- en Caicoseilanden, aan de kust tussen Nicaragua en Honduras, et cetera – en kwam er één aan in Fortaleza (Brazilië) met drie lichamen en zevenentwintig mobiele telefoons. Dat Braziliaanse geval kreeg weinig media-aandacht in vergelijking met de sloep die nu is aangetroffen. In 2022 en 2023 strandden in het Caribisch gebied nog meer spookboten met lichamen van Afrikaanse migranten. Voor zover bekend waren ze alle afkomstig uit Mauritanië.
‘Ze komen aan deze kant van de wereld aan omdat ze verstrikt raken in de Canarische Stroming, dezelfde stroming die Christoffel Columbus naar Amerika bracht. Ze worden door extreme weersomstandigheden die kant op geleid, of doordat de boot beschadigd is. Doordat ze niet voorbereid zijn op een lange overzeese reis, komen ze zonder eten en drinken te zitten en sterven ze aan uitdroging en verhongering,’ legt Viales uit via een videogesprek vanuit San José, Costa Rica.
‘Ze zijn meestal uitgedroogd, wat identificatie erg moeilijk maakt’
Viales, die regionaal waarnemer is in Noord- en Zuid-Amerika voor dit IOM-project dat verdwijningen en sterfgevallen van migranten op doorreis documenteert, heeft berekend dat de afgelopen drie jaar in ieder geval vijfentachtig Afrikanen de dood vonden op een uit koers geraakte boot op de Atlantische Oceaan. Daarbij zijn de negen die in Brazilië op hun begrafenis wachten niet meegerekend, en alleen de lichamen meegeteld die zijn gevonden in sloepen. ‘Ze zijn meestal uitgedroogd, wat identificatie erg moeilijk maakt,’ zegt hij. Viales benadrukt dat de werkelijke aantallen veel hoger liggen.
Brazilië is een land dat is opgebouwd door miljoenen slaven en daarna door immigranten uit Europa, Arabische landen en Japan, als gevolg van rekruteringsmissies die door de autoriteiten werden georganiseerd om de zwarte arbeidskrachten na de afschaffing van de slavernij te vervangen. Met uitzondering van de inheemse bevolking stammen alle Brazilianen af van buitenlanders. Misschien is er daarom, of omdat het zo ver van de grote migratieroutes ligt, bijna geen politiek debat over immigratie en is het vreemdelingenbeleid ruimhartig. De plotselinge komst van Venezolanen naar Roraima, een van de dunst bevolkte staten in Brazilië, heeft de afgelopen jaren wel voor spanningen gezorgd, maar de situatie is zeker niet zo precair als in Europa of de Verenigde Staten.
De vissers die de sloep aantroffen, dachten dat de lichamen van Haïtianen waren die hun toevlucht wilden zoeken in Brazilië. Maar zodra de door hun gemaakte video van het gruwelijke tafereel begon te circuleren, wezen degenen die bekend waren met de route van Nouadhibou (Mauritanië) naar de Canarische Eilanden Haïti als herkomstland af. De langwerpige vorm, witte romp en blauwe binnenkant van de sloep wezen op de typische Mauritaanse vissersboten die ook door migranten worden gebruikt. Hoofdinspecteur Peres, een veteraan in het onderzoeken van mensensmokkel en mensenhandel, benadrukt dat de statistieken slechts het topje van de ijsberg weergeven: ‘Wie weet hoeveel mensen er nog meer op zee zijn verdwenen op zoek naar een beter leven – niet eens veel beter, gewoon een beetje beter.’
Op de Balkan worden via de zwarte markt op berichtendienst Telegram oproepen gedaan om voor een aanzienlijk bedrag immigranten te smokkelen. Bij deze Bulgaarse chauffeur gaat bijna alles mis. En naar het geld kan hij fluiten.
Vladislav [niet zijn echte naam] leidt geen bijzonder turbulent leven. Hij woont in een stad in het noordoosten van Bulgarije, waar hij in een fabriek werkt, in ploegendienst. De eentonigheid van zijn baan en het magere salaris dat hij verdient brengen hem in de verleiding om dingen te doen die ver buiten zijn dagelijkse routine vallen – in dit geval zelfs buiten de wet.
Via een advertentie in een anoniem kanaal op berichtendienst Telegram begint Vladislav in september 2023 een nieuwe loopbaan als ‘handelaar in illegale immigranten’. Hij aarzelt aanvankelijk, maar het geld dat hem in het vooruitzicht wordt gesteld is toch te verleidelijk. Vladislav reageert op een bericht dat gebruiker Dark Haker heeft geplaatst, waarin wordt gezocht naar een ‘vervoerder tegen betaling van een groot bedrag’. Vladislavs’ interesse is daarmee al snel gewekt. Dark Haker biedt eerst 650 euro, dan 750, en uiteindelijk iets meer dan 1000 dollar voor het vervoeren van vier vluchtelingen van Boergas naar Sofia.
Internetchats
Illegale migranten de grens over zetten is niet langer alleen voorbehouden aan professionele smokkelaars; het wordt tegenwoordig ook gedaan door mensen die ‘gewoon geld willen verdienen’. Het werven van dergelijke ‘eendagssmokkelaars’ vindt en plein public plaats in internetchats die voor iedereen toegankelijk zijn.
Nadat hij akkoord is gegaan met het aanbod om de vluchtelingen te vervoeren, vertrekt Vladislav vrijwel onmiddellijk naar Boergas. De opdracht is relatief eenvoudig: haal de vier vluchtelingen op en rijd dan rechtstreeks naar Sofia, zonder onderweg ergens te stoppen. Er moet bij aankomst in Sofia een video-opname worden gemaakt van het tellen van de migranten, en er worden regelmatig screenshots van zijn locatie verwacht, zodat de organisatoren weten waar hij is.
Die avond krijgt hij de exacte coördinaten van de plaats waar hij heen moet rijden om de vluchtelingen op te halen. De locatie is een zandweg in Strandzja, tussen Kroesjevets en de Jasna Poljana-dam.
Als hij daar aankomt, ziet Vladislav in het schijnsel van mobiele telefoons de eerste vluchteling opdoemen: een man in donkere kleren met een rugzak. Hij heeft een kaalgeschoren hoofd, een baard en een snor. ‘Daarna verschenen er nog zes,’ vertelt Vladislav. Terwijl de afspraak was dat hij er vier mee zou nemen, waren het er opeens zeven. En in zijn sedan passen maar vijf mensen. Uiteindelijk neemt hij ze allemaal mee richting Sofia: vijf achterin en twee naast hem voorin.
De communicatie met de migranten in de auto verloopt moeizaam. Slechts een van hen spreekt een beetje Engels. ‘Ze maakten voornamelijk selfies met hun telefoons,’ vertelt Vladislav. Met behulp van een vertaalapp begrijpt hij dat ze uit Afghanistan komen en dat hun volgende stop Servië is, met eindbestemming Duitsland. Ze hebben 3000 euro per persoon betaald voor hun reis door Bulgarije.
Vage aanwijzingen
De aanwijzingen die Vladislav onderweg krijgt blijven erg algemeen. Hij moet achter een vrachtwagen gaan rijden en via de app Waze in de gaten houden waar de politie gesignaleerd is. ‘Werd je aangehouden, dan was je er gloeiend bij,’ zegt hij.
Bij aankomst maakt Vladislav zoals gevraagd een filmpje van de vluchtelingen die uitstappen. Volgens zijn correspondentie met een tweede contactpersoon, met een Pakistaans nummer, is dit een vereiste om betaald te worden. Na het maken van de video stappen de zeven migranten ineens weer in de auto. Een paar minuten later krijgen ze aanwijzingen op hun telefoon en stappen ze alsnog uit.
Vladislav was verteld dat hij de helft van het bedrag – 500 euro – van de vluchtelingen zelf zou krijgen. Bij aankomst in Sofia, kort voordat de zeven uiteindelijk de auto verlaten, krijgt hij echter heel andere instructies: hij moet geen geld aannemen van de vluchtelingen, omdat die het misschien nodig hebben voor de rest van de reis naar Duitsland.
Maar dan neemt het verhaal nog een andere wending: Vladislav moet wachten op een andere man die betrokken is bij de smokkel en die hem zal betalen. Maar die blijkt nog te slapen, hoort hij van de man achter het Pakistaanse nummer.
Op een parkeerplaats in Sofia probeert hij zelf wat te slapen. Als dat niet lukt, neemt hij weer contact op met de contactpersoon met het Pakistaanse nummer, die hem uitlegt dat ‘het doorspelen van het geld’ nog niet heeft plaatsgevonden, ‘maar het is in orde’, ‘geen probleem’ en ‘er is niets aan de hand’. Vladislav antwoordt: ‘Er is nog niets mijn kant op gekomen, zoals we wel hadden afgesproken.’
Desondanks blijft de organisator beweren dat alles in orde is. Latere communicatie met zowel het Bulgaarse als het Pakistaanse nummer maakt duidelijk dat de organisatoren elkaar niet kennen en dat de coördinatie elders plaatsvindt. Het Bulgaarse nummer had gesuggereerd dat Vladislav in Plovdiv zou worden betaald, maar tegen die tijd was hij al vertrokken.
‘Er is nog niets mijn kant op gekomen, zoals we wel hadden afgesproken’
Vladislav begint ernstige twijfels te krijgen, maar hij heeft de hoop op zijn honorarium nog niet helemaal opgegeven. In ieder geval heeft geen van zijn twee contactpersonen het contact tot nog toe verbroken.
Als hij de volgende dagen verschillende aanbiedingen krijgt voor een tweede rit, voor nog meer geld – vier mensen voor 500 euro per persoon, bijvoorbeeld – stemt hij in, onder de voorwaarde dat hij bij aankomst ook de 1000 euro die hij nog tegoed heeft zal ontvangen.
Tijdens zijn tweede rit, naar een plaats die niet ver van de eerste eindbestemming ligt, raakt Vladislav de weg kwijt. Zijn telefoon heeft geen bereik en daarom kan hij geen verbinding maken met de gps-app, of met zijn contactpersoon. Uiteindelijk, na uren rondzwerven, gaat hij alleen terug. ‘Vreemd genoeg was de organisator op de hoogte van mijn situatie; toen we contact hadden, wenste hij me een goede reis terug.’
De vergeefse tweede rit is voor Vladislav geen reden om niet toch nog een derde poging te wagen: dit keer met een ander startpunt, een paar kilometer van de grensovergang met Turkije bij Lesovo, in de regio Jambol. Daar moet hij vijf migranten oppikken. Maar er komt niemand opdagen. De contactpersoon belooft dat hij nog 250 euro krijgt en 1000 euro van ‘de Arabier die de mensenhandel heeft georganiseerd’.
Kort voordat hij wil vertrekken, wordt Vladislav aangehouden door de grenspolitie. Niet zo verrassend, want in tegenstelling tot de eerste twee locaties ligt deze plek in het zicht van een controlepost. Hij moet zijn telefoon afgeven, met daarop de correspondentie met de organisatoren. Zijn auto wordt van onder tot boven uitgekamd. ‘Ik zei dat het mijn eerste keer was,’ vertelt hij. Maar ze bieden hem direct twee opties: meewerken of gearresteerd worden. Vladislav kiest de eerste.
Fluiten naar het geld
Alleen kan hij de grenspolitie nauwelijks van dienst zijn. Er zitten geen vluchtelingen in de auto en zijn contactpersonen zijn allemaal anoniem. Als hij zou worden betrapt met migranten, zou hem een onvoorwaardelijke straf boven het hoofd hangen. ‘Eén ding wisten ze heel zeker: ik zou geen enkele lev [de Bulgaarse munteenheid] krijgen voor mijn werk,’ zegt Vladislav, die naar huis wordt gestuurd.
Slechts een van zijn drie ritten is succesvol afgerond. Financieel is hij er zelfs op achteruit gegaan, want hij moest zelf de benzine betalen. Na een week besluit Vladislav zijn nieuwe carrière vaarwel te zeggen.
Financieel is Vladislav er zelfs op achteruit gegaan, want hij moest zelf de benzine betalen
Achteraf beseft hij dat het behoorlijk naïef was om geld te verwachten, nadat hij voor zijn eerste rit niet betaald kreeg. Bovendien realiseert hij zich nu dat hij zichzelf meerdere keren in gevaar heeft gebracht. Ondertussen ziet hij nog steeds Telegram-feeds voorbijkomen met advertenties voor vluchtelingenvervoer, tussen de aanbiedingen voor drugs, nepparfum en nepdiploma’s.
Wat hem inmiddels opvalt, is dat ‘het barst van de mensen zoals ik die gaan rijden, maar naar hun geld kunnen fluiten’. Hij probeert anderen sindsdien te waarschuwen ‘om niet gepakt te worden’.
Georgië kampt sinds het begin van de oorlog in Oekraïne met een enorme toestroom aan Russische emigranten. Hoofdstad Tbilisi zou er 110.000 nieuwe bewoners bij hebben gekregen uit een land dat nog altijd als de overheerser wordt gezien. Dat roept de nodige spanningen op.
Dima Belysh staat met zijn oranje hoodie en groezelige witte sneakers in een verlaten amfitheater in een park. Het is november en hij is bezig met een 24 uur durende performance, gewijd aan zijn overhaaste vlucht vanuit Sint-Petersburg naar de hoofdstad van Georgië. Ik blijk de enige toeschouwer op dat moment te zijn, dus we hebben alle tijd om te praten.
‘Het is wrang,’ zegt hij. ‘Ik ben gevlucht van een plek waar ik me niet thuis voelde naar een plek waar ik niet welkom ben.’
Hij heeft zich altijd openlijk uitgesproken tégen de oorlog in Oekraïne, maar buiten Rusland was er voor hem vrijwel geen toekomstperspectief – hij had maar weinig geld en hij sprak alleen Russisch. Dus in de begindagen, na de invasie van Oekraïne in februari 2022, bleef hij zitten waar hij zat. Maar toen de Russische president Vladimir Poetin eind september een algehele mobilisatie afkondigde, kon Dima niet anders dan het land verlaten, omdat hij anders het risico zou lopen te moeten dienen in een leger dat hij niet steunde en te vechten in een oorlog waar hij niet achter stond.
Georgië was een voor de hand liggende keuze. Het was een van de weinige landen met een grens die nog open was voor Russen die zich geen vliegticket konden veroorloven. Tienduizenden Russen hadden dezelfde gedachte en de grenswachten in Larsi, een kleine plaats in de Kaukasus, de enige grensovergang met Rusland, wisten niet wat hen overkwam.
Belysh maakt deel uit van een immense stroom Russische emigranten die sinds het begin van de oorlog zijn neergestreken in Georgië – voornamelijk in Tbilisi, een stad met 1,2 miljoen inwoners. De cijfers zijn niet zo betrouwbaar, maar de overheid vermeldt dat er sinds het begin van de oorlog tot oktober 2022 al meer dan 110.000 Russen naar Georgië zijn gekomen. De toestroom legt een grote druk op de stad wat betreft huisvesting en infrastructuur, en vergroot de al langer bestaande politieke en culturele tweespalt.
Uit angst
De postsovjet-identiteit van de Georgiërs stoelt al eeuwenlang voor een belangrijk deel op de Russische overheersing – eind achttiende, begin negentiende eeuw vroegen Georgische koningen de Russen om bescherming, uit angst voor Perzische aanvallen. Niet alleen slaagden de Russen er niet in Georgië te beschermen tegen de Perzische agressie – Tbilisi werd in 1795 met de grond gelijkgemaakt – maar uiteindelijk lijfde Rusland Georgië domweg in en maakte het tot onderdeel van het Russische rijk. Dat was het startschot van twee eeuwen overheersing vanuit het noorden, waaraan pas een einde kwam in 1991, met de ineenstorting van de Sovjet-Unie.
De Georgiërs hebben lange tijd volgehouden dat ze geen problemen hebben met de Russen zelf, maar met de Russische overheid. Met de inval in Oekraïne is dat onderscheid echter vrijwel geheel verdwenen. De vlucht van tienduizenden Russen die zichzelf beschouwen als slachtoffer van de eigen overheid valt precies in een tijd waarin Georgiërs meer dan ooit zijn geneigd de collectieve verantwoordelijkheid voor de oorlog in Oekraïne bij alle Russen te leggen. De massale migratie heeft de Georgiërs in beroering gebracht en roept lastige morele vragen op: wie geldt als slachtoffer? In hoeverre zijn burgers verantwoordelijk voor de daden van hun land? Waar zou onze sympathie moeten liggen?
In hoeverre zijn burgers verantwoordelijk voor de daden van hun land?
De inval in Oekraïne riep bij de Georgiërs bovendien een veelheid aan emoties op: medeleven met de Oekraïners en angst dat Rusland over niet al te lange tijd opnieuw de blik zal richten op Georgië, dat al eerder, namelijk in 2008, door de Russen werd binnengevallen. Als Rusland de strijd in Oekraïne wint, zouden de Georgiërs reden hebben om te vrezen dat het Kremlin zich voldoende gesterkt zou voelen om de klus uit 2008 te komen afmaken. Een andere vrees is dat Rusland, als het de oorlog verliest, het kleine en zwakke Georgië als een makkelijke troostprijs zou kunnen beschouwen.
En dan is er nog de haat. Er verschenen teksten op muren, er werd gif verspreid op social media. Bezorgde burgers lieten een petitie rondgaan om een visumbeperking voor Russen in te stellen.
Van een vriend hoorde ik over een Rus en een Georgiër die elkaar in een kroeg te lijf waren gegaan. Op een Telegramkanaal voor Russen in Tbilisi werd een anonieme opname geplaatst van iemand die (in het Russisch, maar met een Georgisch accent) dreigde Russen in elkaar te slaan. Mede gezien het feit dat het Kremlin de Russenhaat in Oekraïne opvoert als rechtvaardiging van de oorlog, is de sfeer in Tbilisi bijzonder gespannen.
Een twintigjarige Russische mensenrechtenactiviste die in 2021 naar Georgië is geëmigreerd, probeerde via Airbnb en Booking.com een accommodatie te huren aan de Zwarte Zee-kust. Ze werd meermaals geweigerd omdat ze Russisch is. Iemand schreef: ‘Ga lekker terug naar Rusland om voor Poetin te vechten.’ Ze probeerde uit te leggen dat ze niet terug kon naar Rusland. ‘Ik was zo kwaad. Ik schreef: “Ik ben mensenrechtenactivist. Ik ben journalist, ik heb vrienden die zijn gemarteld”,’ vertelt ze. Hij wilde bewijzen zien dat ze echt werd vervolgd, en pas toen zei hij: ‘Nou ja, misschien mag je dan toch wel komen.’
Hoewel Georgië twee eeuwen lang is overheerst door Rusland, hebben de huidige Georgische grieven tegen Rusland vooral te maken met Abchazië en Zuid-Ossetië, twee gebieden waar etnische minderheden wonen, respectievelijk de Abchazen en de Osseten. Beide gebieden hebben zich afgescheiden van Georgië tijdens onafhankelijkheidsoorlogen in de jaren negentig van de vorige eeuw; honderdduizenden etnische Georgiërs zijn het gebied ontvlucht. Deze zelfbenoemde regeringen worden nu gesteund door Rusland, dat in beide gebieden militaire bases heeft. Een veelgehoorde opmerking vandaag de dag is dat Rusland op die manier in feite 20 procent van Georgië ‘bezet’. (Op sommige muren valt tegenwoordig te lezen: ‘Weg met de bezetter’.) Georgiës poging om de controle over Zuid-Ossetië terug te krijgen leidde tot de oorlog van 2008, waarin Rusland niet alleen de Georgische krijgsmacht uit Zuid-Ossetië verdreef, maar ook kortstondig verder wist op te rukken, tot diep in Georgië, met hevige offensieven waarbij zelfs de oostelijk gelegen steden Gori en Poti werden bereikt. Volgens officiële berichten van beide kanten kwamen hierbij 224 Georgische en 162 Zuid-Ossetische burgers om het leven.
De regerende partij in Georgië lijkt bezig met een balanceeract
Veel Georgiërs zien de oorlog van 2008 en de Russische aanwezigheid in Abchazië en Zuid-Ossetië eenvoudigweg als de meest recente hoofdstukken in een eeuwenoud verhaal over Rusland dat de nationale ambities van Georgië dwarsboomt. (Die oorlog vond plaats enkele maanden na de belofte dat Georgië op termijn lid van de NAVO zou kunnen worden). De Russische invasie van Oekraïne wordt gezien als een vergelijkbare aanval op mensen die ze inmiddels als verwanten beschouwen. Een links tijdschrift is een campagne begonnen om de etnische zuivering van de Georgiërs in Abchazië te bestempelen als ‘genocide’. ‘Voor Boetsja was er Abchazië’, luidt de titel van die campagne.
De regerende partij in Georgië lijkt bezig met een balanceeract. Het streven is zorgen dat het land gericht blijft op het Westen: internationale sancties tegen Rusland handhaven, samen optrekken met het Westen op het gebied van VN-resoluties, EU-lidmaatschap aanvragen. Maar uit de mond van een van de topambtenaren klinkt een heel ander geluid. De laatste tijd heeft men zich zorgvuldig onthouden van kritiek op Rusland en heeft men zich kritischer opgesteld ten aanzien van de Oekraïense regering, en zelfs antiwesterse samenzweringstheorieën verspreid. Dit tot grote woede van veel Georgiërs die willen dat de regering zich onomwonden achter Oekraïne schaart; oppositiepartijen en andere criticasters verwijten de regering een knieval te hebben gedaan voor Moskou.
Onaangename verrassing
Poetin kwam met een onaangename verrassing: Rusland trok het verbod in op directe vluchten naar Georgië, dat in 2019 was ingesteld, en maakte tevens een einde aan de visumbeperkingen voor Georgiërs die naar Rusland willen reizen. Vóór de oorlog van Rusland met Oekraïne zou deze maatregel in Georgië met gejuich zijn ontvangen, maar nu leek het een gifbeker, bedoeld om een wig te drijven tussen de Georgische regering en haar bondgenoten in het Westen. Met succes: Amerika en de EU waarschuwden dat Georgische bedrijven sancties riskeerden als Russische luchtvaartmaatschappijen toestemming zouden krijgen om op Georgië te vliegen. Georgië heeft evengoed doorgezet, met als argument dat het hervatten van het vliegverkeer economisch voordeel oplevert. Dit besluit kon rekenen op scherpe kritiek vanuit Washington en Brussel.
De emigranten zitten klem tussen al het geharrewar. De regerende partij heeft geprobeerd de situatie te bagatelliseren door te benadrukken dat veel van de nieuwelingen in feite etnische Georgiërs zijn, en dat veel van hen Georgië enkel gebruiken als doorgangsstation op weg naar andere bestemmingen.
Punt van discussie zijn Russen met banden met de oppositie, wie de toegang tot Georgië wordt geweigerd: sinds het begin van de oorlog zouden onder meer kritische journalisten, een advocaat van oppositieleider Alexei Navalny en een lid van de activistische groep Pussy Riot de toegang tot Georgië zijn geweigerd. Voor de Georgische oppositie is dit het bewijs dat de regering danst naar de pijpen van het Kremlin. Maar het is schimmig: ik heb veel Russen gesproken die denken dat de overheid mensen weert om te voorkomen dat Tbilisi een centrum wordt van Russische oppositieactiviteiten, wat de woede van Moskou zou kunnen wekken, maar tegelijkertijd valt het aantal Russische oppositieleden dat wordt geweerd in het niet bij het aantal mensen dat wordt toegelaten. Verschillende oppositiegroepen van verbannen Russische journalisten en activisten hebben zich zonder al te veel moeite in Tbilisi weten te vestigen.
Alexander, die kort geleden in Georgië is komen wonen en die niet zijn volledige naam wil geven, leidt me langs alle anti-Russische graffiti in de wijk Vera, niet ver van waar ik woon. Hij heeft veel van zijn landgenoten horen beweren dat de graffiti afkomstig zijn van Russen, en hij probeert bewijs te verzamelen dat dat niet het geval is. Op de muur staat een variatie op de alomtegenwoordige tekst: ‘Poetin is een klootzak’. Maar hier werden een Russische ‘i’ en een Oekraïense ‘kh’ door elkaar gehaald op een manier die geen enkele moedertaalspreker van een van beide talen zou doen. Niet ver daarvandaan de klassieke tekst: ‘Dood aan het Russische oorlogsschip’. Die had ik al gezien: ‘Russisch’ is met één ‘s’ geschreven. Een foutje dat in beide talen makkelijk is gemaakt, aldus Alexander. Veelzeggender is de manier waarop sommige Cyrillische letters zijn geschreven. De Russische ‘y’ vertoont ongekend veel gelijkenis met de Georgische ‘kh,’ en de Russische ‘b’ met de Georgische ‘n’. ‘Dit is duidelijk het werk van Georgiërs,’ zegt hij.
De Georgiërs zelf hoeven er niet van overtuigd te worden dat de graffiti van eigen makelij zijn.
Veel van de Russen die ik heb gesproken zijn diep geschokt nu hun land zijn ware aard heeft laten zien, en voor velen heeft Rusland van het ene op het andere moment afgedaan. Collectief het boetekleed aantrekken lijkt de voornaamste reactie.
‘De Russen denken dat we nergens zijn zonder hen, maar zo is het niet’
Russische ondernemingen in Tbilisi zijn veelal te herkennen aan de Oekraïense vlag en een poster met een QR-code om geld te doneren aan de Oekraïense strijdkrachten. Als er al wordt gesproken over het feit dat de Russische emigranten onheus worden behandeld, volgt steevast de nuancering: ‘Het stelt natuurlijk niets voor in vergelijking met wat de Oekraïners doormaken.’
‘De Russen denken dat we nergens zijn zonder hen, maar zo is het niet,’ zegt Zurab Chitaia. Hij heeft een ingewikkelde identiteit: met zijn Georgische vader en zijn Russische moeder is hij opgegroeid in Abchazië, maar daar sprak hij Russisch. Tijdens de oorlog in de jaren negentig zijn vrijwel alle etnische Georgiërs verdreven uit Abchazië, en toen Chitaia tiener was, vluchtten zijn ouders met hem naar Moskou. Een paar jaar geleden is hij teruggekeerd naar Tbilisi, waar hij inmiddels een keten heeft van goedlopende cafés.
Chitaia maakt een Russischtalige podcast over Georgië, bij wijze van tegenwicht voor de soms wel heel extreme pogingen om de inwoners van Tbilisi zo te intimideren dat ze geen Russisch meer durven te spreken. Maar hij zegt ook dat veel Russen onderschatten hoezeer de Georgiërs een hekel aan hen hebben. ‘Jonge Georgiërs hebben geen boodschap aan Rusland,’ zegt hij. ‘Ze hebben iets van: “Laat ons met rust, we kennen jullie niet, we hebben geen enkele positieve ervaring met jullie, we moeten jullie niet. We zijn zonder jullie opgegroeid en het enige wat we van jullie kennen zijn tanks, bommen en moordpartijen.” Onze ouders en grootouders waren gedwongen om zich tot Rusland te verhouden en zich op Rusland te richten. Maar wij niet.”’
Het feit dat Russen alleen maar hun paspoort hoeven te laten zien om Georgië binnen te komen, steekt veel Georgiërs. Behalve Rusland zijn er nog 94 andere landen waarvan de inwoners gebruik kunnen maken van het visumvrije laisser-fairebeleid van Georgië, maar door de toestroom van afgelopen jaar roepen de oppositiepartijen nu op tot een visumplicht voor Russen. De regering is hiertegen en beroept zich op de economische voordelen: in 2022 is het bnp met meer dan tien procent toegenomen en regeringsambtenaren schrijven dat deels op het conto van de Russische emigranten.
Huisbazen en horecaondernemers gedijen bij de komst van tienduizenden klanten uit de middenklasse
Maar de economische voordelen zijn ongelijk verdeeld. Huisbazen en horecaondernemers gedijen bij de komst van tienduizenden klanten uit de middenklasse. Ondertussen krijgen hardwerkende Georgiërs uit de arbeidersklasse te maken met de daaruit voortvloeiende inflatie. Nadat Poetin in mei aankondigde dat er weer directe vluchten zouden komen tussen Rusland en Georgië, laaide de visumdiscussie weer op, en dit keer bemoeide ook de Amerikaanse ambassade zich ermee; de ambassadeur zei dat Poetin de Russische aanwezigheid op de een of andere manier zou willen ‘gebruiken’ om zich te mengen in Georgië. En hoewel ze er een paar maanden eerder op had aangedrongen dat Georgië onderdak zou blijven bieden aan mensen ‘op de vlucht voor de Russische onderdrukking’, zei ze nu dat ‘veel Georgiërs zich zorgen maken over de honderdduizend Russen die afgelopen jaar naar Georgië zijn gekomen’.
Wie in Tbilisi woont, krijgt te maken met verschillende graden van verantwoordelijkheid en slachtofferschap, wordt deel van een hiërarchie van daders, kolonisators en gekoloniseerden. In de ogen van veel activisten trekt de toestroom van Russen een wissel op de binnenlandse politiek en bemoeilijkt ze de pogingen om af te rekenen met de eigen geschiedenis van onderdrukking van kleinere landen. Er is een verhitte discussie gaande over de aanloop naar de oorlog uit de jaren negentig, maar duidelijk is dat een aanzienlijk deel van de verantwoordelijkheid bij Georgië ligt – een feit dat wordt verdoezeld door het narratief van een ‘Russische bezetting’. In dat narratief wordt ook het aandeel van de Abchazen en de Osseten ontkend – in grote lijnen hebben zij niet het idee dat ze bezet worden, en zien ze de steun van Rusland als een noodzakelijk kwaad dat bescherming biedt tegen het in hun ogen grotere gevaar van het Georgische nationalisme. Dergelijke nuances gaan steeds meer verloren in de hoogoplopende spanningen van vandaag de dag.
‘De oorlog van Rusland en Oekraïne heeft een verlammende uitwerking op het proces waarin wordt nagedacht over onze conflicten, en zo wordt het vrijwel onmogelijk onze eigen fouten te ontdekken en onder ogen te zien’, schrijft Anna Dziapshipa, een in Tbilisi woonachtige filmmaker met een Georgische en Abchazische achtergrond.
Ondertussen duikt er steeds meer graffiti op, die ook steeds transformeren. Het is niet ongebruikelijk om boodschappen te zien die worden overgeschilderd, die worden veranderd, bijna als een publiek debat. ‘Fuck Russia’ wordt geregeld veranderd in ‘Fuck Putin’. Niet ver van mijn huis staat ‘Russians fuck off cunts’, en daar heeft iemand boven gezet ‘nationalists of all countries go fuck yourselves.’ Het begon met ‘Russians go home’, in het blauw, waarna iemand het laatste woord veranderde, met gele verf, zodat er nu (in de kleuren van de Oekraïense vlag) staat: ‘Russians go help.’ Onlangs is ook dat weer veranderd. Nu staat er: ‘Russians go to hell.’
Onder meer vrouwen en kinderen werden doodgeschoten
Grenswachten uit Saoedi-Arabië hebben in een jaar tijd honderden vluchtelingen, met name afkomstig uit Ethiopië, gedood. Dat schrijft mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch op basis van eigen onderzoek, meldt France Presse. Ook vrouwen en kinderen zouden slachtoffer zijn geworden van het Saoedisch geweld.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens HRW hebben de grenswachten zich met name schuldig gemaakt aan moordpartijen in de meer afgelegen gebieden van het land. De Saoedische grenswachten worden al langer beschuldigd van dodelijk geweld tegen Afrikaanse vluchtelingen, maar het is voor het eerst dat een mensenrechtenorganisatie met harde cijfers komt.
Volgens de organisatie zou er van dichtbij zijn geschoten, maar zouden ook explosieven zijn ingezet om te voorkomen dat de vluchtelingen het land konden bereiken. Ieder jaar trekken veel vluchtelingen uit Afrika via Jemen naar Saoedi-Arabië, op zoek naar werk of op de vlucht voor de oorlog in Tigray. Momenteel werken zeker 250.000 Ethiopiërs in het land.
Sinds de landen rond de Middellandse Zee hun controles hebben aangescherpt, zijn de ‘handelaren in hoop’ ertoe gedwongen nieuwe – en gevaarlijkere – manieren en routes te vinden om migranten te smokkelen. ‘Smokkelaars bepalen waar en hoe mensen zich verplaatsen en hoe veilig ze zijn tijdens hun reis.’
Vanaf 2015, toen de vluchtelingenstroom onhoudbaar groot was, hebben Europese en nationale instanties van de landen rond de Middellandse Zee enerzijds reddingsoperaties georganiseerd en anderzijds controles aangescherpt. Maar de mensensmokkelaars, die hun onmenselijke werk tot een wetenschap hebben verheven, blijven migranten in levensgevaar brengen, omdat er veel geld mee te verdienen valt. In bepaalde gevallen, schreef The New Humanitarian, is de dienst die een mensensmokkelaar levert voor hemzelf de laatste strohalm. In andere gevallen biedt dit werk economische vooruitzichten die het leven van zijn familie kan veranderen.
De routes vanuit Afrika en Turkije veranderen voortdurend, de vertrekpunten ook, de drijvende wrakken hebben soms ‘echte’ kapiteins en soms migranten die de rol van kapitein op zich nemen om niet te hoeven betalen voor de overtocht. De mensensmokkelaars doen er alles aan om te zorgen voor meer ruimte op de boot (ze geven de migranten bijvoorbeeld geen reddingsvesten, die ruimte innemen). Ze rusten de boten uit met extra motoren om zo’n groot mogelijke afstand te kunnen afleggen en zo dicht mogelijk bij hun eindbestemming te komen.
Van 2015 tot april 2023 hebben de Europese autoriteiten onder leiding van Frontex vier grote operaties georganiseerd en uitgevoerd: operatie Sophia (start: juni 2015), Poseidon (start: januari 2016), Indalo (start: maart 2017) en Themis (start: februari 2018). Er zijn hierbij respectievelijk 44.916, 133.126, 108.106 en 373.945 mensen gered. Volgens onderzoekers en internationale media bedraagt het dodental tot nu toe echter meer dan 20.000. De VN maakt zelfs melding van minstens 25.000 doden sinds 2015.
Vaak vinden de migranten datgene waarvoor ze op de vlucht zijn: de dood
Er gaan levens verloren omdat mensensmokkelaars gedwongen worden op steeds creatievere manieren de hoop te verkopen die migranten – naast de honderden euro’s die een wanhopig persoon moet neertellen om zich te verzekeren van een plekje op een hopeloze boot – het leven kan kosten. Vaak vinden de migranten datgene waarvoor ze op de vlucht zijn: de dood.
Hoewel Europa haar grensbeveiliging heeft aangescherpt en zich heeft gestort op de strijd tegen mensenhandel, groeit het aantal mensensmokkelaars volgens The Conversation, ondanks de overeenkomsten van de EU met bijvoorbeeld Turkije of Libië.
De vertrekpunten van de route worden steeds verlegd, vanuit heel Noord-Afrika naar Griekenland of Italië, vaker naar Italië, omdat dat land enorme kustgrenzen heeft, terwijl de Griekse grenzen beter worden bewaakt. Aangezien de Turkse kustlijn dichtbij is, zou de irreguliere migratie in Griekenland gemakkelijker te beheersen zijn. Bovendien verloopt de samenwerking met de Turkse kustwacht gemakkelijker. Euronews meldt echter dat smokkelaars steeds vaker met grotere schepen de internationale wateren voor het Griekse vasteland op varen, om zo de patrouilles van de lokale kustwacht te omzeilen.
Libië als vertrekpunt
Van de belangrijkste routes die voor migrantensmokkel worden gebruikt – de oostelijke (Turkije), de centrale (Libië, Egypte, enzovoort) en de westelijke (Marokko) –, lijken smokkelaars tegenwoordig aan Libië de voorkeur te geven als vertrekpunt. De reden hiervoor is het instabiele politieke klimaat in het land, waar de chaos die volgde op Khaddafi’s dood in 2011 haast normaal schijnt te zijn geworden.
Bovendien lijkt een gedestabiliseerde sociaal-politieke omgeving de corruptie van de autoriteiten te verergeren; grenswachten in de landen van herkomst worden in grote mate omgekocht. Zoals een Libische mensensmokkelaar jaren geleden aan The Guardian vertelde: ‘Een van de redenen dat vis [in Libië] duur is, is het gebrek aan vissersboten die de zee op gaan om te vissen. Ze worden allemaal gebruikt door smokkelaars.’
Pushbacks
Uit onderzoek blijkt dat de Griekse kustwacht die in het verleden al meerdere malen is beschuldigd van pushbacks (het terug de zee op drijven van boten met migranten om te verhinderen dat ze de territoriale wateren bereiken) in de nacht van 14 juni op z’n minst een uiterst bedenkelijke rol heeft gespeeld bij een schipbreuk die aan zeker zeshonderd migranten het leven heeft gekost.
Een gammele vissersboot die op 9 juni uit Libië was vertrokken met zo’n 750 mannen, (zwangere) vrouwen en kinderen aan boord – afkomstig uit onder meer Syrië, Afghanistan, Egypte en Pakistan – sloeg op 14 juni rond twee uur ’s nachts om, op minder dan 80 kilometer voor de kust van de Griekse Peloponnesos. Na deze ramp, die de meeste slachtoffers eiste sinds een vluchtelingenboot zonk in 2015, deden onder meer de Spaanse krant El País, het Nederlandse collectief voor onderzoeksjournalistiek Lighthouse Reports en het Duitse weekblad Der Spiegel gezamenlijk onderzoek. Daaruit ontstaat het beeld dat de Griekse kustwacht eerst op verkeerde wijze de vissersboot op sleeptouw heeft genomen – waardoor die omsloeg – en vervolgens veel te lang wachtte met reddingspogingen. Ook bleek dat overlevenden die elkaars taal niet spreken letterlijk dezelfde verklaring zouden hebben afgelegd. Dat maakt de resultaten van het ‘officiële’ onderzoek naar de toedracht door de Griekse autoriteiten, die alle schuld ontkennen, uiterst dubieus.
‘De migratiestromen zijn tegenwoordig “gemengd”. Vaak valt niet direct te achterhalen waarom deze mensen zich in ons land of in Italië bevinden; er zijn veel kleine, regionale crises, vooral in Afrika ten zuiden van de Sahara, waarvan we de samenhang niet altijd begrijpen,’ vertelt Anastasios Yfantis, operationeel directeur van de Griekse tak van Médecins du Monde.
Dit alles is natuurlijk van invloed op de ‘tarieven’ van de mensensmokkelaars. Als er bijvoorbeeld veel smeergeld nodig is om de autoriteiten om te kopen, moet de wanhopige die een nieuw leven zoekt ook meer betalen. De prijs die de mensensmokkelaars vragen, hangt ook af van de manier waarop ze de migranten vervoeren: over land, over zee of door de lucht.
Een boot met honderden mensen daarentegen, kost minder per persoon, maar is ook gevaarlijker
De tarieven zijn ook afhankelijk van het aantal mensen per boot. De overtocht kan kleinschaliger zijn – en wellicht veiliger – en daardoor meer kosten. Een boot met honderden mensen daarentegen, kost minder per persoon, maar is ook gevaarlijker.
Wat er de laatste tijd echter wordt waargenomen is dat de mensensmokkel op grotere schaal plaatsvindt maar met minder boten. Dit levert de smokkelaars veel winst op, maakt dat er meer mensen hun land van herkomst verlaten en het vermindert het aantal overtochten.
Tegelijkertijd zijn de schepen die gebruikt worden van goedkoop metaal. ‘Deze metalen schepen zijn goedkoop geproduceerd en aan elkaar gelast. Ze zijn lang niet zo zeewaardig als de houten vissersboten die vroeger op de Tunesische route werden gebruikt of de motorboten waar Tunesische migranten de voorkeur aan geven,’ aldus Flavio Di Giacomo, woordvoerder van de Internationale Organisatie voor Migratie – het VN-migratieagentschap, op InfoMigrants. Di Giacomo zegt dat ‘de boten zo instabiel zijn dat als iemand tijdens de reis om welke reden dan ook beweegt of het vaartuig door de golven heen en weer wordt geschud, de hele boot kan vollopen met water en veel gemakkelijker kapseist dan de boten die in het verleden werden gebruikt.’
De tarieven veranderen voortdurend en worden volledig bepaald door de smokkelaars
‘Eén ding is zeker: op de Middellandse Zee zijn de schepen die migranten aan boord hebben steeds vaker rijp voor de schroot, en de plastic nepboten op de Egeïsche Zee, die vanuit Turkije vertrekken, worden door de mensen die ermee gevaren hebben “doodsballonnen” genoemd. Hoe het ook zij, naargelang het toezicht en de maatregelen in de landen rond de Middellandse Zee worden aangescherpt en het risico van de onderneming toeneemt, stijgt ook de prijs van de reis. Je hoort mensen zeggen dat ze 1000 euro per persoon hebben betaald en dat de prijs binnen een maand is verdubbeld of zelfs verviervoudigd. De tarieven veranderen voortdurend en worden volledig bepaald door de smokkelaars. Voordat de mensen oversteken naar hun bestemming werken ze een tijdje in het tussenland, brengen de 10.000 euro voor het gezin bijeen en gaan dan aan boord van de tot mislukken gedoemde boot, zonder zwemvest en zonder te kunnen zwemmen. Samen met hun kinderen. Het is echt hun laatste hoop,’ aldus Anastasios Yfantis.
Weinig ontmanteld
Het is opmerkelijk, zo meldt The Conversation, dat de Europese autoriteiten geregeld informatie openbaar maken over mensen die gearresteerd zijn op verdenking van mensenhandel, maar dat er weinig bekend wordt gemaakt over hoeveel van deze arrestaties daadwerkelijk tot een veroordeling leiden. Onderzoek toont aan dat de meeste pogingen om mensenhandel te bestrijden vooral leiden tot het terugdringen van kleinschalige criminele activiteiten, meestal ad hoc georganiseerd door de migranten zelf.
Voormalig Frontex-directeur Gil Arias Fernández zegt dat Europese rechtshandhavingsinstanties in 2022 maar heel weinig grote groepen smokkelaars hebben ontmanteld. Dit is deels te wijten aan logistieke problemen – de ‘grote’ smokkelaars opereren meestal vanuit buurlanden en gaan nooit zelf aan boord van de boten – maar ook aan het gebrek aan bewijsmateriaal tegen grote, transnationale, georganiseerde misdaadgroepen die betrokken zijn bij het smokkelen van irreguliere migranten.
Voor de smokkelaars lijken alle lichten op groen te staan; ze kunnen vrijwel ongestoord doorgaan met hun activiteiten
Voor de smokkelaars lijken alle lichten op groen te staan; ze kunnen vrijwel ongestoord doorgaan met hun activiteiten. ‘Smokkelaars zijn de officieuze instantie achter de hedendaagse irreguliere migratie. Zij bepalen waar en hoe mensen zich verplaatsen en hoe veilig ze zijn tijdens hun reis’, schrijft The New Humanitarian.
‘Ons inzicht in de werkwijze van mensensmokkelaars hebben we van de mensen die erin geslaagd zijn ons land te bereiken en vervolgens terecht zijn gekomen in opvang- of detentiecentra op Chios, Samos, Lesbos, enzovoort. Hoeveel brandjes er ook geblust worden, zolang mensen genoodzaakt zijn om op deze manier te reizen, zullen ze dat blijven doen. Ze zullen niet ophouden. Mensen uit Eritrea hebben ons verteld dat ze vanuit Noord-Afrika naar Europa zijn vertrokken na in detentiecentra in Egypte of Tripoli te hebben gezeten. Ze zagen dat als een fase waarvan ze wisten dat ze die zouden moeten doorlopen voordat ze de volgende stap van de gevreesde reis konden zetten,’ vertelt Anastasios Yfantis.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Italië, waar premier Giorgia Meloni onlangs de noodtoestand uitriep vanwege het hoge aantal migranten. Kunnen we een herhaling van de vluchtelingencrisis 2015-2016 verwachten?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is er aan de hand in Italië?
Nog nooit kwamen er in de eerste drie maanden van het jaar zo veel migranten aan in Italië als nu. Een indrukwekkende 31.292 personen bereikten de Italiaanse kust in het eerste kwartaal van 2023. Een stijging van 300 procent ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar en meer dan tijdens de hoogtijdagen van de Europese vluchtelingencrisis in 2015-2016.
Voornamelijk via Tunesië en Libië, en recent ook Turkije, steken migranten de Middellandse Zee over naar het Zuid-Europese land. Ten minste 492 mensen zijn gestorven voordat ze Italië bereikten volgens de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), die erop wijst dat deze cijfers in werkelijkheid veel hoger liggen, bericht Le Monde.
Die cijfers heeft de Italiaanse premier Giorgia Meloni aangegrepen om op 11 april de noodtoestand uit te roepen in Italië vanwege het hoge aantal migranten. De ‘noodtoestand voor migranten’ is de komende zes maanden van kracht en stelt de regering in staat om extra middelen vrij te maken en de uitvoerende macht speciale bevoegdheden te geven, buiten de geldende wetten om, schrijft Il Post.
‘Er komen steeds meer mensen via Tunesië. Alles wat gered kan worden, wordt tegenwoordig op zee gered. Maar honderden, zo niet duizenden, sterven zonder dat de wereld zich iets van hen aantrekt’, schrijft Marc Beise in Süddeutsche Zeitung.
‘Daarbij past dat de Italiaanse regering nu de noodtoestand heeft uitgeroepen’, vervolgt Beise. ‘Dit klinkt op het eerste gezicht dramatisch, omdat het zelden gebeurt, meestal na natuurrampen of recentelijk bij de coronapandemie. Maar het is allereerst een maatregel met een nogal administratief doel, waarbij in eerste instantie enkele miljoenen euro’s worden vrijgemaakt en de regering extra bevoegdheden krijgt voor de behandeling en verdeling van de vluchtelingen.’
‘Het aantal aankomsten blijft laag voor een land met 60 miljoen inwoners of in vergelijking met de 120.000 Oekraïners die begin 2022 in drie maanden tijd naar Italië vluchtten’, zegt Flavio Di Giacomo, IOM-woordvoerder voor het Middellandse Zeegebied, tegen Le Monde. ‘Feit blijft dat het opvangsysteem voor migranten – waarin momenteel meer dan 110.000 mensen zijn ondergebracht – niet opgewassen is tegen een hoge instroom’, vervolgt de Franse krant.
De aankomsten van migranten over zee zullen de komende weken naar verwachting toenemen nu de weersomstandigheden voor een oversteek gunstiger worden. ‘Italië heeft in 2018 toegezegd het opvangsysteem te ontmantelen en moet nu tenten opzetten in Catania [Sicilië] of Roccella Ionica [Calabrië]’, aldus Marco Bertotto, directeur van Artsen zonder Grenzen (AZG) in Italië in Le Monde. ‘We behandelen de komst van vluchtelingen nog steeds als een crisis, terwijl we weten dat de aantallen structureel zijn.’
Wat zijn de gevolgen van de noodtoestand?
Concreet betekent de noodtoestand, aldus La Repubblica, dat de regering een speciale commissaris kan benoemen ‘die verantwoordelijk is voor het vinden van extra plaatsen voor de opvang van migranten via vereenvoudigde procedures. Zo kan hij gebouwen kopen of huren om nieuwe opvangcentra te openen, maar ook boten en bussen om asielzoekers die in Lampedusa van boord zijn gegaan [waar meer dan twee derde van de mensen aankomen] overbrengen naar andere steden.’
Vanuit financieel oogpunt wordt met het uitroepen van de noodtoestand een fonds van 5 miljoen euro vrijgemaakt, een bedrag dat in de loop van de tijd zou kunnen worden verhoogd.
Echt revolutionair is dit niet, de Italiaanse media zijn dan ook niet zozeer kritisch op de concrete maatregelen die uit de noodtoestand voortvloeien, als wel op het feit dat deze maatregel meestal in een heel andere context wordt gebruikt. ‘De komst van migranten wordt behandeld als ware het een aardbeving’, schrijft het progressieve La Repubblica, verwijzend naar het feit dat de noodtoestand vaak in werking wordt gesteld na een natuurramp.
Het is niet ongebruikelijk een wet in te zetten die oorspronkelijk niet bedoeld was om langetermijnverschijnselen, zoals immigratie, aan te pakken, aldus Il Sole 24 Ore: ‘Momenteel is in Italië een twintigtal noodtoestanden van kracht, maar wat migranten betreft [afgezien van een procedure die in gang is gezet voor Oekraïense vluchtelingen], dateert het enige precedent uit 2011, toen Silvio Berlusconi een plan presenteerde voor de herverdeling van asielzoekers uit Noord-Afrika.’
De regering-Berlusconi was de laatste volledig rechtse regering die Italië leidde vóór de huidige, wat suggereert dat het uitroepen van de noodtoestand voor migranten ook een symbolische politieke waarde heeft. Dit is althans wat La Repubblica suggereert, door te stellen: ‘Waarom werd in 2016 de noodtoestand niet uitgeroepen, toen Italië een recordaantal registreerde van 181.000 migranten die aankwamen via de Middellandse Zee,?’
In die zin lijkt het uitroepen van de noodtoestand haast een mediastunt, aldus het centristische dagblad Il Riformista. ‘Als het gaat om migratie wordt, bij gebrek aan concrete ideeën, liever de noodklok geluid.’
Kortom, deze maatregel is geen wonderoplossing voor het probleem. De regering zelf beaamt dit, zoals blijkt uit de verklaringen van de minister van Burgerbescherming en Maritiem Beleid, Nello Musumeci, opgetekend door het katholieke dagblad Avvenire: ‘We moeten duidelijk zijn: dit zal het probleem niet oplossen. De oplossing is uiteindelijk afhankelijk van een interventie van de Europese Unie.’
Wat zijn de oplossingen voor de migratiecrisis in Italië?
‘Het decreet van Meloni is een signaal aan Europa dat Italië hulp nodig heeft’, schrijft ook Marc Beise van SZ. ‘De Europese Commissie gaat nu het noodplan van Italië onderzoeken. Dat is een goede zaak, want Brussel kan niet anders dan zich intensiever dan voorheen met de situatie bezighouden. Er zijn nu massale gezamenlijke inspanningen nodig om te voorkomen dat de situatie escaleert: in Brussel, in Italië, in Tunesië, waar honderdduizenden wachten om de grens over te steken, en ook in de vele andere landen waar de vluchtelingen vandaan komen. De tijd dringt.’
Italië zelf zoekt naast de noodtoestand ook voor oplossingen op het internationale toneel. Zo probeert de regering-Meloni Tunesië politiek te steunen, met name in de pogingen van het Noord-Afrikaanse land om een lening van 1,9 miljard dollar los te krijgen bij het Internationaal Monetair Fonds, dat wil dat president Kais Saied en zijn regering eerst instemmen met economische hervormingen.
De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken, Antonio Tajani, heeft op woensdag 12 april in Rome zijn Tunesische ambtgenoot, Nabil Ammar, ontmoet. In een interview met het dagblad La Repubblica van 4 april juichte de heer Ammar de steun van Rome toe en riep hij op tot meer Europese hulp om de migratiestromen onder controle te krijgen.
‘Laten we de voorwaarden scheppen voor echte ontwikkeling hier [in Tunesië] en in de landen ten zuiden van de Sahara. Laten we verder gaan dan de logica: we geven jullie geld en in ruil daarvoor stoppen jullie de illegale immigratie’, drong hij aan.
Tunesië is het belangrijkste vertrekpunt van vluchtelingen
Ten minste twintig mensen worden vermist nadat een boot die de Middellandse Zee wilde oversteken voor de kust van Tunesië is gezonken. Zeventien andere opvarenden werden door de kustwacht gered. Twee van hen zouden in kritieke toestand verkeren nadat de boot voor de kust van de Oost-Tunesische stad Sfax was gezonken. De afgelopen weken zijn tientallen mensen vermist geraakt of omgekomen bij verschillende verdrinkingsongevallen voor de Tunesische kust. Steeds meer vluchtelingen proberen vanuit het Noord-Afrikaanse land Europa per boot te bereiken, aldus Al Jazeera.
Meloni riep het IMF en andere landen op om Tunesië snel financieel bij te staan
Tunesië heeft Libië vervangen als belangrijkste vertrekpunt voor mensen die armoede en conflicten in Afrika en het Midden-Oosten ontvluchten in de hoop op een beter leven in Europa. De nationale garde van Tunesië zei vrijdag dat in de eerste drie maanden van het jaar meer dan veertienduizend vluchtelingen, voornamelijk afkomstig uit Afrika ten zuiden van de Sahara, zijn onderschept of gered terwijl ze probeerden Europa binnen te komen, vijf keer meer dan in dezelfde periode vorig jaar.
Europa kan een enorme golf vluchtelingen uit Noord-Afrika verwachten als de financiële stabiliteit in Tunesië niet wordt gewaarborgd, zei de Italiaanse premier Giorgia Meloni vrijdag. Meloni riep het Internationaal Monetair Fonds en andere landen op Tunesië snel te helpen om te voorkomen dat het land ineenstort.
De Tunesische minister van Buitenlandse Zaken, Nabil Ammar, zei vorige week dat het land financiering en materieel nodig heeft om zijn grenzen beter te beschermen. Tunesië heeft de afgelopen jaren apparatuur van Italië gekregen, maar volgens Ammar is die verouderd en ontoereikend.
Een groep van een dozijn mensen heeft zaterdag in Bangladesh twee leiders van de Rohingya-gemeenschap vermoord met messen en bijlen. De moordaanslag laat zien hoe de veiligheid in de vluchtelingenkampen, waar bijna een miljoen mensen wonen, verslechtert, schrijft Al Jazeera.
Een politieagent uit Bangladesh die belast is met de veiligheid in wat Al Jazeera omschrijft als ‘ellendige kampen’ wijt de moorden aan het Arakan Rohingya Salvation Army (ARSA), een gewapende groep die vecht in Myanmar. ‘De interne conflicten in Myanmar beïnvloeden de veiligheidssituatie in de kampen,’ aldus de agent.
Bangladesh heeft Rohingya-vluchtelingen ondergebracht in een groot aantal kampen sinds zij in 2017 op de vlucht sloegen voor het militaire optreden tegen de bevolkingsgroep in Myanmar. Het grootschalige staatsgeweld tegen de Rohingya is momenteel onderwerp van een genocideonderzoek door het hoogste VN-tribunaal. De recente moorden maken deel uit van een ‘escalatie van het geweld in de afgelopen maanden, nu bendes proberen de drugshandel te controleren en burgerlijke vluchtelingenleiders te intimideren door middel van moord en ontvoering’, aldus Al Jazeera.
Zes Syrische vluchtelingen, waaronder drie kinderen, zijn dood aangetroffen op een boot die aankwam in de Siciliaanse haven Pozzallo, meldde de VN-vluchtelingenorganisatie (UNHCR). Ondertussen werden voor de Tunesische kust nog eens zes lichamen geborgen, wat het dodental van de schipbreuk vorige week op twaalf brengt. Volgens de UNHCR maakten de doden deel uit van een groep van zesentwintig mensen die al dagen op zee waren, bericht Al Jazeera.
In de boot werden nog een vrouw en haar dochter aangetroffen. Zij werden naar een ziekenhuis op het naburige eiland Malta gevlogen. Meer dan twaalfhonderd mensen zijn dit jaar omgekomen of verdwenen toen zij probeerden de Middellandse Zee over te steken.
Ondanks het aanhoudende bloedvergieten in het oosten van hun land, keren veel Oekraïners terug naar huis, aldus de vluchtelingenorganisatie van de VN, die bijhoudt hoeveel vluchtelingen de grens zijn overgestoken. Op 16 juni bedroeg het aantal migraties vanuit Oekraïne naar de buurlanden 7,7 miljoen. Maar het aantal teruggekeerden bedraagt 2,6 miljoen, wat suggereert dat een derde van degenen die waren vertrokken, weer is teruggekeerd, aldus The Economist.
De VN denkt dat mensen terugkeren naar delen van het land waar de gevechten zijn afgenomen
De cijfers vertellen niet het hele verhaal, want soms gaat het om snelle bezoekjes om de situatie ter plaatse te beoordelen, familieleden te bezoeken of andere mensen te helpen om te vertrekken. Hulporganisatie International Rescue Committee meldt dat sommige werknemers pendelen tussen Moldavië en Odessa. Toch denkt de VN dat mensen terugkeren naar delen van het land waar de gevechten zijn afgenomen, omdat deze veilig genoeg worden geacht om in ieder geval tijdelijk te verblijven.
Amnesty International publiceerde een nieuw rapport over de onmenselijke omstandigheden van vluchtelingen en migranten aan de grens tussen Polen en Belarus, waar ernstige mensenrechtenschendingen plaatsvinden, aan beide zijden.
De Poolse krant Gazeta Wyborcza publiceerde een fragment uit het originele rapport dat op 11 april door Amnesty International is uitgebracht. Het rapport beschrijft het schrille contrast tussen de hulpvaardige manier waarop Oekraïense vluchtelingen in Polen worden opgevangen en de vijandelijkheid waarmee mensen die via Belarus het land binnenkomen, worden bejegend. Honderden vluchtelingen die via Belarus zijn gekomen, worden onder erbarmelijke omstandigheden vastgehouden of soms gewelddadig teruggedrongen. Noch in Polen, noch in Belarus krijgen ze de kans op een eerlijke asielprocedure en veilige opvang.
Vluchtelingen beschrijven sommige centra als ‘Guantánamo’
In Belarus hebben de autoriteiten veel mensen gedwongen om terug te gaan naar hun land van herkomst, zonder een eerlijk proces. Vluchtelingen en migranten die vanuit Belarus naar Polen vluchten, worden niet toegelaten. Polen negeert routinematig hun verzoek om internationale bescherming en zet velen de grens over naar Belarus. Prikkeldraadomheiningen en zelfs militaire versterking moeten de grens bewaken. Daarmee schendt Polen op flagrante wijze de internationale regelgeving en de EU-wetgeving, aldus Amnesty International.
Mensen die er toch in slagen om Polen binnen te komen, worden vaak vastgehouden in gesloten centra, zonder juridische of medische bijstand en in troosteloze omstandigheden. Zij beschrijven sommige centra als ‘Guantánamo’, waar de trauma’s die deze mensen in hun thuisland opliepen, nog erger worden.
Amnesty International zegt dat de Poolse regering onmiddellijk moet stoppen met illegale pushbacks of detentie, en iedereen die op de vlucht is voor gevaar, bescherming en eerlijke procedures moet bieden.
Sinds Rusland Oekraïne is binnengevallen, zijn al meer dan 3 miljoen mensen naar het buitenland gevlucht. Hoe veel vluchtelingen vangen de verschillende landen op en hoe is de opvang daar geregeld? Een infographic.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
