Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week gaan we dieper in op het zogeheten Windsor-akkoord tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie over Noord-Ierland. Wat verandert er en waarom is er überhaupt een nieuw akkoord nodig?
Wat zijn het VK en de EU overeengekomen?
Op maandag hebben de Britse premier Rishi Sunak en EU-voorzitter Ursula von der Leyen een akkoord bereikt over het Noord-Ierse grensconflict dat zich sinds brexit voortsleept. Maar, zo schrijft The Daily Mail, ‘de moeilijkheden zijn nog maar net begonnen’. Het zogenaamde Windsor-akkoord, dat werd gesloten in het Londense Windsor Castle, moet nog aan het Britse parlement worden voorgelegd.
Het akkoord is een hervorming van het in 2020 ondertekende Noord-Ierland-protocol, dat onderdeel was van brexit. Dat protocol is opgesteld om een harde grens op het eiland Ierland te voorkomen. De Democratische Unionistische Partij (DUP) van Noord-Ierland is fel tegen de oude overeenkomst, omdat die een handelsbarrière opwerpt voor goederen die vanuit Groot-Brittannië naar Noord-Ierland worden verscheept, schrijft Financial Times.
In de nieuwe overeenkomst wordt onder meer voorgesteld de douanecontroles tussen Groot-Brittannië en Noord-Ierland op te heffen voor producten die uitsluitend voor de Noord-Ierse markt bestemd zijn. Ook moeten EU-voorschriften worden toegepast op goederen die bestemd zijn voor de Republiek Ierland – en dus voor de interne markt van de EU. Dit wordt ook wel het ‘twee stromen’-beleid genoemd, met een ‘groene stroom’ voor goederen bestemd voor Noord-Ierland en een ‘rode‘ – met extra controles – voor EU-lidstaat Ierland.
Het recente wetsvoorstel van Boris Johnson om het in 2020 ondertekende Noord-Ierland-protocol als onderdeel van de brexit-overeenkomst terzijde te schuiven, komt hiermee te vervallen.
Een ‘verrassingsmaatregel’, zoals The Guardian het formuleert, stelt Noord-Ierse parlementsleden in staat ‘een veto uit te spreken over EU-regels die aanzienlijke en blijvende gevolgen hebben voor het dagelijks leven in Noord-Ierland’. Als deze ‘noodrem’ wordt geactiveerd, kan de Britse regering de Noord-Ieren overrulen.
‘De maandenlange besprekingen hebben een aanzienlijke verbetering opgeleverd’, schrijft The Belfast Telegraph. Maar ‘de duivel zit in de details’, aldus het conservatieve dagblad. Eén rode lijn blijft bijvoorbeeld bestaan: het laatste woord voor het Hof van Justitie van de Europese Unie in geval van een handelsgeschil. ‘En, wat men ook zegt, de douanegrens blijft bestaan.’
Waarom was er een nieuw akkoord nodig?
‘Nee tegen een grens in de Ierse Zee.’ In de unionistische wijken van Belfast stond men ronduit vijandig tegen het Noord-Ierland-protocol dat van kracht was sinds de invoering van brexit, begin 2021. Dit onderdeel van het scheidingsakkoord tussen Brussel en Londen zorgt al anderhalf jaar voor spanningen. En zelfs voor geweld, zoals tijdens het paasweekend in 2021.
Dit protocol was bedoeld om een open grens te handhaven tussen de Republiek Ierland, een lid van de Europese Unie, en Noord-Ierland, een integraal onderdeel van het Verenigd Koninkrijk, legt de BBC uit. Het doel was te voorkomen dat de Troubles, een bloedig conflict tussen Ierse nationalistische paramilitairen en de Britse autoriteiten van 1968 tot 1998, weer zouden oplaaien. In het vredesakkoord van 1998 was namelijk afgesproken dat er geen harde grens met douanecontroles tussen Ierland en Noord-Ierland zou komen.
Maar de garanties voor de voorstanders van hereniging van Noord-Ierland met Ierland hebben de toorn van de unionisten opgewekt, die bij Groot-Brittannië willen blijven. In de praktijk volgt Noord-Ierland volgens het akkoord de regels van de Europese interne markt voor goederen. De grens is daarom verplaatst naar de Ierse Zee: goederen die vanuit Groot-Brittannië worden verscheept, worden bij aankomst in Noord-Ierland gecontroleerd.
