Geconfronteerd met een toename van het aantal coronabesmettingen, vooral onder jongeren, draaien de Spaanse autonome regio’s de duimschroeven aan om de heropleving van de epidemie te beteugelen. In Catalonië sluiten uitgaansgelegenheden vanaf vrijdag 9 juli weer voor veertien dagen hun deuren.
Op maandag 5 juli verklaarde de hoofdepidemioloog van het Spaanse ministerie van Volksgezondheid, Fernando Simón, dat het aantal besmettingen onder jongeren 600 gevallen per 100.000 bedraagt – driemaal het nationale gemiddelde van alle leeftijdsgroepen bij elkaar. Als oorzaak wordt vooral gewezen naar de uitbraak tijdens examenreizen op de Balearen van afgelopen maand.
Als reactie hierop beginnen de autonome regio’s, die verantwoordelijk zijn voor de volksgezondheid, maatregelen te nemen om de opmars van de epidemie af te remmen. In Catalonië zullen uitgaansgelegenheden (zoals nachtclubs, bars en karaokebars) vanaf vrijdag 9 juli gedurende minstens twee weken gesloten zijn.
Klap voor de sector
Dit besluit ‘is ontvangen als een klap voor de sector’, die hun activiteiten na een sluiting van anderhalf jaar nog maar nauwelijks had hervat, zo schrijft het conservatieve dagblad ABC. Dit zal echter geen gevolgen hebben voor de festivals die voor die twee weken zijn gepland, aldus El Periódico de Catalunya.
Ook moet iedereen die buitenevenementen met meer dan vijfhonderd mensen bijwoont, een negatieve antigeen- of PCR-test van minder dan twaalf uur oud kunnen overleggen of gevaccineerd zijn. De Catalaanse autonome regering raadt aan om ook in de buitenlucht een mond-neusmaskers te dragen.
Andere autonome regio’s, zoals Castilië en León, overwegen de avondklok opnieuw in te stellen. Intussen is al meer dan 40 procent van de Spaanse bevolking volledig gevaccineerd.
‘Buitenlandse toeristen verkassen naar plaatsen waar het aantal besmettingen minder alarmerend is dan aan de Spaanse kust’
In Barcelona spreekt de liberaal-conservatieve La Vanguardia zich in een redactioneel met de titel ‘De vijfde golf’ bezorgd uit over het Spaanse toerisme in het licht van deze toename van het aantal gevallen: ‘Een groot deel van de reserveringen die voor deze zomer waren gemaakt zijn geannuleerd. Buitenlandse toeristen blijven liever thuis of verkassen naar plaatsen waar het aantal besmettingen minder alarmerend is dan aan de Spaanse kust.’
Commentator Mariano Guindal erkent dat de situatie ‘niet zo belabberd is als tijdens de vorige vier golven’, vooral wat betreft het aantal ziekenhuisopnames en sterfgevallen.
Maar gezien de situatie in de rest van Europa was Spanje gewaarschuwd, stelt hij. ‘Het Verenigd Koninkrijk, dat een van de landen met de hoogste vaccinatiegraad was, is plotseling weer het toneel van de grootste uitbraak van de nieuwe Delta-variant geworden. Ons buurland Portugal, dat als eerste de gevolgen ondervond van het uitblijven van tijdige maatregelen, zag zich genoodzaakt de avondklok weer in te stellen.’
Haïtiaanse president Jovenel Moïse vermoord
Jovenel Moïse, president van Haïti sinds 2017, werd in de nacht van 6 op 7 juli in zijn privéwoning vermoord, maakte de vertrekkende premier Claude Joseph op 7 juli in een verklaring bekend, weergegeven door de Haïtiaanse site Alterpress.
‘Omstreeks één uur ’s nachts (…) heeft een groep niet-geïdentificeerde personen, van wie sommigen Spaans spraken, de privéwoning van de president van de Republiek bestormd en daarbij het staatshoofd dodelijk verwond’, aldus de premier.
‘Haïti ging al gebukt onder bendegeweld en protesten tegen [Moïses] steeds autoritairder bewind’
De politie doodde vier verdachten en arresteerde uren later nog twee anderen, ‘te midden van groeiende chaos in een land dat al gebukt gaat onder bendegeweld en protesten tegen [Moïses] steeds autoritairder bewind’, schrijf Associated Press.
Drie politieagenten die door de vermoedelijke schutters werden gegijzeld, werden woensdag vrijgelaten nadat de politie een huis had omsingeld waar enkele van de verdachten zich schuilhielden, zei Léon Charles, hoofd van de nationale politie van Haïti, aldus het persbureau.
De website van Haïti Press Network meldt dat ‘de gewonde first lady Martine Moïse momenteel wordt behandeld in een ziekenhuis (…)’.
Controversiële president
Het presidentschap van Jovenel Moïse wordt al enkele maanden betwist vanwege zijn autoritaire methoden, met name door een heterogene groep tegenstanders die een ‘voorlopige overgangspresident’ hebben aangesteld. Onlangs kondigde hij aan nieuwe parlementsverkiezingen uit te schrijven. Op maandag 5 juli had hij een nieuwe premier benoemd, Ariel Henry.
Het land wordt al maandenlang geteisterd door extreem geweld van bewapende bendes, met name in sommige wijken van Port-au-Prince, de hoofdstad. Dit ongecontroleerde geweld heeft de kritiek op het staatshoofd, die al bijna twee jaar het doelwit is van spontane of door de oppositie georganiseerde demonstraties, aangewakkerd.
‘Alle maatregelen worden genomen om de continuïteit van de staat te waarborgen en de natie te beschermen’, vervolgde de aftredende regeringsleider in zijn verklaring.
Donald Trump klaagt Twitter, Facebook en Google aan
De voormalige president van de VS, die na de gebeurtenissen op Capitol Hill op 6 januari 2021 van de sociale netwerken werd geweerd, slaat terug en beschuldigt Facebook, Twitter en Google van censuur. Hij zegt dat hij ‘triljoenen’ aan schadevergoeding wil.
NPR ziet het als ‘de nieuwste escalatie in de langlopende vete tussen Trump en de sociale netwerken waar hij voor en tijdens zijn presidentschap gretig gebruik van maakte’. Woensdag kondigde het voormalige staatshoofd vanuit zijn golfbaan in Bedminster, New Jersey, aan dat hij Facebook, Twitter en Google aanklaagde, omdat zij hem en de Republikeinen zouden censureren.
‘Wij eisen een einde aan de schaduwverboden, een einde aan het monddood maken en een einde aan de zwarte lijsten, verbanningen en het cancelen,’ zei de man die door de drie techbedrijven werd geschorst voor berichten die voor, tijdens en na de aanslag van 6 januari op het Capitool in Washington werden geplaatst.
Volgens CNN doet Trump een ‘laatste wanhoopspoging’ om terug te komen op sociale media
Donald Trump zegt dat hij een schadevergoeding wil die potentieel kan oplopen tot ‘triljoenen dollars’, al ‘lijkt dit onwaarschijnlijk’, vat The Verge samen.
Volgens CNN doet Trump een ‘laatste wanhoopspoging’ om terug te komen op sociale media. De zakenman ‘heeft een lange geschiedenis van het nemen van gerechtelijke stappen als tactiek om angst aan te jagen zonder daadwerkelijk door te gaan met de rechtszaak.’ Als hij deze keer zou doorzetten, is zijn aanklacht ‘waarschijnlijk bij voorbaat al gedoemd’, aldus CNN.
Zoals Yahoo!opmerkt, beweert Trumps juridische team in de drie aanklachten dat de techreuzen hem door het Eerste Amendement gewaarborgde vrijheid van meningsuiting hebben geschonden. Maar ‘het amendement beschermt tegen overheidscensuur, niet tegen censuur door bedrijven’, verduidelijkt de site. ‘Juristen hebben onmiddellijk kritiek geuit op de aanklachten en voorspeld dat hij weinig kans van slagen heeft in de rechtbank’, bevestigt The Washington Post.
Sectie 230
Ook in het geding is Sectie 230, een wet uit de jaren negentig die webbedrijven extra bescherming biedt. Toen Donald Trump in het Witte Huis zat, probeerde hij deze tevergeefs te hervormen door middel van een presidentieel decreet.
De wet ligt echter zowel van links als van rechts onder vuur, waarbij de Democraten zeggen dat zij de verspreiding van desinformatie mogelijk maakt en de Republikeinen dat zij maatregelen tegen censuur verhindert. In het laatste geval, merkt CNN op, hebben verschillende studies aangetoond dat ‘partijdige stemmen, vooral aan de rechterzijde, op grote schaal gebruikmaken van het platform’.
‘Dat Trump zich voordoet als verdediger van de vrijheid van meningsuiting is nogal gedurfd gezien zijn verleden’
The Atlantic spaart de voormalige president niet. ‘Dat hij zich voordoet als verdediger van de vrijheid van meningsuiting is nogal gedurfd’, schrijft het tijdschrift, dat eraan herinnert dat Trump journalisten heeft aangeklaagd voor hun uitlatingen, heeft opgeroepen tot wetgeving om gemakkelijker iemand te kunnen aanklagen voor smaad en heeft geprobeerd de procureur-generaal in te schakelen om achter zijn critici aan te gaan.
De aanklachten zijn zonder twijfel een publiciteitsstunt, schrijft The Atlantic. Hij probeert ‘de aandacht af te leiden van de echte juridische problemen die hij heeft, met de denkbeeldige problemen die hij wil’. Hoewel zijn ban van Twitter en Facebook al dateert van januari, is het niet toevallig dat de aankondiging een week na de aanklacht tegen de Trump Organization in een rechtbank in New York kwam, aldus The Atlantic.
The Washington Post meldt dat de aanklachten, die zijn ingediend in een federale rechtbank in Miami, waarschijnlijk weerklank zullen vinden bij Trump-aanhangers die ervan overtuigd zijn dat de platforms niet genoeg conservatieve stemmen laten horen. Terloops merkt The Wall Street Journal op dat ‘kort na de persconferentie’ de Republikeinse Partij en het Trump-comité de rechtszaken naar voren brachten in hun oproepen om donaties.
Met de taliban had niemand in Afghanistan meer rekening gehouden. De VS zonden in 2001 hun troepen naar het land om ‘te bewijzen dat het mogelijk is de situatie (…) ten goede te keren en er het kwaad uit te roeien’, schrijft Wolfgang Bauer in het openingsverhaal van deze editie (p. 12), geselecteerd voor de Distinguished Reporting Award van de European Press Prize. Het kwaad, dat waren de taliban.
Nu de VS hun troepen na twintig jaar terugtrekken, duiken de strijders weer op. En hoe gevreesd ze ook zijn, voor velen vormen ze ook een bron van hoop in een van de armste landen ter wereld.
Moed
Journalisten van Die Zeit kregen zeldzame toestemming het land van de taliban, dat officieel op geen enkele kaart staat, te betreden. Voorgangers die op het woord van een talibancommandant vertrouwden, werden ontvoerd. ‘Als we het gebied verlaten waar de regering aan de macht is, voelt dat als volledig controleverlies’, schrijft Bauer. Dankzij zijn moed zien we in deze schitterende reportage de complexiteit van wat in Afghanistan echt speelt, zowel onder de taliban, als onder de bevolking.
Moed is ook wat de regering van Israël nodig heeft om het conflict in Oost-Jeruzalem op te lossen, aldus Haaretz (p. 32). Volgens twee Israëlische onderzoekers bestaat er een ‘vernieuwende oplossing’ die louter voordelen met zich meebrengt – ze noemen er maar liefst vier – voor de Hebreeuwse staat. Maar deze houdt vast aan de fictie van een ‘lokaal conflict’.
Wie, in de termen van de Chinese app TikTok, ‘lelijk’ of ‘arm’ is, wordt volgens officieel beleid geweerd
Die moed tonen wel de Aziatische vloggers die ondanks het heersende schoonheidsideaal in hun land – een zo licht mogelijke teint – uitdragen dat er niks mis is met vitiligo, een aandoening waarbij de huid pigment verliest en vlekken vertoont (p. 42). TikTok hoeven ze voor hun boodschap niet in te schakelen: wie niet voldoet aan het uiterlijk of de status waar nieuwe bezoekers voor vallen – oftewel, in de termen van de Chinese app, wie ‘lelijk’ of ‘arm’ is – wordt volgens officieel beleid geweerd, ontdekte onderzoeksplatform The Intercept (p. 28).Een groot deel van Afrika is er maar mondjesmaat vertegenwoordigd
Zo ook proberen spelers van het tijdens de pandemie razend populair geworden GeoGuessr ‘lelijke’ en ‘arme’ beelden te weren uit hun spel. De spelers moeten aan de hand van enkele foto’s op Street View bepalen waar op de wereld ze zich bevinden. Maar doordat van sommige landen vooral amateurfoto’s zijn geplaatst, wordt deze missie bemoeilijkt. Zo is een groot deel van Afrika door de dienst maar mondjesmaat vertegenwoordigd (p. 34).
Als de GeoGuessrs zich behalve in hun spel ook zouden verdiepen in wat hier echt speelt, zou hun wereldbeeld weliswaar minder scherp omlijnd worden, maar daardoor ook juist helderder.
TikTok instrueert moderatoren om berichten van ‘onaantrekkelijke en arme’ mensen te weren, blijkt uit onderzoek van The Intercept. Deze zijn niet bevorderlijk voor een groter publiek. Ook politieke uitingen worden verbannen van het Chinese sociale medium, dat banden heeft met de Communistische Partij.
De makers van TikTok, de Chinese app voor het delen van video’s met honderden miljoenen gebruikers wereldwijd, lieten hun moderatoren berichten verwijderen van gebruikers die er te lelijk, te arm of te zichtbaar gehandicapt uitzagen, zo valt te lezen in interne documenten die The Intercept in handen heeft gekregen. Daaruit blijkt verder dat politieke uitspraken in livestreams gecensureerd moesten worden: gebruikers die de ‘nationale eer’ schonden of video’s streamden over ‘staatsorganen zoals de politie’ moesten van het platform worden verbannen. Uit deze Chinese richtlijnen en gesprekken over TikToks censuurbeleid met enkele ingewijden komen nieuwe feiten aan het licht over de strikte regels die achthonderd miljoen gebruikers krijgen opgelegd door dit bedrijf dat zich opwerpt als een boegbeeld van vrije expressie en creativiteit. Zo blijkt TikTok enerzijds de verspreiding van bepaalde content te stimuleren in het streven naar exponentiële groei à la Silicon Valley, en anderzijds kritische politieke geluiden te onderdrukken op de botte manier die in thuisland China gemeengoed is.
Naast livestreams van militaire activiteiten en natuurrampen, filmpjes waarin ‘ambtenaren worden belasterd’ en ander materiaal dat beschouwd kan worden als een bedreiging voor de ‘nationale veiligheid’ zijn op TikTok ook filmpjes verwijderd met beelden van armoede op het platteland, sloppenwijken, bierbuiken en scheve gezichten. In één document worden moderatoren zelfs geïnstrueerd om goed te kijken of er in de interieurs geen barsten in muren en ‘afzichtelijke versieringen’ te zien zijn: zulke filmpjes worden bestraft doordat de algoritmes ze aan minder medegebruikers presenteren.
The Intercept en The Intercept Brasil publiceerden twee interne TikTok-documenten met dit soort richtlijnen voor moderatoren. In het ene wordt uitgelegd welke ideologische inhoud ze uit livestreams moeten weren, het andere beschrijft de algoritmische straffen voor arme en onaantrekkelijke gebruikers. De teksten lijken oorspronkelijk in het Chinees te zijn geschreven en daarna – soms nogal krukkig – in het Engels vertaald voor gebruik in de diverse internationale vestigingen van het bedrijf. TikTok is eigendom van het in 2012 opgerichte ByteDance, het moederbedrijf in Beijing van een hele reeks populaire sites en sociale media – een soort Chinees Facebook. ByteDance ligt al onder een vergrootglas bij de Amerikaanse overheid vanwege zijn banden met China’s Communistische Partij en de talrijke berichten dat de censuur in de app naadloos samenvalt met die van de Chinese overheid. De Amerikaanse senatoren Chuck Schumer en Josh Hawley hebben ervoor geijverd om het gebruik van TikTok door Amerikaans overheidspersoneel aan banden te leggen, omdat de app een bedreiging zou vormen voor Amerika’s nationale veiligheid.
‘Te veel rimpels’
TikToks woordvoerder Josh Gartner laat weten dat de richtlijnen voor livestreams die wij hebben ingezien ‘niet meer in gebruik zijn en in sommige gevallen zelfs nooit in gebruik zijn geweest’, maar wil daarover niet nader in detail treden. En wat betreft de voorschriften over het tegengaan van de verspreiding van filmpjes met gebruikers die er onaantrekkelijk, gehandicapt of armoedig uitzien, dat waren volgens hem ‘oude en grofmazige pogingen om iets tegen pesten te doen die inmiddels achterhaald zijn en dat al waren toen ze bij The Intercept belandden.’ Maar volgens onze bronnen waren beide documenten met richtlijnen in ieder geval eind 2019 in gebruik en is het document met het livestreambeleid zelfs pas in 2019 geschreven. Gartner leg niet uit waarom er in een document dat bedoeld zou zijn om ‘iets tegen pesten te doen’ nergens het woord pesten voorkomt, en waarom er wel een expliciete rechtvaardiging in staat van de noodzaak om meer gebruikers te trekken, niet om ze ergens tegen te beschermen.
Eén document bevat een hele waslijst aan uiterlijke kenmerken van zowel gebruikers als hun omgeving die zo onappetijtelijk worden geacht dat deze video’s niet mogen belanden in het ‘Voor jou’-gedeelte van de app, waar TikTok-filmpjes op basis van geheime criteria aan een enorm publiek worden gepresenteerd. Wat ervoor nodig is om een plekje in die vitrine te bemachtigen blijft een mysterie, maar het document maakt wel duidelijk dat er weinig voor nodig is om eruit te worden verbannen. Allemaal met als argument dat uploads van onaantrekkelijke, arme of anderszins ongewenste gebruikers van negatieve invloed kunnen zijn op ‘het directe behoud van nieuwe gebruikers’. Dat geldt vooral, zo wordt benadrukt, bij filmpjes waarin de gebruiker ‘praktisch het enige onderwerp is. Als de persoon of de omgeving waar de beelden zijn gemaakt er niet mooi uitziet, is het veel minder aantrekkelijk, niet de moeite waard om te worden aanbevolen aan nieuwe gebruikers.’ Er wordt expliciet gezegd dat de moderatoren geen uploads moeten verspreiden die afkomstig zijn van gebruikers met aangeboren of anderszins onontkoombare gebreken. ‘Abnormale lichaamsvorm’, ‘lelijk gezicht’, dwerggroei, een ‘duidelijke bierbuik’, ‘te veel rimpels’, ‘oogaandoeningen’ en tal van andere eigenschappen van ‘lage kwaliteit’: het is allemaal genoeg om uit de algoritmische stroom te worden geknikkerd. Filmpjes die zijn gemaakt in ‘een sjofele en vervallen omgeving’, zoals ‘onder meer sloppenwijken, akkers op het platteland’ en ‘krotwoningen’ worden ook systematisch buiten beeld gehouden voor nieuwe gebruikers, al kan er volgens het document ’een uitzondering worden gemaakt voor mooie landschappen’.
Mensen met overgewicht, gehandicapten en lhbt’ers zijn slecht vindbaar op TikTok
Moderatoren worden ook geïnstrueerd om bij zelfgemaakte filmpjes van ‘niet nadrukkelijk armoedige personen’ extra goed te letten op de aanwezigheid van zichtbare tekenen van armoede zoals ‘een barst in de muur’ of ‘oude en afzichtelijke versieringen’. Het minste teken van verval in het interieur of een glimp van scheve tanden is genoeg om het verschil te maken tussen wereldwijde distributie en relatieve onzichtbaarheid. En net als bij ‘lelijke’ mensen wordt hier als reden aangevoerd dat TikTok een positieve uitstraling moet hebben om nieuwe gebruikers aan te trekken en vast te houden: ‘Een dergelijke omgeving is niet zo geschikt voor nieuwe gebruikers, want minder mooi en aantrekkelijk.’ Uit angst om voortijdig op de grote mestvaalt van afgedankte apps te belanden zijn nieuwe socialemediaplatforms gefixeerd op het vasthouden van hun stijgende lijn. Groei en behoud van nieuwe gebruikers heeft vaak de hoogste prioriteit, maar het publiek krijgt zelden inzicht in de agressieve manier waarop die groei wordt bevochten.
Het is niet duidelijk hoe wijdverbreid deze censuur bij TikTok is. Gartner zegt dat ‘de genoemde voorschriften identiek zijn aan of sterk lijken op de voorschriften’ die in december op het Duitse blog Netzpolitik werden aangehaald in een verhaal over de manier waarop TikTok filmpjes van mensen met overgewicht, gehandicapten en lhbt’ers minder goed vindbaar maakt. Volgens hem betrof het oude pogingen ’om iets tegen pesten te doen.’ Maar de documenten die wij in handen kregen, bevatten nog veel meer voorschriften dan die waarover al op Netzpolitik is bericht, zoals voor het censureren van arme, oude en ‘lelijke’ gebruikers.
Niet alleen houdt TikTok de content van onaantrekkelijke gebruikers strategisch buiten beeld, het oefent achter gesloten deuren ook invloed uit op populaire gebruikers, zo hoorden we van een ingewijde: ‘Medewerkers die direct contact hadden met influencers en officiële contentmakers beleggen videovergaderingen over de invoering van “veiligheidsregels”, om de kans te verkleinen dat er filmpjes worden gemaakt die ingaan tegen de ideeën van [ByteDance].’ Volgens deze persoon vonden op hun kantoor geregeld videovergaderingen plaats waarin deze medewerkers en iemand uit het ‘veiligheidsteam’ een selecte groep TikTok influencers vooraf waarschuwden over veranderingen in het contentbeleid van de app. Dit om te voorkomen dat deze prominente gebruikers in hun op twee miljard telefoons verspreide filmpjes de nieuwe regels zouden overtreden. Op vragen over dit overleg gaat Gartner niet in.
Censuur
In het ‘Voor jou’-gedeelte van de app probeert TikTok vooral te voorkomen dat sommige content te populair wordt. Een tweede document dat wij in handen kregen, betreft echte censuur: het bevat regels voor het regelrecht verwijderen van content uit livestreams. En die regels beperken zich niet tot het gebruikelijke Chinese verbod op verwijzingen naar bijvoorbeeld het Tiananmenplein [hier vond in 1989 een groot studentenprotest plaats dat met geweld werd neergeslagen] of de Falun Gong [een religieuze groepering die sinds 1999 is verboden]. Ze zijn ruim genoeg gesteld om er allerlei politieke uitspraken als lasterlijk of gevaarlijk mee te bestempelen. Zo zijn er regels op grond waarvan je uitlatingen kunt verwijderen over een hele keur aan thema’s die de autoriteiten niet bevallen: ‘belastering van ambtenaren en politieke of religieuze leiders’ en zelfs van ‘de familie van verwante leiders’ kan leiden tot onderbreking van een livestream en verbanning voor een dag. Streams die in de ogen van moderatoren een gevaar vormen voor ‘de nationale veiligheid’ of zelfs maar voor ‘de nationale eer en het landsbelang’ kunnen leiden tot permanente verbanning, evenals het ‘zwartmaken of verdraaien van de geschiedenis van ons eigen land of andere landen’, waarbij de ‘incidenten op het Tiananmenplein’ als een van slechts drie mogelijke voorbeelden wordt genoemd. Een ‘persoonlijke livestream over staatsorganen als de politie, het leger enzovoort’ kan drie dagen uit de lucht worden gehaald, en wie melding maakt van activiteiten van leger of politie, wordt voor die dag geschorst (wees gewaarschuwd, betogers in spe).
Wie kritiek levert op TikTok, kan drie dagen verbannen worden
Gartner gaat niet in op de vraag of de huidige reglementen nog steeds dezelfde geest ademen, zij het wellicht in andere bewoordingen. Of er bijvoorbeeld nog steeds een verbod geldt op het ‘schenden van de nationale eer’ of het melden van politieactiviteiten. ‘Zoals alle platforms hebben wij voorschriften ter bescherming van onze gebruikers en de nationale veiligheid, zoals een verbod op accounts die haat zaaien of terrorisme prediken, zoals vastgelegd in onze richtlijnen,’ mailt Gartner. Maar volgens het document staan er strenge straffen op sommige politieke uitlatingen, terwijl racistische livestreams op een mildere behandeling kunnen rekenen. Wie in een stream ‘individuen of groepen beschimpt of vernedert vanwege eigenschappen zoals invaliditeit, geslacht, huidskleur, seksuele geaardheid, nationaliteit, etnische afkomst of geloof’, kan een maand verbannen worden. Daarna mag die gebruiker weer verder streamen. Maar wie in een livestream kritiek levert op TikTok, kan drie dagen verbannen worden, en wie reclame maakt voor TikToks concurrenten kan op een permanente verbanning rekenen.
‘Praten over het thema voortplanting’ is volgens de richtlijnen verboden
Uit andere documenten die wij in handen kregen, blijkt dat TikTok de content op het platform niet alleen beïnvloedt door filmpjes te censureren en gebruikers onzichtbaar te maken, maar ook door feeds te vullen met content van ‘schaduwaccounts’ van medewerkers die zich voordoen als gewone gebruikers. Interne richtlijnen wekken de indruk dat medewerkers van ByteDance Instagram afstruinen op zoek naar populaire onderwerpen, daarvan video’s downloaden en die vervolgens op TikTok delen, om zo voor een gestage stroom aantrekkelijke content te zorgen. Medewerkers die ‘leuk uitziende’ filmpjes op de app moeten zetten, krijgen in die documenten bijvoorbeeld het advies om te zoeken naar Instagram-berichten met de tag #BeachGirl. Gevraagd naar deze praktijken en de instructies daarvoor in de richtlijnen zegt Gartner alleen: ‘ook na grondig zoeken hebben we deze teksten nergens in de richtlijnen voor moderatoren of in het Trust and Safety-beleid teruggevonden’.
‘Vocale vulgariteit’
Terwijl TikTok-medewerkers het internet afspeuren naar beelden van ‘beach girls’, kunnen de livestreams en video’s van vrouwen die zich niet aan TikToks geheime fatsoensregels houden ineens van het platform worden verwijderd, zo blijkt ook uit de documenten. Livestreams van gebruikers in bikini of badpak op andere locaties dan een ‘strand of zwemgelegenheid’ zijn goed voor een week verbanning en accounts die ‘de contouren van vrouwelijke tepels’ tonen, kunnen ‘voorgoed’ worden verwijderd. De zedelijkheidsnormen voor livestreams gelden zelfs voor artistieke uitingen: ‘Het zingen of spelen van muziek met pornografische strekking, seksuele toespelingen enzovoort’ is verboden, evenals ‘praten over het thema voortplanting’ – dat vindt TikTok allemaal ‘vocale vulgariteit’. ‘TikTok is bij livestreams inderdaad bijzonder alert op het weren van seksuele content,’ laat Gartner ons weten.
De documenten bevatten aanwijzingen dat deze normen voor livestreams van het bedrijf afkomstig zijn uit China. Eén Engelstalig document bevat krukkige formuleringen die aan een machinevertaling doen denken en verwijzingen naar een in het bestand ingesloten Chinees lettertype; in een ander document staan tussen het Engels ook nog hele lappen Chinese tekst. De richtlijnen voor livestreams bevatten een opsomming van 64 mogelijke overtredingen verdeeld over 13 categorieën, met specifieke straffen voor elke overtreding. De categorieën variëren van duidelijk en begrijpelijk (‘ongepast puberaal gedrag’) tot preuts en curieus: wie ‘met opzet meer dan tweemaal een middelvinger opsteekt’ wordt meteen uit de lucht gehaald en een dag verbannen, en het niet nader gedefinieerde ‘verstoren van de nationale eenheid’ levert permanente verbanning op.
Er is in het recente verleden al eerder ophef geweest over de politieke richtlijnen van TikTok. In september 2019 schreef The Guardian over vergelijkbare documenten waarin het bedrijf ‘zijn moderatoren opdraagt video’s te censureren waarin wordt verwezen naar het Tiananmenplein, een onafhankelijk Tibet of de verboden religieuze groepering Falun Gong’, naast andere dictatuurvriendelijke censuurmaatregelen. ByteDance wilde tegenover The Guardian niet bevestigen dat TikTok het buitenlandbeleid van de Chinese overheid uitvoert, maar ze erkenden wel dat ze ‘in de begindagen op botte wijze probeerden conflicten op het platform te voorkomen, en volgens onze richtlijnen voor contentbeheer konden er straffen worden uitgedeeld voor uitingen die conflicten kunnen opzwepen, bijvoorbeeld tussen religieuze of etnische groeperingen in tal van regio’s overal ter wereld. (…) De desbetreffende richtlijnen zijn inmiddels achterhaald en niet meer in gebruik.’
Geheime voorschriften
Veel gebruikers die verbannen worden, wordt het waarschijnlijk nooit duidelijk welke regel ze hebben overtreden, want het bestaan en de inhoud van deze fijnmazige voorschriften is altijd stilgehouden. TikTok rekent zijn gebruikers af op geheime voorschriften. Achter de openbare communityrichtlijnen, een verzameling generieke voorschriften zoals die van elk ander sociaal platform, schuilen uitgebreide documenten met de eigenlijke regels, waarin moderatoren heel precies wordt voorgeschreven wat ze wel en niet moeten verwijderen. De laagbetaalde medewerkers die dat werk doen hebben doorgaans net zo weinig inspraak in de totstandkoming van die regels als de gebruikers. Hun sisyfusarbeid bestaat simpelweg uit het uitvoeren van de voorschriften, waarvan ze geregeld zonder nadere tekst en uitleg onaangekondigde updates op hun bord krijgen. Gartner laat weten dat dit werk wordt uitgevoerd door ‘een mix’ van vaste medewerkers en freelancers: ‘Dit jaar hebben we in Californië, Dublin en Singapore Trust and Safety-hubs opgezet die toezien op de ontwikkeling en uitvoering van onze moderatievoorschriften, allemaal onder leiding van deskundige mensen met grote ervaring op dit gebied.’ Hij gaat niet in op de vraag waarom de door ons bemachtigde documenten oorspronkelijk in het Chinees waren geschreven.
Een mix van Amerikaanse preutsheid en Chinees autoritarisme
Van meerdere bronnen binnen TikTok, die alleen anoniem met ons willen praten uit angst voor professionele of juridische represailles, horen we dat het hoofdkantoor van ByteDance in Beijing het laatste woord heeft over alle activiteiten. De steeds wisselende voorschriften voor wat gecensureerd of gepromoot moet worden, komen volgens hen uit de koker van de Chinese directie en worden van daaruit over de twaalf internationale vestigingen verspreid en in onbeholpen Engels vertaald. Dat resulteert in richtlijnen die een mix zijn van de welbekende Amerikaanse preutsheid en Chinees autoritarisme.
De livestreamfunctie wordt momenteel nog uitgerold onder de gebruikers, die alleen op de gepubliceerde communityrichtlijnen kunnen afgaan om een idee te krijgen van wat het bedrijf toestaat en wat niet. Die tekst is een mengeling van vaagheid en reclameclichés (‘De missie van TikTok is om creativiteit te stimuleren en plezier te brengen.’ ‘We verwijderen alle aanstootgevende uitingen.’ ‘Wij staan geen content toe die seksueel expliciet is of over seksuele bevrediging gaat.’) en is veel te summier voor enige nuance. In de communityrichtlijnen is ook geen spoor te vinden van de voorschriften die wij in handen kregen en die – achter de schermen uitgevoerd door onzichtbare moderatoren – een bedreiging vormen voor de vrijheid van meningsuiting. Grote delen van de wereldbevolking worden zo gecensureerd op grond van genetische, economische en arbitraire zedelijke normen. De vraag wie er voor honderden miljoenen mensen in allerlei culturen bepaalt wat ‘lelijk’ is, wat een ‘afzichtelijk’ interieur is en hoeveel rimpels ‘te veel rimpels’ zijn, wordt nergens beantwoord – ook niet in die interne documenten. De TikTok-fans hebben alleen de communityrichtlijnen om op af te gaan, terwijl de eigenlijke regels voortdurend worden bijgewerkt en herschreven – of glashard ontkend bij monde van de bedrijfswoordvoerder.
In de Aziatische gemeenschap in het Verenigd Koninkrijk is een huidaandoening vaak een bron van schaamte, maar een nieuwe generatie vecht tegen dit stigma. Drie jonge Aziatische Britten over de liefde voor hun ‘imperfecte’ huid. ‘Ik weet nog toen ik het net kreeg, dat de Aziatische gemeenschap dacht dat ik vervloekt was.’
Op Wereld Vitiligo Dag [25 juni] vieren duizenden mensen op sociale media hun huid en hun unieke zelf. Vitiligo is een aandoening waarbij witte vlekken op de huid ontstaan doordat het immuunsysteem de melanocyten, de pigmentproducerende huidcellen, aanvalt. De oorzaken zijn nog onduidelijk en hoewel de aandoening al duizenden jaren voorkomt, rust er vaak een stigma op en vormt ze veelal een bron van schaamte.
‘Vitiligo komt bij ongeveer 1 procent van de algemene bevolking voor en volgens sommige studies ligt het percentage onder Aziaten op 1,5 à 2 procent,’ aldus dermatoloog dr. Adil Sheraz, woordvoerder van de British Skin Foundation. Hij vertelt dat er binnen Aziatische gemeenschappen vaak een stigma aan kleeft. Dikwijls wordt er gedacht dat de huidziekte besmettelijk is en veroorzaakt wordt door slechte eetgewoonten. Dit kan een enorme impact hebben op de geestelijke gezondheid van mensen die eraan lijden: het zorgt voor een hoop leed, depressies en – in zeldzame gevallen – suïcidale gedachten.
‘Het kan iemands culturele identiteit volledig omgooien, zowel wat zelfbeeld betreft als hoe er tegen hen wordt aangekeken,’ aldus Sheraz. Binnen deze context gebruikt een grote groep jonge Aziaten de kracht van sociale media om hun verhalen te delen, de schaamte rondom de aandoening te doorbreken en de schoonheid van hun huid te tonen.
Drie mensen vertellen hier hun verhaal en steken lotgenoten een hart onder de riem.
@thevitiligoman
Toen vitiligo zich bij Shankar Jalota op vijftienjarige leeftijd aankondigde, had hij geen idee dat het een huidziekte was. ‘Ik ontdekte een witte vlek op mijn borst en een piepklein wit plekje onder mijn linkeroog,’ herinnert hij zich. ‘Ik dacht serieus dat ik mezelf niet goed waste en probeerde het door hard schrobben weg te krijgen.’ Zelfs toen de vlekken niet verdwenen maar juist groter en opvallender werden, dacht hij ‘dat het door de puberteit kwam’. Het was zijn oma die hem aanspoorde om ernaar te laten kijken. ‘Ik liep een keer zonder shirt rond toen ze bij ons op bezoek was. Ze zag het meteen. Ik weet nog dat ze erg bezorgd keek. Ik wuifde het weg, maar mijn oma drukte me op het hart zo snel mogelijk naar de dokter te gaan, alsof ze zoiets vaker had gezien.’
