Grootste overheidsmaatregel tegen benzine en diesel tot nu toe
‘De staat waar de meeste auto’s en vrachtwagens in de Verenigde Staten worden gekocht’ staat op het punt om afscheid te nemen van nieuwe voertuigen met verbrandingsmotoren, merkt Vox op. Dit is de grootste overheidsmaatregel tegen benzine en diesel tot nu toe in de VS.
Alle nieuwe auto’s die in Californië worden verkocht, moeten uiterlijk in 2035 emissievrije voertuigen zijn, volgens een wet die donderdag is aangenomen door de California Air Resources Board (Carb). Met meer dan 40 miljoen consumenten in Californië hebben de normen van de staat een impact op de productie in het hele land.
Eilanden in het Caribisch gebied hebben bepaalde zonnecrèmes verboden omdat de ingrediënten ervan mariene organismen vergiftigen. Sommige lotions zijn ook schadelijk voor de mens. Kunnen huid- en milieubescherming met elkaar worden verzoend?
Bescherming die schaadt – het is nogal een paradox. En niet erg aantrekkelijk. Maar helaas duiken er steeds meer berichten op dat zonnebrandcrème, die juist zo verantwoord is en die wij al jaren met steeds grotere overtuiging op onze huid smeren, in de categorie van schadelijke bescherming valt. In sommige Caribische landen zijn bepaalde zonnebrandcrèmes daarom zelfs al verboden. Studies van onderzoeksinstituten leveren meer en meer bewijzen voor de negatieve effecten van lotions.
Met de zomer in aantocht vraagt de milieu- en gezondheidsbewuste mens zich af of er echt een keuze moet worden gemaakt: óf de eigen huid redden, óf het milieu. Maar, op de zaken vooruitlopend: er bestaan oplossingen voor dit dilemma.
Oxybenzone en octinoxaat
Of het nu gaat om Aruba, Bonaire, Hawaii of Palau, de vele eilanden in het Caribisch gebied en de Stille Oceaan die inmiddels zonnebrandcrèmes hebben verboden, richten zich vooral tegen de ingrediënten oxybenzone en octinoxaat. Zonnecrèmes die deze chemicaliën bevatten, mogen daar niet meer worden gebruikt. Het is namelijk bewezen dat deze twee stoffen schade toebrengen aan koralen en ander leven in zee, en onderzoekers hebben onlangs ontdekt hoe dat kan. Hoewel oxybenzone zowel koralen als mensen beschermt tegen UV-licht, wordt de stof in zee afgebroken tot een toxine dat schadelijk is voor koralen wanneer deze aan licht worden blootgesteld. Zelfs dieren die in lokale meren en rivieren leven, zijn er niet immuun voor.
Milieuactivisten waren blij met de aankondiging uit Hawaï dat er een blokkade werd opgeworpen tegen de UV-blockers. ‘Dit is de eerste echte kans voor plaatselijke koraalriffen om zich te herstellen,’ zei bioloog Craig Downs tegen The Guardian. Door zijn studie kwamen milieuactivisten voor het eerst in het geweer tegen huidbeschermers: oxybenzone kon babykoralen doden en volwassen koralen doen verbleken, zo liet Downs in 2015 weten in het tijdschrift Archives of Environmental Contamination and Toxicology. Volgens Downs komt jaarlijks 14.000 ton zonnebrandcrème terecht op de koraalriffen van de wereld, terwijl slechts één druppel oxybenzone in een watervolume gelijk aan zes en een half Olympische zwembad al schadelijk is.
‘UV-filters zijn dé remedie tegen huidveroudering en tumoren’
Tot Downs met zijn ontdekking kwam, was de moderne mens al zo’n twintig jaar lang doelgericht in de weer met zonnebrandcrème. Een zongebruinde huid werd een relikwie van het voorbije millennium, en viel enkel nog uit te leggen door een dosis onwetendheid of een hang naar hedonistische zelfvernietiging. Een bleke huid was niet alleen onderscheidend, maar ook opnieuw een uiting van verstandigheid en eigenliefde. Bescherming tegen de zon voorkomt immers niet alleen kanker, maar ook rimpels. ‘UV-filters zijn dé remedie tegen huidveroudering en tumoren,’ zegt dermatoloog en bestsellerauteur Yael Adler.
En dan opeens het nieuws dat deze fervente gebruikers van zonnebrandmiddelen het milieu schaden. Dat het eigenlijk eco-egoïsten zijn, die hun groene overtuigingen vergeten zo gauw het om hun eigen welzijn gaat.
Niemand wil babykoraal doden om de eigen huid te redden. Maar wat dan? Watervaste crèmes helpen de zee in ieder geval niet. Zonnebrandcrème mag immers ‘waterproof’ worden genoemd als de helft ervan na twee baden van twintig minuten nog in het water drijft.
Even wat opbeurend nieuws dan maar: in Duitsland worden de stoffen oxybenzone (op de verpakking van de crème ‘Benzophenone-3’ genoemd) en octinoxate (‘Ethylhexal Methocinnamate’), die op de Caribische eilanden verboden waren, al lang niet meer gebruikt. Maar dat betekent nog niet dat je met schoon geweten ingesmeerd in je ligstoel kunt gaan luieren. De laatste tijd zijn er namelijk steeds meer berichten dat veel van de in Duitsland gebruikte UV-filters eveneens schadelijk zijn voor de zee. Van vrijwel geen een kan met zekerheid worden gezegd dat hij geen problemen veroorzaakt.
Orgaanschade
In principe zijn twee soorten bescherming doeltreffend tegen de zon: chemische en fysieke UV-filters. Chemische filters zijn grote organische moleculen die in de bovenste lagen van de huid trekken en middels een chemische reactie schadelijke UV-straling omzetten in onschadelijke warmte. Fysieke filters werken daarentegen als een laagje kleine spiegels. Het zijn mineralen zoals titaniumdioxide of zinkoxide. Ze blijven aan de buitenkant van de huid zitten en weerkaatsen de zonnestralen.
Daarbij geldt dit: veel van de chemische filters zijn onwenselijk voor zowel huid als zee. Ook al is directe schade voor de mens niet met zekerheid vastgesteld, de lijst met mogelijke gevolgen is lang. Veel filters werken op dezelfde manier als hormonen, waardoor dieren er soms meer vrouwelijke eigenschappen van krijgen.
Ook in menselijke cellen zijn hormonale effecten gevonden. En bij dierproeven veroorzaakten sommige stoffen orgaanschade. ‘Ook al zeggen we nu dat deze nieuwe stoffen onschadelijk zijn, pas over tien tot vijftien jaar zullen we het zeker weten,’ zegt dermatoloog Alexander Zink, die in de kliniek Rechts der Isar in München bezig is met de ontwikkeling van ecologisch afbreekbare zonnefilters, waarvoor hij bijvoorbeeld ingrediënten uit groene thee gebruikt.
Een probleem is dat gevaarlijke stoffen niet zo gemakkelijk te herkennen zijn op de verpakking
Een probleem is dat gevaarlijke stoffen in zonnebrandcrèmes niet zo gemakkelijk te herkennen zijn op de verpakking. Dat komt omdat ze met onder hun Engelse complexe namen staan vermeld tussen alle andere ingrediënten. De onschadelijke emulgator ‘Polyglyceryl-2 Caprate’ klinkt dan bijna net zo giftig als de hormonaal actieve UV-blocker ‘Isoamyl Methoxycinnamate’.
Niettemin loont het om de boel eens nader te bekijken. Zo raadt het tijdschrift Öko-test al jaren producten af die octocril (‘octocrylene’) bevatten. Deze stof is in Duitsland steeds vaker in de plaats gekomen van de stoffen die nu in Hawaii verboden zijn. Uit dit UV-filter kan benzofenon ontstaan, dat waarschijnlijk als kankerverwekkend moet worden beschouwd. Het breekt moeilijk af in de natuur en hoopt zich op in mariene organismen, waarvan het de groei belemmert. Het meest recent gebruikte homosalat (‘homosalate’) kan op zijn beurt de lever, de nieren en de schildklier beschadigen, zo blijkt uit dierproeven. En emulgatoren uit de groep PEG-verbindingen (bijvoorbeeld aangegeven als ‘PEG-7’ of ‘PEG-100 Stearate’) zijn zeker ongewenst omdat ze de huid meer doorlaatbaar maken, waardoor schadelijke stoffen het lichaam kunnen binnendringen.
Een van de meest betrouwbare stoffen van de chemische UV-blokkers is Bemotrizinol, ondanks de angstaanjagende naam in de lijst van ingrediënten: ‘Bis-Ethylhexyloxyphenol Methoxyphenyl Triazine’. Deze stof wordt gezien als onschadelijk, althans voor de mens, mede omdat hij chemisch zeer stabiel is en derhalve niet heel makkelijk toxische of allergene afbraakproducten voortbrengt. Er is echter nog geen uitvoerig onderzoek gedaan naar de effecten ervan op mariene organismen. Ook Octisalaat (‘Ethylhexyl Salicylaat’) wordt slechts als ‘licht zorgwekkend’ beschouwd: ten minste één studie wees op mogelijke irritatie van de luchtwegen en de mogelijkheid van allergie. Octyltriazon (‘Ethylhexyl Triazon’) wordt momenteel geclassificeerd als ‘onschadelijk‘ – althans, wat de menselijke gezondheid betreft. En de koralen en algen dan? Die werden niet getest.
Dilemma
Tot voor kort bestond er een duidelijke uitweg uit het dilemma met de onberekenbare chemische filters: we konden UV-filters voor ons lichaam gebruiken zonder ons zorgen te hoeven maken over gezondheid en milieu. Maar zelfs zonnefilters met mineralen hebben nadelen. Ze beschermen weliswaar even goed als de chemische filters tegen UVB-stralen die de meeste kans bieden op zonnebrand en bepaalde vormen van huidkanker, maar ze bieden minder bescherming tegen UVA-stralen. Deze dringen dieper door in de huid dan de UVB-stralen en kunnen cellen beschadigen, wat waarschijnlijk zorgt voor het gevreesde kwaadaardige melanoom.
En nog een nadeel: ze blijven zichtbaar. Crèmes met minerale filters trekken namelijk niet zo goed in en laten een fijn wit laagje achter op de huid.
Dat is vooral te zien doordat mensen steeds hogere beschermingsfactoren gebruiken. Vooral als het gaat om kleine kinderen, die niet om hun uiterlijk geven en die je geen hormonaal werkzame stoffen op de huid wilt smeren, heeft dit een positieve kant: na het aanbrengen van de crème kun je zien of je dat heikele plekje achter het oor, waar altijd weer die bijzonder vervelende zonnebrand ontstaat, niet vergeten bent. Bovendien willen kinderen snel het water in en niet een half uur wachten tot de crème zijn werking gaat doen. Terwijl dat met chemische sunblocks wel nodig is, zoals dermatoloog Alexander Zink opmerkt.
Wat het milieu betreft, zijn de minerale filters waarschijnlijk niet zo onschadelijk als lange tijd werd gedacht. Volgens Spaanse wetenschappers in het tijdschrift Environmental Science & Technology verhogen ze de concentratie van metalen en meststoffen in sommige kustgebieden aanzienlijk.
Studies tonen aan dat eencellige organismen worden beschadigd door minerale zonnefilters
Titaandioxide en dergelijke worden helemaal dubieus wanneer ze als nanodeeltjes worden gebruikt. Met het oog op betere smeerbaarheid en een meer discrete witheid geldt dat de laatste tijd voor steeds meer producten. De mineralen worden zo fijn gemalen dat de deeltjes nog slechts een nanometer groot zijn.
In deze minuscule vorm, waarschuwt Craig Downs, kunnen de mineralen mogelijk door de beschermende laag van de huid dringen en schade in het lichaam veroorzaken. Tot nu toe is dit slechts een theoretisch gevaar, benadrukt de Münchense dermatoloog Alexander Zink. ‘Maar wel is al aangetoond dat nanodeeltjes zich ophopen in de darmvlokken van de dunne darm, waarschijnlijk omdat kleine kinderen aan hun huid likken. Ze richten daar waarschijnlijk geen acute schade aan. Maar die kinderen leven er nog tientallen jaren mee, dus wie weet wat dat betekent?’
Ook mogen de gevolgen voor het milieu niet worden onderschat. Zo toonde een recente studie uit Wenen aan dat foraminifera – eencellige organismen die door symbiose met algen een belangrijke rol spelen in het ecosysteem van de oceanen – worden beschadigd door minerale zonnefilters. ‘We nemen aan dat die schade wordt veroorzaakt door metaalnanodeeltjes,’ zegt Michael Lintner van de Universiteit van Wenen. Op verpakkingen is makkelijk te zien of stoffen in nanovorm aanwezig zijn, aangezien ze in cosmetische producten in de EU moeten worden vermeld, bijvoorbeeld als ‘titaniumdioxide (nano)’.
Eén ding is duidelijk, aldus Alexander Zink. ‘Iedere zonnebrandcrème is beslist beter voor je gezondheid dan zonnebrand.’ Als je in de middagzon even uit de schaduw wilt komen, moet je je huid beslist beschermen. Maar je hebt niet altijd factor 50 nodig, je kunt meestal met veel minder toe. En crèmes met een lagere beschermingsfactor bevatten minder sunblocker. Zodoende verminder je ook de impact op het milieu, als je de crème ten minste niet te dik op je huid smeert. Maar ongetwijfeld het beste voor de natuur en de gezondheid is wat Charlize Theron doet. De Zuid-Afrikaanse actrice gaat altijd de zee in met lange mouwen. Theron verkondigde ooit dat ze het belang van bescherming tegen de zon al op jonge leeftijd leerde van haar moeder, ‘die prachtig veroudert’.
De bosbranden die sinds enkele dagen woeden in het noorden van Algerije ‘zijn uiteindelijk de oorzaak van menselijk leed in El Tarf en Sétif’, meldt de Algerijnse nieuwssite Tout sur l’Algérie. Volgens de autoriteiten is het dodental dinsdag opgelopen tot zesentwintig.
Algerije heeft een Russisch Beriev BE 200-waterbommenwerper gecharterd, maar na de inzet bij verschillende branden is hij uitgevallen en hij zal pas zaterdag weer operationeel zijn, aldus de brandweer. Het debat over het gebrek aan voldoende blusvliegtuigen is door de branden weer aangewakkerd. Algerije was vorige zomer al in rep en roer toen het te kampen had met de dodelijkste branden in zijn moderne geschiedenis.
Door de aanhoudende droogte in Italië vallen de oogsten dit jaar bijzonder slecht uit, zegt de Italiaanse landbouworganisatie Coldiretti. De productie van mais en gewassen voor diervoeder ging met 45 procent omlaag, terwijl de opbrengsten van rijst en tarwe met 30 procent en de fruitopbrengst met 15 procent terugliepen, meldt ANSA. De melkproductie is met 20 procent gedaald doordat de koeien gestrest zijn door de extreme hitte.
Door watergebrek in de Po-delta is een vijfde van de kweek van mosselen en spiering gestorven
Door watergebrek in de Po-delta is een vijfde van de kweek van mosselen en spiering gestorven. ‘Er moeten noodmaatregelen komen voor het redden van de oogsten van landbouwbedrijven die in ernstige moeilijkheden verkeren,’ aldus Ettore Prandini, voorzitter van Coldiretti.
Extreme weersomstandigheden, zoals de hittegolven die delen van Europa teisteren, zullen volgens wetenschappers steeds frequenter voorkomen.
De intensiteit en snelle opeenvolging van hittegolven in Frankrijk veroorzaken ‘eco-angst’ bij de Fransen, schrijft Le Monde. Het Franse dagblad vroeg aan zijn lezers om ervaringen online te plaatsen over de manier waarop zij omgaan met de hitte en wat het met hen doet. Uit de reacties blijkt dat de Fransen zich grote zorgen maken. ‘Hittegolven maken me bang’, schrijven ze. De huidige hittegolf, waarbij het kwik op maandag 18 juli in sommige delen van Frankrijk tot 40°C zal stijgen, vormt hierop geen uitzondering.
Een van de reacties komt van Nadia (24). De hoge temperaturen wekken bij haar de onaangename indruk dat ze geen controle heeft over de situatie: ‘Weten dat het steeds vaker zal voorkomen en dat het probleem niet serieus wordt genomen, irriteert me enorm.’ Een getuigenis die volgens epidemioloog Alice Desbiolles ‘volledig past in het emotionele en intellectuele spectrum van eco-angst: er is zowel woede als een gevoel van machteloosheid, maar ook bezorgdheid over de situatie’.
‘Tegen 2040 zullen hittegolven zoals die van 2019 naar schatting ongeveer vijf keer zo vaak voorkomen’
De gevoelens van angst verbazen ook klimatoloog Serge Zaka niet. ‘Sinds 1947 is het aantal hittegolven alleen maar toegenomen,’ zegt hij. ‘Vroeger hoorden we alleen voorspellingen, maar nu komen die voorspellingen van de klimatologen uit. Wanneer we dit soort dingen meemaken, ofwel via de televisie of thuis, ontstaat er angst.’
Klimatoloog Aurélien Ribes van het Nationaal Centrum voor Meteorologisch Onderzoek bevestigt dat de kans op een hittegolf in 2019 door de klimaatverandering minstens vertienvoudigd is. Als er niets verandert, zal de situatie naar verwachting niet keren: ‘Tegen 2040 zullen hittegolven zoals die van 2019 naar schatting ongeveer vijf keer zo vaak voorkomen.’
Het Middellandse Zeegebied wordt geteisterd door een mariene hittegolf (MHW): de temperatuur was op 10 mei vier graden hoger dan het gemiddelde in de periode 1985-2005, meldt ANSA. De temperatuur van het oppervlaktewater bereikte pieken van meer dan 23° Celsius. Dit blijkt uit de eerste resultaten van het CAREHeat-project dat wordt gefinancierd door het Europees Ruimteagentschap. Het project heeft tot doel MHW’s te identificeren en het effect ervan te onderzoeken op mariene ecosystemen en op economische activiteiten zoals de visserij.
De resultaten bevestigen de bevindingen van het rapport Mare Caldo (Hete zee) van Greenpeace, waarin staat dat de gevolgen van de klimaatcrisis sterk voelbaar zullen zijn in de zeeën rond Italië, onder meer omdat stijgende watertemperaturen drastische veranderingen in de mariene biodiversiteit zullen veroorzaken.
Canada verbiedt als eerste land ook uitvoer van plastic
Canada heeft bekendgemaakt dat er een definitief verbod komt op plastic zakjes, rietjes, verpakkingen voor afhaalmaaltijden en ander wegwerpplastic, meldt The Guardian. ‘Slechts 8 procent van het plastic afval wordt gerecycled,’ aldus de Canadese minister van Volksgezondheid Jean-Yves Duclos. Hij voegde eraan toe dat jaarlijks 43.000 ton plastic voor eenmalig gebruik in het milieu terechtkomt, voornamelijk in waterwegen.
Het verbod op de productie en invoer van plastic wegwerpzakjes, bestek, rietjes, roerstaafjes, bekertrays en meeneemverpakkingen gaat december dit jaar in en het verbod op de verkoop daarvan een jaar later. Eind 2025 gaat Canada ook de uitvoer verbieden; het is daarmee het eerste land dat dit internationaal doet, volgens een persbericht van de regering.
In de nieuwe regelgeving ontbreekt een verbod op plastic verpakkingen voor consumptiegoederen – de belangrijkste bron van plastic afval wereldwijd – maar Canada belooft ervoor te zorgen dat alle plastic verpakkingen in 2030 voor zeker de helft uit gerecycleerd materiaal zullen bestaan.
Frankrijk wil EDF, het grootste elektriciteitsbedrijf van Frankrijk, volledig nationaliseren. Dat heeft de Franse premier Élisabeth Borne op 6 juli bekendgemaakt, zo meldt Le Monde. ‘Deze ontwikkeling stelt EDF in staat om versneld meer capaciteit op te bouwen,’ zei de premier in het parlement. Op dit moment bezit de Franse staat 84 procent van de aandelen van het beursgenoteerde EDF, het overige percentage is in handen van beleggers.
Borne gaf aan dat de energiecrisis als gevolg van de oorlog in Oekraïne, de aanleiding was voor deze stap. Frankrijk ziet in dat het voor de elektriciteitsproductie ‘volledig los moet komen van Rusland’, zei de premier. Ook voegde ze eraan toe dat de energietransitie via kernenergie zal gaan, waarmee zij het standpunt herhaalt dat president Emmanuel Macron eerder dit jaar innam. Kernreactoren zijn nog steeds goed voor het overgrote deel van de Franse elektriciteitsproductie.
De oorlog met Rusland heeft ervoor gezorgd dat de EU haar vizier richt op Afrika voor olie en gas. Het continent heeft die brandstoffen evengoed nodig.
Naar aanleiding van de Russische invasie in Oekraïne is de EU al een tijdje wanhopig op zoek naar vervangers voor steenkool, olie en gas. In het document REPowerEU stelt de Europese Commissie zich ten doel ‘Europa vóór 2030 onafhankelijk te maken van Russische fossiele brandstoffen’. Daartoe wil de EU in de eerste plaats samenwerken met ‘internationale partners om alternatieve energiebronnen te vinden’, zoals het gas dat in sommige Afrikaanse landen onder de grond is opgeslagen.
In de afgelopen maanden hebben verschillende Europese ambtenaren Algiers, Dakar, Abuja, Brazzaville en Luanda bezocht om de mogelijkheden voor grotere gasinvoer te onderzoeken. De Europese Commissie heeft een tripartiete overeenkomst ondertekend om de aankomst van Israëlisch gas via Egypte te verzekeren. Bovendien worden de investeringen van Europese ondernemingen in lng-projecten nieuw leven ingeblazen. Enkele voorbeelden: BP in Senegal en Mauritanië; ENI in Algerije, Egypte, Nigeria, Angola en de Republiek Congo; Equinor en Shell in Mozambique en Tanzania.
Afrikaanse ontwikkeling
Aardgas wordt echter niet alleen geëxporteerd, maar ook steeds meer binnen Afrikaanse landen gebruikt. Het wordt veelal gezien als een belangrijke stap richting de energietransitie, en een garantie voor ontwikkeling. Gasflessen kunnen heviger vervuilende energiebronnen als brandhout of houtskool vervangen, die nu nog op grote schaal in Afrikaanse huishoudens worden gebruikt, en die slecht zijn voor de gezondheid.
De belangrijkste toepassing van gas – vooral in een werelddeel waar maar weinig mensen toegang hebben tot stroom – is het opwekken van elektriciteit. Hiervan wordt al gebruikgemaakt in landen als Ghana, dat weliswaar het grootste deel van zijn olie naar internationale markten exporteert, maar gas gebruikt om in elektrische energie te voorzien. Bovendien kunnen zowel de nationale als de regionale markten via pijpleidingen van aardgas worden voorzien.
Momenteel doorkruist de West-Afrikaanse gaspijpleiding het grondgebied van Nigeria, Benin, Togo en Ghana en een andere pijpleiding verbindt Zuid-Afrika met Mozambique. Dat systeem wordt nog verder uitgebreid via verschillende projecten, zoals de Afrikaanse Renaissance-pijpleiding – een van de twee tussen Mozambique en Zuid-Afrika – en een initiatief dat de levering van gas vanuit Tanzania aan Oeganda mogelijk maakt. In Nigeria werkt men ten slotte aan de Trans-Sahara-gaspijpleiding, die reikt tot aan Algerije, en aan een leiding tussen Nigeria en Marokko. Belangrijk aan deze laatste twee pijpleidingen is dat ze kunnen worden aangesloten op de Europese gasnetwerken.
Export leidt hoe dan ook tot de uitputting van een niet-hernieuwbare hulpbron
Maar is dat wel mogelijk, om tegelijkertijd naar buiten toe uit te breiden en intern te optimaliseren? Zijn die twee doelen verenigbaar? Kunnen gasleveringen aan Europa worden verhoogd terwijl tegelijkertijd de Afrikaanse huishoudens en productiesector van energie worden voorzien? Hoe kunnen projecten op de buitenlandse markt worden gecombineerd met de energietransitie waar zoveel mensen in Afrika en Europa terecht om vragen?
Sommigen zijn van mening dat al deze doelstellingen samenvallen. Hun voornaamste argument is het geloof dat groeiende Europese belangstelling zal leiden tot de investeringen die nodig zijn om de energiebronnen te exploiteren. Verder wordt beweerd dat de uitvoer van gas naar Europa Afrikaanse landen aanvullende middelen zal verschaffen om in de eigen ontwikkeling te investeren. Maar er zijn factoren die stemmen tot een minder optimistische houding.
Risico’s van aardgas
De energiebehoeften van Afrika zijn veel groter dan die van Europa. Hoezeer de productie en beschikbaarheid van gas op een gegeven moment ook mogen toenemen, export leidt hoe dan ook tot de uitputting van een niet-hernieuwbare hulpbron. Zo kan een soort hypotheek ontstaan, die de middellange- en langetermijnstrategie voor de ontwikkeling van Afrikaanse energie en industrie in de weg staat.
De infrastructuur die de elektriciteitsvoorziening en de levering van gasflessen aan huishoudens op het continent mogelijk maakt, is niet geschikt voor de export van gas. Waar sprake is van gasexport, ontstaan vaak zogenaamde enclave-economieën. Er zijn talrijke verhalen over mislukte ontwikkelingsprocessen die geworteld waren in de winning en verkoop van natuurlijke hulpbronnen.
De aanleg van meer gasinfrastructuur zou ontwikkeling dus flink kunnen tegenwerken
Ook vanuit andere hoek klinken tegenargumenten, namelijk van Afrikaanse milieugroeperingen: gas is een fossiele brandstof, die bijdraagt aan klimaatverandering. Investeren in gas betekent dus dat er minder geld wordt besteed aan de bevordering van hernieuwbare energiebronnen. De Europese belangstelling zou bovendien van korte duur kunnen blijken, aangezien de EU ernaar streeft haar afhankelijkheid van fossiele brandstoffen vóór 2030 drastisch te verminderen. De aanleg van meer gasinfrastructuur zou ontwikkeling dus flink kunnen tegenwerken.
Net als andere onderaardse grondstoffen leidt de aanwezigheid van gas nogal eens tot perverse, politieke situaties in landen waar het sociaal contract tussen heerser en burger op losse schroeven staat. Zo worden de opbrengsten van gasverkoop vaak ingezet om de macht en de rijkdom van machthebbers uit te breiden, en niet om openbare diensten en economische ontwikkeling te financieren.
Het spreekt voor zich dat de stabiliteit van het sociaal contract en van staatsinstellingen in verschillende Afrikaanse landen sterk uiteenloopt. Maar externe partijen maken geen onderscheid tussen meer of minder democratische regeringen. Paradoxaal genoeg kan Europa’s streven om op het gebied van energie autonoom te worden en niet langer afhankelijk te zijn van een autocraat als Vladimir Poetin, uiteindelijk een steun zijn voor andere autocraten.
Toekomstige dilemma’s
Op een moment als dit, waarop iedereen onder hoogspanning staat, zullen Afrikaanse en Europese leiders weinig interesse hebben in deze redenen, die ertegen pleiten om Europa van meer Afrikaans gas te voorzien. Gelukkig neemt dit alles niet de aandacht weg van de tweede en derde strategie van het REPowerEU-plan, waarmee enige vooruitgang kan worden geboekt, namelijk energiebesparing en versnelde overgang op hernieuwbare energiebronnen.
Ook Afrika kan een belangrijke rol spelen bij de productie van deze schone energiebronnen, zowel voor binnenlands gebruik als voor export. Maar ook dit toekomstbeeld levert dilemma’s op. We kunnen nog niet voorzien wat voor evenwicht Afrikaanse leiders vinden tussen de belangen van internationale investeerders en de behoeften van hun eigen burgers.
Ongeveer vijftigduizend mensen zijn opgeroepen hun huizen te verlaten, nu de grootste stad van Australië voor de derde keer dit jaar wordt getroffen door overstromingen, bericht BBC. De Australische overheid heeft de situatie tot natuurramp uitgeroepen. Wegen zijn afgesneden, sommige huizen staan onder water en duizenden mensen zitten zonder stroom.
Grootschalige overstromingen in heel Australië hebben dit jaar al aan meer dan twintig mensen het leven gekost, velen in New South Wales (NSW), de deelstaat waarin Sydney zich bevindt. Voor de huidige noodsituatie zijn in de hele metropoolregio van Sydney meer dan honderd evacuatiebevelen uitgevaardigd.
‘De noodtoestand is nog lang niet voorbij’
In sommige gebieden van NSW is in vier dagen 800 millimeter regen gevallen, aldus het Australisch meteorologisch instituut. Hoewel verwacht wordt dat de stortbuiten in Sydney dinsdag zullen afnemen, worden er ook stormwinden voorspeld die het risico met zich meebrengen dat bomen en elektriciteitskabels omvallen. ‘De noodtoestand is nog lang niet voorbij,’ zei Stephanie Cooke, minister van Hulpdiensten van NSW.
Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft het federale milieuagentschap EPA beperkingen opgelegd in de toepassing van milieuwetgeving, meldt AP News. Het EPA heeft daardoor niet het recht om de CO2-uitstoot van energiecentrales, die bijdragen aan de opwarming van de aarde, te reguleren.
De uitspraak van het hoogste rechtsorgaan met een conservatieve meerderheid, kan de plannen van de regering om klimaatverandering tegen te gaan, bemoeilijken. President Biden noemt de uitspraak ‘een zoveelste verwoestende beslissing die erop gericht is de klok in ons land terug te draaien’. Eerder vernietigde het Hooggerechtshof het recht op abortus dat al vijftig jaar van kracht was en verruimde het de wapenrechten.
‘De doelstelling om de uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 te halveren is nu onhaalbaar geworden’
Ook milieuactivisten en andersdenkende liberale rechters spreken van een grote stap in de verkeerde richting. Rechter Elena Kagan meent dat het besluit het EPA de macht ontneemt die het Congres de uitvoeringsorganisatie gaf om iets te doen aan ‘de meest urgente milieu-uitdaging van deze tijd’. ‘Een vuistslag,’ zo noemde een vooraanstaande meteoroloog het besluit.
Als gevolg van de uitspraak is het nu voor de VS ‘mathematisch onmogelijk om via de beschikbare wegen hun doelstelling te bereiken om de uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 te halveren’, schrijft klimaatwetenschapper Peter Kalmus in The Guardian.
Waarom wordt overal ter wereld water uit flessen gedronken, zelfs in gebieden waar kraanwater betrouwbaar, veilig en bijna gratis is? Antwoord: omdat water uit de kraan niet het gigantische marketingbudget heeft waar multinationals 217 miljard dollar per jaar mee omzetten.
Het Penrose Recreation Center in het noorden van Philadelphia heeft een nieuwe lik verf gekregen. Na de onthulling afgelopen september zien de omwonenden nu op een van de muren een helblauw portret van een heuse buurtgenote die met een grijns op haar gezicht een slok neemt uit haar navulbare drinkfles. Het is een van de twee muurschilderingen die het drinkwaterbedrijf van Philadelphia heeft laten maken om het plaatselijke kraanwater te promoten, toen aan het licht kwam dat veertig procent van de inwoners thuis uitsluitend flessenwater dronk. Ook bleek dat flessenwater vooral werd gekocht door mensen met een Afro-Amerikaanse of Zuid-Amerikaanse achtergrond en uit de lagere inkomensklasse.
Dat was een zorgwekkende ontdekking, ‘vooral in een stad als Philadelphia, waar het kraanwater van verbazingwekkend goede kwaliteit is’, zegt Maura Jarvis van het plaatselijke drinkwaterbedrijf. De drinkwatervoorziening in de Verenigde Staten als geheel behoort tot de veiligste ter wereld en het water in Philadelphia voldoet aan de officiële veiligheidsnormen en valt binnen de geadviseerde grenzen voor bepaalde synthetische stoffen waarvoor nog geen regels bestaan. Het drinkwaterbedrijf heeft zich ten doel gesteld het vertrouwen in het plaatselijke kraanwater te herstellen. Maar dat zal niet meevallen.
‘Het slaat gewoon nergens op dat de kwetsbaarste gemeenschappen geld spenderen aan iets waarvoor ze niet zouden hoeven betalen’
‘We moeten concurreren met een gigantische flessenwaterindustrie die haar status quo wil behouden,’ zegt Jarvis. ‘Maar het slaat gewoon nergens op dat de kwetsbaarste gemeenschappen geld spenderen aan iets waarvoor ze niet zouden hoeven betalen.’
De flessenwaterindustrie is wereldwijd goed voor een omzet van 217 miljard dollar, een bedrag dat jaarlijks 11 procent stijgt. En van de 29 miljard waterflessen die Amerikanen jaarlijks kopen wordt maar een op de zes gerecycled. De rest heeft duizend jaar nodig om te vergaan, waarbij de nodige vervuilende stoffen in de watersystemen terechtkomen. Volgens het Barcelona Institute for Global Health is de impact van het drinken van flessenwater op onze ecosystemen veertienhonderd keer hoger dan die van kraanwater en zijn er alleen om aan de vraag in de VS te voldoen al zeventien miljoen vaten olie per jaar nodig. Een zaak dus met grote gevolgen voor zowel milieu en volksgezondheid als sociale gelijkheid.
Maar hoewel we weten dat flessenwater een aanslag is op onze portemonnee, onze gezondheid en onze planeet blijven we het kopen, zelfs in gebieden waar de toevoer van kraanwater betrouwbaar, veilig en bijna gratis is. Dus hoe kunnen we ervoor zorgen dat mensen voor het alternatief kiezen?
Hoe massaal werd overgestapt op flessenwater
Het idee om water te bottelen en naar nieuwe bestemmingen te transporteren ontwikkelde zich tot een commercieel fenomeen in de jaren zeventig van de vorige eeuw, toen Perrier agressief reclame begon te maken voor haar flessen bruisend H₂O als een chic, ambitieus alternatief voor kraanwater. In de jaren negentig volgden Coca-Cola en Pepsi, die hun distributienetwerken gebruikten om de markt te overspoelen met hun eigen merken flessenwater.
Wat er in deze flessen zit is niet per se beter, zoals tests uitwijzen. Maar flessenwater heeft iets heel belangrijks wat kraanwater mist: een gigantisch marketingbudget. Richard Wilk, hoogleraar antropologie aan Indiana University, schreef in 2006 in het Journal of Consumer Culture dat de alomtegenwoordigheid van flessenwater te danken is aan marketeers, of zoals hij het uitdrukt, ‘tovenaars die alledaagse en in overvloed aanwezige zaken in exotische kostbaarheden veranderen’. Tegenwoordig zijn er zelfs chique hotels en restaurants die watersommeliers aanstellen.
‘Overal waar ik kom in Duitsland zeggen mensen me dat ze het beste kraanwater van het land hebben’
Door lyrische verhalen op te hangen over natuurlijke bronnen en hun flessen te versieren met plaatjes van gletsjers en bossen, hebben ze ons ervan overtuigd dat wat zij verkopen gezonder, smakelijker en natuurlijker is dan wat via leidingen ons huis binnenkomt. Die strategie is zo succesvol dat velen zich niet realiseren dat de bron van hun water veelal dezelfde is als die van ons. ‘Deze bedrijven kunnen miljarden dollars aan reclame besteden,’ zegt Wilk. ‘Een staats- of gemeentebestuur dat met zijn beperkte middelen ook nog duizend andere dingen moet doen, kan met geen mogelijkheid op tegen de marketing van een softdrinkbedrijf.’
Sam Höller werkt voor a tip: tap, een non-profitorganisatie die kraanwater promoot in Duitsland. Hij zegt: ‘Overal waar ik kom in Duitsland zeggen mensen me dat ze het beste kraanwater van het land hebben. Dat is geweldig nieuws, zeg ik dan. Ik ken meer mensen zoals jullie.’ Toch is flessenwater een bloeiende bedrijfstak die aan veel mensen werk biedt, zodat het promoten van een gratis alternatief minder makkelijk is dan je zou denken. Maar a tip: tap doet zijn best. In Berlijn heeft de organisatie sinds 2010 het aantal openbare waterfonteintjes helpen groeien van zestien tot meer dan tweehonderd.
Hoe de kraan terrein wint
Langzaam maar zeker worden consumenten zich bewuster van het afval dat flessenwater produceert en stappen ze over op navulbare waterflessen of eisen ze betere verpakkingsalternatieven. Toen Kim Kardashian haar Instagramvolgers in 2020 een rondleiding gaf in haar keuken, zullen ze hebben gezien dat haar koelkast uitsluitend water bevatte van merken die glas of karton als verpakking gebruiken en geen plastic. In 2019 promootte Gwyneth Paltrow gebotteld water van Flow, een B-merk dat recyclebare Tetra Pak-verpakkingen gebruikt.
PepsiCo verwierf in 2020 voor 3,2 miljard dollar SodaStream, een merk dat van kraanwater bruiswater maakt
Ook grote bedrijven beginnen zich aan te passen aan de veranderende consumentenvoorkeur. Volgens Euromonitor is de verkoop van flessenwater in Duitsland (de op een na grootste Europese consument van het product) in 2021 met drie procent gedaald. Dit leidde ertoe dat Coca-Cola in 2021 zijn merk Apollinaris uit de Duitse supermarkten haalde, nadat de verkoop van hun segment ‘hydrateringsproducten’ met 11 procent was gedaald. PepsiCo verwierf in 2020 voor 3,2 miljard dollar SodaStream, een merk dat van kraanwater bruiswater maakt. Ondertussen lanceert zowel Danone als Nestlé zijn eigen systeem om thuis kraanwater een smaakje te geven, te laten bruisen en te filteren.
Maar de Europese campagnegroep Break Free From Plastic klaagt dat de reactie van de grote bedrijven op het plasticprobleem meestal voorbijgaat aan de kern van de zaak. In plaats daarvan besteden ze de meeste energie aan het hypen van onbewezen technieken, het verleggen van de verantwoordelijkheid naar de consument of het simpelweg aankondigen van projecten die nooit zullen worden gerealiseerd. Wat echt nodig is, is een transitie naar nieuwe systemen die zijn gebaseerd op hergebruik, aldus de campagnegroep.
Hoe de regels worden veranderd
Vorig jaar heeft de Europese Unie verscheidene plastic items voor eenmalig gebruik in de ban gedaan, maar geen flessen. De VN hebben zich voorgenomen een eind te maken aan de plasticvervuiling, maar een bindende overeenkomst laat nog op zich wachten. Toch is er op plaatselijk niveau al een aantal succesverhalen. In Cape Cod, Massachusetts, heeft de campagnegroep Sustainable Practices actie gevoerd om de verkoop van flessenwater binnen de gemeentegrenzen te verbieden. Negen gemeenten hebben het idee inmiddels overgenomen en toegepast. ‘Flessenwater komt uit een bron in iemands gemeente. Het komt niet van een andere planeet,’ zegt Madhavi Venkatesan, verbonden aan de economische faculteit van Northeastern University in Boston en directeur van Sustainable Practices. ‘Dus zitten er dezelfde vervuilende stoffen in als in je plaatselijke water, maar met een plastic fles vererger je die vervuiling.’
Het verbieden van plastic flessen is een voortdurende strijd: zo gaat het dorp Sandwich in Massachusetts binnenkort voor de derde keer over de kwestie stemmen, nadat het verbod vorig jaar tot tweemaal toe door de gemeenteraad was goedgekeurd en vervolgens weer verworpen. Volgens Venkatesan maken tegenstanders van het verbod (dat tijdens de laatste campagne 38 van de 300 stemmen tekortkwam) zich vooral zorgen over de gevolgen voor winkeliers of willen ze het gemak behouden van het kopen van flessenwater.
In 2019 verbood de luchthaven van San Francisco de verkoop van plastic waterflessen voor eenmalig gebruik
In 2019 verbood de luchthaven van San Francisco de verkoop van plastic waterflessen voor eenmalig gebruik. Voor 95 procent van de in plastic gebottelde waterproducten kon de luchthaven een geschikte alternatieve verpakking bieden. ‘De winstmarge voor onze verkopers is nagenoeg gelijk gebleven,’ zegt Erin Cooke, directeur duurzaamheid van de luchthaven. ‘En we hebben ze de mogelijkheid geboden meer premiumproducten te verkopen, zoals herbruikbare flessen van glas of ander materiaal.’ Om het makkelijker voor consumenten te maken om hun eigen waterfles mee van huis te nemen, heeft de luchthaven honderd navullocaties geïnstalleerd en wordt reizigers meegedeeld dat ze met een lege waterfles moeiteloos door de security komen.
Waar San Francisco een ongebruikelijk verbod op plastic flessen heeft ingesteld, ondernemen veel andere luchthavens stappen om alternatieven aan te bieden. De luchthaven van Manchester in het VK heeft zich aangesloten bij het landelijke programma Refill, dat mensen met behulp van een app helpt de dichtstbijzijnde plek te vinden om hun fles te vullen.
Terug naar Philadelphia, waar het drinkwaterbedrijf blijft peilen hoe inwoners over kraanwater denken, om te zien of de boodschap doorkomt. Het is nog te vroeg om de effectiviteit van de campagne te kunnen beoordelen, zegt Maura Jarvis, maar de houding is al een klein beetje positiever geworden. ‘Mensen moeten zelf kiezen wat het beste is voor hun gezin en hun huishouden,’ zegt ze. ‘Maar ik wil niet dat ze voor flessenwater kiezen zonder dat ze de feiten kennen.’
Een groeiende groep van rijke erfgenamen geeft uit schuldgevoel hun familiekapitaal weg aan goede doelen. Vaak omdat het is verdiend met slavernij of olie, of afkomstig van ouders die niet naar hen omkeken. ‘Dat geld is niet van mij, maar van de planeet.’
Het levensverhaal van Morgan Curtis is de Amerikaanse Droom in omgekeerde volgorde. Haar over-over-overgrootvader was bankier in New York aan het begin van de negentiende eeuw. Hij investeerde in spoorwegen, zijn broer investeerde in Centraal-Amerikaanse mijnen. Het familievermogen groeide in de loop der generaties, en Curtis’ vader deed er nog een schepje bovenop met zijn inkomen als managementconsultant voor ‘grote’ bedrijven. Natuurlijk had Curtis een gouden jeugd: opgeleid aan privéscholen in West-Londen, jaarlijks op skivakantie in Zwitserland, haar eigen pony. Maar vandaag woont ze, dertig jaar oud, op een boerderij in Californië met veertig anderen. Ze leeft van 25.000 dollar, zo’n 24.000 euro, per jaar.
Dat komt niet doordat Curtis haar geld op een onverstandige manier investeerde, of het familiekapitaal erdoorheen heeft gejaagd in Las Vegas. Ze heeft ervoor gekozen om afstand te doen van 100 procent van haar erfenis en 50 procent van het inkomen dat ze als coach verdient, door het te ‘herverdelen‘ over sociale volksbewegingen, zwarte bevrijdingsorganisaties, inheemse landprojecten en klimaatactivisten. Ze maakt zelfs een openbaar toegankelijke, kleur-gecodeerde spreadsheet van haar jaarlijkse donaties.
De bankiervoorouder van Curtis begon namelijk niet met niets – en ze beseft maar al te goed dat wat de Amerikaanse Droom is voor de een, een Amerikaanse nachtmerrie is voor de ander. De vader van haar bankierende voorvader bezat een katoenfabriek in New York die volgens haar ‘niet los kan worden gezien van plantagearbeid’, terwijl de grootvader van haar grootmoeder een 4450 hectare grote suikerplantage in Cuba bezat. ‘Mijn voorouders hebben schadelijke en immorele keuzes gemaakt door deel te nemen aan slavernij en kolonisatie’, zegt ze, ‘en daarom zie ik dit geld als niet van mij, maar als behorend tot die gemeenschappen waarvan het land en de arbeid zijn gestolen.’
‘De grote vermogensoverdracht’
We staan aan het begin van een fenomeen dat de bijnaam ‘De grote vermogensoverdracht’ heeft gekregen. Volgens financiële dienstverlener Sanlam zullen millennials in de komende tien jaar 327 miljard pond, ruim 380 miljard euro, van hun ouders erven. Het probleem is dat niet iedereen dit geld wil hebben. Een kleine, maar schijnbaar groeiende groep jongeren voelt zich schuldig en schaamt zich voor deze erfenissen. Als reactie gaan sommigen in therapie, sommigen zoeken het in drugs en weer anderen zetten zich in voor sociale verandering. Vorig jaar maakte een man de fout om het op Twitter te zoeken.
‘Een paar dagen geleden nam ik een halve dosis LSD’, begon hij een draadje op het sociale kanaal. Het bericht kreeg veel meer reactis dan likes of retweets, wat meestal een teken is dat er iets controversieels is gezegd. In zesendertig tweets onthulde de man dat hij het zijn moeder ‘kwalijk nam’ dat ze hem 100.000 dollar had geschonken. Dit was hoe het hoorde te gaan: ‘Je verricht arbeid, krijgt een eerlijk loon voor je arbeid en zo verdien je het recht om te bestaan en deel uit te maken van de samenleving.’ Dat dat nooit op hem van toepassing was geweest, besefte hij door de LSD en maakte dat hij zich ‘schuldig’ voelde.
Er volgden duizenden min of meer unanieme antwoorden: ten eerste kreeg de man te horen dat hij beter om zich heen moest kijken en moest beseffen tegen wie hij het had en ten tweede volgde er een stroom van variaties op de reactie ‘Als je je geld haat, geef het dan aan mij‘. Hoe dan ook bood de Twitter-draad een zeldzaam inzicht in de geest van een rijke met schuldgevoel.
‘Wat we zien bij sommige zeer, zeer rijke families is behoorlijke verwaarlozing’
‘Wat we zien bij sommige zeer, zeer rijke families is behoorlijke verwaarlozing,’ zegt Robert Batt, oprichter van het Recovery Centre, een kliniek in Londen voor geestelijke gezondheidszorg gericht op rijke cliënten. ‘En dan niet verwaarlozing in de zin van een kind dat geen eten krijgt.’ Batt vertelt over een tiener die zichzelf begon te verwonden na een moeilijke dag op school. ‘Ze gaat terug naar het grote huis in Belgravia en er is niemand thuis. Er is waarschijnlijk wel ergens een huishoudster, maar geen gezinslid… Het is misschien vreemd om dat verwaarlozing te noemen, maar ik denk dat het emotioneel toch echt als zodanig geldt.’ Sinds de jaren negentig stelde Suniya S. Luthar, expert in kinderontwikkeling, herhaaldelijk vast dat drank- en drugsgebruik, angst en depressie in verhoogde mate aanwezig zijn bij kinderen aan beide uiteinden van het sociaaleconomische spectrum.
Batt zelf werd op vijfjarige leeftijd, toen zijn vader stierf, lord van achttien dorpen in Norfolk. Op vijftienjarige leeftijd was hij een ‘lastpost’ die ‘eigenlijk niets met mijn leven deed behalve geld uitgeven en chaos veroorzaken’. Hij raakte verslaafd aan cocaïne, alcohol en winkelen. ‘Al die verantwoordelijkheid, die rijkdom en die geschiedenis, het leidde tot verval, wanhoop en ellende,’ zegt hij. Hij vindt het verontrustend wanneer gezinnen zich richten op ‘bescherming van de rijkdom en niet van het kind’.
Is het dan verwonderlijk dat sommige kinderen een afkeer van geld krijgen? ‘Ik heb net een sessie gehad met de kleindochter van een van de rijkste mensen ter wereld,’ zegt Batt, ‘en ze is gewoon niet geïnteresseerd in het geld. Ze zei: “Het hoort niet bij me, het heeft nooit bij me gehoord.” Ik hou daarvan, ik vind het geweldig – maar het is vrij zeldzaam.’
Rijken met schuldgevoel
Toch groeit het aantal rijken met schuldgevoel, althans, meer spreken zich uit. MacKenzie Scott, de ex-vrouw van ’s werelds op een na rijkste man, Jeff Bezos, heeft de afgelopen twee jaar 12 miljard dollar aan non-profitorganisaties geschonken. ‘Zoals velen heb ik de eerste helft van 2020 met een mengeling van hartzeer en afschuw gadegeslagen,’ schreef Scott in een blogpost in juli van dat jaar. Ze voegde eraan toe dat ze hoopte dat ‘mensen die door de recente gebeurtenissen in de problemen zijn gekomen, nieuwe verbanden zullen leggen tussen privileges die ze hebben genoten en de voordelen die ze altijd als vanzelfsprekend beschouwden’. Abigail Disney, wier familie geen introductie behoeft, verkondigde dat ze ervoor heeft gekozen om geen miljardair te zijn. En als het aan haar lag zou er een wereldwijd verbod op privéjets komen.
Resource Generation is een gemeenschap van de rijkste achttien- tot vijfendertig-jarigen in Amerika die zich ‘inzetten voor een rechtvaardige verdeling van rijkdom, land en macht’. Opgericht in de jaren negentig, heeft de organisatie recent een snelle groei doorgemaakt, resulterend in 65 procent meer leden in 2021 dan in 2019. Vorig jaar hebben meer dan 800 leden toegezegd om 100 miljoen dollar te geven aan bewegingen voor sociale rechtvaardigheid. De Britse tegenhanger van de organisatie, Resource Justice, werd in 2018 opgericht. Een van de oprichters ervan, de eenendertigjarige Leonie Taylor uit Londen, is dochter van een man die zijn miljoenen met olie verdiende.
‘Er is sprake van een oprecht schuldgevoel dat voortkomt uit het daadwerkelijk profiteren van een daadwerkelijk onrechtvaardig systeem,’ aldus Taylor. ‘Ik beschouw dat geld niet als mijn geld, maar als van de planeet.’ Resource Justice verzorgt het zes maanden durende programma Praxis. Daarin leren rijken over ongelijkheid en kunnen ze hun persoonlijke verhalen delen. ‘Het helpt mensen om in actie te komen in plaats van zich te verbergen en zich schuldig en beschaamd te voelen,’ zegt Taylor.
‘O ja, die zijn zeer winstgevend. Je grootvader heeft er zelfs in geïnvesteerd’
Natuurlijk staat niet iedereen te trappelen om zich in te schrijven. Taylor kreeg tegenwerking van mensen met een ‘meer rechtse blik’. Curtis, de millennial die 100 procent van haar erfenis doneert, verdient de kost met het coachen van mensen met geërfd vermogen, door hen te helpen research naar hun voorouders te doen en plannen over herverdeling te maken. Ze heeft twee broers; een van hen ziet ook af van zijn erfenis.
Curtis werd zich voor het eerst bewust van haar privilege toen ze acht jaar oud was, en haar familie een tweede huis kocht op het Isle of Wight. ‘Ik kreeg het gevoel dat we anders waren,’ zegt Curtis. In haar tienerjaren nam een goede vriendin een baantje om haar moeder te kunnen helpen met de huur. ‘Voor mij was dat “O, wow”. Ik hoefde er nooit aan te denken dat ik ons gezin zou moeten onderhouden.’
Rond dezelfde tijd werd Curtis klimaatbewust. Ze las in een tijdschrift over de Canadese teerzanden –olievelden groter dan Engeland –, was geschokt en sprak haar vader erover aan. Hij zei: ‘O ja, die zijn zeer winstgevend. Je grootvader heeft er zelfs in geïnvesteerd.’
Schaamte
Later, toen ze milieutechniek studeerde aan Dartmouth College, begon Curtis een campagne om de universiteit te bewegen aandelen in Chevron en Exxon af te stoten. Toen kreeg ze de schok van haar leven. Ze verkocht haar auto en haar vader zei dat ze het geld mocht houden als ze het in aandelen zou beleggen. In de hoop bedrijven in zonnepanelen te kunnen helpen, wilde ze een beleggingsrekening openen, om er vervolgens achter te komen dat ze er al een had. Er stond 350.000 dollar op haar naam, geïnvesteerd in ‘precies die bedrijven waartegen ik campagne voerde’.
‘Ik voelde schuld, schaamte, woede… en een vurig verlangen om dat te veranderen,’ zegt Curtis. Haar geld vermeerderde zich tot 600.000 dollar voordat ze in 2020 volledige zeggenschap kreeg en sindsdien heeft ze twee derde ervan herverdeeld. Ze schreef een gedicht getiteld ‘On Shame’. Daarin staat onder meer: ‘Misschien heb jij, net als ik, een voorouder / waar je je te erg voor schaamt om er zelfs maar over te spreken.’ En later: ‘Waar we ons het meest voor schamen / is niet voor wat zij deden / maar wat wij nog moeten doen.’
Voor Curtis en Taylor was het gevoel van schuld een nuttige emotie die hen bewoog tot actie. Maar zo werkt het niet altijd. Stephen is een millennial die 750.000 dollar erfde van een grootvader die in de farmaceutische industrie en onroerend goed werkte. Sinds zijn grootvader tien jaar geleden overleed is dat kapitaal aangegroeid tot 2 miljoen dollar.
‘Zwijgen over klasse is een van de redenen waarom er zoveel ongelijkheid is’
‘Mijn grootste schuldgevoel komt eruit voort dat ik andere mensen zie worstelen en dat ze fulltime moet werken,’ aldus Stephen – niet zijn echte naam. Vanwege de erfenis kostte het hem moeite werk te blijven doen waar hij voldoening uit kreeg, totdat hij in het buitenland werk vond als leraar Engels.
Toch zegt Stephen dat schuldgevoel hem ‘niet noodzakelijkerwijs aanzet tot actie, zoals een hoop geld doneren. In plaats daarvan motiveert het hem om wat meer uren te werken, omdat andere mensen dat ook doen. Hij zegt dat gesprekken met een therapeut zijn gevoel van eigenwaarde hebben vergroot, wat op zijn beurt zijn perspectief heeft veranderd. ‘Het heeft geholpen om de schuldgevoelens te verminderen,’ zegt hij. ‘Ze heeft me echt geholpen om in te zien dat ik kan leven zoals ik wil en niet per se hoef toe te geven aan de sociale druk dit geld te gebruiken voor het welzijn van iedereen. Ik kan het nu echt gebruiken om de dingen te bereiken die ik wil bereiken.’ Stephen zou in de toekomst graag liefdadigheidswerk willen doen en zegt daarover: ‘Voordat je anderen kunt helpen moet je eerst leren jezelf te helpen.’
Scepsis
Rachel Sherman is sociologe en auteur van Uneasy Street: The Anxieties of Affluence. Ze werkt momenteel aan een boek over rijke mensen die het systeem proberen te veranderen dat hen bevoordeelt. Sherman: ’De scepsis bestaat dat het hier alleen maar om woke gedrag zou gaan; dat de bewering te balen van je geld een andere vorm van statusgedrag is. Maar, voegt ze eraan toe: ‘Zwijgen over klasse is een van de redenen waarom er zoveel ongelijkheid is.’ Sherman is ervan overtuigd dat ‘deze gevoelens politiek cruciaal zijn’ en dat verandering mogelijk is als de rijken er openlijk over praten.
Curtis woont nu in een commune die zichzelf omschrijft als een ‘intergenerationeel, interraciaal, interreligieus’ collectief dat boerderijen runt en activistische workshops leidt. ‘Ik hou van mijn leven. Het is rijk aan betekenis en heeft een doel,’ zegt ze. ‘Ik koop niet veel en ik ga niet op luxe vakanties, maar ik heb niet het gevoel dat ik meer wil of meer nodig heb.’ Ik opper dat dit komt omdat ze het allemaal al heeft gehad.
‘Absoluut,’ zegt ze, ‘ik denk dat ikzelf en anderen die uit rijke gezinnen komen zien dat je wanneer je naar een vijfsterrenhotel kunt gaan nog niet automatisch een gelukkige gezinsvakantie hebt. Onze voldoening in het leven, en ons gevoel van geluk, komt meer voort uit onze relaties en de kwaliteit ervan, dan uit de kwaliteit van de spullen die ons omgeven.’
Hittestress bij vee steeds grotere uitdaging voor boeren
De recordhittegolf die momenteel over de VS raast, heeft een dodelijk effect op de veestapel, schrijft The Guardian. De staat Kansas, waar twee keer zoveel koeien zijn als mensen, meldt dat er al tweeduizend runderen zijn gestorven door het warme weer.
‘Hittestress bij vee wordt een steeds grotere uitdaging voor veehouders naarmate de wereld opwarmt’, aldus Philip Thornton, een klimaatonderzoeker en hoogleraar die in 2021 een rapport heeft opgesteld over de gevolgen van toenemende hitte voor de veestapel. Boeren kunnen maatregelen nemen om hun vee tijdens extreme temperaturen te beschermen, aldus Thornton, maar daar zijn hoge kosten aan verbonden.
Volgens het Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA) is het jaarlijkse aantal hittegolven in de VS gestegen van twee tot zes in de periode 1960-2020. Ook het aantal dagen met extreme hitte neemt toe. In de jaren 1960 duurde het hittegolfseizoen ongeveer twintig dagen, terwijl in de jaren 2010 een gemiddelde van zeventig dagen werd bereikt.
Stijgende temperaturen zijn schadelijk voor gezondheid
Door stijgende temperaturen als gevolg van klimaatverandering wordt de nachtrust van mensen wereldwijd korter, zo blijkt uit de grootste studie naar dit onderwerp tot nu toe, dat aangehaald wordt door The Guardian. Door de opwarming van de aarde stijgen de nachttemperaturen sneller dan die overdag. Naarmate de aarde verder opwarmt zal slaapverlies verder toenemen, maar sommige mensen worden meer getroffen dan andere. Het slaapverlies per graad opwarming is bij vrouwen ongeveer een kwart hoger dan bij mannen, twee keer zo hoog bij vijfenzestigplussers en drie keer zo hoog bij mensen in minder welvarende landen.
Mensen zijn niet in staat zich aan te passen aan warmere nachten
Het onderzoek is gebaseerd op gegevens van 47.000 mensen in 68 landen, gedurende in totaal 7 miljoen nachten. Uit het onderzoek bleek dat de gemiddelde burger per jaar nu al 44 uur minder slaapt. Dat komt neer op elf nachten met minder dan zeven uur slaap. Eerdere studies toonden al aan dat stijgende temperaturen schadelijk zijn voor de gezondheid, onder meer door toename van het aantal hartaanvallen, zelfmoorden en psychische crises, door ongevallen en verwondingen, maar ook door een verminderd vermogen om te werken. De onderzoekers vinden het verontrustend dat hun gegevens niet aantonen dat mensen in staat zijn om zich aan te passen aan warmere nachten.
Volgens Kelton Minor van de Universiteit van Kopenhagen, die het onderzoek leidde, ‘slapen wereldwijd steeds meer mensen onvoldoende’. Hij voegde eraan toe dat het onderzoek het topje van de ijsberg kan zijn, ‘want zeer waarschijnlijk zijn onze schattingen aan de conservatieve kant’.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
