Allison Fluke-Ekren, een lerares uit Kansas, sleepte haar familie mee naar Syrië. Daar dwong ze haar dochter Leyla om een militaire training te volgen voor Islamitische Staat. Haar dochter heeft haar nu wat laatste woorden te zeggen.
De stille maar strijdlustige Leyla Ekren komt oorspronkelijk van het platteland in Kansas. Ruim tien jaar geleden stopte haar kindertijd abrupt, toen haar moeder haar na het uitbreken van de oorlog mee naar Syrië sleepte.
Zelfs toen ze aan tyfus leed, moest ze militaire training blijven volgen van haar moeder, een geharde militant die bezig was gestaag op te klimmen in de rangen van Islamitische Staat. Zowel mentaal als fysiek werd Leyla gekweld. Ze leed pijn, ze ijlde, en, hoewel ze nog maar tien jaar oud was, voelde ze haar levenslust verdampen. Het liefst wilde ze dood.
‘Ik kwam steeds dichter bij de dood,’ zegt ze over die periode. ‘Ik ging mentaal achteruit en mijn ribben waren door mijn huid heen zichtbaar, als een ladder. Mijn maag was zo erg uitgehold dat mijn buik op een kom leek. Ik had constant bloedneuzen en plotselinge toevallen. Mijn lichaam was aan het instorten, maar mijn moeder deed niets.’
Ze overleefde het, waarna haar moeder, Allison Fluke-Ekren, Leyla opnieuw haar wil oplegde. Toen Leyla dertien was, werd ze gedwongen te trouwen met een IS-strijder, die haar verkrachtte. Leyla kon in de herfst van 2017 met steun van de Amerikaanse regering naar huis terugkeren. Ze was een tiener toen ze in Kansas van haar kind beviel.
Trauma
Het is al langer duidelijk hoe extreem de wandaden van IS in Syrië waren. Maar dit verhaal, dat door interviews, getuigenissen en juridische documenten wordt ondersteund, doet op buitengewone wijze verslag van misbruik dat een meisje door haar moeder te verduren kreeg. Even buitengewoon is het feit dat Leyla FBI-agenten hielp Fluke-Ekren op te sporen. In januari werd Fluke-Ekren teruggebracht naar de Verenigde Staten, waar ze werd vervolgd en maanden later schuld bekende aan het verlenen van materiële steun aan een terroristische organisatie.
Het is inmiddels jaren geleden dat de Verenigde Staten de overwinning in Syrië verkondigden. Toch klinkt de schade die IS heeft aangericht nog altijd door tot in Overbrook in Kansas, een klein stadje net buiten het heuvelachtige Topeka. Leyla’s verhaal maakt duidelijk dat het Syrische trauma nog altijd voortleeft en niet tot het Midden-Oosten beperkt is gebleven.
Leyla Ekren, die nu twintig is, vertelde haar verhaal dinsdag voor het eerst in het openbaar. Dat gebeurde in de rechtbank in het noorden van Virginia, waar haar moeder tot de maximum gevangenisstraf van twintig jaar werd veroordeeld. Bevend vertelde Ekren hoe ze in Syrië door haar moeder werd mishandeld. In een brief aan de rechtbank beschuldigde ze haar moeder ook van seksueel misbruik.
‘Ik heb me mijn hele leven lang vernederd gevoeld,’ vertelt Ekren, die zichtbaar moeite moet doen om haar verhaal over haar lippen te krijgen. Haar moeder heeft haar ‘als seksslavin aan een willekeurige IS-strijder’ uitgehuwelijkt, zo stelt ze, en haar in Raqqa achtergelaten bij haar ‘verkrachter’.
Vóór de zitting deed Raj Parekh, assistent-officier van justitie in Virginia, al Fluke-Ekrens wreedheid uit de doeken via een memo. Ook haar oudste zoon, Gabriel Fluke, werd er het slachtoffer van. Hij sprak er tijdens de veroordeling kort over.
Dergelijke memo’s doen meestal droog verslag van de misdaden in kwestie. Maar Parekh ging verder; hij schetst een meedogenloos portret van Fluke-Ekrens onophoudelijke misbruik en haar onwrikbare toewijding aan het extremisme.
In de woorden van Parekh liet Fluke-Ekren ‘een spoor van verraad achter. Ze werd een militaire leider van de terroristen en in feite de keizerin van IS.’ Hij voegde eraan toe dat ze ‘gedreven werd door fanatisme, macht, manipulatie, de waan van onoverwinnelijkheid en extreme wreedheid’.
Volgens Leyla moesten sommige meisjes als onderdeel van hun training video’s bekijken waarin Amerikaanse soldaten Iraakse vrouwen seksueel misbruiken
Fluke-Ekren (42), gekleed in een zwarte hijab en een groen shirt met daarop het woord ‘gevangene’, ontkent met klem haar dochter te hebben mishandeld. Ook zou ze haar dochter niet hebben gedwongen te trouwen, maar zou dat Leyla’s eigen beslissing zijn geweest. Af en toe moet ze huilen. ‘Ik heb veel spijt van mijn keuzes,’ stelt ze.
Fluke-Ekren groeide op in Lawrence, Kansas, op een boerderij van ruim 32 hectare die al meer dan een eeuw aan haar familie toebehoort. Ze trouwde in 1996 en kreeg kort daarna een zoon, Gabriel, en een dochter, Alaina. Het huwelijk hield geen stand; het echtpaar scheidde in 2002. Haar eerste man noemt haar een ‘oplichter’. Hun zoon onderschrijft dat, en voegt er nog aan toe dat ze ‘een monster’ is.
In 2002, toen ze nog aan de Universiteit van Kansas studeerde, bekeerde Fluke-Ekren zich tot de islam. Ze trouwde opnieuw, deze keer met Volkan Ekren, een internationale student uit een welvarende Turkse familie. Ze kregen vijf kinderen, waaronder Leyla.
Volgens familieleden zorgde Fluke-Ekren ervoor dat haar tweede man radicaliseerde. Het gezin verhuisde in 2008 naar Caïro, waar Leyla en Gabriel naar eigen zeggen regelmatig afgeranseld werden. Gabriel twijfelde of hij moest blijven om zijn broers en zussen te beschermen. Uiteindelijk koos hij ervoor Egypte te verlaten en bij zijn vader te gaan wonen.
Tegen het einde van 2011 verhuisde het gezin naar Libië. Leyla zegt dat haar moeder vanaf dat moment obsessief naar jonge rekruten op zoek ging en begon te dromen over gewelddadige aanslagen. Fluke-Ekren wilde een lokale school veranderen in een militair trainingscentrum voor jonge vrouwen en hoopte dat haar man de islamitische militante groep Ansar al-Sharia kon overhalen het initiatief te financieren. Volgens Leyla moesten sommige meisjes als onderdeel van hun training video’s bekijken waarin Amerikaanse soldaten Iraakse vrouwen seksueel misbruiken.
Velden met landmijnen
Fluke-Ekren en haar man woonden in Benghazi toen in 2012 een Amerikaanse diplomatenpost en een nabijgelegen CIA-basis werden aangevallen. Vier Amerikanen kwamen bij de aanvallen om. Na afloop hielp Fluke-Ekren mee om gestolen documenten van de diplomatenpost door te nemen en samen te vatten. De documenten werden vervolgens naar Ansar al-Sharia doorgestuurd.
De school werd uiteindelijk geen succes. Fluke-Ekren was teleurgesteld in de filosofie van Ansar al-Sharia, die kennelijk niet gewelddadig genoeg was. Eind 2012 of begin 2013 dwong ze haar familie naar Syrië te verhuizen. Daar sloot ze zich aan bij het Nusra-Front, een afsplitsing van Al Qaida. Haar man werd een belangrijke vertaler voor de groep. Volgens de aanklagers woonden ze samen in een verlaten fabriek aan de rand van Aleppo.
Fluke-Ekren drong er opnieuw op aan dat jonge vrouwen militaire training zouden krijgen en probeerde een bataljon voor meisjes op te richten, maar het Nusra-Front stak daar een stokje voor. Ze verliet de groep en ging door met het trainen van haar dochter, die tyfus kreeg. Pas toen ze ervan verzekerd was dat ze geld van de familie van haar man zou krijgen, nam ze Leyla mee naar Turkije voor medische zorg. Leyla’s vader bleef in Syrië, waar hij toezicht hield op de training van IS-sluipschutters.
De reis naar Turkije was slopend. Leyla herinnert zich dat ze, toen ze de grens eenmaal overgestoken waren, ‘kilometers door velden met landmijnen moest lopen’. Ze moest zich, terwijl ze ‘stuiptrekkingen had, in het hoge gras voor het Turkse leger verstoppen’.
In Turkije vroeg Fluke-Ekren nieuwe paspoorten aan voor haar familie, wat ertoe leidde dat ze door medewerkers van de Amerikaanse ambassade in Ankara ondervraagd werd. Uit een rapport van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken blijkt dat de ambtenaren argwaan kregen door wat ze verklaarde over de activiteiten van haar man in Benghazi.
In 2015 verhuisden ze naar Mosul in Irak. Fluke-Ekren ondersteunde daar de weduwen van IS-strijders die in de oorlog waren omgekomen. Later keerde het gezin terug naar Syrië, waar haar man overleed. Volgens de aanklagers kwam hij om bij een luchtaanval, terwijl hij op verkenning was voor een geplande terroristische aanval.
Volgens Leyla dwong haar moeder haar in 2015 om met een IS-strijder te trouwen. Zo hoopte Fluke-Ekren, die sinds de dood van haar man geen overwicht meer had, weer politieke invloed te krijgen binnen IS. Uiteindelijk slaagde ze erin het bataljon op te zetten waar ze al zo lang van droomde. Tijdens de militaire training in Raqqa in Syrië leerden vrouwen en meisjes om te gaan met kalasjnikovs, granaten en zelfmoordgordels. Fluke-Ekren was van plan aanslagen te plegen in de Verenigde Staten, onder andere op een winkelcentrum en een universiteit in het Middenwesten.
Fluke-Ekren ging verschillende huwelijken aan. Eerst was ze getrouwd met een man uit Bangladesh die voor IS werkte en gespecialiseerd was in de bouw van drones, waarmee hij van plan was chemische bommen te lanceren. Daarna trouwde ze met een leider binnen het IS-leger die verantwoordelijk was voor de verdediging van Raqqa. Hij zou later omkomen in de strijd.
In totaal kreeg Fluke-Ekren elf kinderen en ze adopteerde er een. De familie kreeg veel te verduren: twee van haar kinderen stierven in Syrië, waaronder een baby en de vijfjarige Zaid, die bij een raketaanval om het leven kwam. Haar oudste dochter, Alaina, wordt nog steeds vermist, en een andere zoon woont in Turkije. Zes anderen wonen bij pleeggezinnen in Virginia.
Ze relativeerde de dood van Leyla’s vader en haar broertje Zaid, want ze geloofde nu eenmaal dat ze voor een goede zaak vocht
Leyla wist uit Raqqa te ontsnappen toen IS in de herfst van 2017 zijn controle over de stad verloor. Ze bereikte een controlepost in Baghuz die werd beheerd door de Syrische Democratische Strijdkrachten. In oktober van hetzelfde jaar legde Leyla, toen vijftien, een interview met CBS News af waarin ze anoniem bleef maar onthulde dat ze uit Kansas kwam. Ze vertelde dat haar vader haar tegen haar wil naar Syrië had gebracht en verklaarde, klaarblijkelijk onder invloed van haar moeder, dat die zich mogelijk in de Verenigde Staten bevond.
‘Hoi, mam,’ zegt ze in het interview. ‘Als je deze video ziet, neem dan alsjeblieft contact met me op.’ Vervolgens beschrijft ze de verschrikkelijke situatie in Raqqa en zegt ze dat haar man, een IS-strijder, is omgekomen bij een luchtaanval en dat ze zwanger is van hem.
Fluke-Ekren was niet in de Verenigde Staten, maar in Syrië, waar ze voor de zoveelste keer zou gaan trouwen. Leyla vertrouwde erop dat haar moeder haar zou proberen te vinden. Ze maakte een socialemedia-account aan en sprak met FBI-agenten die haar moeder probeerden op te sporen af om hun gesprekken stiekem op te nemen.
Fluke-Ekren nam in december 2020 via een gecodeerd chatprogramma contact op met haar dochter: ‘Ik ben ook bang, ik vraag me af of ik misschien met de FBI praat, ik weet het niet. Kun je me alsjeblieft een bericht sturen?’
Dagen later gaf Leyla antwoord. Ze vertelde niet dat agenten haar al jarenlang onder druk zetten over haar moeder en stelde haar gerust door te zeggen dat de FBI geen interesse in haar had. ‘Dat is heel goed,’ antwoordde Fluke-Ekren. ‘En je doet het geweldig, ik ben trots op je.’ Ze voegde eraan toe dat haar dochter op een dag zou terugkeren naar Syrië.
Snel daarna nam Fluke-Ekren weer contact op. Ze relativeerde de dood van Leyla’s vader en haar broertje Zaid, want ze geloofde nu eenmaal dat ze voor een goede zaak vocht. ‘Dan voel je geen spijt,’ zei ze.
In de zomer van vorig jaar werd Fluke-Ekren aangehouden door onbekende strijdkrachten in Syrië. Na haar arrestatie in januari ondervroegen FBI-agenten haar over haar geadopteerde kind. Ze beweerde dat Volkan Ekren de vader was en verzweeg daarmee de grimmige waarheid.
In werkelijkheid kwamen de ouders van het kind om bij een zelfmoordaanslag in Syrië, die volgens juridische documenten door Fluke-Ekren was aangemoedigd. De moeder, met wie Fluke-Ekren bevriend was geraakt, wilde de aanslag niet plegen omdat ze zwanger was.
Maar Fluke-Ekren beloofde de moeder dat ze het kind zou opvoeden als ze de bomaanslag zou uitvoeren. Die belofte, aldus Parekh, is ze in elk geval nagekomen.
Smeercampagnes, afranselingen, schoppen, psychologische terreur – verschillende ex-partners van profvoetballers spreken voor het eerst met CORRECTIV en de Süddeutsche Zeitung over structureel geweld. In sommige gevallen werd hun het zwijgen opgelegd door middel van geheimhoudingsovereenkomsten.
Het einde begint voor Katarzyna Lenhardt met een contract dat haar het zwijgen moet opleggen. Nadat ze het heeft getekend, komt er om haar heen een machinerie in beweging. Ze zal vermoed hebben dat het problemen zal opleveren. Maar welke mechanismen precies rondom haar beginnen te functioneren, kan ze op dat moment niet weten. Het is al laat deze maandagavond 25 januari 2021, en Lenhardt heeft nog vijftien dagen te leven.
Op basis van wat Lenhardt zelf kort daarna tegen haar moeder zou hebben gezegd, zou haar ex-vriend, voetbalidool Jérôme Boateng, haar hebben bezocht en haar hebben aangespoord een zogenaamde geheimhoudingsovereenkomst te ondertekenen.
Door dat contract daadwerkelijk te tekenen, heeft zij zich die avond kennelijk verplicht tot ‘absolute stilte’ over alles wat er tijdens de relatie tussen haar en Boateng is gebeurd. Zij moet alle tekstberichten, e-mails, bestanden en foto’s ‘onmiddellijk’ en ‘onherroepelijk’ van al haar mediadragers verwijderen.
CORRECTIV en de Süddeutsche Zeitung (SZ) hebben Boateng via zijn advocaat een gedetailleerde lijst met vragen gestuurd en hem geconfronteerd met alle beschuldigingen. De advocaat stuurt een korte verklaring over de zaak, zonder op afzonderlijke punten in te gaan: op ‘mogelijke mediaspeculaties’ reageren ze momenteel niet. De advocaat gaat ook niet in op de vraag hoe de geheimhoudingsovereenkomst tot stand is gekomen. Het blijft onduidelijk of Boateng die avond werkelijk naar Lenhardt is gegaan om ondertekening van de geheimhoudingsovereenkomst te eisen.
Dit soort legale contracten dient om spelersvrouwen monddood te maken. Zelfs als ze slachtoffer zijn van geweld of psychologische terreur durven ze niet te praten, uit angst voor zware contractuele sancties. Met dit onderzoek brengen CORRECTIV en SZ een systeem in het profvoetbal aan het licht waarin geweld wordt verzwegen op manieren die volgens deskundigen ten minste deels illegaal zijn.
Kasia Lenhardt: Een slachtoffer van machtsmisbruik
Katarzyna Lenhardt, roepnaam Kasia, werd in 2012 beroemd als deelneemster aan Germany’s Next Topmodel. Ze krijgt een zoon, gaat studeren, werkt als model en influencer. In 2018 ontmoet ze wereldkampioen voetbal Jérôme Boateng. Die relatie leidt voor haar tot een spiraal van haat, chantage, geweld en intriges. Uiteindelijk wordt ze dood aangetroffen in de flat die ze deelden, kennelijk door zelfmoord.
De omvang van haar leed blijkt in de dagen ervoor uit een gesprek dat ze destijds met een kennis had. ‘Ze wilden me kapotmaken en deden wat onderzoek en vonden iets,’ vertelde ze, ‘maar toen kreeg hij zijn geheimhoudingsovereenkomst en wist hij dat ik niets meer kon zeggen.’
Jérôme Boateng staat binnenkort weer voor de rechter. In de zaak Kasia Lenhardt onderzoekt het Openbaar Ministerie van München nog steeds of hij schuldig is aan mishandeling; hij heeft die beschuldiging tot dusverre via zijn advocaten ontkend en erop gewezen dat Lenhardt zelf nooit belastende verklaringen heeft afgelegd tegenover onderzoeksinstanties.
Boateng werd iets meer dan een jaar geleden schuldig bevonden in een andere zaak. De rechtbank in München veroordeelde hem tot het betalen van 1,8 miljoen euro voor het mishandelen van zijn ex-vriendin Sherin S. Hij werd ervan beschuldigd haar te hebben geslagen, geduwd en in het hoofd te hebben gebeten. In het vonnis gaat de rechtbank uit van zeker één vuistslag in het gezicht. Boateng ontkent de beschuldigingen en vecht het vonnis aan. Over enkele dagen begint het proces in hoger beroep bij de rechtbank van München.
Sherin S. sprak niet met CORRECTIV en SZ, en ook haar advocaat wilde geen commentaar geven. Boatengs strafpleiter verklaarde desgevraagd dat ‘belangrijke omstandigheden die Boateng vrijpleiten niet of onvoldoende zijn beoordeeld’ in de procedure in eerste aanleg; ‘We hebben goede hoop dat essentiële vragen nieuwe bevindingen zullen opleveren.’ Verder wilde hij ‘geen verdere uitspraken doen over details’ voorafgaand aan de zitting.
De processen hebben zijn carrière blijkbaar niet geschaad. Kort voor de rechtszaak stapte hij op bij Bayern München en tekende een contract bij Olympique Lyon.
‘Het deed me beseffen wat er met me kan gebeuren als ik te lastig ben’
De dood van Kasia Lenhardt heeft velen gealarmeerd en een enorme machtsongelijkheid blootgelegd. Zoals blijkt uit het onderzoek van CORRECTIV en SZ, is deze zaak symptomatisch voor een systeem waarin vrouwen het zwijgen wordt opgelegd ondanks het feit dat ze slachtoffer zijn van geweld. De zaak veroorzaakte ook opschudding bij de echtgenotes van andere spelers, omdat zij dit als waarschuwing zien: ‘Het deed me beseffen wat er met me kan gebeuren als ik te lastig ben,’ zegt de ex-levenspartner van een speler.
CORRECTIV en SZ hebben maandenlang onderzoek gedaan naar in totaal negen ex-vrouwen en vriendinnen van profvoetballers die spreken van fysiek, psychologisch en economisch geweld. De beschuldigingen betreffen zes voormalige spelers van het nationale elftal en één speler in de Bundesliga; twee anderen zitten of zaten in de selectie van een team in een van de hoogste divisies van Europa. Veel van de vrouwen zeggen dat de mannen worden omgeven door een beschermend pantser van macht, geld en totale controle dat vrouwen ervan weerhoudt terug te vechten of bepaalde daden openbaar te maken.
De betrokken mannen ontkennen de beschuldigingen. Sms-berichten, gerechtelijke documenten, foto’s, video’s en andere documenten bevestigen echter de beweringen van de vrouwen. Voor zover mogelijk hebben CORRECTIV en SZ ook met getuigen gesproken. Maar alle vrouwen spreken alleen op voorwaarde van anonimiteit. De namen van de voetballers blijven daarom ook ongenoemd, zodat de identiteit van de vrouwen niet achterhaald kan worden. De angst zit diep. ‘Mijn ex kan mijn leven verwoesten,’ zegt iemand. Twee van de vrouwen ontvingen doodsbedreigingen.
Misstand op klaarlichte dag
Bijna geen van de vrouwen die CORRECTIV en SZ hebben gesproken heeft zich tot nu toe publiekelijk uitgesproken. Het getuigt van grote moed dat zij nu hun verhaal vertellen, zij het anoniem. Ze werden niet alleen misbruikt, gemanipuleerd of belasterd door hun partners, maar ook onder druk gezet door hun entourage, adviseurs, managers, media en advocaten. Ze werden sociaal te kijk gezet en in de steek gelaten.
Kasia Lenhardt heeft het niet overleefd. Daarom kunnen we haar naam noemen. Alle verklaringen van haar familie komen uit een document dat in handen is van CORRECTIV en SZ. Haar familieleden geven geen commentaar meer in het openbaar. Het verhaal van Kasia Lenhardt en de hardnekkige strijd van haar familie voor erkenning van haar rechten is tekenend voor de omvang van de misstanden die onder ieders ogen plaatsvinden tussen de schijnwerpers, krantenkoppen en het voetbal.
Verplichtingen tot geheimhouding spelen een centrale rol. In verschillende gevallen hebben de vrouwen dergelijke geheimhoudingsovereenkomsten ondertekend. Ze ontnemen hun het recht om hun eigen verhaal te vertellen.
Teresa Schwarz – haar naam is gefingeerd – heeft besloten niet langer te zwijgen. Desondanks doen zich altijd momenten voor waarop ze daar toch voor kiest. Dat gebeurde weer eens op een dag in juni, in een gesprek met de juridische voogd van haar kinderen die is aangesteld met het oog op het komende proces. Er staat voor haar veel op het spel, maar ook voor haar kinderen – een zaak voor de familierechter is aanstaande. Schwarz wil dat haar ex-vriend haar kinderen alleen onder begeleiding van Bureau Jeugdzorg mag zien. Maar als het op de details aankomt, begint ze te haperen.
‘Hij probeert mijn leven tot een hel te maken en hij zal niet stoppen’
Zoals: sloeg haar ex-partner haar met zijn vuist of alleen met de vlakke hand?
Aan de ene kant is deze zaak, waar Bureau Jeugdzorg en de familierechter zich over buigen, een standaard zaak. Het gaat over omgangsregels, niet nagekomen afspraken, beschuldigingen van geweld en alles wat het belang van de kinderen aangaat. Maar aan de andere kant lijkt de zaak eigen wetten te hebben: haar partner is profvoetballer en speelde voor een grote Bundesliga-club.
Dus: hand of vuist? Voor Schwarz hangt veel af van de rechtszaak, maar ze kan niet inschatten welke problemen haar antwoord haar kan opleveren.
Zo beschrijft ze zelf de scène enkele dagen na het gesprek met haar raadsman. Aan het eind, zegt ze, blokkeerde haar hoofd. ‘Ik kon geen antwoord meer geven.’
Haar ex-vriend werd door CORRECTIV en SZ om commentaar gevraagd. Zijn advocaat stelt in algemene termen dat de verklaringen op essentiële onderdelen onjuist zijn en elke grondslag missen. Specifieke vragen laat ze onbeantwoord.
Teresa Schwarz heeft ook een geheimhoudingsovereenkomst ondertekend; het document is in handen van CORRECTIV en SZ. De clausule omvat acht regels; het is één alinea in hun scheidingsovereenkomst. ‘Persoonlijke gegevens’ die ‘bekend zijn of kunnen worden’ vanwege hun ‘voormalig geregistreerd partnerschap’ dienen door beiden ‘vertrouwelijk te worden behandeld’ en beiden dienen ze zich ‘te onthouden van elke openbaarmaking’.
Rust
Ze opent een paar dagen na de familierechtzitting de deur van haar witgeschilderde huis, dat binnen licht en fris oogt. Teresa Schwarz, midden dertig, woont met haar kinderen aan de rand van een grote stad. Ze scheidde enkele jaren geleden van de voetballer. Ze is nog steeds bang. ‘Ik leef nog steeds met het geweld van hem,’ zegt ze. ‘Hij probeert mijn leven tot een hel te maken en hij zal niet stoppen.’
Ze zegt dat ze geen wraak wil. Haar doel is om eindelijk rust te vinden, maar ze beseft dat er voor haar geen rust zal zijn zonder een gevecht. Ze wordt niet alleen geconfronteerd met haar ex-vriend, maar bovendien met een heel netwerk van adviseurs en advocaten, machtige mensen, vooral mannen, met veel geld en uitstekende contacten met de roddelmedia.
Tot op de dag van vandaag durft Schwarz niet te praten over wat er in hun relatie is voorgevallen. De geheimhoudingsovereenkomst is van kracht. CORRECTIV en SZ beschikken echter over foto’s, documenten, berichten en getuigenverklaringen waaruit blijkt dat de voetballer haar in de loop der jaren herhaaldelijk heeft geslagen en mishandeld. Of dat allemaal klopt is niet met zekerheid te zeggen: de advocaat van de speler ontkent alle beschuldigingen.
1000 euro boete
Er zijn ook aanwijzingen dat mensen in de professionele omgeving van haar ex-partner waarschijnlijk al jaren geleden op de hoogte waren van het geweld. Een uitwisseling van sms-berichten tussen haar en een voormalige adviseur van de speler, die inmiddels is overleden, bewijst dat deze laatste op de hoogte was: zij stuurde hem foto’s waarop grote bloeduitstortingen en blauwe plekken op haar armen te zien zijn. ‘Ik ga nu naar het ziekenhuis’, schreef ze. De adviseur lijkt niet gealarmeerd, maar antwoordt ontwijkend: ‘Het gaat niet goed tussen jullie beiden’, schrijft hij. ‘En ik wil niet oordelen over wie de “goedzak en de slechterik” is.’
Bloeduitstortingen kunnen verschillende oorzaken hebben. De advocaat en de speler geven geen commentaar op de vraag naar de herkomst ervan.
De sms-wisseling met de adviseur is enkele jaren oud. Er is ook recenter bewijsmateriaal: een naaste van Teresa Schwarz diende een klacht in tegen de speler. Dit was nadat Schwarz anderhalf jaar geleden een klacht had ingediend toen hij haar voor het laatst fysiek had aangevallen. Hij had geprobeerd haar mobiele telefoon af te pakken, haar op de grond gegooid en neergedrukt. Ze zegt dat ze daarna dacht dat ze haar ribben had gebroken.
In een schriftelijke verklaring aan de politie beschrijft ze de vermeende mishandeling als volgt: ‘Het ging toen nog verder, want hij drukte me tegen de grond met zijn elleboog op mijn borst en probeerde mijn mobiele telefoon af te pakken.’ Ze had geen andere optie dan hem in zijn arm te bijten, zegt ze. ‘Hij liet me toen ook los omdat de kinderen zagen hoe ik daar op de grond lag terwijl hij op me zat; de kinderen begonnen te gillen.’
Foto’s van de blauwe plekken zijn in bezit van CORRECTIV en SZ. De advocaat van de speler laat ons weten dat het gaat om een strafrechtelijke klacht op basis van anekdotisch bewijs en ontkent de aantijgingen grotendeels.
De politie onderhield zich vervolgens met de voetballer, wat hij zelf bevestigde aan Schwarz, samen met het bericht ‘Is dit een grap of zo?’ Vervolgens gebeurde er weinig. Na de schriftelijke verklaring van Schwarz nam niemand meer contact met haar op. Ruim zeven maanden daarna stuurde het Openbaar Ministerie een brief met de mededeling dat de zaak werd geseponeerd. De verdachte moest 1000 euro betalen.
Het is doorgaans al moeilijk voor slachtoffers van huiselijk geweld om zich in de rechtbank te verdedigen tegen de vermeende daders. Vaak gaat het, net als in dit geval, om het woord van de ene tegen de andere. Deskundigen bevestigen dat ook vandaag de dag vrouwen nog vaak de schuld krijgen. Betrokkenen worden vaak niet serieus genomen of ze worden gestigmatiseerd. Als de ex-partner een profvoetballer is, maakt de status van de man en hun media- en financiële macht de situatie nog veel moeilijker.
Sinds de scheiding heeft Teresa Schwarz vooral last van bedreigingen door haar ex-partner. Hij dreigde haar te vermoorden, of drugs bij haar te planten om haar in de gevangenis te krijgen. Vaak is er geen bewijs van. Maar CORRECTIV en SZ zijn in bezit van een spraakbericht waarin hij zegt: ‘Wacht maar af wat er gaat gebeuren. Wacht maar. Ik maak je kapot.’ De speler en zijn advocaat ontkennen deze beschuldigingen en geven geen specifiek commentaar.
‘Het is er continu, alsof je op het punt staat te verdrinken’
Schwarz ziet er bleek en moe uit. ‘Het maakt me nogal paranoïde,’ zegt ze. ‘Het is er continu, alsof je op het punt staat te verdrinken.’
Toen ze het contract inclusief geheimhoudingsclausule tekende, ging ze ervan uit dat op die manier hun toekomst als gescheiden ouders netjes geregeld kon worden. Het kwam niet bij haar op dat ze zichzelf daarmee praktisch voor altijd de mond snoerde.
Omstreden
Voor beroemdheden zijn dergelijke clausules een gebruikelijke manier om hun privéleven te beschermen. In de VS zijn deze NDA’s, Non Disclosure Agreements, ofwel: geheimhoudingsovereenkomsten, inmiddels zeer omstreden, omdat ze inderdaad kunnen worden gebruikt om slachtoffers van geweld en misbruik nagenoeg monddood te maken. Het bestuur van het bedrijf van filmproducent Harvey Weinstein noemde de clausules ooit een ‘geheim wapen’ om beschuldigingen in de kiem te kunnen smoren.
Advocaat Wolfgang Kaleck van het European Center for Constitutional and Human Rights in Berlijn waarschuwt voor de mogelijke gevolgen van dergelijke contracten. In de onderhavige gevallen moet worden onderzocht ‘of een economisch overmachtige contractpartner zijn positie niet op laakbare wijze heeft uitgebuit’. Als dat zo is, zijn de geheimhoudingsovereenkomsten immoreel en dus illegaal. ‘Maar deze perfide contracten dienen natuurlijk juist om vrouwen te intimideren, zodat ze geen beroep doen op de rechter en hun grondrechten niet uitoefenen.’
De gevallen van Teresa Schwarz en Kasia Lenhardt staan voor vele andere. De mannen dekken zich in, de vrouwen zijn weerloos. In de weken na de dood van Lenhardt is er veel geschreven over de relatie die kennelijk werd gekenmerkt door vilein en ontrouw. Lenhardt raakte verwikkeld in bittere ruzies met andere vrouwen in Boatengs leven. Maar de grote aandacht voor deze rivaliteiten kan het zicht vertroebelen op het ongelijke machtsevenwicht.
Lenhardt heeft de geheimhoudingsovereenkomst ondertekend in de nacht van 25 januari 2021, en het is niet meer onomstotelijk vast te stellen hoe dat precies tot stand kwam. Jérôme Boateng geeft er geen commentaar op. In eerdere berichten erover werd Boatengs ex-advocaat aangehaald, die zei dat het de uitdrukkelijke wens van Kasia Lenhardt was om een geheimhoudingsovereenkomst te tekenen.
Adrianna Lenhardt, de moeder van Kasia, beschrijft de gebeurtenissen van die nacht heel anders in het document dat in handen is van CORRECTIV en SZ. Ze sprak onmiddellijk na de ondertekening met haar dochter en schreef alle gebeurtenissen, gezien vanuit haar dochters standpunt, gedetailleerd op. ‘Ze zei dat ze de geheimhoudingsovereenkomst uit angst had ondertekend’, staat in het document. ‘Ik heb haar nadrukkelijk gevraagd of de eerdere verwondingen ook door Boateng kwamen en ze bevestigde dat ze meerdere keren was geslagen.’
Lenhardts advocaat Markus Hennig bevestigt de authenticiteit van de verklaring. Heeft Boateng het dubieuze contract aan Lenhardt opgedrongen? Dat is de indruk die de verklaring van de moeder wekt. Of het waar is, is onduidelijk: Boateng beantwoordt de vragen van CORRECTIV en SZ niet en tot nu toe heeft hij beschuldigingen van geweldpleging altijd ontkend.
Volgens het relaas van de moeder hadden Jérôme Boateng en Kasia Lehnhardt die avond een heftige ruzie; dat vertelde haar dochter haar. Eerst weigerde ze het contract te ondertekenen. Even later staat haar handtekening wel onder het contract en maakt Adrianna Lenhardt een foto van de gescheurde oorlel van haar dochter. CORRECTIV en SZ hebben die foto in bezit. Volgens de schriftelijke verklaring van de moeder zou Boateng haar die verwonding hebben toegebracht toen hij haar dochter in het gezicht sloeg en zijn ring in haar oorbel verstrikt raakte. Boateng en zijn advocaat geven hier geen commentaar op.
De vrouwen denken in een droomleven terecht te zijn gekomen – totdat er problemen ontstaan, geweld uitbreekt, ruzies escaleren…
‘Optimistisch’
Beschuldigingen van geweld tegen vrouwen, gepleegd door profvoetballers, verschijnen herhaaldelijk in de pers. Tegen VfB Stuttgart-speler Atakan Karazor loopt op Ibiza een onderzoek naar beschuldiging van aanranding. Zijn club heeft laten weten dat Karazor elk strafbaar feit ontkent. Voor VfB geldt daarmee het vermoeden van onschuld. In Chester, Engeland, staat Benjamin Mendy, de Franse wereldbekerwinnaar van 2018 en verdediger van Manchester City, sinds augustus terecht op beschuldiging van verkrachting en aanranding. Ook hij ontkent.
En Boateng moet nu opnieuw terechtstaan voor de regionale rechtbank van München op beschuldiging van opzettelijke geweldpleging. Hij heeft dat altijd ontkend en ook nu laat zijn advocaat weten ‘optimistisch’ te zijn over de hoofdzitting. Onderzoek van CORRECTIV en SZ wijst uit dat de beschuldiging van mishandeling slechts een van de vele geweest kan zijn, zoals Sherin S. ook zelf in de rechtszaal verklaarde. Zij sprak zelf niet met CORRECTIV en SZ, maar dit is wel wat verschillende vrienden en kennissen van S. hebben verklaard. Boateng en zijn advocaat geven geen commentaar en verwerpen ‘speculaties’.
Verschillende mensen uit de omgeving van S. spreken over een relatie die gekenmerkt werd door conflicten, controle en machtsvertoon. S. zou haar omgeving meerdere malen hebben verteld over de gewelddadige uitbarstingen van Boateng, en ze werd ook vaak gezien met blauwe plekken op haar armen en bovenlichaam. Er zijn foto’s van de verwondingen.
Ibiza, Chester, München, het zijn allemaal afzonderlijke gevallen, maar er doen zich wel patronen en opvallende parallellen voor. ‘Soms sta ik voor de spiegel en dan denk ik: Oh God. Omdat ik weet dat ik niet de enige ben,’ zegt de ex-verloofde van een voetballer.
Geen verweer
Wat veel van de betrokken vrouwen gemeen hebben is dat ze hun partners op jonge leeftijd leren kennen. Ze denken in een droomleven terecht te zijn gekomen – totdat er problemen ontstaan, geweld uitbreekt, ruzies escaleren, affaires in de doofpot worden gestopt, bedreigingen worden geuit, financiële druk wordt opgebouwd en mediacampagnes beginnen.
Dit wil niet zeggen dat relaties in het beroepsvoetbal over het algemeen gekenmerkt worden door machtsmisbruik – er zijn ook veel gelijkwaardige en gezonde verhoudingen. Maar het wordt lastig als er iets gebeurt dat het imago van de voetballer kan schaden. Uit onderzoek blijkt dat in dergelijke gevallen mechanismen in werking treden waartegen de betrokken vrouwen vrijwel geen verweer hebben.
In het geval van Kasia Lenhardt is het opvallend dat de geheimhoudingsovereenkomst alleen voor haar geldt. Ze zegt niet alleen toe om met niemand te praten over haar relatie met de voetballer, maar ze moet ook alle documenten, dossiers en bewijzen vernietigen waarmee ze haar verhaal zou kunnen staven. Informatie ‘die niet alleen mondeling bestaat, maar die op enigerlei andere wijze als data kan worden gekwalificeerd’, dient ze te vernietigen ‘indien JB haar daarom verzoekt’ en ‘het bewijs ervan’ dient zij ‘aan JB’ te overhandigen.
Boateng en zijn advocaat geven ook hier geen commentaar op.
De praktijk van de geheimhoudingsplicht komt uit het bedrijfsleven en wordt daar gebruikt om bedrijfsgeheimen te beschermen. Daar zijn dergelijke clausules zinvol, zegt de Berlijnse media-advocaat Christian-Oliver Moser, maar in de regel kunnen ze niet worden overgedragen naar het privéleven. Vooral niet als ze eenzijdig zijn.
Hij acht geheimhoudingsovereenkomsten die slechts één partij verplichten te zwijgen, in de regel ontoelaatbaar. Over het algemeen, zegt hij, zijn die contracten op zijn minst twijfelachtig en kunnen ze immoreel zijn. ‘In Duitsland is er echter geen duidelijke wettelijke regeling voor, dus het verschilt altijd per individueel geval,’ zegt hij. Maar ook als de geheimhoudingsovereenkomsten juridisch niet effectief zijn, zijn ze ‘zeer effectief op psychologisch niveau, omdat in geval van twijfel een rechtbank eerst zal moeten beslissen of de ondertekende documenten al dan niet geldig zijn’.
In het geval van Kasia Lenhardt kan worden gezegd dat heel Duitsland getuige was van de publieke destructie van een jonge vrouw en dat dat begon met haar ondertekening van de geheimhoudingsovereenkomst.
Enkele dagen na de ondertekening van de geheimhoudingsovereenkomst doet Boateng een interview met Bild-Zeitung – de overeenkomst bindt hem immers niet en hij handelt proactief. Op 2 februari 2021 verschijnt het interview onder de titel ‘Boateng rekent af met zijn ex. Er zijn alcohol, druk en chantage in het spel’.
De praktijk van de geheimhoudingsplicht komt uit het bedrijfsleven. Daar zijn dergelijke clausules zinvol
Bewijsbare onwaarheden
Der Spiegelberichtte afgelopen zomer al over Boatengs dubieuze uitspraken en de shitstorm die Lenhardt daarna teisterde. Ook CORRECTIV en SZ hebben bewijsmateriaal geëvalueerd dat aanzienlijke twijfel zaait over zijn beweringen. Het interview is sindsdien bekritiseerd en Bild-Zeitung kreeg er in juni 2021 een berisping voor van de Raad voor de Journalistiek. In reactie op het onderzoek distantieert Bild-hoofdredacteur Johannes Boie zich nu van de publicatie. ‘Wij zouden dit interview vandaag niet meer publiceren,’ zegt hij tegen CORRECTIV en SZ.
Het interview is een frontale aanval op Lenhardt. Boateng beweert dat Lenhardt enorme alcoholproblemen had en dat zij hem chanteerde; zij zou hebben gedreigd zijn carrière te vernietigen. ‘Kasia zei dat ze dat zou doen door mij ervan te beschuldigen dat ik haar sloeg. Ze wist heel goed dat de moeder van mijn kinderen mij daar eveneens van beschuldigde en dat we daarover in een rechtszaak verwikkeld waren.’
Na het interview begint een brute mediacampagne tegen Lenhardt. Op internet wordt ze overladen met haatberichten. Ze is bang de voogdij over haar zoon te verliezen. ‘Het was een vorm van openbare executie,’ zegt media-advocaat Markus Hennig, die door Kasia Lenhardt werd ingeschakeld en die haar ook postuum nog vertegenwoordigt. ‘De dingen die over haar zijn gezegd in het interview door Boateng zijn bewijsbare onwaarheden. Het interview is onwettig.’
Nicole Bédé, strafrechtadvocaat te Berlijn die de familie Lenhardt kent, twijfelt ook aan de rechtsgeldigheid van dergelijke geheimhoudingsovereenkomsten. Ze zijn misschien effectief, maar dan op psychologisch niveau. ‘Het is een systeem,’ zegt ze. Want wie zo’n clausule ondertekent, gaat er meestal van uit dat hij zich eraan moet houden. ‘Ik denk dat mensen vaak de extreme druk onderschatten die zo’n contract op mensen uitoefent.’
Betrokkenen zouden er zeker juridisch advies over kunnen inwinnen. Maar contractherzieningen zijn tijdrovend en het honorarium wordt altijd bepaald door de waarde van het geschil. ‘En dat kan onder bepaalde omstandigheden heel hoog oplopen, zeker met die geheimhoudingsovereenkomsten met voetballers,’ zegt ze. ‘Als je vijfentwintig bent en niet rijk, dan moet je dus afwegen: neem ik dit risico?’
In een ander geval dat door CORRECTIV en SZ is onderzocht, kreeg de vrouw van een voormalige speler ook een geheimhoudingsovereenkomst op het moment dat hun relatie eindigde. Het verhaal van Julia Meier – ook haar naam is gefingeerd – gaat niet over fysiek geweld, maar over manipulatie van de publieke opinie en controle. Het toont op welke manieren adviseurs en managers op de achtergrond proberen om het imago van spelers te beschermen en de vrouwen discreet tot zwijgen te brengen – met behulp van contracten, advocaten en opzettelijk verspreide geruchten.
Julia Meier was zelf een succesvol model. Toen werd het plots ‘stil rond haar’, zoals de bladen schreven. Ze was nog een tiener toen ze haar vriend ontmoette. Hij was destijds profvoetballer en speler van het nationale team.
Droompaar
Haar geval verschaft een blik achter de façade van een relatie die jarenlang harmonieus en bijna ideaal leek: achteraf beschrijft ze haar relatie zelf als ‘kinderlijk en naïef’. Er waren nooit ruzies. ‘We gingen na drie maanden samenwonen, waren snel verloofd.’ Ondertussen kreeg ze de indruk dat er op de achtergrond krachten aan het werk waren die zij niet kon inschatten. Het voetbalmilieu moedigt over het algemeen vaste relaties, huwelijken en kinderen aan, ‘want die brengen rust’ in het privéleven van de spelers. ‘Profvoetballers zijn een zeer waardevol goed voor clubs, managers en consultants’, ofwel: ze zijn een investering die niet in gevaar mag worden gebracht.
De ommekeer kwam vrij plotseling, op het moment dat zijn carrière op zijn hoogtepunt was. Ze kon hem amper bereiken, want hij was alleen nog maar aan het feesten en vloog de wereld rond in privéjets. ‘Dat was helemaal niet kenmerkend voor hem,’ zegt ze. Zijn adviseurs en managers, die ook haar management en vermeende vrienden waren, susten haar: het was maar een fase, zij vormden een droompaar, over een jaar was alles weer vergeten.
Achteraf beschrijft ze haar relatie zelf als ‘kinderlijk en naïef’
Vijf weken later vernam ze via de media dat hun relatie voorbij was: de voetballer was blijkbaar gespot met een andere vrouw. Ze herinnert zich dat hij op dezelfde dag een sms schreef aan haar beste vriendin: ‘Wat kan ik doen om haar de mond te laten houden?’
Hij reageerde niet meer op haar berichten en telefoontjes. De adviseurs namen de communicatie over en adviseerden haar een geheimhoudingsverklaring te ondertekenen. Ze ging akkoord. Ze had het gevoel dat ze geen keus had. Persoonlijk deed het contract haar veel pijn: ‘Ik bleef maar denken: Als je me zou kennen, zou je weten dat ik de laatste zou zijn om een oorlog te beginnen.’
Het contract was gedetailleerd en bevatte specifieke bepalingen. Bij overtreding riskeerde ze een boete van 50.000 euro en schadeclaims. In opdracht van haar advocaat sluit de overeenkomst haar naaste vriendenkring uit alsmede informatie in de rechtbank. Tegen ‘vertegenwoordigers van de media’ mocht maar één ding gezegd worden: ‘Dat ze een stel waren, nu gescheiden zijn en een mooie tijd hebben gehad.’
Nu zegt ze dat ze de indruk heeft dat het erom ging ‘haar zo lang mogelijk stil te houden’ zodat ze het imago van haar ex-partner, die officieel nog een relatie met haar had, niet in gevaar zou brengen. Ondertussen vierden de media al de nieuwe liefde van de ster.
Tegelijkertijd begonnen geruchten de ronde te doen. Julia Meier en een andere profvoetballer, een teamgenoot van haar ex-partner, zouden het jaar voor de breuk een affaire hebben gehad. Ze krijgt daar nu nog steeds vragen over, zegt Meier. En dat terwijl de geruchten overduidelijk uit de lucht waren gegrepen; er was nooit iets voorgevallen tussen het tweetal.
In een door CORRECTIV en SZ verkregen document zegt de betreffende teamgenoot dat hij de indruk heeft dat het verhaal werd gelanceerd om de aandacht af te leiden van de affaire van de ster. ‘Maar goed, ik heb inmiddels geleerd dat hij over lijken gaat. Terwijl de hele wereld denkt dat hij schone handen heeft,’ aldus het document. ‘Waar ik ook kom, waar ik ook voetbal, iedereen zegt: “En, hoe was die Meier?”’ Het is een vraag die duidelijk seksueel bedoeld is. Iedereen denkt dat de geruchten waar zijn. ‘Alle voetballers denken het.’
Julia Meier zegt dat ze er toen niet veel over nadacht. Het was hoe dan ook onmogelijk voor haar om ertegen te vechten, dus negeerde ze het.
De geruchten haalden haar echter in toen hij een paar maanden later openlijk uitkwam voor zijn affaire, hoewel hij nog steeds bij haar was. Het publiek stond volledig aan zijn kant. ‘Het was alsof iedereen blij voor hem was. Nadat hij zogenaamd door mij was bedrogen, had hij nu eindelijk de grote liefde gevonden,’ zegt Meier. ‘Niemand zag dat hij me daadwerkelijk had bedrogen en me op deze manier had gedumpt. Plotseling was ik niet de bedrogene, maar de bedrieger.’
Ze had het gevoel de controle over haar leven, haar identiteit en haar imago kwijt te zijn. Ze schaamde zich en vond maar één uitweg: zich terugtrekken uit de openbaarheid. Ze zegt dat het voelde alsof alles van haar was afgenomen. Het kostte haar twee jaar om haar draai weer te vinden. ‘Ik begrijp het nu allemaal beter,’ zegt ze. ‘Het ging nooit om mij of hem persoonlijk, hij was gewoon de melkkoe.’
Teresa Schwarz was slachtoffer van geweld en heeft tot op de dag van vandaag het gevoel dat ze moet vechten om te overleven. De vermeende bedreigingen van haar ex-vriend en de juridische geschillen met hem beïnvloeden haar dagelijkse leven. Ook werd haar duidelijk gemaakt wie van hen beiden ertoe doet en wie niet. Een adviseur van haar ex-vriend zei ooit tegen haar: ‘Jij bent gewoon niet degene die meer dan 20 miljoen euro waard is.’
Lange tijd hield ze de façade op, het glossy imago, alsof het gemaakt was voor de Home Stories in Gala of Bunten: hij, de succesvolle Bundesliga-speler en zij, de mooie vrouw aan zijn zijde, een glamourkoppel, populair maar nuchter.
‘Plotseling was ik niet de bedrogene, maar de bedrieger’
De foto’s waarover CORRECTIV en SZ beschikken passen niet in dit beeld. Ze tonen haar bovenlichaam, bedekt met blauwe plekken en grote kneuzingen.
Zij en haar ex-partner leerden elkaar heel jong kennen, hij was getalenteerd maar nog niet succesvol. Bronnen in haar omgeving bevestigen dat ze heeft geprobeerd aan hun relatie te werken. Maar toch lijkt het erop dat de problemen vooral haar verweten worden.
Schwarz zelf kan niet praten over haar relatie. Haar ex-partner geeft geen commentaar, maar zijn advocaat wijst beschuldigingen van geweld en bedreigingen van de hand.
Maar met voormalige vrienden en kennissen van Schwarz kunnen we natuurlijk wel spreken. Desgevraagd schrijft een oud-collega: ‘Ik kan bevestigen dat Teresa destijds met kneuzingen en blauwe plekken op het werk verscheen.’
Absoluut geloofwaardig
‘Jij bent gewoon niet degene die meer dan 20 miljoen euro waard is’
Toen het paar tijdelijk uit elkaar ging, woonde Julia een tijdje bij haar collega. Op een avond waren ze wat spullen gaan halen uit de flat die ze met de voetballer deelde. ‘Toen we wilden vertrekken, rende hij achter onze auto aan en sloeg de ruit in.’ Op dat moment, zegt de collega, begreep ze het.
De voormalige baas van Schwarz zegt ook dat hij de blauwe plekken heeft gezien. Een vriendin die tijdelijk bij het stel woonde herinnert zich frequente en zeer luidruchtige ruzies. Een keer, zegt ze, zag ze ’s morgens een grote bloeduitstorting bij haar. ‘Ik vroeg haar: “Wow, waar heb je die enorme blauwe plek vandaan?” Ze gaf toen geen antwoord.’
Ook haar huidige therapeut vindt de aantijgingen ‘absoluut geloofwaardig’.
Bij de voetballer werd navraag gedaan over deze indrukken van mensen uit haar omgeving. Zijn advocaat gaat er niet op in.
Het MeToo-debat heeft structuren van machtsmisbruik en seksueel geweld op veel terreinen blootgelegd. Tot nu toe heeft de beweging nog niet de spelersvrouwen bereikt: hun financiële afhankelijkheid en de mediamacht van hun mannen lijken de vrouwen in een ondergeschikte rol te dwingen.
Op de achtergrond lijken zakenlieden en managers vaak aan de touwtjes te trekken: ‘Het is vaak zo dat de adviseurs voor de advocaten zorgen,’ zegt een therapeut die voor voetbalclubs werkt. ‘Ze kiezen die advocaten uit, die ook winnen.’ Hij zegt dat hij verschillende keren heeft gezien hoe getroffen vrouwen op een ‘boosaardige’ manier opzij werden gezet.
De voormalige levenspartner van een Bundesliga-speler zegt dat zij gevallen van geweld meerdere malen heeft aangekaart bij de adviseurs van haar toenmalige vriend. Maar deze mannen verdraaiden de feiten en steunden haar partner. Uiteindelijk, zegt ze, kreeg ze te horen dat ze zich moest laten onderzoeken, dat ze misschien een geestelijke stoornis had. ‘Aanvankelijk deden ze geruststellend,’ zegt ze. ‘Maar hoe penibeler de situatie werd, hoe agressiever ze werden.’
In de roddelpers verschijnen spelersvrouwen meestal slechts in twee sjablonen, in het beste geval als mooie accessoires van de spelers en in het slechtste geval als pretfiguren, hunkerend naar aandacht, sexy, oppervlakkig. In veel gevallen staan de reportages bol van vrouwonvriendelijkheid; zo zond sportzender DSF een programma uit onder de titel: ‘Gschpusis, Ischen, Spielerfrauen’ [Liefjes, chicks, spelersvrouwen].
Bedenkelijk
Veel regionale kranten in voetbalbolwerken en roddelbladen zijn afhankelijk van exclusieve informatie uit de voetbalwereld en interviews met prominente spelers. Zoals het geval van Kasia Lehnhardt laat zien, lopen deze nauwe contacten tussen journalisten, spelers, adviseurs en clubs soms slecht af voor de vrouwen.
Met name Bild staat wat dat betreft in een bedenkelijk daglicht: volgens advocaat Markus Hennig wist Lenhardt pas na publicatie van het Boateng-interview. ‘Kasia is helemaal niet naar het interview gevraagd’, en bij zijn weten is er ook geen enkel bewijs van wederhoor. Dat zou een ernstige schending van de mediawet zijn.
Een woordvoerder van de Bild-groep spreekt dit tegen: Bild zou Lenhardt ‘herhaaldelijk aangeboden’ hebben commentaar te geven en ze zou vooraf zijn geconfronteerd met de uitspraken van Boateng. De woordvoerder gaat niet in op verdere vragen; hij vraagt begrip voor het feit dat Bild geen commentaar wil geven op ‘interne details van onze research en redactionele beslissingen’.
In de dagen na het interview volgden steeds meer laatdunkende berichten. Bild-Zeitung publiceerde privé-voicemails van Lenhardt, een ‘voormalige beste vriendin’ dook op en ‘*klapte uit de kast’, de cosmetische operaties van Kasia werden uitvoerig uit de doeken gedaan. Kasia heeft daarna geen uitspraken meer in het openbaar gedaan. CORRECTIV en SZ zijn in bezit van een opname van haar tijdens een privégesprek uit die tijd, waarin ze tegen een kennis zegt: ‘Waarom zijn we niet gewoon uit elkaar gegaan? Dat zou goed zijn geweest. Hij had kunnen zeggen: Ik was niet meer gelukkig, ik hield niet meer van je.’
Op de achtergrond lijken zakenlieden en managers vaak aan de touwtjes te trekken
Volgens de woordvoerder van Bild is het interview intern inmiddels ‘opnieuw geëvalueerd’. Toen het verscheen, was Julian Reichelt nog hoofdredacteur. Zijn opvolger, Boie, ziet de zaak blijkbaar anders. Toen hij maanden geleden hoorde van de wens van de familie tot verwijdering, zegde Bild toe het interview van de site te halen. Maar de tekst bleef tot september online ondanks een berisping van de Raad voor de Journalistiek – ‘onbedoeld’, schrijft de woordvoerder, en hij voert daarvoor ‘technische redenen’ aan.
Alle andere artikelen over Lenhardt staan nog steeds op de website van Bild. De familie blijft in de rechtbank vechten voor de persoonlijke rechten van hun overleden dochter. Het proces wordt in november voortgezet bij de rechtbank van Berlijn.
Directe bedreigingen en geweld zijn slechts één vorm van intimidatie. Er zijn ook gevallen bekend van hacken, publicatie van privégegevens en surveillance.
Verschillende bronnen uit de omgeving van Lenhardt bevestigen dat ze erg bang was. Kort voor haar dood sprak ze aan de telefoon met een kennis, een wederzijdse vriend van haar en Boateng. Hij lijkt haar ervan te willen weerhouden naar buiten te treden – CORRECTIV en SZ kennen de inhoud van dit gesprek. Het is een schrijnende dialoog waaruit blijkt hoe bedreigd zij zich moet hebben gevoeld.
Lenhardt zegt: ‘Nu speelt er iets van een heel ander kaliber, dat me veel meer zorgen baart. Iemand probeert een paar kilo coke op me te planten.’ Haar reputatie is geruïneerd, zegt ze, ‘en Jérôme blijft zeggen dat er meer komt, maar ik weet niet wat hij bedoelt’.
Haar gesprekspartner doet alsof hij het begrijpt. Maar hij laat er geen twijfel over bestaan dat ze beter kan toegeven, omdat ze hoe dan ook alleen maar kan verliezen. Boateng zou daarentegen snel van de zaak af zijn: ‘Hij hoeft alleen maar binnen veertien dagen een doelpunt te maken of binnen twee of drie weken ergens anders een contract tekenen, en dan zijn de media alweer in een andere stemming. Voetballers kunnen het grootste schandaal veroorzaken, het zal toch weer worden vergeten.’
Voor haar, Kasia Lenhardt, gelden blijkbaar heel andere wetten. ‘Dit bedoel ik niet denigrerend, maar over de vrouw zeggen mensen: Ze is gewoon een spelersvrouw.’
Parallellen
Niet alleen deze details zijn zorgwekkend, maar ook het feit dat er parallellen zijn. Twee andere vrouwen die CORRECTIV en SZ spraken verklaren dat hun ex-partner dreigt drugs bij hen te verstoppen of valse schandaalverhalen over hen te lanceren.
Verschillende vrouwen vrezen ook dat hun privéleven in de gaten wordt gehouden, waarbij er sprake is van elektronische bewaking, met inbegrip van trackers, bugs, gehackte tablets of spyware op hun telefoons.
Voor Lenhardt was dit blijkbaar realiteit, ook al is er geen bewijs wie de daders waren. Boateng en zijn advocaat geven geen commentaar op vragen hierover.
‘Voetballers kunnen het grootste schandaal veroorzaken, het zal worden vergeten’
Al voor de scheiding zou Lenhardt het gevoel hebben gehad dat haar privégegevens werden afgetapt en tegen haar werden gebruikt. Privéspraakberichten van haar belandden op het internet. Een screenshot van haar Snapchat-account toont een zeer intieme naaktfoto van haar, blijkbaar bedoeld voor privédoeleinden, voorzien van begeleidende berichten van een onbekende in gebrekkig Duits: ‘Je moet respect hebben voor een gevaarlijke vijand.’ Ze ontvangt ook andere berichten, waarin anonieme schrijvers haar soms proberen te chanteren met vermeende drugsvondsten.
Blijkbaar werden er ook van Sherin S. gesprekken opgenomen zonder haar medeweten; die opnames kwamen later op het internet terecht. De zaken hebben overeenkomsten. Maar er is geen bewijs dat Boateng er iets mee te maken had. De daders zijn onbekend.
Sherin S. ontmoette Boateng in 2007 en kreeg twee kinderen met hem; jarenlang hadden zij een knipperlichtrelatie. CORRECTIV en SZ beschikken over opnames van gesprekken tussen haar en Boateng waarin ze denigrerende opmerkingen maakt over Kasia Lenhardt. Blijkbaar zijn alleen zij tweeën aanwezig. Naar later bleek is dat gesprek opgenomen. Het is onduidelijk door wie. Eén ding is zeker: de audiobestanden kwamen enkele uren nadat Boateng werd veroordeeld voor mishandeling van S. in 2021 online. Haar uitspraken werden verspreid in Telegram-groepen, waar aanhangers van Lenhardt netwerken. Voor hen moet het hebben geleken alsof Sherin S. Boateng steunde. Het parket van München is een onderzoek gestart op beschuldiging van privacyschending. Dat onderzoek loopt nog.
Sherin S. had haar omgeving eerder verteld over haar angst dat ze in de gaten werd gehouden. In 2018 zou S. een bug hebben gevonden in de lamp boven het bed in haar flat in Berlijn, waar Boateng ook toegang toe had, meldden vrienden later; hiervan is een foto beschikbaar. S. deed begin 2018 aangifte bij de politie. Het parket van Berlijn startte een onderzoek tegen onbekenden en staakte dat enkele maanden later. Een woordvoerder zegt: ‘Het was niet mogelijk de verdenking van het misdrijf tegen haar partner hard te maken, noch kon op een andere manier een verdachte worden aangewezen.’
Het is niet duidelijk hoe de microfoon in de lamp terecht is gekomen. CORRECTIV en SZ beschikken echter over berichten waarin Boateng ten minste de indruk wekt Sherin S. af te luisteren. Hij beweert dat hij haar en een andere man in bed heeft gehoord. Zij ontkent dit, waarop Boateng antwoordt: ‘Maar ik weet alles. Elk detail.’ Ze schrijft: ‘Laat me toch met rust, met al je verhalen.’ Boateng: ‘Ha ha ha. lekker makkelijk*. Als je alles weet.’ Knipoog smiley. ‘En alles hebt gehoord.’
Onaantastbaar
Sommige voetballers lijken zich bewust van hun machtspositie en maken daar doelbewust gebruik van. ‘Er is zoveel overmoed,’ zegt een advocaat die de vrouw van een voormalige speler vertegenwoordigt in een mishandelingszaak. ‘Ze voelen zich onaantastbaar. Ze zijn niet eens onder de indruk van een onderzoek door de officier van justitie.’
De financiële afhankelijkheid van de vrouwen is vaak groot en maakt het voor hen moeilijk zich juridisch tegen de mannen te verdedigen. Zolang het goed gaat, delen ze in de rijkdom. Als de relatie mislukt, vallen ze soms in een bodemloze put.
Het geval van Anna Berglund vertoont veel overeenkomsten met wat de andere vrouwen melden: haatmails, bedreigingen en aanwijzingen dat haar auto wordt gevolgd en haar computers gehackt. Ook haar naam is in werkelijkheid anders. Berglund, begin veertig, woont met haar kinderen in een trailerpark in Californië. Op sommige dagen, zegt ze, heeft ze maar 20 dollar om haar gezin te onderhouden. ‘Ik heb het allemaal verdragen, de terreur, de laster,’ zegt ze, ‘en ik heb me nooit uitgesproken, nergens.’
Berglund heeft nooit een geheimhoudingsovereenkomst getekend – er waren andere manieren om haar onder druk te zetten. Haar ex-man stond onder contract bij verschillende Bundesliga-clubs, later speelde hij in het buitenland. Het geweld, zegt ze, was vooral gericht tegen de kinderen, hij sloeg hen, zelfs met schoenen. Hij viel haar ook meerdere malen aan en kneep haar keel dicht, zegt ze. ‘We leefden eigenlijk in constante angst.’
Toen ze hem verliet, *gooide hij haar het huis uit en verhinderde haar de toegang tot haar bankrekeningen en creditcards. Tot op heden zou hij geen alimentatie hebben betaald. Op dit moment, zegt ze, helpt haar familie haar financieel, anders zou ze volledig berooid zijn.
CORRECTIV en SZ hebben toegang tot rechtbankdocumenten die een aantal van haar beschuldigingen lijken te bevestigen. Ze tonen dat haar ex de feiten ontkent en dat hij haar beschuldigt. Maar volgens een transcriptie bevestigen de kinderen dat het geweld van hun vader kwam. Berglund zegt dat de voetballer zijn invloed bij de media gebruikte als pressiemiddel. ‘Hij maakte duidelijk dat hij meer macht had dan wij’, schrijft ze in een e-mail aan haar advocaat. ‘Hij schreef me e-mails waarin hij zei dat hij al met alle media had gesproken en dat ze hem geloofden, niet mij.’
De vrouwen die CORRECTIV en SZ spraken beseften pas na verloop van tijd hoe groot hun afhankelijkheid was. ‘Waarom accepteren we dit allemaal? Nou kijk, uiteindelijk heeft het geen enkele zin om terug te vechten,’ zegt de ex-verloofde van een voetballer die tijdens hun relatie voor een grote Europese club speelde. Ze kent verschillende spelersvrouwen die slecht behandeld worden. ‘De mannen geven je alles. En als je weggaat, sta je alleen. Geen mobiele telefoon, geen huis, geen auto. Dat gevoel houd je tegen om uit de relatie te stappen.’
Ze worstelt ook nog steeds met haar verleden. Haar ex-vriend, zegt ze, sloot haar op in de badkamer, vaak urenlang en zonder reden. ‘Hij zei dan: “Er is een toilet en er is water.”’ Haar mobiele telefoon nam hij in beslag. Ze heeft het een paar jaar volgehouden. Toen ze uiteindelijk scheidde, had ze bijna niets meer, haar bezittingen pasten in zes verhuisdozen.
De vrouwen van de spelers zijn uiterst openbaar en blijven toch vreemd genoeg onzichtbaar. Zolang de relatie goed gaat, staan ze naast hun man in de schijnwerpers. Maar wat er gebeurt als de voetbalsprookjes slecht aflopen, is meestal niet openbaar.
Voor een deel lijkt dit doelbewust te gebeuren. De geheimhoudingsovereenkomsten lijken ook gericht te worden gebruikt: in alle gevallen werden de contracten aan de vrouwen voorgelegd op het moment dat er problemen ontstonden of relaties mislukten.
In de VS is er nu verzet tegen de geheimhoudingsclausules. Een voormalige assistente van Weinsteins filmproducent, Zelda Perkins, is een campagne begonnen onder de naam ‘You can’t buy my silence’. Ze streeft naar een verbod. ‘Deze contracten zorgen ervoor dat mensen niet langer eigenaar zijn van hun eigen trauma,’ zei Perkins tegen de Britse omroep ITV.
Teresa Schwarz vraagt zich vaak af of ze ooit in vrijheid zal kunnen leven. In een brief van haar advocaten aan de kinderbescherming staat dat haar dochter een therapeut kreeg aangeraden ‘omdat zij leed aan nachtmerries na de gewelddadige uitbarstingen van de vader van het kind’. In de brief staat verder dat de vader van het kind ‘met zijn gedrag allerlei vormen van huiselijk geweld pleegde’.
De advocaat van de speler ontkent de beschuldigingen zonder in details te treden.
Het verzoek van Schwarz om begeleid contact faalde, de familierechter zag – ondanks alle aanwijzingen – niet voldoende risico voor het welzijn van het kind. Schwarz vertelt dat de rechtbank haar niet heeft ondervraagd over het geweld, maar over de sportcarrière van haar ex-vriend. Ze kreeg het advies zich bij de situatie neer te leggen.
Storende factor
Schwarz leerde haar kinderen om de politie te bellen. Ze zegt dat het zo niet had moeten gaan. Dan stokt haar stem en begint ze te huilen. Er wordt vaak gezegd dat mishandelde vrouwen niet terugvechten en geen hulp zoeken. Schwarz kreeg praktisch vanaf het begin begeleiding, ging met haar ex naar bemiddelaars, adviseurs en therapeuten, betrok zijn adviseur erbij; in één geval zou er zelfs een getuige bij zijn geweest toen hij tegen haar tekeer ging – zonder haar te hulp te schieten.
Haar ex-vriend sloot haar op in de badkamer, vaak urenlang, en zonder reden. ‘Hij zei dan: “Er is een toilet en er is water”’
Niets hielp, niets werkte; integendeel, zijn omgeving probeerde de voorvallen opzettelijk tegen haar te gebruiken. En na verloop van tijd, zegt ze, werd het erger. ‘Hij is het niet alleen – het is het systeem,’ zegt ze. ‘Dit zijn mensen die ongelooflijk veel geld aan hem verdienen. En als er een storende factor is, dan wordt die storende factor het probleem.’
Ondertussen heeft ze ook het vertrouwen in het rechtssysteem verloren. Teresa Schwarz zegt dat ze zich nooit echt veilig voelt. De situatie is sinds haar juridische strijd geëscaleerd. Als geheugensteuntje schrijft ze haar gesprekken uit. Volgens die notities bedreigt hij haar grootschalig omdat ze advocaten, Bureau Jeugdzorg en deurwaarders heeft ingeschakeld. Het is onduidelijk of dit klopt. De voetballer en zijn advocaat geven geen commentaar op deze vraag.
Ze heeft zijn vermeende uitspraken nauwgezet opgeschreven in dit soort bewoordingen: ‘Geef antwoord, vuile hoer, wat heb ik je aangedaan?’ En: ‘Je bent niets. Je doet niets. Behalve mijn geld uitgeven. Ondankbaar stuk vreten.’
Hij besluit het gesprek met een reeks verontrustende zinnen. ‘Je zult wel merken wat het je oplevert,’ zou hij gezegd hebben. ‘Wacht maar af. Ik zou me zorgen maken. Je zult het zien. Ik zal je één ding vertellen: je gaat er spijt van krijgen.’
De oud-premier van Pakistan, Imran Khan, is donderdag gewond geraakt bij een aanslag. Khan leidde een protestmars in de stad Wazirabad toen zijn voertuig werd beschoten. Eén persoon kwam om het leven bij de aanval, vijf anderen raakten gewond, schrijft deBBC.
De zeventigjarige Khan wilde met de protestmars, waarmee hij vervroegde verkiezingen eiste, tot de hoofdstad Islamabad lopen. Hij zou in een stabiele toestand in het ziekenhuis liggen. De dader is opgepakt, hij zou bekend hebben dat hij probeerde de oud-premier te vermoorden. De regering heeft de aanslag veroordeeld.
Khan eist nieuwe verkiezingen nadat hij vorige maand uit zijn ambt werd gezet. Hij werd veroordeeld nadat hij niet transparant was geweest over de verkoop van relatiegeschenken. Volgens Khan, die voor zijn politieke carrière een succesvol cricketer was, was er sprake van een politiek gemotiveerde zaak. Hij mag zich voorlopig niet meer verkiesbaar stellen voor een publieke functie en mag ook niet meedoen aan de verkiezingen waar hij zelf actie voor voert.
Haïti, het armste land van het westelijk halfrond, wordt behalve door natuurrampen geterroriseerd door extreem bendegeweld. Het zogenaamde Montana-akkoord zou daar verandering in kunnen brengen.
Rivaliserende criminele groepen hielden de hoofdstad Port-au-Prince al in een ijzeren greep voordat vorig jaar president Jovenel Moïse werd vermoord. Het machts-vacuüm dat hij achterliet werd direct overgenomen door de bendes van onder andere Jimmy Chérizier, die bekendstaat onder de schuilnaam Barbecue. Ze blokkeerden de belangrijkste haven en de aanvoer van brandstof en voedsel.
Door dergelijke bendes, waarvan de meeste banden hebben met politieke en zakelijke leiders, ligt de Haïtiaanse economie nu zo goed als stil. Cholera, waaraan ooit zo’n tienduizend Haïtianen stierven, begint opnieuw om zich heen te grijpen.
Officieel staat Ariel Henry aan het hoofd van de Haïtiaanse regering. Henry, die buitengewoon onpopulair is, is aan de macht gekomen met steun van de Verenigde Staten en andere grote regionale mogendheden. Toen een coalitie van Haïtiaanse maatschappelijke organisaties voorstelde om een meer representatieve interim-regering te vormen en de democratie weer op te bouwen, hebben Henry en zijn buitenlandse bondgenoten daar een stokje voor gestoken. Inmiddels vinden er in de grote steden al weken straatprotesten plaats, waarin zijn aftreden wordt geëist. Het is op veel plekken zo onveilig geworden dat Henry vrijdag pleitte voor een internationale veiligheidsmissie die de politie moet helpen de controle over de straten terug te krijgen.
Er vinden al lange tijd verkiezingen plaats, maar kun je spreken van echte democratie?
Hoewel de situatie complex lijkt, draait de chaos in feite om dezelfde vraag die al 230 jaar lang de aanleiding is van bijna elke crisis op het eiland: wie krijgt in Haïti de macht? En: komt er een moment waarop de Haïtianen dat vraagstuk zelf kunnen oplossen, of blijven buitenstaanders cruciale beslissingen nemen over de toekomst van het land?
Die tweede vraag houdt mij al bezig sinds ik als jonge verslaggever bij The New York Times voor het eerst naar Haïti ging. Dat was in 2004, aan de vooravond van de tweehonderdste verjaardag van de Haïtiaanse onafhankelijkheid – het enige moderne voorbeeld van een succesvolle opstand die geleid werd door tot slaaf gemaakten. Naar aanleiding van mijn ervaringen in Haïti heb ik me als correspondent in Afrika en Azië altijd beziggehouden met zelfbeschikking en autonoom bestuur van de voorheen gekoloniseerde volkeren van het Zuiden. Vragen over zelfbeschikking zijn tevens de reden dat ik nu naar Haïti ben teruggekeerd. Het land is al lang onafhankelijk, maar kent het echte vrijheid? Er vinden al lange tijd verkiezingen plaats, maar kun je spreken van echte democratie?
Jean-Bertrand Aristide
Toentertijd, in 2004, was Jean-Bertrand Aristide aan de macht: een charismatische voormalige katholieke priester en de eerste democratisch verkozen president. Hij kreeg te maken met een grote golf van protesten, waarvan sommige niet alleen steun kregen van zijn oude vijanden uit de kleine, rijke elite, maar ook van vroegere trouwe bondgenoten, die hem nu als een beginnend autocraat zagen. De laatste parlementsverkiezingen waren nooit gehouden, dus Aristide regeerde in wezen per decreet. Om politieke druk uit te oefenen blokkeerden de Verenigde Staten en Europese partners elk honderden miljoenen dollars aan beloofde hulp. Volgens mensenrechtenactivisten spoorde Aristide straatbendes ertoe aan zijn regering te beschermen en tegenstanders van zijn regering te intimideren en zelfs te doden.
Als verslaggever van een baanbrekende ontwikkeling raakte ik al snel verdwaald in alle voortschrijdende veranderingen. Ik bracht mijn dagen op straat door, waar ik gewone mensen interviewde. De meesten van hen bleven trouw aan Aristide, omdat het hem gelukt was zich vanuit de sloppenwijken omhoog te werken. Hun woede was tastbaar en zorgde vaak voor gewelddadige conflicten op straat.
‘Het is essentieel dat Haïti een hoopvolle toekomst krijgt. Dit is het begin van een nieuw hoofdstuk’
Net als veel andere buitenlandcorrespondenten in Haïti destijds bracht ik mijn avonden door in het gezelschap van jonge Haïtianen die op mij leken: twintigers die in Noord-Amerika een universitaire opleiding hadden genoten, vloeiend Engels en Frans spraken en kosmopolitisch ingesteld waren. Hun rijke ouders hadden bedrijven die door Aristides beleid van herverdeling in het nauw kwamen, en ze steunden politici die hem wilden afzetten. Onder het genot van eindeloze flessen Prestige-bier en kip djon djon werd mijn kijk op de situatie onvermijdelijk gevormd door hun blik. In elk geval zorgde die voor een subtiele afzwakking van een grimmige realiteit, namelijk dat aan de wil van de meerderheid van het Haïtiaanse volk werd voorbijgegaan.
Eind februari 2004 zorgde een gewapende opstand ervoor dat Aristide zijn macht verloor, waarna hij als balling werd weggevoerd in een Amerikaans vliegtuig. Kort daarop arriveerden Amerikaanse mariniers en verklaarde George W. Bush: ‘Het is essentieel dat Haïti een hoopvolle toekomst krijgt. Dit is het begin van een nieuw hoofdstuk.’
Wie wilde af van Aristide? Tijdens alle straatprotesten tegen zijn regering was me duidelijk geworden dat oppositie tegen hem niet beperkt bleef tot een kleine rijke elite. Maar gezien zijn enorme populariteit onder de armen is het onwaarschijnlijk dat de meerderheid van de Haïtianen hem weg wilde hebben.
Machtige vijanden
Aristide had een aantal machtige vijanden gemaakt. Hij had geëist dat Frankrijk Haïti 21 miljard dollar zou betalen, als compensatie voor de enorme schuld die het zijn voormalige kolonie had nagelaten. Frankrijk was een van de eerste landen die zijn afzetting eisten. Aristides bondgenoten zouden zijn vertrek later een ontvoering noemen en de toenmalige Franse ambassadeur verklaarde onlangs in een interview met The New York Times dat de Verenigde Staten en Frankrijk in feite ‘een staatsgreep’ hadden gepleegd. Amerikaanse ambtenaren hebben zich daarentegen lang tegen die karakteriseringen verzet. Later zou onderzoek van The New York Times aantonen dat een machtige, conservatieve, Amerikaanse organisatie deels verantwoordelijk was voor de vorming van de oppositie tegen Aristide. Dat riep nieuwe vragen op over de verantwoordelijkheid van de Verenigde Staten.
Aristide had zich ingezet voor een eerlijke herverdeling, om zo democratie en gelijkheid te verzekeren. Maar alle positieve elementen van wat hij vertegenwoordigde, waren verdwenen. Het enige wat resteerde, was de negatieve kant van zijn nalatenschap: de bendes die hem hadden geholpen zijn presidentschap veilig te stellen. Van dat trauma is Haïti nooit echt hersteld, waardoor het een gebroken natie is geworden die leeft in de schaduw van het machtigste land ter wereld. Voor de rest van de wereld is het nu niets meer dan een boeman, een hoofdpijndossier, een speelbal.
Wat is de wereld vandaag de dag aan Haïti verschuldigd? Allereerst – en dit is het belangrijkst: laat het met rust. De Haïtianen moet tijd, ruimte en steun worden gegund om een andere toekomst voor hun land te realiseren.
Wat kan er gebeuren? Dat zij er een groter potje van maken dan wij?
Dan Foote, die vroeger als speciaal gezant van de VS in Haïti zat, levert sindsdien bijzonder felle kritiek op het Amerikaanse beleid. Foote: ‘Het Amerikaanse buitenlandse beleid gelooft onbewust nog steeds dat Haïti bestaat uit een stel domme zwarte mensen die hun land niet zelf kunnen organiseren. En dat wij ze moeten vertellen wat ze moeten doen, omdat het er anders echt slecht aan toe zal gaan. Maar elke keer dat internationale krachten hebben ingegrepen, hebben ze Haïti overhoopgegooid. Het is tijd om de Haïtianen een kans te geven. Wat is het ergste wat er kan gebeuren? Dat zij er een groter potje van maken dan wij?’
Haïti is door machtiger mogendheden gebruikt en misbruikt sinds Columbus in 1492 de noordkust van het eiland bereikte. De Verenigde Staten hebben Haïti afwisselend genegeerd en onderdrukt. Eerst weigerden ze het land te erkennen, om het vervolgens in 1915 binnen te vallen en het negentien jaar lang als een soort kolonie te gebruiken. De VS achtten het in de Koude Oorlog van essentieel belang om hun grote invloed op de Haïtiaanse politiek en economie te behouden. Dat deden ze, soms met moeite, van 1957 tot 1986, toen achtereenvolgend Duvalier sr. en Duvalier jr. aan de macht waren.
De afgelopen twaalf jaar is de Haïtiaanse politiek steeds meer verdeeld geraakt, onder andere door een verpletterende aardbeving en een reeks stormen en orkanen. De politiek wordt al een tijd lang gedomineerd door centrumrechtse leiders die Amerikaanse steun genieten en die naar alle waarschijnlijkheid corrupt zijn en banden onderhouden met criminele netwerken.
Buitenlandse inmenging
Door het isolement van Haïti en door buitenlandse inmenging is de politieke cultuur giftig geworden. Niemand vertrouwt elkaar meer en er heerst paranoia. Bij gebrek aan een moderne, industriële economie zijn er in het land sterk uiteenlopende sociale lagen ontstaan. Er is een handelsklasse die haar geld voornamelijk verdient door goederen te importeren en te verkopen aan alle anderen – straatarme mensen die rondkomen van een hongerloon of van geld dat ze krijgen overgemaakt vanuit de bloeiende diaspora die zich uitstrekt tot onder andere de Verenigde Staten, Canada en Frankrijk.
De gebeurtenissen van de afgelopen tijd hebben het vertrouwen van de Haïtianen in hun verkiezingen aangetast. Bij de eerste echt democratische verkiezingen van 1990 bracht meer dan de helft van de kiesgerechtigden een stem uit. Bij de laatste verkiezing was de opkomst minder dan 20 procent.
Er is veel meer nodig om het vertrouwen in de regering te herstellen
Zo ongeveer elke buitenstaander en de huidige regering zelf hebben de neiging om zo snel mogelijk verkiezingen te organiseren. Op die manier kan de ongrondwettelijke regering worden vervangen door een regering die de wensen van het Haïtiaanse volk vertegenwoordigt. Maar in een land met zo’n gebrek aan veiligheid is het nauwelijks mogelijk om geloofwaardige verkiezingen te houden. En hoewel verkiezingen een vereiste zijn voor werkelijke autonomie, zijn ze, zelfs als ze eerlijk en vrij zijn, niet voldoende. Er is veel meer nodig om het vertrouwen in de regering te herstellen.
Onder verschillende Haïtianen leeft desalniettemin een klein maar hardnekkig sprankje hoop: zij geloven dat het eindelijk tijd is om een politiek faillissement af te kondigen. Alle oude politieke schulden zouden volgens hen vereffend moeten worden, zodat Haïti met een frisse start de toekomst tegemoet kan. Een groot deel van de Haïtiaanse samenleving, waaronder concurrerende politieke partijen, vakbonden, maatschappelijke organisaties en mensenrechtenactivisten, hebben samen een gedetailleerd plan opgesteld waarmee Haïti een politieke overgang kan realiseren.
Dit zogenaamde Montana-akkoord eist dat er een interim-president wordt aangesteld. Voorstanders van het akkoord hebben begin dit jaar een kandidaat gekozen: Fritz Jean, een voormalig gouverneur van de Haïtiaanse centrale bank. Volgens Jean heeft het land tijd nodig om de maatschappelijke infrastructuur opnieuw op te bouwen en naar verkiezingen toe te werken. Hij belooft dat hij zich te zijner tijd niet kandidaat zal stellen voor het presidentschap.
Speelbal
Het Haïtiaanse volk is gedurende het merendeel van zijn bestaansgeschiedenis een speelbal geweest van machtige invloeden van zowel buitenaf als binnenuit; van koloniale en neokoloniale machten, economische elites, wereldwijde criminele netwerken en politici die hun eigen zakken wilden vullen.
Dit alles doet me denken aan de term granmoun uit het Haïtiaanse Kreyòl. Letterlijk vertaald betekent het ‘grote persoon’, maar het heeft een diepere, onderliggende betekenis. Als je een granmoun bent, beschik je over je eigen lot, heb je de controle over je leven en je toekomst. Als je een granmoun bent, ben je soeverein. Magali Comeau Denis, leider van de groep die het Montana-akkoord wil verwezenlijken, stelt het begrip centraal in haar toekomstvisie voor Haïti. ‘Dit is de eerste keer in de Haïtiaanse geschiedenis dat we echt samen over onze toekomst praten. Economische, sociale, politieke en gemeenschapsgroepen zitten met elkaar aan tafel, hebben een eigen inbreng, stellen veranderingen voor en maken bezwaren,’ zegt ze. En ze sluit af met de hoopvolle woorden: ‘Dit is het. Dit is onze kans.’
Als de rest van de wereld het land met rust laat, zou dat zomaar eens de eerste stap naar Haïtiaanse zelfbeschikking kunnen zijn, naar de onafhankelijke zwarte republiek die de revolutie ooit beloofde.
Bij bendegeweld in Ecuador zijn dinsdag zeker vijf politieagenten om het leven gekomen. Volgens persbureauReuters waren de slachtoffers doelwit vanwege eerdere overplaatsingen van bendeleiders naar andere gevangenissen. Na de aanvallen heeft de regering in twee provincies de noodtoestand afgekondigd.
In de steden Guayaquil en Esmeraldas vonden dinsdag explosies plaats. De aanslagen waren volgens president Lasso gericht op politieagenten. In de genoemde regio’s is een avondklok afgekondigd en het leger wordt ingezet om te helpen de orde te bewaken. In Esmeraldas werden zeven gevangenisbewakers korte tijd gegijzeld uit protest tegen de overplaatsingen van bendeleiders.
Ecuador kampt al jarenlang met overvolle gevangenissen waar bendes de dienst uitmaken. Sinds 2020 zijn zeker vierhonderd gevangenen omgekomen bij bendegeweld in gevangenissen. De overheid probeert met name de leiders uit deze inrichtingen over te plaatsen.
Dinsdagochtend zijn er minstens zes Palestijnen gedood en eenentwintig gewonden gevallen bij botsingen met Israëlische troepen op de bezette Westelijke Jordaanoever, aldus Palestijnse functionarissen, meldt Al Jazeera. Volgens een woordvoerder van de Palestijnse Fatah-beweging brak het geweld dinsdagochtend vroeg uit nadat een groot aantal Israëlische soldaten de stad Nablus was binnengedrongen en werd opgemerkt door Palestijnse veiligheidstroepen en gewapende strijders.
De Palestijnse president Mahmoud Abbas probeert ‘zo snel hij kan in contact te komen [met de Israëlische autoriteiten] om deze agressie tegen ons volk te stoppen’, zei zijn woordvoerder Nabil Abu Rudeineh in een verklaring. De Palestijnse Rode Halve Maan meldde dat het Israëlische leger haar medische teams verhinderde de wijk al-Qaryoun binnen te gaan om de gewonden te evacueren.
De Israëlische troepen zijn Nablus binnengevallen omdat ze geïnteresseerd zijn in het opsporen van een groep die zich de Lions’ Den noemt, aldus Al Jazeera. Die gewapende groep eiste onlangs de verantwoordelijkheid op voor een schietpartij waarbij een Israëlische soldaat werd gedood. Israëlische troepen voeren sinds maart nachtelijke invallen uit op de bezette Westelijke Jordaanoever, naar eigen zeggen om gewapende netwerken te ontmantelen en aanslagen te verijdelen.
Een groep van een dozijn mensen heeft zaterdag in Bangladesh twee leiders van de Rohingya-gemeenschap vermoord met messen en bijlen. De moordaanslag laat zien hoe de veiligheid in de vluchtelingenkampen, waar bijna een miljoen mensen wonen, verslechtert, schrijft Al Jazeera.
Een politieagent uit Bangladesh die belast is met de veiligheid in wat Al Jazeera omschrijft als ‘ellendige kampen’ wijt de moorden aan het Arakan Rohingya Salvation Army (ARSA), een gewapende groep die vecht in Myanmar. ‘De interne conflicten in Myanmar beïnvloeden de veiligheidssituatie in de kampen,’ aldus de agent.
Bangladesh heeft Rohingya-vluchtelingen ondergebracht in een groot aantal kampen sinds zij in 2017 op de vlucht sloegen voor het militaire optreden tegen de bevolkingsgroep in Myanmar. Het grootschalige staatsgeweld tegen de Rohingya is momenteel onderwerp van een genocideonderzoek door het hoogste VN-tribunaal. De recente moorden maken deel uit van een ‘escalatie van het geweld in de afgelopen maanden, nu bendes proberen de drugshandel te controleren en burgerlijke vluchtelingenleiders te intimideren door middel van moord en ontvoering’, aldus Al Jazeera.
Verschillende ngo’s hebben het willekeurige geweld van de politie in Sanandaj aan de kaak gesteld. Sanandaj, de hoofdstad van de Iraanse provincie Koerdistan, is het centrum van de protesten naar aanleiding van de dood op 16 september van een jonge vrouw van Koerdische afkomst, Mahsa Amini. Zij kwam om nadat ze in hechtenis was genomen wegens overtreding van de hoofddoekwet. Volgens ngo Iran Human Rights zijn er in Iran sindsdien minstens 185 mensen omgekomen door regeringsgeweld, bericht Reuters.
Volgens Amnesty International zijn er berichten dat veiligheidstroepen lukraak vuurwapens hadden gebruikt in Sanandaj. De Koerdische ngo Hengaw plaatste een video waarop de politie naar eigen zeggen op huizen schiet en een andere waarop schoten en geschreeuw te horen zijn. De organisatie meldde dat sinds zondag in de hele regio ten minste vijf burgers zijn gedood en vierhonderd anderen gewond zijn geraakt. Ze waarschuwde echter dat het dodental hoger zou kunnen zijn omdat de autoriteiten de lokale internet- en mobiele netwerken verstoren, bericht BBC. Hierdoor is het lastig om een beeld te krijgen van de situatie.
Op video’s is te zien hoe stakende arbeiders banden verbranden en de wegen blokkeren
‘Ondanks het gebruik van bruut geweld door de autoriteiten (…) zijn er tot dusver geen tekenen dat de protestbeweging ten einde loopt’, schrijft France 24. Volgens analisten vormen deze protesten een uitzonderlijke uitdaging voor de regering onder opperste leider Ayatollah Ali Khamenei, vanwege de duur en het veelzijdige karakter ervan, variërend van straatprotesten tot individuele daden van verzet.
In een nieuwe ontwikkeling op maandag breidden de protesten zich uit naar de olieraffinaderijen van Iran. Op video’s is te zien hoe stakende arbeiders banden verbranden en de wegen blokkeren voor de petrochemische fabriek van Asalouyeh in het zuidwesten. Men kon hen ook slogans horen roepen als ‘Dood aan de dictator’ en ‘Wees niet bang, we zijn allemaal samen!’, bericht het Franse medium. Soortgelijke acties werden gemeld in andere faciliteiten, waaronder Abadan in het westen.
De Spaanse Senaat heeft woensdag de langverwachte Wet op de Democratische Herinnering aangenomen, die het mogelijk moet maken de meer dan honderdduizend mensen die tijdens de Spaanse Burgeroorlog en onder de dictatuur van Franco zijn verdwenen, op te sporen en te (her)begraven, bericht ABC. Rechts blijft fel gekant tegen de wettekst, die volgens sommige partijen een verraad is aan ‘de geest van verzoening’ van de democratische overgang na de dood Franco.
‘Het debat zat vol persoonlijke toespelingen van de senatoren op hun eigen familie-ervaringen’
De wet is een opvolger van de Wet op de Historische Herinnering die in 2007 door de vorige socialistische regering onder leiding van José Luis Rodríguez Zapatero is ingevoerd, maar zijn rechtse opvolger, Mariano Rajoy, pochte dat hij geen enkele euro had uitgegeven om de wet te handhaven.
‘Het debat, dat vanaf de publieke tribune werd bijgewoond door leden van nabestaandenverenigingen, zat vol persoonlijke toespelingen van de senatoren op hun eigen familie-ervaringen. De socialistische senator Margarita Adrio vertelde hoe op 12 november 1936, tijdens het eerste jaar van de oorlog, haar oom José Adrio Barreiro op zesentwintigjarige leeftijd werd doodgeschoten, “samen met negen andere mannen van wie de enige misdaad was dat zij op vreedzame wijze de wettelijk ingestelde regering verdedigden”. Met brekende stem vertelde de senator hoe haar grootmoeder die nacht “bad dat de dageraad niet zou aanbreken”’, schrijft ABC.
Vredesbesprekingen zijn overwinning voor president Petro
De sinds 2019 opgeschorte vredesonderhandelingen tussen de Colombiaanse guerrillagroep het Nationaal Bevrijdingsleger (ELN) en de regering zullen in november worden hervat, zo hebben de twee partijen dinsdag bekendgemaakt. De aankondiging is ‘belangrijk, want als de besprekingen succesvol zijn, kan het vredesbeleid dat president Gustavo Petro verdedigt, de oudste en machtigste gewapende groep van het land de wapens doen neerleggen’, schrijft El Tiempo.
Het ELN is de laatste guerrillagroep die nog actief is in Colombia, terwijl de Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia (FARC) in 2016 een vredesakkoord ondertekenden.
‘Het ELN is in de laatste jaren uitgebreid naar Venezuela’
El Tiempo voorziet echter moeilijkheden: ‘Hoewel de partijen hebben aangekondigd dat de nieuwe fase zal beginnen op basis van wat tot dusver is overeengekomen, toont de realiteit een guerrillagroep die heel anders is dan die van januari 2019’, toen de regering de besprekingen stopzetten na een aanslag van het ELN op een militair opleidingscentrum in Bogotá, waarbij tweeëntwintig doden vielen.
‘Het ELN is sindsdien drastisch veranderd,’ zegt Armando Borrero, socioloog en veiligheidsexpert, tegen de Colombiaanse krant. ‘Van een gewapende beweging die slechts opereert in Colombia, is ze uitgebreid naar Venezuela, waar ze aanwezig is in acht staten. Met de bijzonderheid dat ELN niet de wapens opneemt tegen Nicolás Maduro, maar hem juist steunt,’ legt Borrero uit.
Ten minste vier Palestijnen kwamen om bij Israëlische inval
Het Palestijnse vluchtelingenkamp in Jenin op de Westelijke Jordaanoever was woensdag het toneel van gewelddadige confrontaties en een Israëlische inval waarbij ten minste vier doden en tientallen gewonden vielen. In de ochtend trok het Israëlische leger het kamp Jenin binnen, waar afgelopen mei Al Jazeera-verslaggever Shireen Abu Akleh werd gedood. Het leger was erop uit de woning te vernietigen waar Abed Hazem woonde, de broer van Raed Hazem, die op 7 april drie mensen doodschoot in de Dizengoffstraat in het centrum van Tel Aviv. Het doodde twee van de gezochte personen. Twee anderen kwamen om bij gevechten met het Israëlische leger die uitbraken na aankomst in het kamp, bericht Times of Israel. In Hebron braken daarna hevige protesten uit, waarbij Palestijnse jongeren in conflict kwamen met het Israëlische leger.
Het geweld weerspiegelt de groeiende chaos in het noordelijke deel van de bezette Westelijke Jordaanoever, na maanden van Israëlische operaties en botsingen tussen jongeren en troepen van de Palestijnse Autoriteit die ervan worden beschuldigd het Israëlische leger toe te staan zijn acties in deze gebieden uit te voeren. Incidenten die het Witte Huis zorgen baren, merkt Times of Israel op. ‘De regering-Biden heeft woensdag bij drie afzonderlijke gelegenheden – op het ministerie van Buitenlandse Zaken, bij de Verenigde Naties en in het Witte Huis – haar bezorgdheid geuit over de verslechterende veiligheidssituatie op de Westelijke Jordaanoever.’
Schuren, boerderijen, landerijen en hoofdkantoren van ministeries werden door de Venezolaanse inlichtingendiensten gebruikt als clandestiene martelcentra voor tegenstanders van het regime van Nicolás Maduro, volgens het dinsdag gepresenteerde verslag van de onafhankelijke onderzoeksmissie van de VN, waarover El País bericht. De deskundigen, die spraken met slachtoffers, getuigen en voormalige functionarissen van de inlichtingendienst, baseerden hun bevindingen op 122 gevallen die zich voordeden in 2017, 2018 en 2019, ’de jaren waarin er de meeste arrestaties waren’, aldus de Spaanse krant.
’Uit onze onderzoeken en analyses blijkt dat de Venezolaanse staat de inlichtingendiensten en hun agenten gebruikt om afwijkende meningen in het land te onderdrukken. Dit leidt tot het plegen van ernstige misdrijven en mensenrechtenschendingen, waaronder martelingen en seksueel geweld. Aan deze praktijken moet onmiddellijk een einde komen en de verantwoordelijken moeten overeenkomstig de wet worden onderzocht en vervolgd’, aldus Marta Valiñas, voorzitter van de VN-onderzoeksmissie.
Saskatchewan is opgelucht dat klopjacht voorbij is
Myles Sanderson, een van de twee verdachten van de reeks steekaanvallen die zondag plaatsvond in de Canadese provincie Saskatchewan, is kort na zijn arrestatie op woensdag overleden, bericht Radio Canada. ‘Zijn broer, Damien Sanderson (31), was ook voortvluchtig voordat hij maandag dood werd aangetroffen’, aldus de radiozender. De moorden waren gericht tegen gemeenschappen van oorspronkelijke bewoners van Canada in James Smith Cree Nation en de nabijgelegen stad Weldon in Saskatchewan.
In de Canadese provincie, waar in totaal tien mensen bij de aanslagen om het leven kwamen, voelen veel mensen zich opgelucht nu de klopjacht voorbij is. ‘Nu kunnen mensen zich weer veilig voelen,’ zei Marc Arcand, leider van de Saskatoon Tribal Council.
Damien Sanderson is mogelijk vermoord door andere dader
Een van de twee verdachten van de Canadese steekpartijen is dood aangetroffen. Hij werd gevonden in een van de gemeenschappen waar de moorden plaatsvonden, zei de politie maandag volgens The Globe and Mail. Het lichaam van Damien Sanderson (31) droeg verschillende ‘zichtbare wonden’ die niet door hemzelf toegebracht leken te zijn. De doodsoorzaak is nog niet vastgesteld, ‘maar het kan zijn dat hij door zijn broer is vermoord’, voegde de politie eraan toe.
De broer, Myles Sanderson (30) is nog steeds op de vlucht en kan ook gewond zijn geraakt. De moorden waren zondag gericht tegen gemeenschappen van oorspronkelijke bewoners van Canada in James Smith Cree Nation en de nabijgelegen stad Weldon in Saskatchewan, een grote plattelandsprovincie in het middenwesten van het land. Daarbij kwamen tien mensen om. Sindsdien zijn honderden politieagenten bezig met een klopjacht naar de twee broers in het uitgestrekte gebied van de Canadese prairie.
Leiner Montero (37) en Dilia Contreras (39) reden op een weg in het noorden van Colombia toen twee motorrijders hen midden op de dag neerschoten. Zij waren journalisten voor de website Sol Digital en keerden terug uit een dorp waar ze verslag hadden gedaan van een feest ter ere van de beschermheilige, bericht het Catalaanse dagblad El Periódico.
Volgens de politie raakte nog een persoon gewond, die momenteel onder medisch toezicht staat. Het is nog niet bekend of de moord verband hield met hun werk, maar El Periódico meldt dat tijdens het dorpsfeest ‘een “daad van intolerantie” [een uitdrukking die door de Colombiaanse autoriteiten wordt gebruikt om vechtpartijen te beschrijven] plaatsvond, die nog nader wordt onderzocht. De Foundation for Press Freedom (FLIP), een Colombiaanse ngo, riep de autoriteiten op ‘in het onderzoek rekening te houden met het journalistieke werk van Leiner en Dilia’.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