Die douanebarrière splitst het Verenigd Koninkrijk nu in tweeën, zo luidt de kritiek van de Unionisten, en zou de plaats van de Noord-Ieren in het land verzwakken. ‘Door deze tekst te ondertekenen heeft Boris Johnson Noord-Ierland verraden; we hebben het zo vaak gezegd en zullen het nogmaals zeggen’, schreef The Belfast News Letter in een redactioneel commentaar dat op 18 april 2022 werd gepubliceerd.
Bedrijven hebben ook geklaagd dat de controles extra kosten en vertragingen met zich meebrengen, schrijft de BBC. In het Britse parlement was dan ook een voorstel aangenomen om het protocol eenzijdig te wijzigen.
Wat betekent het akkoord voor de toekomst?
‘Dit is het begin van een nieuw hoofdstuk in onze relatie’, zei de Britse premier, in navolging van de voorzitter van de Europese Commissie. ‘Wat een verademing’, schrijft The Times. De Britse premier en de voorzitter van de Europese Commissie, zij aan zij, in Windsor Castle. Een en al glimlach. Warm in woord en gebaar. ‘En men begint te dromen, na jaren van verbittering, van het begin van een nieuw tijdperk in de relatie tussen het VK en de EU.’ De overeenkomst is ‘technisch en ingewikkeld’, schrijft Financial Times, ‘maar de symbolische waarde is groot.’
‘Voor Sunak en Von der Leyen was dit een moment om de betrekkingen tussen het VK en de EU te herstellen’, aldus de Britse zakenkrant. ‘Beide partijen zien reële voordelen om een einde te maken aan de rancune die de betrekkingen sinds het referendum van 2016 hebben opgeroepen, vooral nu er een oorlog woedt op het Europese continent.’ Groot-Brittannië en de EU hebben al samen sancties tegen Rusland ingesteld wegens de grootschalige invasie van Oekraïne.
‘Sunaks brexit-deal met de EU over het zogenaamde Noord-Ierland-protocol opent het vooruitzicht op tastbare economische voordelen voor het VK’, schrijft Financial Times. ‘Een voor de hand liggende prioriteit voor een premier die in de aanloop naar de landelijke verkiezingen van volgend jaar worstelt met een crisis in de kosten van levensonderhoud.’
Het gevaar van een handelsoorlog met de EU die dreigde te ontstaan omdat het VK een proces was gestart om het protocol eenzijdig te wijzigen, is inmiddels van de baan. ‘En die had het VK zich ook niet kunnen veroorloven gezien de dreigende recessie’, schrijft FT.
In het VK is de kwestie echter uiterst controversieel. Zo controversieel dat, volgens The Times, een ontmoeting tussen Ursula von der Leyen en koning Charles III, net na haar persconferentie met Rishi Sunak, de woede van sommige politici heeft opgewekt: een dergelijke ontmoeting dreigt de monarchie in het publieke debat te betrekken.
De Noord-Ierse unionisten van de DUP verwerpen elke toepassing van de EU-wetgeving in de provincie. Het is daarom nog de vraag of zij de nieuwe wijzigingen afdoende vinden. Het afgelopen jaar heeft de partij, ondanks een verpletterende nederlaag bij de verkiezingen van mei 2022, uit protest het functioneren van de Noord-Ierse parlement geblokkeerd. Hierdoor kan er geen nieuwe regering worden gevormd en kunnen er geen nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven.
‘Dit is een probleem voor Sunak’, analyseert The Telegraph. ‘Sommige invloedrijke brexiters hebben namelijk gezegd dat ze meegaan met het standpunt van de DUP.’ Als de Conservatieven niet worden overtuigd door de deal die Sunak en Von der Leyen voorstellen, ‘wordt de premier gedwongen zich tot Labour te wenden, terwijl hij noch de steun van het land, noch die van zijn eigen partij heeft’, schrijft het conservatieve dagblad.
Jeffrey Donaldson, de leider van de DUP, blijft vooralsnog vaag over het standpunt van zijn partij. Hoewel hij ‘aanzienlijke vooruitgang’ constateerde in de herziene overeenkomst, betreurde hij in een verklaring ook dat ‘in bepaalde sectoren van de economie de Europese wetgeving van toepassing blijft in Noord-Ierland’. Een paar uur eerder had hij The Belfast News Letter verzekerd dat de tekst ‘door juristen zal worden onderzocht’ om ervoor te zorgen dat ‘de rol van Noord-Ierland binnen het VK en zijn interne markt wordt hersteld’.
‘We mogen niet vergeten dat we misschien nooit een betere oplossing zullen vinden voor de Noord-Ierse grens’, benadrukt The Sun. ‘Een schijnbaar hardnekkig raadsel sinds de eerste keer dat brexit in dit land ter sprake kwam.’
Lees ook:
