De Britse wetenschapsjournalist Ananyo Bhattacharya schreef een biografie over John van Neumann, een ongeëvenaard wetenschappelijk genie. Hij stond aan de basis van tal van technologische ontwikkeling, zoals de commerciële computer – en de atoombom.
De in Hongarije geboren en opgegroeide John von Neumann (1903-1957) geldt als een ongeëvenaard wetenschappelijk genie. Of het nu ging om de grondslagen van de wiskunde, kwantumtheorie, ballistiek, digitale computers of speltheorie, Von Neumann wist er alles van en kon het nog helder uitleggen ook. Volgens collega-wetenschappers beschikte hij dan ook over de snelste hersenen ter wereld. Aan hem wordt ook het basisontwerp van de hedendaagse commerciële computer toegeschreven. Halverwege de vorige eeuw was Von Neumann bovendien nauw betrokken bij de ontwikkeling van de atoombom in de VS.
De Britse wetenschapsjournalist Ananyo Bhattacharya publiceerde vorig jaar het boek The Man from the Future over Von Neumann. Verwacht geen biografie in letterlijke zin, de beschrijving van iemands levensloop, waarschuwt Ulf von Rauchhaupt in Frankfurter Allgemeine Zeitung. Bhattacharya concentreert zich in het boek ‘vrijwel uitsluitend op zijn wetenschappelijke werk, ook al zou je daar minstens een half dozijn wetenschappers op Nobelprijsniveau voor nodig hebben’. Von Rauchhaupt snapt dat het voor de auteur onbegonnen werk is om Von Neumanns werk een plaats te geven in de wetenschapsgeschiedenis. Geen enkele gespecialiseerde historicus is daartoe in staat, omdat die minstens vijf disciplines zou moeten beheersen. ‘Tenzij Von Neumann er zelf mee aan de slag zou gaan…’
‘Bhattacharya houdt het op een complex en fascinerend karakter, maar juist daar had ik meer over willen lezen’
In The New Republic constateert Samanth Subramanian dat Bhattacharya meer als cartograaf dan als biograaf te werk is gegaan. ‘Daardoor is de held van het verhaal soms pagina’s lang afwezig, terwijl de auteur een rijke intellectuele staalkaart van zijn ideeën, theorieën en denkwijzen presenteert en die met elkaar in verband brengt.’ Zo wordt volgens Subramanian duidelijk hoe Von Neumann zijn toekomst en ons heden heeft ontworpen: ‘Kijk goed om je heen en je ziet overal zijn vingerafdrukken.’
Criticus Jennifer Szalai van The New York Times is weliswaar onder de indruk van Bhattacharya’s boek, maar heeft na het lezen toch wat ambivalente gevoelens. Zo komt Von Neumann enerzijds op haar over als een Amerikaanse havik die een preventieve aanval op Rusland voorstelde, terwijl hij anderzijds als Centraal-Europeaan de theorie aanhing dat de mens altijd geneigd is samen te werken om te overleven: ‘Bhattacharya houdt het op een complex en fascinerend karakter, maar juist daar had ik meer over willen lezen.’
Stephen Budiansky is op voorhand sceptisch over populaire uiteenzettingen van de kwantumtheorie, maar geeft zich gewonnen na het lezen van The Man from the Future, schrijft hij in The Wall Street Journal: ‘In kristalhelder proza geeft Bhattacharya de essentie van mathematische en natuurkundige stellingen weer. Het is een ware krachttoer dat het boek ook nog eens leest als een trein.’
The Man from the Future van Ananyo Bhattacharya verscheen op 16 september in de Nederlandse vertaling van Hans van den Berg als De man uit de toekomst: het visionaire leven van John von Neumann bij Atlas Contact.
Schrap ‘no regrets’ uit je vocabulaire, is het advies in De kracht van spijt; een biografie van Hegel & Meer tips in deze Top-5 non-fictie, aangeraden door 360 en Athenaeum Boekhandel.
De kracht van spijt – Daniel H. Pink
Schrap ‘no regrets’ uit je vocabulaire, is het advies in De kracht van spijt. Spijt is het ondergeschoven kindje van onze emoties. We doen er alles aan om spijt te voorkomen en als we het dan tóch hebben, praten we er liever niet over. Terwijl we beter presteren als we onvolkomenheden onder ogen zien.
Semco-stijl – Ricardo Semler
Semler laat zien hoe werk anders georganiseerd kan worden, via een methode die menselijker is, meer uitgaat van vertrouwen maar die ook productiever, enerverender en in alle opzichten verrijkend is.
Hegel: een biografie – Jürgen Kaube
250 jaar na zijn geboorte laat Jürgen Kaube zien hoe deze titaan van de wijsbegeerte zijn tijd in gedachten wilde vangen. Hoe verhoud je je tot een heden waarin alles lijkt te veranderen? Hegels antwoord op deze vraag was een complex filosofisch systeem dat alles samenbracht.
Marie Curie en haar dochters – Claudine Monteil
Marie Curie werd geboren in Polen, zorgde daar voor haar zieke moeder en reisde als armlastige jonge vrouw naar Parijs, waar ze werd toegelaten tot de universiteit. Ze veroorzaakte er een revolutie in de geneeskunde en het onderzoek naar radioactiviteit.
De Romanovs na de val – Helen Rappaport
Jarenlang genoten Russische aristocraten van al het moois dat het Parijs van de belle époque te bieden had. Het was dé plek voor artistieke en extravagante uitspattingen, zoals het Russisch ballet van Djaghilev, met kostuums van Léon Bakst. Maar aan dit genot zat ook een schaduwzijde.
Met zijn debuutroman schreef de Amerikaanse auteur William Brewer een inzichtelijk verhaal over geestesziekte en creativiteit. In The Red Arrow verliest de hoofdpersoon – een ghostwriter – het vermogen om realiteit van fictie te onderscheiden.
Een drieëndertigjarige naamloze auteur in de VS zit compleet aan de grond, nadat het schrijven van zijn romandebuut is mislukt. Het voorschot van de uitgever is op, zijn relatie staat op springen en een zware depressie dient zich aan. Dan krijgt hij de opdracht om als ghostwriter de memoires van een beroemde Italiaanse natuurkundige te schrijven. Volgende probleem: deze man blijkt van de aardbodem verdwenen. Daarop reist de hoofdpersoon door Italië, waar hij opvallend vaak wordt geconfronteerd met situaties en personages uit de boeken die hij leest.
Dat is het gegeven van The Red Arrow, de debuutroman van de Amerikaanse auteur William Brewer (33). Kevin Canfield van The San Francisco Chroniclevat het samen als een verhaal over een ‘verwarde man wiens leven door intensieve leesexperimenten op zijn kop wordt gezet’. Volgens Canfield is The Red Arrow een ‘pedant maar ook spiritueel en inventief boek, waarin verstandige dingen worden gezegd over geestesziekte, perceptie van de realiteit, creativiteit en psychedelische drugs. De manier waarop een depressie wordt beschreven is hartverscheurend.’
‘Stiekem schrijft hij zinnen van ruim een pagina, en het knappe is dat je dat als lezer niet in de gaten hebt’
Jonathan Russell Clarke schrijft in Los Angeles Times dat er nog nooit zo ‘accuraat en inzichtelijk over depressie is geschreven. Vooral omdat duidelijk wordt dat de hoofdpersoon een relatie met zijn depressie heeft’. Aan het soms ‘exquise taalgebruik’ proeft Clarke dat Brewer oorspronkelijk een dichter is: ‘Maar als verteller is hij op zijn best. Stiekem schrijft hij zinnen van ruim een pagina, en het knappe is dat je dat als lezer niet in de gaten hebt.’
‘Een cerebrale, ietwat warrig geschreven roman’, concludeert de recensent van Publishers Weekly. ‘De pogingen van de schrijver om zijn gedachten te ordenen doen denken aan de elliptische monologen uit de serie True Detective. Die bleken uiteindelijk ook niet te werken.’ Bradley Babendir van The Boston Globe is daar juist wel van onder de indruk: ‘Brewer gaat op zoek naar het dunne lijntje tussen wat de hoofdpersoon zelf meemaakt en zijn leeservaringen. Om erachter te komen dat geen enkele zintuiglijke ervaring nog origineel kan zijn.’
The Red Arrow van William Brewer, door René Kurpershoek vertaald als De rode pijl, is op 25 mei verschenen bij uitgeverij Spectrum.
In haar nieuwe boek breekt Martha C. Nussbaum een lans voor het kosmopolitisme; De Perzen biedt een adembenemend verhaal over macht, aanzien en verval & Meer tips in deze Top-5 non-fictie, aangeraden door 360 en Athenaeum Boekhandel.
Levenslessen van iemand die (waarschijnlijk) eerder doodgaat dan jij – Margareta Magnusson
In Levenslessen van iemand die (waarschijnlijk) eerder doodgaat dan jij vertelt Magnusson, zelf de tachtig ruim voorbij, speels en lichtvoetig hoe we in alle opzichten opgeruimd en levenslustig héél oud kunnen worden.
De kosmopolitische traditie – Martha C. Nussbaum
Dat mensen als gelijken én als wezens van onschatbare waarde moeten worden behandeld, heeft in de moderne westerse politieke verbeelding veel goeds opgeleverd. Nussbaum breidt deze gedachte uit en spoort ons aan te kijken naar wat we gemeenschappelijk hebben.
Boedapest: Tussen Oost en West – Victor Sebestyen
In dit boek vertelt de Hongaars-Britse historicus Victor Sebestyen het verhaal van deze tumultueuze, vaak verdeelde, maar altijd fascinerende stad. Hij voert ons mee naar de gebeurtenissen die Boedapest en zijn inwoners hebben gevormd.
De Perzen – Lloyd Llewellyn-Jones
Een adembenemend verhaal over macht, aanzien en verval, voor het eerst verteld door de ogen van de Perzen zelf. De schrijver werpt een nieuwe blik op de koningen Cyrus de Grote, Xerxes, Darius en hun erfgenamen, een van de grote disfunctionele families uit de wereldgeschiedenis.
Perfect: de handleiding – Michael Schur
Schur neemt de lezer mee op een reis die 2500 jaar aan ethiek beslaat, en hij beschrijft wat grote denkers hebben gezegd over moraliteit, fatsoen en ethisch handelen. Wat ze bedoelen, hoe je erom kunt lachen, hoe je het kunt toepassen en hoe je je leven zou moeten leven als je een goed mens wilt zijn.
Waarom zitten er overal ter wereld toch zoveel tirannen, dictators en corrupte figuren aan de knoppen? Dat zocht de Britse politicoloog Brian Klaas uit. Voor zijn boek Corruptible reisde hij de wereld rond om te onderzoeken waarom macht corrumpeert.
Tien jaar lang onderzocht de Britse politicoloog Brian Klaas verschillende machtsvormen om antwoord te krijgen op de vraag waarom er toch zoveel tirannen, dictators en corrupte figuren aan de knoppen zitten. Hoe komen deze leiders aan de macht, waarom laat de omgeving dit gebeuren en wat valt er tegen te beginnen? Voor zijn boek Corruptible reisde Klaas de wereld rond om staatshoofden en CEO’s maar ook de autoritaire directeur van een woningbouwvereniging of een kannibalistische stammenleider te doorgronden.
‘Als er iets duidelijk wordt in dit boek is het dat onze wereld vol zit met systemen die corrupte figuren aantrekken en aanmoedigen’, concludeert Brian Tanguay in California Review of Books.
Criticus Jason Pack van nieuwssite Insidearabia.comnoemt het onderzoek van Klaas van grote waarde voor de nadere bestudering van de machtssystemen in het Midden-Oosten, waar het nogal eens ontbreekt aan controle over de macht. Klaas illustreert dat volgens Pack ‘glashelder’ met de werkwijze van de Belgische koning Leopold II. Die hanteerde in eigen land een transparante en liberale regeerstijl, maar manifesteerde zich in Congo als ongekend wrede heerser. ‘Waar dat verschil vandaan kwam? In België had hij met toezicht en regelgeving te maken; in de kolonie waren die geheel en al afwezig.’
‘Een onderhoudend geschreven gids langs duistere zielen van machthebbers’
In Corruptible laat Klaas ook zien dat het vanaf de zijlijn gemakkelijk is om te oordelen, schrijft Colin Freeman in The Telegraph. Zo liet de Thaise ex-premier Abhisit Vejjajiva tijdens straatprotesten 87 burgers doodschieten: ‘Maar wat zouden wij in zijn plaats gedaan hebben in de wetenschap dat we de verantwoordelijkheid dragen voor de levens van honderdduizenden gelijkgestemden?’ Freeman noemt het boek van Klaas een ‘onderhoudend geschreven gids langs duistere zielen van machthebbers’, maar denkt niet we nu een handleiding hebben om ‘de Poetins van deze wereld het hoofd te bieden’.
In The Washington Post vindt Rachel Kleinfeld dat het betoog van Klaas verontrustender was geweest als hij het niet zo geestdriftig had opgeschreven. ‘Omdat hij de lezer vooral ook wil vermaken, verlies je haast uit het oog hoe goed narcistische psychopaten in staat zijn hun charisma in te zetten en zo de boel te manipuleren en te intimideren.’
Corruptible van Brian Klaas, vertaald door Irene Paridaans als Macht, verscheen begin maart bij uitgeverij Nieuw Amsterdam.
Om jonge Iraniërs te laten lezen over de Holocaust, en om antisemitische desinformatie tegen te gaan, zorgde filmmaker en journalist Maziar Bahari voor een Perzische vertaling van Het dagboek van Anne Frank. In stripvorm.
De Iraans-Canadese journalist, filmmaker en activist Maziar Bahari zette zich al langer in om zijn landgenoten bewust te maken van wat er tijdens de Holocaust was gebeurd. Iraniërs die na de [islamitische] revolutie zijn geboren, hebben een verkeerde voorstelling van zaken; ze krijgen verkeerde, antisemitische informatie, zei hij tegen het Israëlische dagblad Haaretz. ‘Dat is alles wat ze horen.’
Om tegenwicht aan die desinformatie te bieden werkte Bahari mee aan het Sarardi Project dat – samen met het U.S. Holocaust Memorial Museum – de Perzische vertaling van Anne Franks dagboek in stripvorm presenteerde op de Internationale Herdenkingsdag, afgelopen 27 januari.
Het project is in het leven geroepen om Iran bewust te maken van de Holocaust, door artikelen en video’s te verspreiden over de grotendeels onbekende rol van Iran als toevluchtsoord voor joden die in de Tweede Wereldoorlog voor de nazi’s waren gevlucht. Abdol Hossein Sarardi was een Iraanse diplomaat, die tijdens de Duitse bezetting van Frankrijk consul in Parijs was. Ook wel bekend als de Schindler van Iran, omdat hij duizenden Joden aan een paspoort hielp.
Holocausteducatie
Volgens Bahari is een ‘Holocausteducatie’ broodnodig: ‘De ontkenning van de Holocaust moet worden tegengegaan en we moeten weerwoord bieden aan de antisemitische retoriek van de Iraanse regering.’ Zijn eerste film, The Voyage of the Saint Louis (1995), ging over het schip met joodse vluchtelingen dat in mei 1939 de toegang tot Cuba en de VS werd ontzegd en dat moest terugkeren naar Europa. Meer dan een kwart van de passagiers zou uiteindelijk omkomen. Vanaf 1988, toen Bahari naar Canada emigreerde, heeft de Holocaust hem niet meer losgelaten. Hij leerde dat ook in zijn adoptieland joden waren vervolgd: er waren quota voor joden op universiteiten en de meeste joodse vluchtelingen werden in Canada geweigerd.
Een historicus die als adviseur bij het project betrokken was, vertelde dat kinderen in Iran op de lagere school wel les krijgen over de Tweede Wereldoorlog, inclusief het naziregime, Hitler en de overwinning van de geallieerden, maar dat er met geen woord wordt gerept over joden. De Holocaust komt in het onderwijsmateriaal niet voor.
Veel Iraniërs hebben er geen idee dat er destijds duizenden Joden naar Iran zijn gevlucht
Het is belangrijk, benadrukt Bahari in al zijn werk, dat er kennis is van wat de Holocaust inhield. Veel Iraniërs hebben er geen idee van, ook niet dat er destijds duizenden joden naar Iran zijn gevlucht. Door wat hij zelf leerde over de genocide kon hij de tragedies in eigen land beter begrijpen, vooral sinds de islamitische revolutie en de machtsovername door Khomeini in 1979. ‘Dat wil ik doorgeven.’
Bahari, ook een van de oprichters van het journalistieke platform IranWire, was dus de aangewezen persoon om te betrekken bij het Sarardi Project, schreef het dagblad Haaretz. Tot nog toe was de Holocaust niet eerder toegankelijk en interessant gemaakt voor jonge Iraniërs in Iran en de diaspora. De graphic novel van het dagboek van Anne Frank in het Perzisch veranderde de zaak. Het probleem is volgens Bahari dat de meeste Iraniërs, zelfs als ze Engels lezen, het moeilijk vinden om complexe kwesties zoals de Holocaust te begrijpen. In hun eigen taal, het Farsi of Perzisch, is dat veel makkelijker.
Diplomaat Hossein Sardari, de naamgever van het project, verloor zijn pensioen en al zijn bezittingen aan de ayatollahs. Hij stierf in 1981 in armoede in Londen, waar hij na zijn pensionering was gaan wonen.
Ondanks een tegenvallende decembermaand door omikron, was 2021 ‘weer een jaar van solide groei’ voor de Amerikaanse boekhandelsketen Barnes & Noble, aldus CEO James Daunt in Publishers Weekly. Daunt nam de zieltogende keten in september 2019 over met financiële steun van Elliott Advisors. De omzet lag in de eerste acht maanden van 2021 5 procent tot 6 procent boven het niveau van 2019, aldus Daunt, en ook november was erg sterk, totdat de coronacijfers weer opliepen.
Volgens Daunt wordt de algehele omzetstijging in zijn branche aangewakkerd door de impact van TikTok-onderdeel BookTok, waarmee lezers boeken en literatuur aanprijzen. Het onderdeel is vooral gericht op jeugdliteratuur, fantasy en romantische literatuur. Het succes van BookTok om jonge mensen voor boeken te interesseren, past in een trend die Daunt zegt al langer waar te nemen: tieners en jongvolwassenen zijn het belangrijkst voor de boekverkoop. ‘Ik verdien geen geld aan ouderen, ik verdien geld aan jonge mensen’, aldus Daunt.
Honden kunnen kanker, Parkinson, malaria en andere aandoeningen ruiken die veranderingen in de lichaamsgeur veroorzaken. Ze kunnen zelfs corona ruiken. Het zou enorme gevolgen voor de volksgezondheid hebben om dat vermogen van honden in een draagbare, toegankelijke vorm te hebben zodat ziekten in een vroeg stadium kunnen worden gesignaleerd, aldus Vox. Een smartphone kan al horen, zien en voelen, maar nog niet ruiken.
Het zal niet lang duren voordat het zover is, denkt Andreas Mershin, onderzoeker en uitvinder aan het MIT. ‘Ik denk dat het nog ongeveer vijf jaar zal duren om geurdetectie in een telefoon te krijgen. In miljoenen telefoons.’ De privacy-implicaties zijn niet gering, maar het voordeel lijkt duidelijk: een robotneus in zakformaat kan immers levensreddend zijn. ‘Ieder van ons kan een moedervlek hebben die kwaadaardig wordt,’ zegt Mershin. ‘Als je zes maanden wacht, wordt dat soms een doodvonnis.’ Maar met een telefoon die een geurverandering waarneemt, word je mogelijk eerder gewaarschuwd.
In de Zuidspaanse provincie Almeria, ook wel de moestuin van Europa genoemd, wordt behalve veel groente en fruit elk jaar ook zo’n 30.000 ton plastic afval geproduceerd. In The Greenhouse Series II brengt de Duitse fotograaf Tom Hegen dit door landbouw overspoelde landschap, dat zich uitstrekt over 360 vierkante kilometer ruig, bergachtig terrein, in beeld als een abstracte landkaart. De meestal zelfgebouwde kassen bestaan bijna volledig uit een soort folie dat wordt achtergelaten zodra het niet meer bruikbaar is. De kleine plastic deeltjes komen uiteindelijk in de zee terecht, dus in de vis en uiteindelijk bij de consument.
Recent onderzoek keek naar verschillen tussen mannen en vrouwen die hun eigen intelligentie of IQ moesten schatten. Het blijkt dat eerst het biologische en daarna het psychologische geslacht het sterkst de overschatting van IQ voorspellen, aldus The Conversation. Oftewel: geboren zijn als man of sterke mannelijke eigenschappen hebben (zowel mannen als vrouwen) vergroot de kans op een opgeblazen intellectueel zelfbeeld. Over het algemeen denken mannen dat ze beduidend slimmer zijn, terwijl vrouwen zichzelf veel bescheidener inschatten.
Dit effect wordt wel het probleem van de mannelijke hybris en de vrouwelijke nederigheid genoemd. Voor onderwijspsychologen is dit onderzoek belangrijk omdat het iets zegt over bijvoorbeeld vakkenkeuze op school: als je denkt dat je iets niet kunt, doe je het niet. De onderzoekers denken dat de uitkomsten voor een deel ook de genderloonkloof kunnen verklaren.
Bibliotheek voor verboden boeken
In de bibliotheek van het afgelegen, honderd inwoners tellende Matinicus Isle, 35 kilometer voor de kust van Maine, zijn alle boeken welkom, maar de bibliotheek heeft een speciale voorkeur voor boeken die elders in het land verboden zijn. Zo kwam bewoner Eva Murray onlangs terug van het vasteland met onder meer And Tango Makes Three, het verhaal van twee mannelijke pinguïns die samen een kuiken grootbrengen. Volgens de American Library Association is dat een van de meest verboden boeken in de VS. ‘We kopen verboden boeken om publiekelijk weerstand te bieden tegen de drang om boeken te verbieden,’ zegt vrijwilliger Murray in gesprek met Bangor Daily News. Het past bij Matinicus, waar tolerantie voor leven en laten leven en waardering voor verschillen essentieel is. ‘Wij zijn in de bevoorrechte positie om te zeggen: we verbieden geen boeken.’
Verbod mobiele telefoon zorgt voor achterstand meisjes in India
In conservatieve delen op het platteland van India is het taboe voor meisjes om mobiele telefoons te gebruiken, uit angst dat ze online mogelijk jongens zullen ontmoeten of gecorrumpeerd zullen worden door online-invloeden, aldus NPR. Jongens met een smartphone worden daarentegen gezien als vooruitstrevend en slim. Dit zegt Shabnam Aziz, hoofd gendergelijkheid en inclusiviteit bij Educate Girls, een non-profitorganisatie voor meisjesonderwijs die in meer dan 20.000 dorpen in India werkt. Een UNICEF-rapport van vorig jaar bevestigt dat meisjes van 15 tot 19 jaar in de voorafgaande twaalf maanden minder vaak een mobiele telefoon bezaten dan jongens van hun leeftijd en minder vaak internet gebruikten. Dat was vooral het geval in Zuid-Azië, inclusief India. Daardoor was het voor meisjes tijdens de pandemie bijzonder moeilijk om over te stappen naar online-onderwijs, zeggen experts en activisten.
Het gebrek aan toegang tot mobiele telefoons brengt hoge kosten met zich mee voor meisjes: het kan wezenlijk hun toekomst beïnvloeden, zegt econoom Mitali Nikore. Haar denktank Nikore Associates bestudeert de genderbarrières waarmee meisjes worden geconfronteerd als het gaat om technologie. Zonder telefoon hebben meisjes veel moeilijker toegang tot online-inhoud, nodig om in de toekomst een baan te vinden. ‘Ze kunnen niet op kantoor werken zonder kennis van Word of Excel. Ze kunnen geen ondernemer worden als ze niet weten hoe ze betaalapps moeten gebruiken. En voor digitale marketing moet je sociale media kunnen gebruiken,’ aldus Nikore.
Belarus pakt Wikipedia-redacteur op
Half maart werd Mark Bernstein uit Minsk gearresteerd door Belarussische troepen. Hij zou zijn gearresteerd voor ‘het verspreiden van valse anti-Russische informatie’, meldt Haaretz. Bernstein, die werkt onder de gebruikersnaam Pessimist2006, is een van de meest prominente en productieve redacteuren van het Russische Wikipedia. Zijn artikelen worden door het Kremlin gezien als kritisch ten aanzien van de Russische president Vladimir Poetin.
Toen de eerste Russische troepen de grens met Oekraïne overstaken, startten vrijwilligers in Rusland een Russischtalig Wikipedia-lemma over de ‘Russisch-Oekraïense oorlog’ van 2022. Dat is sindsdien omgedoopt tot ‘Russische invasie van Oekraïne’ en werd al miljoenen keren gelezen. Bernstein had er verschillende artikelen over de invasie voor geredigeerd.
Wikimedia Foundation (WMF), een in de VS gevestigde non-profitorganisatie die toezicht houdt op verschillende ‘wiki’-projecten waaronder Wikipedia’s in verschillende talen, ontving onlangs een brief met het verzoek sommige artikelen over de invasie te verwijderen. Afzender: het Russische bureau dat de facto de autoriteit is op het gebied van internetcensuur. WMF, die zich nooit bemoeit met de inhoud van de open encyclopedie, weigerde dat. In een verklaring aan de San Francisco Examiner gaf Maryana Iskander, CEO van WMF, daar een verklaring voor: ‘In een tijd waarin kennis en informatie steeds meer gepolitiseerd worden, is het belangrijker dan ooit om de betrouwbaarheid van de informatie op Wikipedia te handhaven.’
De arrestatie van Mark Bernstein is de meest recente en expliciete poging van het Kremlin om de online-encyclopedie, die wordt gemaakt door vrijwilligers in de hele wereld, te ondermijnen. Moskou verzet zich al langer tegen Wikipedia. In het kader van een breder optreden tegen onafhankelijke media dreigde Poetin eerder al de toegang tot Wikipedia te blokkeren. Drie jaar geleden suggereerde hij plannen te hebben voor een Grote Russische Encyclopedie online die, anders dan Wikipedia, ‘betrouwbare’ informatie zou bevatten.
Traumagevallen presenteert vier wereldberoemde casusbeschrijvingen van Sigmund Freud; Historicus Jacob Field biedt een fascinerende nieuwe kijk op de geschiedenis van onze planeet aan de hand van vijftig dieren & Meer tips in deze Top-5 non-fictie, aangeraden door 360 en Athenaeum Boekhandel.
De metamorfose van de wereld – Jürgen Osterhammel
Een nieuw licht op de negentiende eeuw, de eeuw die korte metten maakte met eeuwen van stilstand en die, ten goede én ten kwade, de fundamenten legde voor onze hedendaagse wereld – de eeuw die de loop van de geschiedenis een geheel nieuwe wending gaf.
Een kleine wereldgeschiedenis in 50 dieren – Jacob F. Field
In dit boek biedt historicus Jacob Field een fascinerende nieuwe kijk op de geschiedenis van onze planeet: van de dinosauriërs tot het eerste gekloonde zoogdier, het schaap Dolly, verteld aan de hand van vijftig dieren uit alle uithoeken van het dierenrijk.
Traumagevallen – Sigmund Freud
Traumagevallen presenteert vier wereldberoemde casusbeschrijvingen van Sigmund Freud: ‘Katharina’ (1895), ‘Dora’ (1905), ‘De wolvenman’ (1918) en ‘De man Mozes’ (1939). Deze gevalsstudies en klinische teksten behoren tot de literaire hoogtepunten van de twintigste eeuw.
Hongerige geesten – Gabor Maté
Gabor Maté laat zien dat we allemaal op zoek zijn naar verdoving (en verlossing). Zijn boodschap: aan iedere vorm van verslaving ligt trauma ten grondslag. Hij pleit ervoor dat we de keten stopzetten door ons trauma te helen, in plaats van verslaving te bestrijden met een ‘war on drugs’.
Over het kolonialisme – Aimé Césaire
Vurig manifest van meer dan een halve eeuw geleden, over de brute impact van het kolonialisme op zowel de gekoloniseerde als de kolonisator zelf. Césaire legt de tegenstellingen bloot in het westerse gedachtengoed over vooruitgang en beschaving en bepleit de Afrikaanse waarden, identiteit en cultuur.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.
De waarheid over de adolescente vrouw
‘Een mix van horror, survivaldrama en psychologische thriller’
SERIE | Toen er vier jaar geleden sprake was van een vrouwelijke versie van William Goldings Lord of the Flies, de klassieker uit 1954 over een groep jongens van een privéschool die op een onbewoond eiland belandt, stond producent en scenarioschrijver Ashley Lyle versteld van de reacties. Deze hadden veelal betrekking op de vermeende ongeloofwaardigheid van het idee dat meisjes tot barbaarsheid konden vervallen. ‘Wat gaan ze doen? Samenwerken tot ze erbij neervallen?’ luidde bijvoorbeeld een van de commentaren. Lyle zag in dat deze reageerder net als vele anderen geen idee had wat tienermeisjes doormaken, terwijl die periode in haar eigen leven – en dat van veel andere vrouwen – op veel vlakken bepalend was geweest.
Zo kwam ze op het idee van de dramaserie Yellowjackets, dat ze samen met haar man Bart Nickerson en producer Jonathan Lisco maakte. Het verhaal speelt zich af in 1996 en het heden, en gaat over een damesvoetbalteam dat in een vliegtuig op weg is naar een kampioenschap, maar onderweg neerstort. Het deel van het verhaal dat zich afspeelt in 2021 (met Juliette Lewis en Christina Ricci) volgt overlevenden van de crash die de veertig naderen en achtervolgd worden door hun verleden.
‘Een waanzinnige psychologische thriller, die het thema van een volledig vrouwelijke samenleving onderzoekt‘
The New York Timesnoemt het resultaat onder meer ‘een waanzinnige psychologische thriller, die het thema van een volledig vrouwelijke samenleving onderzoekt. Hoewel ze een alternatief bieden voor patriarchale machtsstructuren, zijn de personages in deze serie niet immuun voor conflict en verdeeldheid.’ Volgens het New Yorkse dagblad gelooft niemand na het zien ervan dat vrouwen zachter, genereuzer en beheerster zijn dan mannen.
The Atlantic ziet in de vliegtuigcrash een metafoor voor ‘de ramp van het opgroeien’: ‘In een mengeling van hormonen, bloed en bijtende klucht legt de serie vast hoe meedogenloos en absurd de adolescentie van een jonge vrouw kan zijn.’ The Timesspreekt van een genre-mash-up van survivaldrama, highschoolfilm en horror, met een vleugje Blair Witch Project, ‘wat er veel beter uitziet dan het op papier klinkt’. Voguenoemt de serie al even beangstigend als onmisbaar, en prijst het feit dat adolescentie serieus wordt genomen zonder in stereotypen te vervallen. ‘Er komen maar weinig naakte lichamen en oppervlakkige gesprekken in voor’, meent ook NYT. ‘Al hebben de meisjes wel een eetstoornis: ze verslinden elkaar.’
Wiredprobeert te verklaren hoe Yellowjacket als snel ‘een cultureel fenomeen’ is geworden: ‘Zeldzaam goede recensies, zeer goede mond-tot-mondreclame en omikron.’ Daarnaast zou het plot vol symbolen, aanwijzingen en knipogen zitten waar internetgebruikers, die graag verdwalen in hypothesen, van smullen, zodat ze alles op sociale media bediscussiëren. Tot slot noemt het maandblad de nostalgie naar de jaren negentig, toen nog geen enkele tiener een smartphone had.
Yellowjackets is te zien op Canal Plus. Serie 2 is in de maak.
Door Laura Weeda
Gedurfd nieuw album van Rosalía
Flamenco omgesmeed tot pop en reggaeton
MUZIEK | ‘Toen Rosalía in 2018 haar album El mal querer uitbracht, een barok meesterwerk verankerd in plechtige flamencotradities verrijkt met gladde pop, barstte de wereld van de Spaanse artiest open en leek alles tegelijk op haar af te komen’, schrijft Rolling Stone. Er volgde eindeloze lof: ze was een creatief genie. Ze was een held van de avant-garde. Ze had de flamenco gered. De kritiek was al even intens: ze maakte geen authentieke flamenco. Ze was niet origineel. Ze was te commercieel. Ze gebruikte bovendien invloeden van culturen die niet de hare waren.
Met Motomami, dat in maart verscheen, laat de 29-jarige artiest zien dat ze alles geoorloofd vindt wat haar door inspiratie wordt ingegeven. Ze begon als flamencozangeres, en op dit album zijn de invloeden van flamenco en pop bovendien vermengd met reggaeton. ‘AlsBeyoncé of Rihanna zich soul en blues mogen toe-eigenen om pop te maken, waarom zou ik dan niet hetzelfde mogen doen met flamenco?’ citeert El País Semanalde muzikant. Het weekblad spreekt van een ambitieuze verzameling composities die Rosalía’s reis van de afgelopen drie jaar, waarin ze deels in de VS verbleef, beschrijven. ‘Omdat ik constant in ontwikkeling ben, evolueert mijn muziek met mij mee. Ik word blootgesteld aan de invloeden van vrienden uit Puerto Rico, de Dominicaanse Republiek, de Verenigde Staten… Dat juich ik toe.’
Maar volgens muziekcriticus Diego A. Manrique brengt deze houding ook een artistiek risico met zich mee: ‘Met El mal querer liep Rosalía voorop: ze leek op niemand. Met Motomami maakt ze deel uit van een Caribische trend en is haar originaliteit verwaterd’, schreef hij in El País. Ook Rolling Stone wijst op de mogelijke keerzijde van Rosalía’s neiging haar instincten en impulsen te volgen, waar ze haar ook naartoe leiden. ‘Motomami is vaak meer geïnteresseerd in het afbreken van muren dan in de gevolgen daarvan. Daaruit spreekt moed, maar de vrijheid die Rosalía voelt om iets te doen betekent niet altijd dat ze het ook daadwerkelijk moet doen.’
Door Laura Weeda
De onweerstaanbare aantrekkingskracht van de macht
Parade van duistere en corrupte zielen
LITERATUUR | Tien jaar lang onderzocht de Britse politicoloog Brian Klaas verschillende machtsvormen om antwoord te krijgen op de vraag waarom er toch zoveel tirannen, dictators en corrupte figuren aan de knoppen zitten. Hoe komen deze leiders aan de macht, waarom laat de omgeving dit gebeuren en wat valt er tegen te beginnen? Voor zijn boek Corruptible reisde Klaas de wereld rond om staatshoofden en CEO’s maar ook de autoritaire directeur van een woningbouwvereniging of een kannibalistische stammenleider te doorgronden.
‘Als er iets duidelijk wordt in dit boek is het dat onze wereld vol zit met systemen die corrupte figuren aantrekken en aanmoedigen’, concludeert Brian Tanguay in California Review of Books.
Criticus Jason Pack van nieuwssite Insidearabia.comnoemt het onderzoek van Klaas van grote waarde voor de nadere bestudering van de machtssystemen in het Midden-Oosten, waar het nogal eens ontbreekt aan controle over de macht. Klaas illustreert dat volgens Pack ‘glashelder’ met de werkwijze van de Belgische koning Leopold II. Die hanteerde in eigen land een transparante en liberale regeerstijl, maar manifesteerde zich in Congo als ongekend wrede heerser. ‘Waar dat verschil vandaan kwam? In België had hij met toezicht en regelgeving te maken; in de kolonie waren die geheel en al afwezig.’
In Corruptible laat Klaas ook zien dat het vanaf de zijlijn gemakkelijk is om te oordelen, schrijft Colin Freeman in de Telegraph. Zo liet de Thaise ex-premier Abhisit Vejjajiva tijdens straatprotesten 87 burgers doodschieten: ‘Maar wat zouden wij in zijn plaats gedaan hebben in de wetenschap dat we de verantwoordelijkheid dragen voor de levens van honderdduizenden gelijkgestemden?’ Freeman noemt het boek van Klaas een ‘onderhoudend geschreven gids langs duistere zielen van machthebbers’, maar denkt niet we nu een handleiding hebben om ‘de Putins van deze wereld het hoofd te bieden’.
In The Washington Post vindt Rachel Kleinfeld dat het betoog van Klaas verontrustender was geweest als hij het niet zo geestdriftig had opgeschreven. ‘Omdat hij de lezer vooral ook wil vermaken, verlies je haast uit het oog hoe goed narcistische psychopaten in staat zijn hun charisma in te zetten en zo de boel te manipuleren en te intimideren.’
Corruptible van Brian Klaas, vertaald door Irene Paridaans als Macht, verscheen begin maart bij uitgeverij Nieuw Amsterdam.
Door Diederik Samwel
Japans meesterwerk als intiem fresco
Regisseur geeft het stuur uit handen
SPEELFILM | Afgaand op de internationale kritieken moet het raar lopen wanneer Drive my car van Ryusuke Hamaguchi dit jaar niet in de prijzen valt bij de Oscaruitreiking. ‘Een meesterwerk’, oordeelt Justin Chang van de Los Angeles Times. ‘Over hoe acteren het leven benadert, terwijl het leven een mate van acteren vereist. Over taal en het vertellen van verhalen waarbij kunst en leven elkaar niet zozeer navolgen als wel omarmen. Per scène gebeurt meer dan in sommige complete films.’
De speelfilm is gebaseerd op een kort verhaal van Haruki Murakami over acteur/regisseur Yusuke, gespecialiseerd in meertalige bewerkingen van toneelstukken van Anton Tsjechov. Aan zijn volmaakte huwelijk met scenarioschrijfster Oto komt abrupt een einde, waarvan de toedracht onduidelijk is. Twee jaar later krijgt Yusuke tijdens een theaterfestival een auto met vrouwelijke chauffeur toegewezen die een vergelijkbaar trauma met zich meedraagt.
‘Een fascinerend intiem fresco dat geleidelijk uitgroeit tot een fijnzinnige psychologische studie‘
Recensent Marc-André Lussier van het Canadese dagblad La Pressenoemt het een van de beste films van 2021. Hij kan er niet mee zitten dat er in drie uur niets spectaculairs gebeurt: ‘De film is van begin tot eind doordrongen van gratie. Een fascinerend intiem fresco dat geleidelijk uitgroeit tot een fijnzinnige psychologische studie.’
Voor The New York Times moet criticus Manohla Dargis zich inhouden om de filmstijl niet minimalistisch te noemen, zo functioneel is Hamaguchi in haar ogen te werk gegaan: ‘Camerawerk, licht, geluid en montage zijn ingehouden en perfect gedoseerd. Deze film besluipt je en wiegt je heen en weer met kraakheldere beelden die nergens de aandacht afleiden van het verhaal.’
Anke Leweke kreeg het gevoel dat ze Drive my car heeft ondergaan, schrijft ze in Die Zeit: ‘Halverwege de film laat de regisseur zich ontvallen dat hij met zo’n chauffeur niet eens merkt dat hij in de auto zit. Zo is het ook met deze film. Je hebt niet in de gaten dat je in de bioscoop zit. Je kijkt naar twee mensen die geleidelijk weer tot leven komen.’
Drive my car van regisseur Ryusuke Hamaguchi draait vanaf 24 maart in de bioscoop.
Historicus Richard Conyngham gebruikt de visuele slagkracht van een stripverhaal om de aandacht van jonge lezers te trekken voor een veronachtzaamde en belangrijke strijd tegen de pre-apartheidsstaat in Zuid-Afrika.
Je loopt niet zomaar een rechterlijk archief binnen. Wie historisch onderzoek doet, kent de psychologische gevaren van zulke oorden: de kille, door tl-buizen verlichte eenzaamheid, de spoken van oud onrecht, de eindeloze, tergende belofte van documentair goud dat ligt te wachten in de volgende map of op het volgende karretje. De in Mexico-Stad woonachtige Zuid-Afrikaanse historicus Richard Conyngham vond in het archief van de Hoge Raad van Beroep in Bloemfontein een schatkamer van gerechtelijke drama’s. Het resultaat is All Rise: Resistance and Rebellion in South Africa 1910-1948, een baanbrekend historisch stripverhaal over de belangrijke strijd van arbeiders, kooplieden, wasvrouwen en boeren tegen de pre-apartheidsstaat.
‘Ik was heel kieskeurig en wilde kunstenaars vinden die iets van een band met het verhaal hadden, niet per se een rechtstreekse’
Om deze verzetsverhalen nieuw leven in te blazen ging Conyngham op zoek naar de allerbeste kunstenaars om ze te tekenen, onder wie de broers Trantraal, Saaid Rahbeeni, Liz Clarke, Dada Khanyisa, Tumi Mamabolo en Mark Modimola. ‘Het was een geweldige uitdaging om die kunstenaars te strikken en bij te staan. Ik was heel kieskeurig en wilde kunstenaars vinden die iets van een band met het verhaal hadden, niet per se een rechtstreekse.’
Het idee was om de visuele slagkracht van een stripverhaal te gebruiken om de aandacht van jonge lezers te trekken en een veronachtzaamd tijdperk uit de woelige Zuid-Afrikaanse geschiedenis aanschouwelijk te maken. ‘De rechterlijke archieven gaven een beeld van een ongelooflijk kleurrijke en explosieve periode,’ zegt Conyngham. ‘Maar van geschiedenisboeken op school of de universiteit krijg je dat idee niet.’
Zoals [voormalig Zuid-Afrikaans rechter en advocaat] Edwin Cameron opmerkt in zijn voorwoord bij All Rise herinneren sommige verhalen eraan dat ‘de wet, indien juist toegepast, zelfs in tijden van groot onrecht tot rechtvaardige resultaten kan leiden’. Desondanks heeft hij in de annalen maar zelden een glimpje rechterlijke compassie gezien, zegt Conyngham. ‘De rechters hadden eerder respect voor de wet dan empathie met de betrokkenen,’ zegt hij. ‘Vaak komen ze over als racistisch of seksistisch, zelfs als hun oordeel in het nadeel van de staat uitvalt. Er was altijd bewegingsvrijheid en sommige rechters namen de wet zo letterlijk dat ze soms oordeelden op een manier die je niet zou verwachten. Ik denk dat Edwin als advocaat in de apartheidsjaren inderdaad heeft ervaren dat als je het goed aanpakte, je echt je voordeel kon doen met het respect van de rechter voor de wet.’
In de archiefkelder van de Hoge Raad van Beroep in Bloemfontein vond de Zuid-Afrikaanse historicus Richard Conyngham een schatkamer van gerechtelijke drama’s. Het resultaat is All Rise: Resistance and Rebellion in South Africa 1910-1948 (Jacana, 2022).
Rode draad
Historica Hlonipha Mokoena, verbonden aan het Wits Institute for Social and Economic Research in Johannesburg, wijst in haar voorwoord op de migratie die als een rode draad door de verhalen loopt: bijna alle verdachten, of ze nu zwart, wit of Indiaas waren, waren op de een of andere manier migranten die vochten voor de rechten die (sommige) burgers genoten. Die strijd wordt nog steeds gevoerd en deze verhalen, schrijft ze, ‘zijn een bevestiging van de redenen waarom onze grondwet niet slechts een aardig juridisch detail is, maar een moreel gebod’.
Maar sommige historici die Conyngham raadpleegde hadden niet veel op met het medium strip, zegt hij. ‘In academische kringen rust er toch een soort stigma op het genre, ook omdat sommigen zich erdoor bedreigd voelen. Gaandeweg wist ik door te dringen tot veel autoriteiten op de verschillende gebieden waarnaar ik onderzoek deed. Sommige waren heel toegankelijk en andere helemaal niet, alsof ze het genre niet serieus namen, of wilden nemen.’
‘We vertrokken met de archiefstukken van twaalf tot vijftien zaken, soms wel duizend pagina’s lang’
All Rise begon met een project van hiv- en aidsactivist Zackie Achmat, door wie Conyngham in 2015 werd ingehuurd als onderzoeker. ‘Het was Zackies idee om naar het archief van de Hoge Raad van Beroep te gaan,’ zegt Conyngham, ‘omdat hij als rechten-activist een paar duistere vonnissen uit het begin van de twintigste eeuw had ontdekt, zoals “Rex vs. Detody” (1926). Dus gingen we naar Bloemfontein en maakten we een heleboel fotokopieën. We vertrokken met de archiefstukken van twaalf tot vijftien zaken, soms wel duizend pagina’s lang.’
Gaandeweg kwam Conyngham op het idee om een bloemlezing in stripvorm te maken in plaats van het conventionele geschiedenisboek dat ze aanvankelijk op het oog hadden. Met instemming van Achmat benaderde hij om te beginnen zijn vriend André Trantraal, een grote ster aan het Zuid-Afrikaanse stripfirmament, met wie hij al aan een ander grafisch project had samengewerkt.
Conyngham schreef de scripts zelf, onder strenge redactie van de kunstenaars als het aankwam op het schrappen van irrelevante details. Grafische non-fictie kan de historische complexiteit soms effectiever overbrengen dan een documentaire, vanwege de radicale vrijheid van een getrokken lijn. De boeken van bijvoorbeeld Joe Sacco, Marjane Satrapi, Art Spiegelman en Alison Bechdel doen dingen met waargebeurde verhalen die geen prozaboek voor elkaar krijgt.
Om leesbaar te zijn vereist de vorm een economische manier van vertellen
Maar om leesbaar te zijn vereist de vorm een economische manier van vertellen. Conyngham kreeg dat voor elkaar door veel van de historische achtergrond te verplaatsen naar subliem vormgegeven appendices aan het eind van ieder verhaal, compleet met hedendaagse foto’s van de locaties, de hoofdrolspelers en hun handgeschreven brieven. Het Zuid-Afrikaanse Nationaal Archief voorzag zelfs in haarlokken van Taffy Long, een deelnemer aan de Randopstand van 1922 die werd veroordeeld wegens het executeren van een spion. De lokken waren als bewijs gebruikt door de openbaar aanklager, die betoogde dat Long opzettelijk zijn haarkleur had veranderd met gebruikmaking van kaliumpermanganaat. Het proces tegen Long, die werd geëxecuteerd in de Centrale Gevangenis van Pretoria, is door Liz Clarke op een duistere, filmische manier tot leven gewekt in het hoofdstuk ‘Come Gallows Grim’.
Jack Whittaker
In het hoofdstuk ‘In the Shadow of a High Stone Wall’ behandelen de broers Nathan en André Trantraal het verhaal van Jack Whittaker, werkzaam bij de trammaatschappij van Johannesburg, die het werk neerlegde tijdens een staking in 1911. Daarin komen we ook Mary Fitzgerald tegen, de met een pikhouweel zwaaiende deelneemster aan de eerste uitingen van klassenstrijd in Johannesburg. Whittaker werd valselijk beschuldigd van het bezit van explosieven. Zijn uiteindelijke vrijspraak was een overwinning, zij het niet zo’n glorieuze als zijn latere succesvolle aanklacht tegen de staat wegens de inhumane opsluiting in afwachting van zijn proces.
Het hoofdstuk ‘The Widow of Marabastad’, schitterend geïllustreerd door Dada Khanyisa, vertelt het verhaal van de lange strijd tegen de invoering van nachtpassen voor zwarte vrouwen in de Transvaal. Het verzet werd in 1926 geleid door wasvrouw Helena Detody. Met behulp van het Transvaal Native Congress vocht ze tot aan de Hoge Raad in Bloemfontein voor het recht op bewegingsvrijheid in de hele stad. Dankzij Detody’s overwinning konden zwarte vrouwen in de Transvaal zich twintig jaar lang vrijelijk bewegen.
Tumi Mamabolo tekende ‘A House Divided’, over de krachtmeting tussen Bafokeng-opperhoofd August Mokgatle en zijn lekgotla, oftewel stamraad. Mokgatles raadsleden hadden zijn zwakke en grillige leiderschap verworpen, deels geïnspireerd door de democratische ideeën van de zwarte Jamaicaanse dominee Kenneth Spooner, die zich had gevestigd in Phokeng. Ondanks de vurige getuigenis van Sol Plaatje ter verdediging van de raadsleden werd de stamraad veroordeeld en verbannen, waarmee de weg werd gebaand voor Bantoestaanse marionettenregeringen en de beëindiging van prekoloniale vormen van stammendemocratie.
Fictieve reconstructie
In ‘Until the Ship Sails’ illustreert Saaid Rahbeeni het verhaal van Mahomed Chotabhai, een vijftienjarige Indiase jongen die niet mocht gaan werken bij zijn vader, een koopman in Johannesburg, vanwege de campagne van de regering van Jan Smuts tegen ‘vrije’ Indiase arbeiders. Het destijds ingevoerde registratiecertificaat voor Indiase arbeiders – een poging om nieuwe migranten te criminaliseren – lokte een massale verbranding van certificaten uit, en Mohandas ‘Mahatma’ Gandhi bemoeide zich persoonlijk met de zaak-Chotabhai.
Richard Conyngham en Mark Modimola reconstrueren in ‘Here I Cross to the Other Side’ op vaardige wijze de wereld van de stakende mijnwerkers op de Reef in 1946, een staking die vakkundig de kop werd ingedrukt, evenals de vakbond van Afrikaanse mijnwerkers die haar had georganiseerd. Dit is niet zozeer een feitelijk verhaal als wel een knappe fictieve reconstructie van de eerste reis van een jonge Basotho-rekruut naar de Reef en de frontlinies van het verzet aldaar. Hoewel de staking van 1946 niet tot betere lonen en leefomstandigheden leidde, zorgde ze decennia later wel voor de wedergeboorte van vakbewegingen.
All Rise is een aangrijpend eerbewijs aan de macht van de ogenschijnlijk machtelozen en zet op een kalme manier kanttekeningen bij de apathie en wanhoop die momenteel in Zuid-Afrika heersen. Zoals Richard Conyngham zegt: ‘Gewone mensen kunnen de wet op een moedige manier gebruiken zodat er werkelijk een blijvende, systemische verandering in gang wordt gezet. Hoewel we geneigd zijn te wachten tot een illustere figuur dat voor ons doet, laten de verhalen in dit boek zien dat we het ook zelf kunnen.’
Psychotherapeut Whitney Goodman stelt dat positief denken ook slecht kan zijn voor je mentale gezondheid. Wat kan de geschiedenis ons leren over klimaatverandering? Geoffrey Parker deed uitgebreid historisch onderzoek & Meer tips in deze Top-5 non-fictie, aangeraden door 360 en Athenaeum.
Pelgrim langs Tinker Creek – Annie Dillard
In 1971 woont Annie Dillard, auteur van Pelgrim langs Tinker Creek, een jaar in de Amerikaanse staat Virginia, in een vallei waardoor de rivier Tinker Creek stroomt. Bijna dagelijks zwerft ze langs de oevers, waar haar geen detail ontgaat. Energiek en bezield vertelt ze in haar boek over de vaak genadeloze natuur in en rond de rivier en laat ze zien hoe gedurende de seizoenen alles onophoudelijk aan verandering onderhevig is. Ze dwingt de lezer voortdurend naar de details te kijken, en confronteert hem aldoor met het mysterie, de schoonheid én de wreedheid van het leven.
Giftige positiviteit – Whitney Goodman
Onze cultuur is geobsedeerd door positiviteit, en positief denken wordt gezien als oplossing voor al onze problemen. Maar waarom zijn er dan toch zo veel mensen ongelukkig? Psychotherapeut Whitney Goodman stelt dat positiviteit ook heel giftig kan zijn en slecht voor je (mentale) gezondheid, als het ertoe leidt dat je negatieve gevoelens onderdrukt.
Stadsnomade – Amy Liptrot
In de hoop haar geïsoleerde leven op de Orkneyeilanden achter zich te laten, boekt Amy Liptrot een enkele reis Berlijn. Ze hopt van onderhuur naar onderhuur en van het ene slechtbetaalde baantje naar het andere. Alles is vluchtig, inclusief haar internetdates. Het enige wat haar richting geeft, is de natuur om haar heen: zwemmen in Berlijnse meren en de stadse wildernis ontdekken – haviken, bonte kraaien en wasberen. Een jaar lang stelt Amy zich open voor nieuwe ervaringen, verrassingen, inspiratie en de liefde.
Stadsnomade is een filosofische overdenking over de huidige tijd, vastigheid versus vluchtigheid, liefde in tijden van Tinder, rouw, en de rustgevende kracht van de natuur.
Wereldcrisis – Geoffrey Parker
Wereldcrisis van Geoffrey Parker gaat over de vraag: Wat kan de geschiedenis ons leren over klimaatverandering? Parker heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar veranderingen in het klimaat halverwege de zeventiende eeuw in Europa, Noord- en Zuid-Amerika, Afrika en Azië. Hoe verhielden de veranderingen in de heersende weerpatronen zich tot de politieke, economische en sociale crises van 1618 tot 1680? Door op deze inventieve manier naar het verleden te kijken blijkt dat de invloed van het klimaat op de geschiedenis van de mensheid veel groter is dan altijd werd verondersteld.
Over tirannie – Timothy Snyder
In Over tirannie beschrijft historicus Timothy Snyder twintig strategieën die burgers kunnen gebruiken om de democratie te beschermen tegen een autoritaire overheid, uitgewerkt met concrete voorbeelden uit de geschiedenis. Over tirannie is schitterend geïllustreerd door kunstenaar Nora Krug, auteur van Heimat, die met haar zeer inventieve kunststijl extra leven, kleur en kracht blaast in Snyders betoog.
Het gaat ieder van ons aan, toch is het een slecht begrepen begrip; Julie Battilana legt bloot hoe macht echt werkt. Een gloednieuwe vertaling van Tractatus logico-philosphicus, de klassieker van Ludwig Wittgenstein & Meer tips in deze Top-5 non-fictie, aangeraden door 360 en Athenaeum.
Tractatus logico-philosophicus – Ludwig Wittgenstein
In de Tractatus logico-philosophicus (1921) schrijft Ludwig Wittgenstein dat hij alle wijsgerige problemen heeft opgelost. Zo boud als deze bewering is, zo kort is de verhandeling zelf, die louter uit genummerde stellingen bestaat. Bondig en stellig is ook de stijl waarin Wittgenstein zijn fundamentele ideeën over taal, denken en de werkelijkheid uiteenzet. Het boek werd bij publicatie direct als klassieker herkend en geldt nog steeds als een van de belangrijkste filosofische werken. De gloednieuwe vertaling van Peter Huijzer en Jan Sietsma is gebaseerd op de kritische editie en staat naast de Duitse tekst.
Geheimen uit de diepe tijd – Helen Gordon
Gordons reis door de tijd brengt haar in contact met onderzoekers die hun licht laten schijnen op verschillende theorieën, van platentektoniek tot evolutieleer, maar ze leert ook dat er nog veel geheimen zijn om te ontdekken. Ze kijkt vooruit naar de werelden die nog komen, wanneer alleen de sporen van ons mensen zijn overgebleven, als raadsels voor aardbewoners na ons. Diep in de tijd, ontdekt Gordon, is alles tijdelijk. Botten worden rots. Zand wordt gebergte. Oceanen worden steden. En het leven gaat door.
Boliviaans dagboek – Che Guevara
Dit is Che Guevara’s beroemde laatste dagboek, gevonden in zijn rugzak, toen hij in oktober 1967 werd gevangengenomen door het Boliviaanse leger. Het werd onmiddellijk een internationale bestseller en hét symbool van de Cubaanse revolutie. Met een voorwoord van Che’s oudste zoon Camilo en een serie unieke foto’s is dit de definitieve, geautoriseerde editie van het dagboek dat Che postuum over de gehele wereld tot een icoon maakte.
De waarheid over macht – Julie Battilana
Macht gaat ieder van ons – van president tot schoonmaker – evenzeer aan. Toch is het ook een slecht begrepen fenomeen. Vaak voelen we ons vastgezet in structuren die we niet kunnen veranderen. Onderzoek naar macht leert ons echter dat niet alle verhoudingen vastliggen. Samen maar ook individueel kunnen we er invloed op uitoefenen.
Geven en nemen – Adam Grant
Aan de hand van baanbrekend onderzoek en boeiende verhalen laat Grant zien wat effectief netwerken, samenwerken, invloed uitoefenen, onderhandelen en leiderschap met elkaar te maken hebben. Het boek biedt een heel nieuwe benadering van succes en vrijgevigheid, en heeft de kracht om individuen, organisaties en gemeenschappen te veranderen.
Eerste nummer van de Incredible Hulk geveild voor recordbedrag
Een zestig jaar oud exemplaar van de eerste aflevering van de strip Incredible Hulk, waarin de superheld nog grijs in plaats van het later kenmerkende groen is, is op veilingsite Comic Connect verkocht voor 490.000 dollar, ruim 433.000 euro, bericht The Guardian. Volgens de veilingsite is het zeldzame exemplaar uit 1962 het duurste nummer ooit van het eerste Hulk-verhaal.
Michael Ignatieff laat zien waar grote denkers en creatievelingen troost en moed uit halen; Tim Flach slaagt er als geen ander in om het karakter van de vogel te vangen in zijn kunstzinnige beelden & Meer tips in deze Top-5 non-fictie, aangeraden door 360 en Athenaeum.
The War of Art – Steven Pressfield
The War of Art gaat over wat ons ervan weerhoudt om de dingen te doen die we graag willen en vooral hoe we dat op kunnen lossen. Waarom zit er een doemdenker in ons hoofd? Welke obstakels verhinderen ons een bedrijf te beginnen, een boek te schrijven of een schilderij te maken?
Troost – Michael Ignatieff
Ignatieff put uit het werk van schrijvers, beeldend kunstenaars en componisten – van Job en Psalmteksten tot Albert Camus, Anna Achmatova en Primo Levi – en laat zien waar zij de troost en de moed vandaan haalden om veerkrachtig te zijn in moeilijke periodes.
Waanzin aan het einde van de aarde – Julian Sancton
In 1897 begon de jonge Belgische commandant Adrien de Gerlache aan een driejarige expeditie aan boord van het schip de Belgica, in de hoop op roem en succes. Zijn bestemming was het nog niet in kaart gebrachte einde van de wereld: het ijzige continent Antarctica.
Twaalf keizers – Mary Beard
Hoe ziet macht eruit? In Twaalf keizers vertelt Mary Beard, in een tijd dat er weer beelden van hun voetstuk worden getrokken, hoe de beeldvorming van de rijken en machtigen in het Westen meer dan twee millennia lang is bepaald door voorstellingen van Romeinse heersers.
Vogels – Tim Flach
Tim Flach slaagt er als geen ander in om het karakter en gedrag van een dier te vangen in zijn kunstzinnige beelden. Veren in alle kleuren van de regenboog, bijna doorzichtige eieren en de onderzoekende, indringende blik van een flamingo of een rode kardinaal (de angry bird voorop).
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