De Londenaar, inmiddels 26 jaar, is vooral bekend als @thevitiligoman op Instagram, waar hij foto’s en inspirerende quotes deelt en regelmatig filmpjes op IGTV plaatst. En waar hij in het verleden zijn stemming liet bepalen door wat anderen over hem dachten, is zijn mantra nu: Maak van ‘anders zijn’ je kracht. ‘Ik weet nog toen ik het net kreeg, dat de Aziatische gemeenschap dacht dat ik vervloekt was,’ vertelt Jalota. ‘Als puber is dat best een enge gedachte, waar ik zelf ook even in geloofde. Mensen waren heel vrijpostig en bestookten me continu met vragen. En ik moest water uit een koperen beker drinken, zo werd me verteld, dan zou het vanzelf weggaan,’ vervolgt hij. ‘Maar uiteindelijk blijkt de vloek een zegen die me in staat stelt anderen te helpen en iets te betekenen voor de gemeenschap.’ Zijn boodschap aan de wereld: ‘Laat vitiligo je niet onderuithalen maar juist sterker maken!’
Ik moest water uit een koperen beker drinken, zo werd me verteld, dan zou het vanzelf weggaan
Angela Selvarajah
Angela Selvarajah, 33, is zelfbenoemd ‘vitiligo-activist’ en model. Ze groeide op in een Sri Lankaans gezin en had al op jonge leeftijd last van eczeem en psoriasis, die regelmatig opvlamden, vooral in haar nek en op haar hoofd. Ze herinnert zich haar eerste kennismaking met vitiligo nog goed: ‘Ik had heel lang, dik haar dat mijn moeder vaak inwreef met olie. Toen ik veertien was, zag ze tijdens het vlechten een witte plek in mijn nek waar de psoriasis juist aan het verdwijnen was. We ontdekten dat er overal waar de eczeem en psoriasis genas, witte vlekken verschenen.’
Door de vitiligo voelde Selvarajah zich erg geïsoleerd. Ze werd aangestaard en mensen bewaarden afstand, alsof ze besmettelijk was. ‘Ik had het gevoel dat als ik ook maar even vergat dat ik het had, er altijd wel iemand was die me eraan herinnerde,’ vertelt ze. ‘Mensen zeiden dingen als: “Zit je hele lichaam ermee onder?” “Doe je er wel iets aan?” “Straks word je helemaal wit!” En bijna iedereen zegt: “Heb je dit en dit al eens geprobeerd?” Om doodmoe van te worden,’ verzucht ze. ‘De allerergste opmerking was nog wel: “Och arm ding, wat ben je toch flink.” Ik vond het nogal neerbuigend. Het was niet alsof ik een keuze had.’ Haar advies aan lotgenoten is: ‘Voel je vrij en zelfverzekerd. Wees jezelf! We zijn uniek en je bent perfect zoals je bent!’
@a.patchy.indian
Bij Kips Bhogal openbaarde de aandoening zich toen hij tien was. Bhogal, inmiddels 35 en parttime vitiligo-model, zet zich in voor meer bewustwording en zichtbaarheid van mensen met vitiligo. ‘Er rust een enorm stigma op, niet alleen binnen de Aziatische gemeenschap.’ Hij wijt het aan gebrekkige kennis en gebrekkig onderwijs over ‘er anders uitzien.’ ‘Als er meteen al op de lagere school aandacht aan wordt besteed, dan vermindert het stigma, niet alleen op vitiligo maar ook op andere aandoeningen en verschillen.’ Bhogal merkt dat mensen hem soms geen hand willen geven en hij voelt hun borende blik als ze zijn huid voor het eerst zien. ‘Kinderen zijn altijd nieuwsgierig of bang, en ze vragen: “Waarom heeft die man zo’n rare huid?” Terwijl volwassenen, als ze niet weten wat vitiligo is, vragen of het brandplekken zijn of dat ik huidkanker heb.’
Bhogal, die op Instagram post onder de naam @a.patchy.indian, gelooft dat sociale media een krachtig platform kunnen zijn om stereotypen en stigma’s te doorbreken. ‘Ik geloof echt dat iedereen mooi is,’ zegt hij. ‘We worden iedere dag doodgegooid met beelden van halfnaakte modellen en celebs op covers, hun toch al mooie gezichten en ranke lichamen ge-airbrushed om elke “imperfectie” weg te werken. We kijken in de spiegel en gaan onszelf vergelijken en al snel slaat zelfliefde om in zelfhaat. Hoe kunnen we aan zulke onmogelijke normen voldoen?
En toch blijven we ermee doorgaan. Want wie wil er niet knap zijn, toch? Eerst begin je kleine dingen te veranderen: je kapsel, de vorm van je neus of de sproeten op je wangen, maar alles bij elkaar opgeteld creëren al die kleine ingrepen (die soms overgaan in grote ingrepen) een heel nieuw personage. Na een tijdje herken je de persoon in de spiegel niet eens meer.’ Maar het gaat niet zozeer om je spiegelbeeld, benadrukt hij, het gaat om wat je uitstraalt. Je imperfecties maken je uniek. ‘Als je Aziatisch bent en vitiligo hebt, stop er dan mee je te verbergen en laat de wereld zien hoe mooi je imperfecties zijn,’ zegt hij. ‘Binnen de Aziatische gemeenschap moeten we meer naar buiten treden en ons positief uitspreken.’
Bekend is dat op sociale media in exotische, meestal illegale (huis)dieren wordt gehandeld. Bellingcat onderzocht hoe beroemdheden en influencers een gevaarlijke miljoenenindustrie in stand houden door op Instagram met een tijgerwelpje te poseren.
Het aapje kronkelt terwijl een vrouw het met één hand zonder commentaar ophoudt naar de camera. De korte TikTokvideo heeft geen beschrijving; het enige geluid is het gekir van het babyaapje. Andere filmpjes op sociale media tonen jonge tijgers, leeuwen, cheeta’s en poema’s, maar ook aapjes, luiaards en stokstaartjes, allemaal zonder commentaar.
Steeds vaker worden deze jonge dieren door influencers en beroemdheden gebruikt om hun socialemediapagina’s mee op te leuken. Rappers, filmsterren, grote ondernemers, tv-presentatoren, modellen, vloggers en zelfs een voortvluchtige crimineel posten beelden waarop ze met de dieren poseren. Onderzoek laat zien dat de individuele dieren te herleiden zijn tot een kleine groep van anonieme personen die exotische dieren illegaal verhuren en mogelijk zelfs verhandelen.
De handel in exotische dieren is een miljoenenindustrie. Net als auto’s en horloges doen exotische dieren het goed als statussymbool, vooral in de Verenigde Arabische Emiraten (VAE). Schijnbaar geeft niemand erom dat het niet goed is voor leeuwen, tijgers en andere wilde dieren om als ‘huisdier’ te fungeren: erger nog, het brengt ze fysieke en mentale schade toe.
Bovendien is het verboden en werkt het stroperij en georganiseerde misdaad in de hand. In 2017 werd in de VAE een wet van kracht die het verbiedt om gevaarlijke of exotische dieren als apen en grote katten te bezitten, te verhandelen of te transporteren. Sindsdien hebben dierentuinen en fokbedrijven met sterke beperkingen te maken gekregen.
Ondanks deze nieuwe wet gaat de handel gestaag door. Nog steeds laten socialemediasterren hun miljoenen volgers foto’s en filmpjes van tijgers, cheeta’s en apen zien. Daarmee maken ze gratis reclame voor illegale handelaars – met als enige voordeel dat ze onderzoeksjournalisten de kans bieden om met opensourcetechnieken meer te weten te komen over deze duistere handel.
Vooral foto’s met leeuwen- of tijgerwelpjes doen het goed. Meestal vinden de fotosessies plaats als zo’n welpje pas een paar maanden oud is. Tijgerwelpjes zijn niet alleen peperduur om aan te schaffen, maar ook om te verzorgen. Wanneer ze wat ouder zijn, worden ze al snel gevaarlijk.
Het meest gewild zijn misschien wel witte tijgers. Eigenlijk zijn dit Bengaalse tijgers met een pigmentaandoening die extreem zeldzaam is in het wild. Ze zijn dan ook het product van inteelt in gevangenschap, waardoor ze niet zelden ernstige genetische aandoeningen hebben.
In augustus 2019 trakteerde de Indiase filmactrice en fotomodel Esha Gupta haar 5 miljoen Instagramvolgers op een foto waarop ze een witte tijgerwelp in de armen houdt. De foto is inmiddels alweer gewist maar is nog terug te vinden in Google’s cache en op Pinterest.
Diezelfde maand postte Moe Money, een socialemediamanager die veel beroemdheden bijstaat en zelf ook 400.000 Instagramvolgers heeft (@moemoneyofficial), een aantal beeldverhalen waarin een tijgerwelp figureert.
En op 1 september 2019 zette MoVlogs, die wel 10 miljoen abonnees heeft op YouTube, een video op het platform met als titel ‘Swimming with babytigers’. Er zijn een witte tijger met welpje in te zien en hij is opgenomen bij hem thuis.
Strepen van tijgers veranderen hun hele leven niet. We konden daarom vrij eenvoudig nagaan of het één en hetzelfde welpje is dat in deze drie video’s voorkomt. Verschillen in belichting, resolutie en camerahoek daargelaten, zouden de strepen en vlekken, naast de kleur van de ogen en de snorhaarstippen, identiek moeten zijn.
En dat zijn ze. Het patroon van alle strepen, hoe vaag ook, komt duidelijk overeen, net als dat van de snorhaarstippen en het vlekje op de neus.
MBE.777
Behalve het feit dat hetzelfde welpje erin voorkomt, hebben deze drie filmpjes nog iets met elkaar gemeen. Bij alle drie stond MBE.777 getagd in de posts, het verhaal of de beschrijving. MBE.777 is de naam van een privé-Instagramaccount waar ook veel naar wordt verwezen in andere posts en verhalen van beroemdheden over tijgers, leeuwen en cheeta’s.
Zo poseerden de Britse rapper Fredo (1,1 miljoen volgers), de Saoedische beroemdheid Dyler (2,7 miljoen volgers) en de Egyptische tv-presentator Sara Khalifa (738.000 volgers) allemaal in november 2019 met weer een andere witte tijgerwelp. Deze Instagramposts zijn gemarkeerd met MBE.777, wat feitelijk neerkomt op gratis reclame voor dit account bij de vele volgers van deze beroemdheden. De witte tijgerwelp is in alle drie de Instagramposts dezelfde.
Niet alleen beroemdheden verwijzen naar dit account, ook fotografen doen dat, schijnbaar huren zij exotische dieren in om hun fotosessies mee op te fleuren.
Wereldwijd leverbaar, tegen contante betaling bij ontvangst
In dezelfde maand dat deze beelden van een tweede witte tijgerwelp op Instagram verschenen, schreef de Britse krant de Birmingham Mail dat de Britse voortvluchtige crimineel Zahid Khan, terwijl hij zich schuilhield in Dubai, met een witte tijgerwelp poseerde. Khan was in Groot-Brittannië wegens fraude bij verstek veroordeeld tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf; de Britse autoriteiten hebben de Verenigde Arabische Emiraten om zijn uitlevering gevraagd.
En al noemt Khan MBE.777 niet in zijn post, aan het uiterlijk van de welp is duidelijk te zien dat het om hetzelfde dier gaat dat eerder op de foto’s van de drie beroemdheden te zien was.
Deze twee welpen bezorgden deze beroemdheden duizenden – voor hen zeer welkome – views. Maar waar komen ze eigenlijk vandaan?
Over MBE.777 is weinig bekend – en dat wil hij blijkbaar graag zo houden. Op zijn Instagramposts is nooit zijn gezicht te zien of zijn stem te horen. Deze zorgvuldig in stand gehouden anonimiteit suggereert dat hij de wetten in de Verenigde Arabische Emiraten over het houden van exotische en gevaarlijke dieren maar al te goed kent.
Ondanks dat het om een besloten account gaat, heeft MBE.777 bijna 15.000 Instagramvolgers. Zijn volgers vragen vaak ‘hoeveel?’ Als antwoord worden ze uitgenodigd voor een privéchat.
Op foto’s met exotische dieren worden illegale dierenhandelaars getaggd, zoals MBE.777.De tijger die Humaid Albuqaish in zijn privédierentuin houdt.
Continue aanvoer
MBE.777 houdt al zeker sinds oktober 2019 dieren: er is een continue aanvoer van leeuwen- en tijgerwelpen en andere exotische dieren. Foto’s en filmpjes die MBE.777 op sociale media zet zijn steeds opgenomen in dezelfde kamers. Ondanks MBE.777’s hang naar privacy verraden andere personen in zijn netwerk toch details over hem. Soms staan deze mensen samen met hem getagd, ze posten vanaf dezelfde locatie of zijn op de achtergrond te zien, soms alleen in een ruit of een spiegel.
Alhoewel MBE.777 alleen binnenshuis te zien is, kunnen we deze ruimtes toch lokaliseren dankzij de socialemediapost van een Russische vrouw die schijnbaar tot zijn intimi behoort. De foto’s die zij op sociale media zet zijn genomen in dezelfde kamers, met exact dezelfde meubels erin.
Zijn volgers vragen vaak ‘hoeveel?’ Als antwoord worden ze uitgenodigd voor een privéchat
Op een van de foto’s is door het raam een blauw reclamebord op het gebouw ernaast te zien. Het laat zich herkennen als een twintig verdiepingen hoge flat op Jumeirah Beach Residence in Dubai.
De meubels en de tags van MBE.777 maken het ook mogelijk om gebruikers te identificeren die dit appartement bezochten om met tijger- en leeuwenwelpen te poseren. Dezelfde bank en hetzelfde model televisie zijn, opnieuw getagd met MBE.777, te zien op foto’s van de Indiase beroemdheid Adnaan Shaikh (13.4 miljoen Tiktokvolgers), de Duitse ondernemer Saygin Yalcin (717.000 Instagramvolgers) en de Indiase ‘mode-influencer’ Shadan Farooqui (4.2 miljoen Instagramvolgers). Uit de overeenkomstige locatie en de tijdspanne tussen de posts valt af te leiden dat MBE.777 de jonge dieren weken achtereen in het Dubaise appartement moet hebben gehouden. Daarnaast blijken de dieren ook geregeld naar andere locaties of huizen te worden getransporteerd voor fotosessies met beroemdheden.
Wereldwijd leverbaar
MBE.777 organiseert niet alleen fotosessies maar lijkt de dieren die hij in zijn Dubaise appartement houdt ook te verkopen. Een Instagramaccount met de toepasselijke naam Exotic Pets Dubai [Exotische Huisdieren Dubai] helpt MBE.777 zo te zien bij de verkoop. In de beschrijving van het account lezen we dat de dieren die in de post voorkomen wereldwijd leverbaar zijn, tegen contante betaling bij ontvangst. Het account valt aan MBE.777 te koppelen doordat er in de post afbeeldingen en filmpjes te zien zijn van dieren die ook figureren in afbeeldingen en filmpjes van MBE.777. Ze zitten of liggen op dezelfde meubels.
‘Veel geluk, schat, bij je nieuwe familie’
Ook op andere accounts in MBE.777’s netwerk is sprake van handel. De Russische vrouw die MBE.777 goed lijkt te kennen deelt afbeeldingen van dezelfde dieren, maar geeft er meer informatie bij. Zo deelde zij op VKontakte [een Russische socialemediasite] een foto van een cheetawelp. Cheeta’s staan als kwetsbaar aangemerkt op de rode lijst van de IUCN [International Union for the Conservation of Nature]. Naar schatting leven er nog maar achtduizend in het wild, een aantal dat door de dierenhandel aanzienlijk daalt. Net als leeuwen gelden ze in de Golfstaten en in Saoedi-Arabië als statussymbool.
Toen een gebruiker haar vroeg of de cheeta van haar was, antwoordde ze: ‘Was van mij, maar is nu verkocht.’ Op Instagram deelde ze een video van dezelfde welp en schreef ze erbij dat ze zat te wachten op een oudere cheeta.
Een andere gebruiker vroeg haar of een anderhalve maand oude welp op een foto haar huisdier was. Zij antwoordde dat het welpje de nacht bij hen had doorgebracht en nu naar een ander land was gevlogen. De vraagsteller zei te hopen dat ‘de kat het goed maakt’, waarop zij antwoordde met een verdrietig biddende emoji.
Ze kan bidden wat ze wil, maar met deze dieren gaat het absoluut niet goed. Tijgers hebben in gevangenschap veel ruimte, specialistische zorg en een gebalanceerde voeding nodig.
MBE.777 wordt gevolgd door een Saoedische man die zelf ook in exotische dieren handelt. Ruim een jaar geleden postte hij een foto van dode dieren, waaronder een witte tijgerwelp en een leeuwenwelp, die op plastic zakken lagen. ‘Van de hitte,’ schreef hij erbij.
Iemand anders uit de omgeving van MBE.777, die vaak dezelfde dieren toont, deelde een filmpje van twee leeuwen. Een van de twee zit in een kleine kooi, de ander is vastgeketend en lijdt aan lensluxatie. Deze medische aandoening, waar honden ook vaak aan lijden, is op zich geen teken van slechte behandeling, maar er moet wel door een arts naar worden gekeken.
Andere exotische dieren die eerder in het netwerk van MBE.777 te zien waren, doken later als huisdieren op bij andere instagrammers.
Op 27 maart 2020 postte MBE.777 een video van een servalwelp. De serval is een bedreigde wilde katachtige die in de recente wet van de Verenigde Arabische Emiraten ook expliciet als ‘gevaarlijk’ wordt vermeld, een dier dat je niet mag verhandelen en niet als huisdier mag houden. Toch vraagt een van de gebruikers in het commentaar naar de prijs. Drie dagen later, op 30 maart, verschijnen op het Instagramaccount van ene Dubai_Serval, een volger van MBE.777, video’s van een dier dat er precies zo uitziet.
Een (bedreigde) serval op het account van MBE.777. Onder: dezelfde serval op het account van iemand die door de handelaar wordt gevolgd.De welp in handen van MoVlogs, Esha Gupta en MoeMoney. Omdat strepen van tijgers hun leven lang niet veranderen, is het eenvoudig aan te tonen dat het om steeds hetzelfde welpje gaat.
Tijger- en leeuwenwelp
Is het inderdaad dezelfde serval? Verschillen qua resolutie, camerahoek en belichting daargelaten, lijkt het vlekkenpatroon identiek. Ook de stippen bij de snorharen komen overeen. Nog voordat hij twee maanden oud was, werd deze serval schijnbaar vanuit MBE.777’s appartement overgebracht naar het huis van iemand anders en leeft hij daar nu al tien maanden als huisdier.
Dit is maar één voorbeeld; een ander geval betreft een Chinese vrouw die MBE.777 volgde en later een tijger- en een leeuwenwelp als huisdier nam.
Zo te zien is het dezelfde tijgerwelp als op de eerdere foto’s van de Russische vrouw uit MBE.777’s naaste omgeving. In de beschrijving schreef ze: ‘Veel geluk, schat, bij je nieuwe familie.’ Een nauwgezette vergelijking van het strepenpatroon en de snorhaarstippen laat zien dat het dier op de foto’s inderdaad hetzelfde is.
Ergens moeten ook de moederdieren aanwezig zijn. Volwassen cheeta’s en tijgers kun je moeilijk in een appartement houden, dus er moet een ruimere faciliteit bestaan waar die worden gehouden. Alhoewel MBE. 777 zijn gezicht zorgvuldig verborgen houdt, is zijn contactenlijst niet geheim. Veel van deze personen staan geregeld naast MBE.777 getagd. Zo postte een van zijn contacten, die ook het appartement bezocht, een Instagramverhaal waarin een andere man getagd is die een welpje vasthoudt. Zou dit soms MBE.777 zijn? Het zou dezelfde man kunnen zijn die op de achtergrond in een video van MoVlog te zien is wanneer de welpen arriveren. Op beide foto’s had hij de zuigfles in de hand die ook op het profiel van MBE.777 te zien is.
Ook een andere man komt vaak in de fotosessies voor. In een video van MoVlog draait de camera opeens weg als de tijger wegloopt, waardoor onbedoeld de mensen achter de schermen te zien zijn.
Op een fotosessie van Rohit Roy (@doncasanova), een autoverzamelaar die zeer actief is op Instagram, zijn dezelfde twee personen te zien. Een gaat schuil achter het account Safari_Dubai, waarop, naast veel selfies, foto’s staan van jonge dieren. Volgens zijn Instagramprofiel is zijn voornaam Abdulla.
Abdulla’s digitale voetafdruk is veel groter dan die van MBE.777. Ten eerste werd zijn Instagrampseudoniem ooit in de Daily Mail genoemd, in een artikel uit augustus 2019 waarin een beroemdheid beschuldigd werd van dierenmishandeling nadat hij geposeerd had met een leeuwenwelp. Ten tweede tagden gebruikers soms MBE.777 en Safari_Dubai in dezelfde Instagramverhalen.
Wie is Safari_Dubai?
Anders dan zijn naam doet vermoeden, heeft Abdulla niets met safari’s van doen. Wel hield hij openlijk jonge dieren in kooien in een vrij kleine tuin, dieren die elkaar snel opvolgden. Op 3 maart 2002 merkte een verslaggever in een kort televisie-interview met hem op dat het een dure hobby is om dieren groot te brengen. Hij vroeg of Abdulla van plan was om bezoekers en toeristen toe te laten. Abdullah antwoordde dat hij dat niet nodig heeft, dat het zijn huis is en hij gewoon graag dieren fokt en traint.
In een interview met de krant Al-Ittihad op 22 januari van dit jaar vertelt Abdulla, die zegt voluit Abdulla bin Sabd te heten, dat zijn hobby dieren fokken is, wat volgens de wet uit 2017 nog gewoon mag. Op dit moment houdt hij twee jonge volwassen leeuwen; de ouders van de welpen die hij eerder hield (waaronder tijgers, witte tijgers en witte leeuwen) zijn nergens te zien.
In een van zijn Instagramposts vermeldt Abdulla zijn mobiele nummer. Dit nummer uit de Verenigde Arabische Emiraten is ook terug te vinden op onlinemarktplaatsen waar dieren worden verhandeld. In een van deze advertenties staan jonge hyena’s te koop voor iets meer dan negenhonderd euro. De foto bij deze advertentie is identiek aan het openingsshot van een filmpje dat hij op dezelfde dag op zijn Instagrampagina plaatste, maar waarop zijn hoofd onherkenbaar is gemaakt.
Ook hyena’s gelden volgens de wet uit 2017 als gevaarlijke dieren. De gestreepte hyena, waar Abdulla er een van vasthoudt, is een bijna-bedreigde diersoort die steeds zeldzamer wordt.
In andere Instagramposts waarop leeuwenwelpen te zien zijn, vragen volgers herhaaldelijk naar de prijs van de dieren. Net als MBE.777 antwoordt Abdulla steevast door een privéchat voor te stellen. Uit andere berichten op sociale media blijkt dat Abdulla in contact staat met privédierentuinen die een vergunning hebben voor het houden van exotische dieren.
Herinner je je die eerste witte tijgerwelp die in augustus 2019 door meerdere beroemdheden werd geknuffeld, allemaal getagd met MBE.777? Dezelfde welpen verschenen in juli 2019 op Safari_Dubai’s Instagramaccount.
In mei 2020 was dezelfde tijger te zien in de privédierentuin van ene Humaid Albuqaish, een Instagraminfluencer uit de Emiraten die bekendstaat om zijn weelderige levensstijl. Albuqaish zette meerdere foto’s van hemzelf op sociale media met de tijger aan een lijn, staand naast zijn huis, auto’s en boot. Opnieuw valt uit de vlekken en strepen op te maken dat het dezelfde tijger is die wederom van hand is gewisseld.
Safari_Dubai houdt ook leeuwen, individuen die figureren op socialemediaposts van beroemdheden. Weliswaar hebben leeuwen geen strepen, maar je kunt ze heel goed identificeren aan de hand van hun snorhaarstippen. Dit unieke stippenpatroon blijft het hele leven van een leeuw onveranderd. Gebruikmakend van een door Living with Lions ontwikkelde methode, kunnen we nagaan of sommige beroemdheden wellicht dieren van Safari_Dubai en MBE.777 gebruikten zonder ze te taggen.
Memphis Depay
Zo kreeg de Nederlandse voetbalster Memphis Depay kritiek omdat hij op sociale media en in zijn muziekvideo Dubai Freestyle had geposeerd met een leeuwenwelp. We kunnen de welp die in deze muziekvideo voorkomt vergelijken met een jonge leeuw die Safari_Dubai in juli 2020 filmde. Gezien de algehele gelijkenis (naast de vlek op de neus en de kleur van de ogen), lijkt het om dezelfde leeuw te gaan – eentje die Depay huurde van Safari_Dubai.
Volgens de Nederlandse website Voetbal Primeur liet Depay op Instagram weten dat hij de welp van een ‘privédierentuin’ geleend had. Schijnbaar was hij er zich niet van bewust waar deze welpen en leeuwen eerder waren geweest.
Een jonge hyena is te koop voor iets meer dan negenhonderd euro
Beroemdheden en rijke mensen poseren met tijger- en leeuwenwelpen en taggen MBE.777 en Safari_Dubai in hun posts. MBE.777 houdt al geruime tijd welpen in zijn appartement in een torenflat en het lijkt erop dat hij ze online verkoopt en verhuurt.
Safari_Dubai, zo blijkt, fokt openlijk wilde dieren. Het is goed mogelijk dat hij dit legaal doet en dat tenminste een van zijn tijgers in een privédierentuin is beland. Wel kunnen we vraagtekens zetten bij de onlineadvertenties waarin exotische dieren te koop worden aangeboden en waarin hij te zien is. Bovendien suggereert zijn aanwezigheid op de achtergrond van meerdere foto’s dat Safari_Dubai samenwerkt met MBE.777. De twee mannen hebben dezelfde welpen in handen gehad.
Het is gevoeglijk bekend dat op sociale-media in exotische dieren gehandeld wordt en hoe gevaarlijk deze industrie is. Nauwelijks bekend echter is de rol die beroemdheden en influencers hierin spelen. Door te poseren met leeuwen- en tijgerwelpen en deze accounts te taggen, maken socialemediasterren onder hun miljoenen volgers reclame voor een netwerk dat online exotische dieren verhandelt. Sommige van deze dieren worden meerdere keren per maand gebruikt voor fotosessies en eindigen vaak als huisdier bij privépersonen.
Dit heeft niet alleen juridische consequenties en bedreigt het welzijn van deze dieren, maar maakt ook wilde populaties kwetsbaarder voor stroperij. Experts waarschuwen dat zelfs als deze dieren gefokt worden en niet gevangen, hun rol als statussymbool de handel een impuls geeft. Fans en volgers kunnen dat tegengaan door de relatie tussen Instagramfoto’s en deze handel te benoemen. Dit maakt de posts verdacht en dat kan indirect een positief effect hebben op populaties wilde dieren.
‘Ons team heeft gemerkt dat zich online een gedragsverandering voltrekt: steeds meer mensen spreken zich uit tegen de eigenaars van exotische huisdieren. Ze zijn zich bewuster van de negatieve gevolgen van het houden van een wild dier, voor de eigenaar, de mensen om hem heen en ook voor het natuurlijk leefmilieu van het dier,’ vertelt Elsayed Mohamed van het IFAW, het Internationale Fonds voor Dierenwelzijn. Mohamed prijst daarom de Verenigde Arabische Emiraten voor de nieuwe, strenge wetgeving op dit gebied.
Bellingcat vroeg MBE.777 en Safari_Dubai of zij zich bewust waren van de wet uit 2017, of zij de dieren die te zien zijn op hun foto’s verkopen en waar ze vandaan komen. Geen van beiden heeft geantwoord.
In januari 2021 veranderde MBE.777 zijn Instagrampseudoniem naar_79797_ en wiste een flink aantal volgers. Niet lang na ons verzoek om commentaar verwijderde MBE.777 ook de laatste van zijn foto’s op Instagram. Safari_Dubai blokkeerde ons op meerdere kanalen.
Ecuador koos zondag een nieuwe president. Guillermo Lasso, voormalig bankier en conservatieve kandidaat, won 52,52 procent van de stemmen uit 92,53 procent van de getelde stemmen, meldt El Comercio. Zijn tegenstander, de socialist Andrés Arauz, econoom en voormalig minister onder Rafael Correa, won in de tweede ronde 47,48 procent van de kiezers.
In zijn woorden werd de dag gekenmerkt door ‘een electorale tegenslag’, maar geen ‘politieke of morele nederlaag’. Zijn tegenstander Lasso gaf als commentaar: ‘Op 24 mei zullen we de verantwoordelijkheid nemen voor de uitdaging om het lot van ons vaderland te veranderen en voor heel Ecuador de kansen en welvaart te bereiken waarnaar we streven.’
Het land kampt met een ernstige economische crisis.
Een ongebruikelijk moment van transparantie?
In wat Daily Beast een ‘ongebruikelijk moment van transparantie’ noemt, gaf China toe dat zijn vaccins een beperkte effectiviteit hebben: voor Sinovac is dat ongeveer 50 procent, voor Sinopharm 79,43 procent en 65 procent voor CanSino. Ter vergelijking: Pfizer en Moderna claimen dat de efficiëntie van hun product hoger ligt dan 93 procent.
Zaterdag zei directeur van het Chinese Centrum voor Ziekten Gao Fu op een medische conferentie dat de vaccins ‘geen erg hoge beschermingsgraad hebben’, alvorens te suggereren dat ze mogelijk moeten worden gecombineerd met andere vaccins.
Zondag kwam hij tegen de Chinese Global Times terug op deze woorden. De krant, die zich dicht bij de macht bevindt, publiceerde een interview met Fu waarin hij ‘de interpretatie weerlegt’ van zijn verklaring door buitenlandse media, en spreekt van een ‘compleet misverstand’.
Volgens South China Morning Post is China van plan om tegen het einde van het jaar 3 miljard doses van het vaccin te hebben geproduceerd.
Aan eindexamen in Kenia doen veel zwangere meisjes mee
Sinds het begin van de pandemie, toen de meeste scholen werden gesloten, is het aantal tienerzwangerschappen in Kenia naar verluidt ontploft. Volgens Daily Nation maken de eindexamens op de middelbare scholen, die op dit moment plaatsvinden, het mogelijk ‘de ernst van de crisis te onderzoeken’. Volgens het Keniaanse dagblad doen tientallen jonge meisjes dit jaar de KSCE-tests (het equivalent van het eindexamen) als moeder.
Tien studenten leggen hun examens af in een ziekenhuiskamer in Kericho County, zes in Homa Bay, acht in West Pokot, vier in Nandi County… Officieel is het moeilijk om de algemene omvang van het fenomeen te overzien. Overheidsstatistieken ontbreken, maar ‘enquêtes in de provincies geven aan dat duizenden schoolmeisjes binnenkort moeder zullen zijn’, schat Daily Nation. ‘Een van de kandidaten uit Londiani, (…) is net bevallen van een tweeling. Ze doet haar examen in het ziekenhuis’, bevestigt bijvoorbeeld ook een ambtenaar uit de provincie Rift Valley in het westen van Kenia.
De Standaard bezocht scholen om erachter te komen of deze zwangerschappen invloed hadden op de examens, en tekende enkele verhalen op van de meisjes. Op een school in Kakamega County vertelt bijvoorbeeld Joan (niet de echte naam): ‘Ik raakte maart vorig jaar zwanger, toen scholen sloten vanwege de pandemie. Ik was alleen thuis en mijn vriend, een student op een nabijgelegen school, was veel bij ons. Maar toen ik hem vertelde dat ik twee maanden zwanger was, gaf hij geen gehoor meer en werd hij overgeplaatst naar een andere school, ver hier vandaan.’
Nadat ze haar zwangerschap aan haar naasten had aangekondigd werd ze weggestuurd van huis. In de slaapzaal waar ze nu woont en studeert verblijven tien andere jonge moeders met hun kinderen.
Verband met covid-19
Volgens Standard zou het aantal schoolmeisjes dat zwanger werd tijdens de pandemie verdrievoudigd zijn ten opzichte van 2019. In juni 2020 zei het in 2010 opgerichte Afrikaanse Instituut voor Ontwikkelingsbeleid (Afidep) echter in de overtuiging te zijn dat veel van de circulerende cijfers ‘overdreven’ waren. Volgens het instituut zouden de aantallen juist afnemen: in alle landen ter wereld is het aantal tienerzwangerschappen tussen januari en mei gedaald van 175.488 in 2019 tot 151.433 in 2020.
Maar in een artikel uit de Keniaanse krant van voor de pandemie stelt de auteur dat bijna een kwart van de Keniaanse vrouwen op haar achttiende al is bevallen. Op twintigjarige leeftijd is dat bijna de helft.
Ook Turkse studenten krijgen geen adem meer
Protesten bij een van de bekendste instellingen van Turkije, de Boğaziçi-univeristeit, gaan hun vierde maand in. Ze zijn veroorzaakt door de benoeming van een nieuwe, niet-gekozen rector Melih Bulu.
Bulu, die op 1 januari aantrad, heeft banden met de regerende Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (AKP) en werd benoemd door president Erdogan, dankzij een wetsdecreet uit 2016 dat de president machtigde om rechtstreeks rectoren aan universiteiten te benoemen, schrijft de Turkse krant Hurriyet.
Studenten van de Boğaziçi-universiteit hebben al sinds de eerste dag van de protesten tegen Bulu’s benoeming te maken met politiegeweld. Op 7 februari maakte het Boğaziçi Solidariteitsplatform bekend dat ten minste 560 studenten werden vastgehouden (en hoewel ze allemaal zijn vrijgelaten, is hun vervolging nog aan de gang), 25 werden veroordeeld tot huisarrest en 11 werden gearresteerd op beschuldiging van ‘het publiek uitlokken tot haat en vijandigheid’, ‘weerstand bieden aan het gezag’, ‘overtreding van de demonstratiewet’ en ‘verzet om publieke plicht na te komen’.
Volgens de Turkse site van Deutsche Welle werden eind maart ten minste vijf studenten vastgehouden wegens het dragen van LGBT-vlaggen. Anderen kregen reisbeperkingen en gerechtelijke controles opgelegd, waarbij ze zich regelmatig bij het dichtstbijzijnde politiebureau moeten melden.
Lees ook:Demonstranten in Turkije gearresteerd na aanval Erdogan op LGBT-beweging
Bulu blijft volhouden dat hij de rechten en vrijheden van LGBT-individuen verdedigt, en voegt daaraan toe dat hij er al lange tijd van droomde deze positie te bekleden en dat hij van Boğaziçi een van de honderd beste universiteiten ter wereld wil maken, aldus nieuwssite Bianet.
Op 3 februari zei hij tegen verslaggevers vanHaaretz:‘We zullen de Boğaziçi-universiteit naar een hoger niveau tillen.’
Tot dusverre voldoen zijn beslissingen niet aan zijn ambities, aldus de Turkse krant. In april stapte Bulu uit de Commissie voor de preventie van seksuele intimidatie en stuurde hij zijn coördinator Cemre Baytok met onbetaald verlof. In maart kondigde hij nieuwe kandidaten aan voor de belangrijkste posities van de universiteit, met inbegrip van de vicerectoren, enkel mannelijke, waarvan een aantal verantwoordelijk is voor meer dan één positie, schrijft Bianet.
Een groep studenten en academici in Turkije en in het buitenland heeft sinds januari solidariteit betuigd met de studenten van de Boğaziçi-universiteit. Sommigen per brief, andere hebben zich aangesloten bij de protesten. Faculteitsleden die zich tegen de aanstellingen keerden, stonden de afgelopen twee maanden uit protest buiten het rectoraatsgebouw, met hun rug naar het gebouw gekeerd.
Boğaziçi Direnişi 93. gününde devam ediyor | Boğaziçi Üniversitesi'ne atanan kayyum rektöre karşı başlayan direniş, 93. gününde de devam etti. Akademisyenler, nöbetlerinin 67. gününde kayyumluk binasına sırtlarını döndü.
Uit rapporten blijkt dat de politie traangas en rubberen kogels heeft gebruikt in demonstraties, evenals buitensporig geweld, waarbij studenten op de grond werden gegooid en bij de keel gegrepen.
Het bewijs dat op Twitter rondgaat van het politiegeweld herinnert velen aan de dood van George Floyd door toedoen van Amerikaanse politieagenten, waardoor de Turkse vertaling van ‘Ik kan niet ademen’, de woorden die Floyd uitsprak voor zijn dood, trending zijn in Turkije. Voorzien van hashtag #NefesAlamiyorum worden foto’s gedeeld die getuigen van de onverdraagzaamheid van de overheid ten opzichte van de studentendemonstraties.
Bedrijven weten heel goed dat mensen op het internet allesbehalve goed opletten en vaak handelen uit gewoonte en gemakzucht, en bedenken de ene na de andere truc om gebruikers geld en informatie afhandig te maken. In Californië is nu een wet aangenomen die deze praktijken verbiedt.
Heeft u bij het surfen op internet weleens gedacht: ‘Wat krijgen we nou, dat wilde ik toch helemaal niet!’
Bijvoorbeeld u geabonneerd op een nieuwbrief omdat de ‘ja, graag’-button zo groot op het beeldscherm was dat je er absoluut niet naast kon klikken?
Of software geïnstalleerd doordat die simpelweg met andere programma’s mee werd geïnstalleerd – om vervolgens uw browser vol te plakken met reclame?
Misschien heeft u zelfs een abonnement afgesloten, hoewel u eigenlijk van plan was iets heel anders te kopen…
U bent niet de enige.
Zulke geraffineerde trucjes zijn vandaag de dag geen zeldzaamheid en al evenmin een vergissing – er zit een heel systeem achter. Want bedrijven hebben allang door dat mensen op het net allesbehalve goed opletten maar vaak handelen vanuit gewoonte en gemakzucht. Om dit menselijke gedragspatroon schaamteloos uit te buiten heeft zich de afgelopen jaren een soort manipulatief design ontwikkeld dat wordt ingezet op steeds meer websites: dark patterns.
En niet alleen kleine louche websites maken er gebruik van. Wie bijvoorbeeld zijn Amazon-prime-lidmaatschap wil opzeggen moet zich door zes verschillende websites heen scrollen en zich langs diverse complexe keuzemenu’s worstelen. Het geheel is zo onoverzichtelijk, zo weinig intuïtief en zo gecompliceerd dat er op internet gedetailleerde handleidingen voor leken in omloop zijn. De bedoeling is duidelijk: klanten die willen opzeggen moet het zo moeilijk mogelijk worden gemaakt – zodat de kans bestaat dat ze murw gebeukt het er gewoon bij laten zitten.
Natuurlijk zijn zulke praktijken niet erg klantvriendelijk – maar ze zijn wel legaal omdat het consumentenrecht overal op aarde achterloopt op ontwikkelingen in de digitale wereld
Natuurlijk zijn zulke praktijken niet erg klantvriendelijk – maar ze zijn wel legaal omdat het consumentenrecht overal op aarde achterloopt op ontwikkelingen in de digitale wereld. Maar zo langzaam aan komen staten in actie en willen zij hun burgers beschermen tegen zulke ‘duistere patronen’ op het net.
Over de hele wereld rijst er momenteel verzet tegen dit soort oneerlijke zakenpraktijken. Zo spande de Noorse consumentenbond (NCC) na eigen onderzoek begin dit jaar een rechtszaak aan tegen de opzeggingspraktijken van Amazon-prime – het bedrijf wordt ervan beschuldigd dat het met zijn manipulatieve design in strijd handelt met geldend recht in de Europese Economische Ruimte. Amazon bestrijdt dat.
Om duidelijkheid te creëren en een eind te maken aan juridisch grijs gebied dat dark patterns mogelijk maakt heeft de Europese Commissie pas eind 2020 aangekondigd dat zij het consumentenrecht wil versterken en duidelijke grenzen wenst vast te leggen in de Digital Services Act (Wet inzake digitale diensten) die nu in concept voorgelegd gaat worden aan het Europees Parlement en de Europese Raad.
Juridisch kwetsbaar
Californië zou als voorbeeld kunnen dienen. Want deze Amerikaanse staat heeft genoeg van dubieuze ondernemingspraktijken. Het is voor het eerst dat het begrip ‘dark pattern’ überhaupt in een wetstekst opduikt. Om precies te zijn komt deze term voor in de California Privacy Rights Act 2020 die in november 2020 werd aangenomen en in 2023 in werking treedt.
Daarin staat onder meer de volgende passage te lezen die ontwerpers in bedrijven als Amazon vermoedelijk het klamme zweet op het voorhoofd bre<h3>ngt: ‘Een door gebruikmaking van dark patterns verkregen instemming wordt niet als zodanig beschouwd.’
Definitie
Dark patterns zijn designs van websites of programma’s die menselijk gedrag zo manipuleren dat gebruikers gestuurd worden naar handelingen ‘die strijdig zijn met hun eigenbelang en negatieve gevolgen kunnen hebben’.
Dezelfde definitie hanteert ook het Bureau voor Technologiebeoordeling bij de Duitse Bondsdag dat in 2019 uitdrukkelijk waarschuwde voor het fenomeen.
Wie dus via dark patterns data verzamelt doet dit in Californië binnenkort zonder dat hij daar toestemming voor heeft en maakt zich zo juridisch kwetsbaar. Dat alleen al zou ertoe kunnen leiden dat bedrijven deze louche digitale praktijken zullen staken om geen – vooral in de VS potentieel kostbare – aanklachten aan hun broek te krijgen.
Het enige probleem hierbij is de nog brede definitie van dark patterns. Dat vereist verder grondig onderzoek: gezocht dient te worden naar exacte precedenten en er moeten regels worden opgesteld. In Californië gebeurt dit door de recentelijk opgerichte Privacy Protection Agency die in de loop van dit jaar met haar werkzaamheden zal starten.
En omdat bedrijven als Amazon, Facebook & co hun software internationaal ontwerpen, zou dit op lange termijn de rechten van internetgebruikers over de hele wereld kunnen versterken.
Beschermen
Maar nog zijn dark patterns in de EU niet verboden en worden ze er veel toegepast. Daarom zouden we allemaal ze moeten leren herkennen om ons ertegen te kunnen beschermen.
Dark patterns zijn niet ogenblikkelijk herkenbaar; ze werken subtiel – dat zit al in het begrip besloten. Maar ze volgen wel vaak een duidelijk, zich herhalend patroon om gebruik te maken van de zwakheden van de menselijke psyche. Al in 2019 heeft Princeton University hier aan de hand van shoppingwebsites onderzoek naar gedaan. Op basis van de manier waarop zij werken onderscheidt Princeton zeven categorieën. Zo kun je leren hoe ze jou willen manipuleren.
Heimelijk te werk gaan: een poging informatie achter te houden waartegen de gebruikers vermoedelijk bezwaar zouden maken. Bijvoorbeeld bij aankopen op het net de klant automatisch ook voor een nieuwsbrief registreren.
Gevoel van urgentie oproepen: gebruikers bij een beslissing onder tijdsdruk zetten. Bijvoorbeeld aftellers plaatsen bij producten die beperkt voorradig zijn.
Bewust een bepaalde kant op sturen: het gebruik van gevoelsmatig aantrekkelijke beelden of taal om aan gebruikers een bepaalde keuze te ontlokken. Bijvoorbeeld ‘ja, graag’-buttons prettiger en mooier vormgeven dan ‘nee, bedankt’-buttons.
Sociale druk uitoefenen: verwijzen naar het gedrag van andere gebruikers. Bijvoorbeeld bij een productbeschrijving aangeven hoeveel andere gebruikers dit product al hebben gekocht of bekeken.
Schaarste creëren: aangeven dat iets slechts voor een beperkte tijd mogelijk is. Bijvoorbeeld een bijzonder exclusieve bonus voor de allereersten die een abonnement afsluiten.
Bewust hinderen: het eenvoudig maken om in een bepaalde situatie te belanden, maar onevenredig moeilijker om daar weer uit te geraken. Zoals bij Amazon het afmelden voor een bepaalde dienst ver wegstoppen in het menu.
Zaken afdwingen: het verplicht maken om informatie prijs te geven die eigenlijk niets met de gewenste handeling van doen heeft. Bijvoorbeeld gebruikers verplichten adres en rekeningnummer te overleggen, ook als het abonnement gratis is.
Nudging
Nudging is een methodiek om mensen zonder expliciete verboden of directe prikkels, maar alleen via subtiele aanwijzingen en door het voor hen gemakkelijker te maken, aan te zetten tot een bepaald gewenst gedrag. Zo kan een fruitschaal op ooghoogte bij de kassa van een cafetaria mensen ertoe verleiden om gezonder te eten. Dark patterns maken gebruik van vergelijkbare methoden, zij het met alleen louche bedoelingen. In dat opzicht zijn zij de keerzijde van nudging.
De lijst van Princeton is alleen gebaseerd op shoppingwebsites waarbij het vooral gaat om het kopen van producten of afsluiten van abonnementen – of juist te voorkomen dat deze worden opgezegd. Er zijn echter ook dark patterns die het niet op het geld van hun gebruikers hebben gemunt maar vooral op hun gegevens – en deze worden zelfs nog vaker toegepast. Geen wonder want data zijn in het internettijdperk voor bedrijven van grote waarde – ze zijn voor adverteerders een speciaal soort valuta geworden. Aan de Princetonlijst moeten we dus nog een punt toevoegen:
Zuckerbergjes: genoemd naar Mark Zuckerberg, de baas van Facebook (in het Engelse origineel privacy Zuckering) die deze vorm van dark patterns heel brutaal inzet om je ertoe te verleiden informatie prijs te geven die bedrijven dan door kunnen verkopen. Bijvoorbeeld in de vorm van ellenlange reeksen met cookie- en privacybeschermingsinstellingen.
Rusland ‘straft’ Twitter door het platform te vertragen
Op woensdag 10 maart kondigde Moskou aan de uploadsnelheid van Twitter in het land te zullen verstoren. Deze maatregel heeft tot doel het sociale netwerk te straffen, omdat het verboden inhoud niet heeft verwijderd.
Vorige week, zo meldt de Moscow Times, dreigde de Russische mediawaakhond het sociale netwerk met ‘zware boetes voor het niet verwijderen van drieduizend publicaties met informatie over zelfmoord, kinderpornografie en drugs sinds 2017’. De mediawaakhond zet de dreigementen nu kracht bij door deze nogal bijzondere stap te zetten, volgens experts ‘een nieuwe methode om buitenlandse sociale media te onderdrukken’.
Het artikel citeert Mikhail Klimarev, directeur van de Internet Protection Society, een organisatie die de vrijheid op internet verdedigt: ‘Vanuit overheidsperspectief is het logisch om druk uit te oefenen op Twitter. Er zijn relatief weinig gebruikers in Rusland, maar ze zijn hyperpolitiek.’ Desalniettemin voorspelt Klimarev dat het Kremlin daar niet zal stoppen en dat ‘Facebook en Google zullen volgen’.
Ook The Guardianplaatst het initiatief in de huidige politieke context. ‘Vladimir Poetin was woedend over de rol die sociale netwerken speelden bij het verkrijgen van steun voor de tegenstander Aleksej Navalny’, aldus de Britse krant. ‘De Russische president heeft bij verschillende gelegenheden geklaagd over de Amerikaanse technologieplatforms.’
‘Het is moeilijk om deze verklaring serieus te nemen’
Maar volgens Leonid Kovachich, lid van een Russische denktank, geïnterviewd door de Moscow Times, zou het Kremlin niet over de nodige middelen beschikken om deze strijd aan te gaan.
‘Rusland heeft niet de technologische middelen om sociale mediaplatforms effectief te blokkeren. Zelfs in China, waar de hele internetinfrastructuur is ontworpen om informatie buiten te houden, zijn ze er nog niet zo goed in. Daarom is het moeilijk om deze verklaring serieus te nemen.’
Joe Biden behaalt zijn eerste grote wetgevende overwinning
Het stimuleringspakket van 1,9 biljoen dollar, dat woensdag (10 maart) eindelijk door het Amerikaanse Congres is aangenomen, is ‘de meest vooruitstrevende wetgeving in de Amerikaanse geschiedenis’, aldus het Witte Huis. De meerderheid van de pers juicht een ‘historische’ overwinning voor Joe Biden toe, ondanks de unanieme oppositie van de Republikeinen.
‘Deze wet zal de grootste impact hebben op de sociale en economische rechtvaardigheid sinds decennia, en werd aangenomen aan het begin van het presidentschap’ van Joe Biden, aldus politiek strateeg Bob Shrum in de Los Angeles Times. Hij noemt Biden een fundamenteel ‘transformatieve’ president.
De Corriere della Sera trekt een parallel tussen Biden en een andere Amerikaanse president, die niet erg charismatisch was maar wel een indrukwekkend staat van dienst heeft op het gebied van sociaal beleid: Lyndon B. Johnson. De architect van de Great Society, merkt het Milanese dagblad op, ‘heeft in vijf jaar tijd meer hervormingen doorgevoerd dan al zijn opvolgers in de halve eeuw die volgde’.
VoorThe Guardian heeft Joe Biden ‘het tot zijn missie gemaakt om het vertrouwen in de staat te herstellen’ – dat werd sinds de jaren zestig, met name door Ronald Reagan, ernstig ondermijnd – met een stimuleringsplan voor ‘de grootste uitbreiding van de welvaartsstaat in decennia’.
‘Progressieve stoomwals’
De belangrijkste maatregelen van het plan – een nieuwe cheque van $1400 voor de meeste Amerikanen, de uitbreiding van werkloosheidsuitkeringen van de tientallen miljarden dollars die zijn toegewezen aan de covid-19-vaccinatie en scholen – zijn bekend. Maar het Britse dagblad wijst erop dat de wet ook voorziet in ‘de grootste investering in de geschiedenis voor indianen’ (31 miljard dollar) en ‘de grootste voorziening voor zwarte boeren sinds een halve eeuw’ (5 miljard dollar). De krant noemt het plan de ‘erfenis van Roosevelt’ waardig.
Zorgen
Maar het conservatieve Wall Street Journal maakt zich zorgen. ‘Dit is slechts het begin van de progressieve stoomwals’, aldus de krant, die de wet ‘zelfs tijdens de Obama-jaren ondenkbaar’ noemt. Het zakenblad maakt zich zorgen omdat de Democratische Partij ‘verenigd is rond het meest linkse programma sinds decennia’, terwijl de Republikeinen ‘verdeeld zijn en intellectueel overhoop liggen’.
Misschien willen Republikeinen ‘de economie doen instorten, denkend dat het hen zou kunnen helpen om de tussentijdse verkiezingen in 2022 te winnen’, zegt commentator Dean Obeidallah op de MSNBC-site. Of misschien willen ze ‘alleen beleid ondersteunen dat gunstig is voor hun rijkste donateurs?’
‘Eén ding is zeker: toen miljoenen Amerikanen hun hulp nodig hadden, zeiden ze “nee”. Ik hoop dat de kiezers in 2022 op dezelfde manier op hen zullen reageren.’
Verbod op de import van ananas
Taiwanese internetgebruikers delen massaal ananasgerechten en -recepten sinds China op 26 februari een verbod aankondigde op de import van ananas vanaf het zelfregerende eiland. Als reden werd opgegeven dat ze ongedierte bevatten.
De Taiwanese regering bekritiseerde dit plotselinge besluit van Beijing als een ‘economische intimidatie’, vergelijkbaar met het verbod op Australische wijn vorig jaar.
De Taiwanese Landbouwraad beweert dat vanaf oktober 2020 tot nu alle ananas die vanuit Taiwan naar China wordt geëxporteerd, de veiligheidscontroles heeft doorstaan.
Taiwan exporteert ongeveer 10 procent (45.621 ton) van zijn productie van verse ananas, waarvan 95 procent naar China. Het verbod zou de ananasboeren ernstig schaden, vooral degenen die de hoogwaardige gouden diamantvariant plantten om te voorzien in de Chinese vastelandmarkt.
#FreedomPineapple-campagne
Als reactie op het verbod heeft de Taiwanese regering toegezegd 1 miljard Taiwanese dollar (ongeveer 30 miljoen euro) te investeren in subsidies.
President Tsai Ing-wen drong er bij het publiek op aan lokale ananas te consumeren om boeren te ondersteunen, en het ministerie van Buitenlandse Zaken riep op tot een #FreedomPineapple-campagne op sociale media om Taiwanese ananas te promoten.
Ananasrecepten
Velen steunen de oproep door foto’s van ananasgerechten en de bijbehorende recepten te plaatsen. Een selectie:
「鳳梨燒肉丼」
① 五花肉在醬油、米酒、糖、薑片的醬汁裏醃一下，跟灑一點二砂砂糖的鳳梨，蔥、甜紅椒一起烤。剛剛的醬汁在平底鍋煮滾收汁
Barbecue-ananas met varkensvlees. Marineer buikspek in sojasaus, rijstwijn, suiker, gembersap. Rooster het op de barbecue met ananas, prei en rode paprika. Kook de saus die is gebruikt om het varkensvlees te marineren tot het dikker wordt.
Meng de ingekookte saus met Griekse yoghurt, honing en een beetje mosterd. Varkensvlees geserveerd met ananas is fantastisch, helemaal met Taiwanees bier erbij!
「焦糖蘭姆酒鳳梨蛋糕」
① 蘭姆酒、二砂砂糖、奶油小火煮到糖融化
② 烤模放鳳梨、石榴，淋一層 ①，然後放麵粉、牛奶、蛋、糖、植物油、泡打粉的蛋糕糊。烤箱 170℃ 40 分鐘
Ananastaart met gebrande suiker en rum. 1. Meng rum met suiker en boter en kook tot de suiker gesmolten is. 2. Leg de ananas en granaatappelpitjes in de taartvorm en giet de rum met suiker erop. Meng dan bloem, melk, ei, suiker, plantaardige olie en bakpoeder tot een crème. Smeer het mengsel in de vorm en bak 40 minuten onder de 170 graden Celsius. 3. Haal de taart eruit en giet nog wat rum met suiker eroverheen. Zoals mijn leraar zegt: ‘Een werkelijk heerlijk dessert veroorzaakt revolutie.’
Gebakken rijst met ananas en garnalen. Snijd de garnalen horizontaal (dit maakt het gemakkelijker om de darmen eruit te halen en de garnalen krullen op natuurlijke wijze als ze gaar zijn) en bak de garnalen, kip, asperges en in blokjes gesneden rode paprika in de pan. Roerbak de rijst met eieren, doe dan alle andere gebakken ingrediënten en in blokjes gesneden verse ananas in de pan en roer alles door elkaar. Doe de gebakken rijst in een ananaskom en voeg wat cashewnoten toe. Het beste ananasgerecht wat er is.
Diepgravende artikelen over rechtsextremisme in het Duitse leger en over Reddit, ’een van de meest onbegrepen en ondergewaardeerde bedrijven ter wereld’ & meer aanraders van de 360-redactie.
Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, documentaires, fotoreportages en podcasts die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.
Reddit, het dorpsplein van het internet
Toen Reddit in 2005 werd opgericht in de VS, stroomden de gebruikers al snel toe. Omzet maken bleek echter lastig. T-shirts en advertenties verkopen haalde weinig uit, evenals andere inventieve probeersels. Een jaar na oprichten verkochten de eigenaren het bedrijf voor tussen de $10 en $20 miljoen aan Condé Nast en gingen ieder huns weegs. Aron Swartz, die de code schreef, werd webactivist en beroofde zich later van zijn leven.
Nog altijd is de beurswaarde van Reddit amper een tiende van die van Twitter, en de nieuwswebsite wordt wel ‘een van de meest onbegrepen en ondergewaardeerde bedrijven ter wereld’ genoemd.
Hoe komt het dat dit bedrijf zo veel marginaler is gebleven dan de andere sociale media – en daarmee ook zo veel sympathieker? Dit met veel toewijding, enthousiasme en details geschreven artikel van artikel van The Generalist duikt diep in de geschiedenis en werking van Reddit, het ‘dorpssplein’ van het internet. Een aanrader van hoofdredacteur Laura Weeda.
De meest onmogelijke dans ter wereld
De putlucht die uit Twitter opstijgt is vaak niet te harden, maar het medium levert ook bijzondere nieuwe contacten én ontdekkingen op, vindt redacteur IJsbrand van Veelen. Zo stuitte hij onlangs op onderstaande tweet met een filmpje van ‘de meest onmogelijke dans ter wereld’. Het betreft de Zaouli, een traditionele dans van de Guru uit centraal Ivoorkust. Elk Guro-dorp heeft een mannelijke lokale Zaouli-danser, die optreedt tijdens begrafenissen en vieringen. De dans moet de opbrengsten verhogen van het dorp waarin hij wordt uitgevoerd en de eenheid van de Guro-gemeenschap bestendigen.
Een retweet van het filmpje leverde nog een cadeautje op toen een volger reageerde met een verwijzing naar de schitterende track Ma Afrika van de Zuid-Afrikaanse DJ Culoe De Song met zang in Zoeloe van zijn landgenoot Shota. De even aanstekelijke als melancholieke track wordt begeleid door zwart-witbeelden van een Zaouli-danser en is een absolute aanrader om je dag van energie te voorzien.
Rechts-extremisme in het Duitse leger
Vorige week heeft de politie in de deelstaat Hessen een soldaat gearresteerd op beschuldiging van het bezit van een illegale voorraad wapens en munitie; de soldaat zou een extreem-rechts manifest hebben geschreven, getiteld ‘Hoe de macht te grijpen in Duitsland’, bericht persbureau RND.
In Duitsland vormt rechtsextremisme een existentiële bedreiging voor het leger, schrijft de politieke nieuwssite Politico in een diepgravend artikel over het onderwerp, getipt door redacteur Joep Harmsen.
Waarom dat zo’n gevoelig onderwerp is ligt voor de hand: het naziverleden van onze oosterburen
Waarom dat zo’n gevoelig onderwerp is ligt voor de hand: het naziverleden van onze oosterburen. Precies daarom is het leger al niet populair in Duitsland, en dan trekt het ook nog eens types aan met extreme ideeën.
Na een reeks arrestaties van soldaten met nazisympathieën, plannen én middelen voor aanslagen, wil men het Duitse leger grondig hervormen en zuiveren van het bruine gevaar. Of dat gaat lukken blijft de vraag.
#Hashtagactivisme heeft grote aantallen mensen in beweging gebracht, ook op het Afrikaanse continent. Nog belangrijker is dat regeringen gedwongen worden om aandacht te besteden aan de socialemediacampagnes. Met ook offline effect, schrijft de gelauwerde journaliste Chika Oduah.
Dossier De straat op
Overal ter wereld gaan gefrustreerde burgers de straat op om hun politieke of economische eisen kracht bij te zetten, of om zich uit te spreken tegen de coronamaatregelen. In de meeste landen is men woedend over de ongelijkheid en de schaamteloze corruptie van de politieke klasse, terwijl de jongere generatie met moeite het hoofd boven het water kan houden. De coronapandemie heeft deze tegenstellingen – maar ook de urgentie om hier iets aan te veranderen – alleen maar vergroot.
Op 1 mei 2014 twitterde Chris Brown een foto in sepiatinten van een treurig kijkend zwart meisje, met de hashtag #BringBackOurGirls. De boodschap was bedoeld om de aandacht te vestigen op de 276 vrouwelijke leerlingen die in april in Nigeria waren ontvoerd door de islamitische terreurorganisatie Boko Haram. De BBC en andere gebruikers van sociale media verspreidden het beeld.
Het probleem was dat de jonge vrouw op de foto geen Nigeriaanse was; ze kwam uit Guinee-Bissau. Ze was nooit ontvoerd en had ook niets met #BringBackOurGirls te maken. Maar de foto werd duizenden keren gedeeld en dat leidde tot de beschuldiging van ‘slactivisme’: het op grote schaal uiten van woede op sociale media zonder de tijd te nemen om achter de feiten te komen.
Access to education is a basic right & an unconscionable reason to target innocent girls. We must stand up to terrorism. #BringBackOurGirls
Ondanks de nadelen is hashtagactivisme de afgelopen zes jaar in Afrika met veel succes aangewend. Alleen al in 2020 zijn er hashtagcampagnes gevoerd in Namibië, Zimbabwe, Kameroen, de Democratische Republiek Congo en opnieuw Nigeria, die bewegingen de gelegenheid gaven hun boodschap op sociale media, op straat en op de radar van ongekende aantallen mensen over de hele wereld te krijgen. En, het allerbelangrijkst, deze hashtags hebben regeringen gedwongen om aandacht aan die bewegingen te besteden.
In Namibië arresteerden veiligheidsagenten 25 vreedzame antifemicide-activisten, maar de aanklachten tegen hen werden ingetrokken toen een overheidsfunctionaris na een brede campagne die werd versterkt door de sociale media, weigerde hen te vervolgen: een klinkende overwinning voor de vrijheid van meningsuiting. Na de EndSARS-demonstraties in Nigeria tegen het gewelddadig optreden van de Special Anti-Robbery Squad, een elite-eenheid van de politie, hebben de bestuurders van 28 van de 36 staten van dat land juridische commissies ingesteld om de getuigenissen te horen van mensen die te maken hebben gekregen met politiegeweld.
In Kameroen is de nationale overheid onderhandelingen begonnen met separatisten over een staakt-het-vuren in het al vier jaar slepende conflict dat online bekend is geworden als de #EndAnglophoneCrisis.
Aandacht
In de meeste gevallen zijn het millennials en Gen-Z’ers die zulke campagnes voeren. Zij willen de aandacht van de wereld, maar ze vragen het Westen niet om hun problemen te komen oplossen. Talloze jonge mensen in Afrika willen revolutionaire verandering in hun land en zij zien sociale media als een stap in de richting van die verandering: de nieuwe revolutie zal worden gehashtagd.
Op 17 oktober werd mijn aandacht op Twitter gevangen door een foto van een jonge vrouw met Fulani-vlechten die een poster ophield met de verschrikkelijke boodschap: ‘Er zijn geen woorden om te beschrijven hoe doodsbang ik ben omdat ik vrouw ben in Namibië.’
Ik keek onder de foto en zag de hashtag #ShutItAllDownNamibia. Ik googelde ‘femicide Namibië’, ‘seksegebaseerd geweld in Namibië’, ‘seksuele intimidatie in Namibië’ en kwam terecht in een eindeloos doolhof dat me van het ene verhaal naar het andere voerde; stuk voor stuk schokten ze me diep, zoals ze daar op het vijftien inch-scherm van mijn laptop voorbijkwamen.
Neem de 27-jarige Gwashiti Ndahambelela Tomas: haar vriend sneed haar de keel door toen ze probeerde hun relatie te beëindigen. Of de 30-jarige Monika Florin: haar man sneed haar lichaam aan stukken, braadde enkele daarvan in een oven, kookte andere in een pan en spoelde de rest door het riool. Een paar maanden geleden werd boekhoudstudente Rejoice Shovaleka door een man in haar hals gestoken terwijl ze onderweg naar huis was van een feest. En begin vorig jaar schoot Eliakim Matthews tijdens een ruzie zijn vrouw Ndinelelo Haidula dood, voor de ogen van hun kinderen.
Tussen 2016 en 2019 werden bij de Namibische politie meer dan 3000 verkrachtingen gemeld en 209 moorden door huiselijk geweld. De meeste slachtoffers waren kinderen, tussen januari en september 2019 werden 37 vrouwen vermoord. In 2016 en 2018 zijn er nationale actieplannen in het leven geroepen om iets tegen de geweldsepidemie te doen, maar volgens de autoriteiten in het land wordt de situatie alleen maar slechter.
Stabiele democratie
Namibië, aan de zuidwestkust van Afrika, wordt geprezen om zijn stabiele democratie en staat al jaren te boek als een van de minst corrupte landen van het continent. Maar nu halen de schokkende cijfers over geweld tegen vrouwen de internationale kranten, gedeeltelijk dankzij #ShutItAllDown, dat is gelanceerd door jonge Namibiërs zoals fotograaf en digitalecontentmaker Lebbeus Hashikutuva en student en activist Bertha Tobias. Zij waren woedend na de vondst van het lichaam van een jonge vrouw, Shannon Wasserfall, dat was begraven in de zandduinen bij de havenstad Walvis Bay. ‘Het lijkt wel of Namibië oorlog voert tegen vrouwen,’ zegt Tobias.
Binnen een paar uur werd de eerste openbare demonstratie georganiseerd, die Namibiërs opriep om het verhaal van Wasserfall te horen en ‘#SayHerName’. Na afloop werd #ShutItAllDownNamibia groter dan Tobias ooit had durven dromen. De campagne verenigde straatprotesten in het hele land en genereerde op sociale media ongekende aandacht voor femicide in Namibië. De premier zelf beloofde dat de eisen van de campagnevoerders hoog op de agenda van de regering kwamen te staan.
Opvallend van deze protestbewegingen is dat ze geen leiders lijken te hebben
De campagne gaat door; activisten eisen dat de Namibische regering de noodtoestand uitroept om femicide en verkrachting aan te pakken. Ze eisen het aftreden van de minister voor seksegelijkheid en de instelling van een openbaar register van zedendelinquenten. Tot nu toe is geen van deze eisen ingewilligd, al onderzoeken parlementariërs wel het voorstel voor zo’n register.
Ook elders op het continent gebruiken jonge, politiek bewuste mensen hashtags om diepgaande sociale problemen aan te kaarten. In de Democratische Republiek Congo vestigde de campagne #CongoIsBleeding de aandacht op de onrust die het land al zo lang teistert, en met name op het wijdverbreide seksuele geweld tegen vrouwen en de uitbuiting van kinderen als gevolg van de dodelijke strijd tussen gewapende groeperingen om toegang tot lucratieve mineralen in de oostelijke delen van het land.
#ZimbabweanLivesMatter
Zo’n 1600 kilometer ten zuidoosten van de DRC, in Zimbabwe, kwamen in juli vorig jaar campagnevoerders onder de hashtag #ZimbabweanLivesMatter bijeen om de vrijlating te eisen van journalist Hopewell Chin’ono. Hij was gearresteerd nadat hij onderzoek had gedaan naar corruptie bij de overheid. De hashtag, die in de week van 5 augustus 2020 viraal ging, begon te circuleren nadat veiligheidstroepen met geweld mensen van de straten hadden geveegd die wilden protesteren tegen censuur van de media, slechte economische planning en mensenrechtenschendingen.
In Kameroen werd #EndAnglophoneCrisis gebruikt om aandacht te vragen voor een vergeten conflict. De Engelssprekende burgers van het land, die 20 procent van de bevolking uitmaken, worden al lange tijd gemarginaliseerd en gediscrimineerd door de overwegendFranstalige federale regering van president Paul Biya.
In Nigeria doen sociale media meer dan alleen het bewustzijn verhogen. De #EndSARS-protesten voltrokken zich live voor mobiele telefooncamera’s en waren vervolgens te zien op You-Tubekanalen en Facebook- en Instagrampagina’s. Deze foto’s en video’s hebben ertoe bijgedragen dat leugens van de autoriteiten werden ontkracht en een bloedbad naar buiten kwam dat anders verborgen zou zijn gebleven.
Politiegeweld in Nigeria tijdens een vreedzame demonstratie.
Niemand weet precies hoeveel mensen er op 20 oktober 2020 in Lagos zijn gedood. Amnesty International meldde minstens twaalf doden toen Nigeriaanse militairen het vuur openden op een groep demonstranten; volgens sommige van de actievoerders die het bloedbad overleefden, lag het aantal dichter bij de dertig. Maar de Nigeriaanse federale overheid beweerde dat er geen enkele dode was gevallen, de gouverneur van de staat Lagos had het over twee doden en het leger ontkende aanvankelijk zelfs dat er militairen op de plek van de demonstratie waren geweest.
Dankzij de ruwe en onthullende beelden die rechtstreeks op sociale media werden gestreamd, werd het voor de autoriteiten lastig om deze verzinsels vol te houden. Het leger veranderde zijn verhaal en zei dat er wel soldaten aanwezig waren geweest, maar dat die niet hadden geschoten. Later gaf een brigadier-generaal van de militaire inlichtingendienst tegenover een juridische commissie toe dat soldaten wel het vuur hadden geopend, maar alleen met losse flodders. Op 21 november 2020 erkende diezelfde commandant dat die militairen zowel scherpe munitie als losse flodders hadden gehad.
Geen leiders
Een van de opvallendste kenmerken van deze nieuwe protestbewegingen is dat ze geen leiders lijken te hebben. In het verleden hadden Afrika’s vrijheidsoorlogen en sociaal-politieke opstanden bijna altijd een duidelijke leider. Vrouwen als Wangari Maathai speelden een belangrijke rol, maar de gezichten die in de media verschenen waren meestal mannelijk: Jomo Kenyatta, Tom Mboya, Steve Biko, Patrice Lumumba, Kwame Nkrumah, Nelson Mandela, Ken Saro-Wiwa.
De machthebbers vervolgden die leiders meedogenloos; velen werden vermoord of gevangengezet. Daarom doen de huidige activisten op het continent het nu anders, geïnspireerd door #BlackLivesMatter.
Onder de hashtags #ZimbabweanLivesMatter, #ShutItAllDown, #EndSARS, #CongoIsBleeding en #EndAnglopho-neCrisis verenigen zich gedecentraliseerde bewegingen zonder één duidelijk boegbeeld. Iedereen die eraan meedoet is een leider. Er is niet één persoon die stiekem meegenomen kan worden voor achterkamertjesonderhandelingen of in de gevangenis gegooid om de beweging te onthoofden.
De dynamiek van verbondenheid via sociale media heeft een sfeer van Pan-Afrikaanse eenheid voortgebracht
Binnen deze structuur hebben campagnevoerders steeds slimmere manieren bedacht om elkaar financieel te steunen en acties te organiseren. Het werven van fondsen is gedemocratiseerd doordat crowdfundinginitiatieven verdeeld zijn over verschillende organisaties die de acties ondersteunen. Zo wendde de Nigeriaanse actiegroep Feminist Coalition zich tot Bitcoin nadat ze was geblokkeerd door andere betaalsystemen en traditionele banken. De beweging haalde meer dan 74 miljoen naira (zo’n 165.000 euro) op om #EndSARS-demonstranten en slachtoffers van politiegeweld te steunen.
De Namibische activisten tegen seksegeweld organiseerden zich via Twitter en door onbeperkte toegang te geven tot een Google Doc waarin de achtergrond en doelen van hun campagne uit de doeken worden gedaan. Het document, mét de namen van de gebruikers die het bewerken, is een voorbeeld van een gedigitaliseerde, uiterst transparante en collectieve manier om lokale bewegingen te organiseren.
De gedecentraliseerde structuur is voor sommige regeringen een probleem. Toen de Namibische autoriteiten na de protesten naar een leider vroegen die ze konden ‘consulteren’, weigerden de actievoerders iemand te noemen.
De dynamiek van verbondenheid via sociale media heeft een sfeer van Pan-Afrikaanse eenheid voortgebracht, een wijdverbreid gevoel van ‘samen staan we sterker’. Activisten en influencers uit verschillende landen betonen elkaar hun solidariteit en delen elkaars campagnehashtags.
Ook Afrikanen buiten het continent laten hun stem horen. Studenten van de African Law Association aan Harvard University hebben een verklaring uitgegeven waarin ze hun steun uitspreken voor #CongoIsBleeding, #EndSARS, en #ShutItAllDown. Ik ben benieuwd waar deze nieuwe internationale, sociaal-politieke samenwerkingen tussen jonge Afrikanen in de toekomst toe zullen leiden. Misschien zullen ze het gat opvullen dat African Union (AU) laat vallen; deze unie wordt geacht een stem te zijn voor het continent, maar lijkt geen voeling te hebben met de gewone Afrikaanse jeugd. Bij veel conflicten en mensenrechtenschendingen heeft de AU gezwegen en de soevereiniteit van Afrikaanse staatshoofden gerespecteerd in plaats van die rechtstreeks te veroordelen. De AU heeft zich ook volkomen afzijdig gehouden van deze recente door jongeren gevoerde campagnes en dat lijkt me een gemiste kans.
Deze bewegingen hebben al een offline-effect gehad. De rechtbank in Zimbabwe heeft Hopewell Chin’ono op borgtocht vrijgelaten. Op 13 oktober kwam de Namibische regering tegemoet aan alle eisen van #ShutItAllDownNamibia en een paar dagen later hadden enkele actievoerders, onder wie Bertha Tobias een ontmoeting met president Hage Geingob. In Nigeria is al een SWAT-team opgericht ter vervanging van SARS en de leden daarvan worden beter opgeleid; volgens het hoofd van de politie wordt er gewerkt aan psychologische beoordelingen van de agenten, zoals activisten hebben geëist.
Verandering
Als eerste stap naar decentralisatie, waardoor leden van de Engelstalige minderheid ook een vertegenwoordiging in het parlement kunnen krijgen, heeft Kameroen op 6 december vorig jaar, voor het eerst in zijn geschiedenis, regionale verkiezingen gehouden.
Voor anderen is het lastig geweest om veranderingen te bewerkstelligen. De autoriteiten in Zimbabwe en de Democratische Republiek Congo hebben geen echte pogingen gedaan om een eind te maken aan mensenrechtenschendingen.
Kan de regering het internet afsluiten? Voor een deel wel, ja
Sociale media bieden activisten dan wel de mogelijkheid om hun leiderschap te decentraliseren, dat beschermt hen nog steeds niet tegen intimidatie en andere vormen van geweld. Regeringen monitoren socialemedia-activiteiten om te bepalen wie ze in het vizier moeten nemen.
Omdat hun mobiele verkeer in de gaten wordt gehouden, moeten activisten VPN-telefoons gebruiken om te internetten en hun telefoons geregeld urenlang uitzetten. Kan de regering het internet afsluiten? Voor een deel wel, ja. De regering van Tsjaad heeft de toegang tot socialemediaplatforms als WhatsApp, Twitter en Instagram een jaar en vier maanden geblokkeerd. De Soedanese overheid heeft de afgelopen paar jaar minstens twee keer vergaande internetbeperkingen ingesteld.
Terwijl regeringstroepen in Soedan vorig jaar juni met harde hand sit-in-demonstraties voor democratie uiteensloegen, merkten de demonstranten dat internet geregeld uitviel. Eerder dit jaar verstoorde de Ethiopische regering twee weken lang toegang tot wifi en breedbandinternet, na de roep om gerechtigheid in de moord op zanger-activist Haacaaluu Hundeessaa. De Ethiopiërs hebben meer dan twaalf keer zo’n shutdown meegemaakt en de Zimbabwanen worden er onder president Emmerson Mnangagwa ook mee geconfronteerd.
Zulke extreme maatregelen laten zien dat autoritaire regimes en gewelddadige overheden niet weten wat ze met sociale media en de bewegingen die daaruit voorkomen aan moeten. In 2020 hebben veel jonge mensen over het hele continent intimidatie door de overheid aan de kaak gesteld. Hun gezamenlijke stemmen zullen veerkrachtiger worden naarmate hun roep om meer verantwoording en beter bestuur luider gaat klinken.
De islamitische bevolking van Kasjmir wordt scherp in de gaten gehouden door de cyberpolitie. The Intercept sprak ruim twintig mannen en vrouwen, voornamelijk studenten, over hoe zij werden geïntimideerd, geslagen, uitgescholden en bedreigd vanwege hun posts op sociale media.
Op zijn hoede meldt Ahmed zich bij het politiebureau. Het oogt als een fort: de muren zijn afgezet met prikkeldraad, gewapende agenten houden de wacht. Een dag eerder heeft de student een telefoontje gekregen: de cyberpolitie van Jammu en Kasjmir wil dat hij zich op het bureau meldt. Reden onbekend. Ahmed – niet zijn echte naam, hij vreest represailles – is nooit eerder op een politiebureau ontboden.
Hij wordt onmiddellijk overgebracht naar een ander, nabijgelegen bureau; zijn gsm moet hij bij de poort afgeven. In een wachtkamer treft hij vier andere jongeren aan. Na een nerveuze uitwisseling van blikken en wat gefluister beseffen de vijf dat ze elkaar kennen – niet persoonlijk, maar via sociale media.
Deze eerste fysieke ontmoeting vindt plaats in Cargo, een politiecomplex dat een reputatie als martelcentrum hoog te houden heeft. Sinds augustus zou de faciliteit in Srinagar, de hoofdstad van het door India bestuurde Kasjmir, een plek zijn waar jonge gebruikers van sociale media worden ondervraagd en gemarteld als ze kritiek hebben geuit op het repressieve beleid dat de Indiase regering sinds vorig jaar in de regio voert.
Jammu Kashmir Coalition of Civil Society, een groep mensenrechtenorganisaties, meldde in augustus dat de politie ruim tweehonderd gebruikers van socialemediaplatforms en virtuele privénetwerken heeft aangeklaagd. Met behulp van surveillancetechnologie en zich beroepend op antiterreur- en detentiewetten, heeft justitie hen opgespoord en opgeroepen zich op het bureau te melden.
Ahmed en de jongeren die hij bij Cargo aantrof behoren tot de ruim twintig mannen en vrouwen, voornamelijk studenten, met wie The Intercept sprak over hun behandeling door de politie vanwege hun posts op sociale media.
De cybereenheid had sommigen verzocht om op een lokaal politiebureau een niet-bindende verklaring te ondertekenen dat zij geen sociale media meer zouden gebruiken om kritiek te uiten op het gezag of op de strijdkrachten. Anderen werden, zo vertelden ze, geslagen, uitgescholden en met gevangenisstraf of de dood bedreigd nadat ze naar Cargo waren overgebracht.
Politiek van aard
Het recente politieoptreden tegen uitingen op sociale media maakt deel uit van een verhevigd censuurbeleid onder het bewind van de Indiase premier Narendra Modi, een hindoenationalist. In augustus 2019 besloot de regering eenzijdig om de semiautonome status van Jammu en Kasjmir te herroepen. Deze was tot dan toe vastgelegd in de Indiase grondwet. De staat is nu opgesplitst in twee gebieden die onder directe controle van het centrale gezag staan.
De door de politie onderzochte berichten op – voornamelijk – Twitter en Facebook, zijn tot nu toe uitgesproken politiek van aard: ze bevatten kritisch commentaar op het Indiase optreden tegen Kasjmiri’s vóór en na de ontbinding van de speciale status. Mensenrechtenschendingen door Indiase veiligheidstroepen en het zwijgen van de media over dergelijke misstanden zijn eveneens aan de kaak gesteld. Twitter reageerde niet op een verzoek om commentaar.
De slachtoffers zeggen dat de politie hun telefoons in beslag nam en pas dagen later terugbezorgde, nadat agenten de inloggegevens hadden gebruikt die ze tijdens ondervragingen hadden losgekregen om toegang te kunnen krijgen tot de socialemedia-accounts. Veel slachtoffers zeggen dat ze na hun vrijlating geen politieke boodschappen meer online hebben geplaatst of hun accounts hebben gedeactiveerd om te voorkomen dat ze zich opnieuw zouden moeten melden.
Op enkele uitzonderingen na hebben alleen media in Kasjmir en India over het recente harde optreden bericht. Nadat hij een artikel over de kwestie op de Indiase nieuwssite Artikel 14 had geplaatst, moest de Kasjmierse journalist Auqib Javeed zich eind september melden op het hoofdbureau van de cyberpolitie. Hij zou vijf uur lang in Cargo zijn vastgehouden en mishandeld – een verhaal dat overeenkomt met dat van de socialemediagebruikers.
Intimidatie
Al deze intimidatie is uiteraard bedoeld om critici het zwijgen op te leggen, zegt Gowhar Geelani, een journalist en auteur die zelf door de cyberpolitie is opgepakt op grond van de Unlawful Activities Prevention Act, een controversiële Indiase antiterreurwet: ‘Het maakt deel uit van een breder beleid om meningen te criminaliseren.’
Kasjmir wordt beschouwd als het meest gemilitariseerde gebied ter wereld. In augustus voerde de Indiase regering er een ongekende militaire lockdown in. Mobiele diensten en digitaal verkeer werden zonder voorafgaande kennisgeving geblokkeerd. Dat leidde tot de langste internetuitval, voor zover bekend, in een democratie ooit. In maart herstelde de Indiase regering de toegang tot internet en tot sociale media, maar met een snelheid van niet meer dan 2G.
Die beperkte internettoegang gaat hand in hand met meer toezicht in de regio, zegt Devdutta Mukhopadhyay van de Internet Freedom Foundation, een Indiase internetbelangenorganisatie. Ze noemt een paar voorbeelden: WhatsApp-groepsbeheerders die zich moesten registreren bij het lokale gezag, een verbod op VPN-diensten en aanvullende verificatie-eisen voor prepaid mobiele internetgebruikers.
Sommige Kasjmiri’s hebben sociale media ingezet om lucht te geven aan hun decennialange verzet tegen de Indiase overheersing – maar dat bleef niet zonder gevolgen.
‘Ik moest uitleggen waarom ik Kasjmierse fotografen had gefeliciteerd die dit jaar de Pulitzerprijs hadden gewonnen’
Nadat hij meer dan drie uur in een wachtkamer had doorgebracht, zijn vingerafdrukken waren afgenomen, hij was gefotografeerd en hij zijn persoonsgegevens, waaronder zijn bankgegevens, had moeten overleggen, ging Ahmed naar een verhoorkamer waar een stel agenten hem opwachtten. ‘Ze bleven maar roepen: Wie betaalt je om dit allemaal te posten? Een politieman sloeg en schopte me. Een ander schoof me een document toe met screenshots van mijn posts op Twitter. Ik moest mijn telefoon ontgrendelen, een agent scande hem. Een ander vroeg om de wachtwoorden van mijn e-mail- en socialemedia-accounts.’
Verantwoording
Agenten achter een desktopcomputer zochten Ahmeds Twitter-account op en ondervroegen hem over recente tweets. In sommige posts had hij de politie en het Indiase leger ter verantwoording geroepen vanwege mensenrechtenschendingen, zoals buiten-gerechtelijke executies van burgers in geënsceneerde vuurgevechten. Andere posts leken onschuldiger. ‘Ik moest uitleggen waarom ik Kasjmierse fotografen had gefeliciteerd die dit jaar de Pulitzerprijs hadden gewonnen,’ zegt Ahmed, ‘en waarom ik selectief dichters citeerde in mijn tweets.’
Ook een andere student vertelde dat een politieagent tijdens zijn detentie in Cargo zijn telefoon in beslag had genomen en foto’s van zijn moeder en broers en zussen had bekeken. ‘Hij schold ze uit en dreigde dat ze dezelfde behandeling als ik zouden krijgen,’ aldus Bilal (die zijn echte naam niet in dit verhaal vermeld wil hebben uit angst voor represailles).
Bilal en twee andere slachtoffers onthulden dat agenten hen hadden voorgesteld om in ruil voor vrijlating informant te worden en andere door de politie gemonitorde socialemediagebruikers te verraden. Ze kregen te horen dat ze anders gevangen zouden worden genomen of gedood in een geënsceneerd vuurgevecht.
Bilal was verbijsterd door dit ‘aanbod’. Nooit had hij gedacht dat zijn tweets er nog eens toe zouden leiden dat de politie hem zou vragen spion te worden.
‘Ze gaven me uren de tijd om te beslissen,’ zegt hij, maar uiteindelijk kwam hij vrij. Zij het pas na het dreigement dat hij bij een volgende overtreding weer zou worden opgepakt op grond van de Unlawful Activities Prevention Act.
Bhatti ontkent alle beschuldigingen en weigert ook in detail te treden over de surveillancetechnologie die wordt gebruikt
Kort na de lockdown van augustus werd de cyberpolitie van Kasjmir uitgebreid om cybercriminaliteit aan banden te leggen. Sindsdien is er sprake van een geavanceerde surveillance-eenheid, uitgerust met de modernste technologie voor het opsporen en monitoren van Kasjmiri’s, onder wie inmiddels ook degenen die covid-19 hebben opgelopen. Tahir Ashraf Bhatti, het hoofd van zowel Cargo als van de cybereenheid, ontving op Onafhankelijkheidsdag een medaille van de Indiase regering voor het werk van zijn afdeling.
Hij vertelt dat het werk van de cybereenheid voornamelijk leidt tot aanklachten over financiële fraude en ‘cyberpesten’ – dat laatste wordt gebruikt als excuus om mensen aan te pakken die de regering op sociale media bekritiseren. Hij ontkent dat mensen zijn gedagvaard of gemarteld omdat ze online hun politieke opvattingen hebben geuit.
Bhatti zelf is beschuldigd van mishandeling van ten minste één gebruiker van sociale media gedurende diens hechtenis. Het slachtoffer vertelde dat hij in augustus op het cyberpolitiebureau was ontboden nadat hij Bhatti op Twitter had bespot. Hij werd naar Cargo gebracht, waar Bhatti hem drie dagen lang herhaaldelijk met een leren riem op hetzelfde lichaamsdeel sloeg. ‘Als ik je vertel welk lichaamsdeel, geef ik mijn identiteit prijs,’ zegt Bilal.
Schrikeffect
Bhatti ontkent alle beschuldigingen en weigert ook in detail te treden over de surveillancetechnologie die wordt gebruikt om informatie in te winnen over Kasjmiri’s in binnen- en buitenland. Meerdere mensen vertelden dat ondanks het gebruik van VPN’s –waarmee anonimiteit op sociale media normaal gesproken is gegarandeerd – de politie kon achterhalen wie ze waren.
‘Het kost ons een half uur om de locatie en gegevens van een gebruiker te bepalen,’ zegt Bhatti. Hij laat een WhatsApp-gesprek zien waarin een hoge officier hem vraagt naar de locatie en het adres van een persoon en diens antecedenten. ‘Mijn team had het binnen enkele minuten voor elkaar,’ zegt hij.
Dat team bestaat uit veertig technisch onderlegde agenten. Moeilijkere zaken worden uitbesteed aan privébedrijven, waarover de chef van de cybereenheid geen bijzonderheden prijsgeeft.
Het werk van Bhatti en zijn ondergeschikten heeft inmiddels wel een schrikeffect gehad op de socialemediagebruikers in Kasjmir. Veel accounts zijn verdwenen, andere zijn inactief, of er is geen politieke inhoud meer op te vinden.
Sinds zijn vrijlating lijdt hij aan paniekaanvallen en heeft hij nog maar weinig eetlust
Shefali Rafiq, een 22-jarige studente journalistiek, zegt dat ze voorzichtiger is geworden met wat ze publiceert. ‘Een aantal profielen volgde ik graag, maar ze hebben hun accounts gedeactiveerd of schrijven geen kritische posts meer.’
Drie gebruikers van sociale media zeggen dat ze verdachte activiteit op hun accounts hebben opgemerkt sinds ze door de politie zijn vrijgelaten, zoals likes of retweets die niet van hen zijn, of het volgen en ontvolgen van andere accounts.
Degenen die in aanvaring zijn gekomen met de cyberpolitie leven in angst. Ahmed werd vier dagen op rij verhoord en werd pas met rust gelaten nadat hij had beloofd te stoppen met het online bekritiseren van de Indiase regering en de veiligheidstroepen.
Sinds zijn vrijlating lijdt hij aan paniekaanvallen en heeft hij nog maar weinig eetlust. Hij durft sociale media niet meer te gebruiken zoals hij vroeger deed. ‘Soms schrijf ik een lang bericht. Aan het einde verwijder ik het weer en moet ik huilen,’ zegt hij. ‘Mijn telefoon is een nachtmerrie voor me geworden.’
We vinden het doodnormaal dat de actualiteit elk moment van de dag kan inbreken en dan opeens geldt als het enige deel van de werkelijkheid dat er écht toe doet.
Keuze uit het archief
Deze week kreeg techgigant Meta een schadevergoeding van 375 miljoen dollar opgelegd. Het bedrijf werd ervan beschuldigd kinderen te beschadigen door ze bloot te stellen aan ongepaste inhoud en grensoverschrijdend gedrag op sociale media. Er is echter nog een manier waarop sociale media gebruikers beschadigen (en die is misschien nog ernstiger): ze overladen met een stortvloed aan nieuwsberichten waar ze weer op kunnen reageren.
Als gevolg van een aandachtsindustrie die volledig is gericht op winstmaximalisatie van de technologiebedrijven wordt ons dagelijks leven vrijwel beheerst door de laatste nieuwtjes. Dat doet de democratie meer kwaad dan we zouden verwachten, aldus columnist Oliver Burkeman in deze longread van The Guardian. Het opiniestuk werd in 2020 genomineerd voor The Opinion Award van de European Press Prize.
Het was een koude middag, die vrijdag de dertiende november van 2015, maar dat maakte het er alleen maar knusser op in de Old Town Bar, een van de oudste bruine kroegen van Manhattan. ‘Een warm, gezellig tentje zonder kapsones, ik ben er zeer op gesteld,’ zegt Adam Greenfield, die er die dag met een vriend tussen de houten schotjes zat voor een biertje en een frietje. ‘Het soort kroeg waar je in de loop van de tijd geschiedenis opbouwt.’ Greenfield is gespecialiseerd in stadsplanning en is daarom wat filosofischer aangelegd dan de meeste mensen, als het om onderwerpen als de aantrekkingskracht van knusse kroegen gaat. Maar iedereen die weleens in de Old Town Bar of een andere gezellige kroeg in een drukke stad is geweest, weet wat Greenfield en zijn vriend daar vonden: een plek om even bij te komen, bij te tanken, bij te praten. ‘En toen begonnen onze telefoons te trillen.’
Moslimterroristen hadden in Parijs met vuurwapens en zelfmoordvesten een aantal gecoördineerde aanslagen gepleegd, waarbij in totaal honderddertig doden vielen, onder wie negentig concertgangers in de Bataclan. Greenfield weet nog goed dat iedereen daar in New York tegelijkertijd naar zijn telefoon greep, ‘je voelde de temperatuur in de kroeg meteen zakken’. Van alle kanten klonken de meldingen van pushberichten in nieuwsapps en Facebooks veiligheidscheck, de nieuwe functie waarmee gebruikers in de buurt van de aanslagen hun vrienden konden laten weten dat ze ongedeerd waren. Het was alsof de knusse muren van de Old Town Bar ineens zo poreus waren ‘als een vergiet, alsof de buitenwereld met grote kracht door alle gaten naar binnen spoot’.
Het was niet voor het eerst dat Greenfield (die ooit als ontwerper voor Nokia werkte) enigszins schuldbewust besefte dat mobiele telefoons ons leven ook slechter kunnen maken. Het schrille contrast tussen de knusse sfeer in die kroeg en dat akelige nieuws uit Parijs illustreerde de kwetsbaarheid van zo’n plek en de ontspanning die je er vindt. In één klap kaapte het nieuws alle aandacht van zo’n beetje alle aanwezigen. Het deed er niet toe of ze vrienden of familie in Parijs hadden, of ze iets konden doen om te helpen of niet. De actualiteit brak gewoon binnen, verdreef de directe werkelijkheid van de kroeg en drong zich op als het enige deel van de werkelijkheid dat er wérkelijk toe deed.
Marinade van nieuws
Dat we er zelden bij stilstaan hoe vreemd zo’n inbraak in onze dagelijkse werkelijkheid eigenlijk is, komt doordat dit voor velen van ons tegenwoordig een doodnormale situatie is. We baden continu in een marinade van nieuws. ’s Ochtends kunnen we het belangrijkste nieuws al hebben doorgenomen, voordat we ook maar met iemand een woord hebben gewisseld. In de bus of wachtend in de rij doden we de tijd met scrollen op Twitter, dat ons meesleurt in het drama van de presidentspolitiek of een humanitaire ramp. Volgens een onderzoek neemt naar schatting 70 procent van ons zijn smartphone of tablet mee naar bed.
Men maakt zich de laatste jaren erg druk om de hoeveelheid tijd die we aan die apparaten besteden en wat dat mogelijk met onze hersenen doet. Maar één daarmee verbonden psychische verschuiving blijft bijna onopgemerkt: de mate waarin voor een bepaald deel van de bevolking het nieuws steeds meer tijd opslokt – en, iets subtieler, ook steeds centraler komt te staan in onze subjectieve beleving van de werkelijkheid. De wereld van de nationale politiek en internationale crises kan daardoor belangrijker en zelfs echter gaan lijken dan onze directe omgeving – onze familie, onze werkkring, onze wijk.
Het is niet simpelweg dat we veel te veel naar onze schermen zitten te turen, maar die schermen hebben bovendien iets veranderd aan de manier waarop we in de wereld staan: het nieuws is niet langer een decoronderdeel in ons leven, maar vormt er het hoofdtoneel van. De wijze waarop tv- en krantenjournalisten de actualiteit altijd al beleefden, is nu ook de manier waarop miljoenen nieuwskijkers die beleven.
Nieuws is wel het laatste wat inwendige rust mogelijk maakt
Vanuit Brits en Amerikaans perspectief zijn de Brexit en het presidentschap van Trump de bergpieken die in dit nieuwe mentale landschap boven alles uittorenen. Maar door de buitenissigheid van die twee fenomenen verliezen we uit het oog hoe vreemd en hoe nieuw het eigenlijk is dat het nieuws – wat er ook in het nieuws is – zo’n centrale rol in ons dagelijks leven speelt.
In The New York Times draait columnist Nicholas Kristof de inmiddels welbekende riedel van klachten af over een vriendenkring die ‘aan Trump verslaafd’ is geraakt: ‘Op borrels, op tv, aan de eettafel, in de koffiehoek, overal gaat het gesprek tegenwoordig alleen nog maar over Trump.’ Maar de wijze waarop Trump al het andere nieuws in de actualiteit overschaduwt, is niet de enige oorzaak van deze verslaving. Een andere oorzaak ligt in het feit dat de drama’s in het nieuws alle andere zaken in ons leven overschaduwen.
Krankzinnig
Je kunt makkelijk denken dat het nieuws je zo bezighoudt omdat het tegenwoordig zo krankzinnig is. Maar dat is het nieuws altijd al vaak geweest. Wat het nieuws alleen nog nooit is geweest, is zo alomtegenwoordig. Vanaf het prilste begin tot enkele decennia geleden was het nieuws bijna per definitie een bericht van elders: een wereld waarop je even een blik wierp alvorens weer naar je eigen wereld terug te keren. Eeuwenlang was nieuws alleen iets voor een kleine elite. Ook na de komst van de massamedia besteedden hoogopgeleide burgers aanvankelijk zelden meer dan een uur per dag aan het nieuws.
De recente ingrijpende verandering in onze nieuwsbeleving is niet simpelweg te wijten aan het feit dat er nu 24 uur per dag nieuws is. Daar was CNN al in 1980 mee begonnen. Het heeft eerder te maken met het veel recentere gevoel dat we, dankzij de interactiviteit van sociale media, zelf actief aan de actualiteit deelnemen. Als je bijvoorbeeld boos bent over de Brexit, kun je daar bijna de hele tijd boos over blijven: je kunt steeds weer nieuwe woestmakende feiten tegenkomen en lucht blijven geven aan je woede op manieren die tot in de eerste jaren van deze eeuw nog ondenkbaar waren. Was je toen tegen verwanten en collega’s zo tekeergegaan als zelfs mensen van aanzien, romanschrijvers en filosofen tegenwoordig dagelijks op Twitter doen, dan had je iedereen van je vervreemd.
Eén cruciaal verschil is dat het voelt alsof je echt iets doet als je op Facebook een tirade afsteekt, berichten deelt of een online-enquête invult – dat je iets doet waarmee je, al is het op nog zo’n kleine schaal, een bijdrage kunt leveren aan de uitkomst van het verhaal. Dat gevoel dat je invloed hebt mag dan één grote illusie zijn – ten gunste van de sociale media waaraan die illusie ons verslingerd maakt – maar het is onmiskenbaar sterk. En het heeft ook vat op mensen die zelf nooit een bericht of een reactie plaatsen. Alleen al doordat je een onuitputtelijke, op jouw voorkeuren toegesneden voorraad updates, commentaren, grappen en analyses kunt doorbladeren, krijg je het gevoel dat je deelneemt aan het nieuws, wat heel anders voelt dan het passief consumeren van steeds dezelfde headlines die de hele dag door op tv te zien zijn bij CNN of de BBC.
Verlies van controle
Toch is deze nieuwe verhouding tot het nieuws, zoals je misschien zelf ook al hebt gemerkt, geen recept voor meer geluk of succes in ons eigen leven. Als je met een deel van je gedachten voortdurend in de wereld van de actualiteit verkeert, waar je bent blootgesteld aan de totaliteit van alle leed en leugens op aarde en boos wordt over gebeurtenissen die zo groot zijn dat je er in je eentje toch niets aan kunt veranderen, val je ten prooi aan wat Greenfield, schrijver van het boek Radical Technologies: The Design of Everyday Life, ‘een sluimerend gevoel van paniek en verlies van controle’ noemt, een zo wijdverbreid onbehagen dat het inmiddels alledaags voelt.
Niet iedereen heeft natuurlijk de vrijheid om elke dag urenlang op sociale media te zitten, en in zoverre is deze buitensporige vereenzelviging met het nieuws per definitie een probleem van de bevoorrechte klasse. Maar de sluipende kolonisering van onze persoonlijke werkelijkheidsbeleving door ‘de actualiteit’ gaat ook gepaard met de opkomst van een vreemde nieuwe moraal – een sociale norm die erop neerkomt dat wegkijken van de actualiteit, of althans weigeren het nieuws een centrale rol in je leven te geven, een onverantwoorde luxe is die alleen voor een enkeling is weggelegd.
Sinds de Verlichting heerst de gedachte dat het een democratische burgerplicht is om jezelf op de hoogte te houden van het wel en wee van de natie en de wijdere wereld – een plicht die des te meer gewicht krijgt in tijden van opkomend autoritarisme. Maar tegenwoordig gaat men er vaak van uit dat dit automatisch ook de plicht inhoudt om niet de ogen te sluiten voor het nieuws. De aanvechting om de blik af te wenden wordt gezien als een blijk van bevoorrechting en gebrekkig besef van de eigen luxepositie.
‘Als je niet woedend bent, heb je niet opgelet.’ Men gaat er steeds meer van uit dat wie iets wil betekenen voor of zelfs maar solidariteit wil tonen met de directe slachtoffers van de gebeurtenissen in het nieuws –bijvoorbeeld illegale immigranten die te maken krijgen met het hardvochtige uitzettingsbeleid van de regering-Trump – de morele plicht heeft om zich in dat nieuws te blijven onderdompelen.
Probleem
Maar het wordt stilaan duidelijk dat er in deze houding een probleem schuilt, nog los van de gevolgen voor ons individuele geluk. Er is goede reden om te denken dat een samenleving waarin zo veel mensen zo intens meeleven met de emotionele drama’s in het nieuws helemaal geen ideale democratie is, dat deze mate van persoonlijke betrokkenheid juist een symptoom is van de schade die het maatschappelijk leven al is toegebracht. En dat voert ons naar een mogelijkheid die bij nieuwsjunkies, politiek geëngageerde activisten en journalisten niet meteen zal opkomen: dat we het niet alleen aan onze eigen mentale gezondheid maar ook aan de wereld verplicht zijn te zoeken naar een manier om het nieuws weer op zijn plaats te zetten.
Velen van ons kunnen zich de tijd nog heugen dat het nieuws een aangename verstrooiing in ons dagelijks leven was, de favoriete afleiding van de aan zijn bureau gebakken kantoorwerker. Toen essayist Alain de Botton vijf jaar geleden zijn boek Het nieuws: een gebruiksaanwijzing schreef, kon hij daarin nog beweren dat het nieuws ons trekt omdat we daarin even aan onze dagelijkse beslommeringen kunnen ontsnappen. Kijkend naar het nieuws, schreef De Botton, kon je ‘vraagstukken (…) vinden die veel ernstiger en indringender zijn dan de problemen die je zelf op je bordje hebt gekregen, en door deze grotere kwesties je eigen zelfgerichte zorgen en twijfels (…) laten overstemmen.
Door de massamedia werd de aandacht van de lezer het schaarse goed
Een hongersnood, een overstroomde stad, een seriemoordenaar op vrije voeten, een regering die aftreedt (…); zulke externe opschudding is misschien wel precies wat we nodig hebben om inwendige rust mogelijk te maken.’ Het is opvallend hoe snel dat allemaal is veranderd. Tegenwoordig is het nieuws wel het laatste wat inwendige rust mogelijk maakt. Steeds meer wordt het niet zozeer iets waarín, maar waaráán je wilt ontvluchten.
Dat is een symptoom van een nieuwe en acute fase in een historische verschuiving die al heel lang aan de gang is: vroeger leefde men in een wereld waarin informatie schaars was, maar nu is de voorraad informatie in principe onbegrensd en is juist onze aandacht het schaarse goed. De eersten die goed geld wisten te verdienen met een nieuwsvoorziening, waren volgens historicus Andrew Pettegree een aantal goed ingevoerde burgers in het Italië van de zestiende eeuw, die handgeschreven nieuwsoverzichten leverden aan een handjevol rijke cliënten. Dat ze daarmee geld konden verdienen, was een gevolg van informatieschaarste: de inlichtingen in hun bulletins waren niet zo gemakkelijk te krijgen.
In de Londense koffiehuizen van de zeventiende eeuw, vaak beschouwd als de eerste plek waar gewone burgers een maatschappelijk debat over politiek konden voeren, werkte het ook zo. Tegen een kleine entreeprijs kreeg je daar de kans op een gesprek met mensen die van de nieuwste ontwikkelingen op de hoogte waren, en inzage in een rijke voorraad vlugschriften en nieuwsbulletins. De mogelijkheden voor zulke welingelichte politieke gesprekken waren schaars en dus wel wat geld waard.
Aandachtseconomie
Maar naarmate de techniek het makkelijker maakte om nieuws te verspreiden, en steeds meer nieuwsleveranciers naar de gunsten van de lezer dongen, begon er een subtiele omkering op te treden: niet informatie maar de aandacht van de lezer werd het schaarse goed waarom werd gestreden. In het begin van de negentiende eeuw kwamen ondernemers als Benjamin Day, oprichter van The New York Sun, met een revolutionair nieuw verdienmodel: je krant, volgestouwd met sensationele verhalen, voor minder dan de kostprijs aan de man brengen en je geld verdienen met de verkoop van advertenties.
Zo kochten adverteerders in feite toegang tot de aandacht van zo veel mogelijk lezers, wat natuurlijk een stimulans was om verhalen vol overdrijving en verzinsels te publiceren. Day plaatste ooit een reeks artikelen waarin werd beweerd dat Sir John Herschel, een vooraanstaand astronoom, had ontdekt dat er mensachtige wezens met vleermuisvleugels op de maan leefden. Maar ook de serieuze politieke verslaggeving en de onderzoeksjournalistiek profiteerden van deze grofmazige opzet. Adverteerders wilden lezers, en die trok de uitgever misschien vooral met roddelrubrieken of sportverslagen – maar als makelaar tussen deze twee partijen kon de hoofdredacteur een deel van de advertentiegelden naar serieuzere verslaggeving sluizen.
De hele geschiedenis van de massamedia vanaf dat moment zou je, zoals Tim Wu uitlegt in zijn boek Aandacht is het nieuwe goud, kunnen zien als het proces van de groeiende doelmatigheid waarmee de beschikbare hoeveelheid aandacht werd ontgonnen. Succes was daarbij weggelegd voor wie een nieuwe ader aanboorde (zoals toen de radio de huiskamers binnendrong en aandacht inpikte die voorheen werd besteed aan lezen of praten) of manieren vond om de aandacht nadrukkelijker op te eisen (zoals met de komst van kranten in kleurendruk).
Datahonger
Een smartphone met Facebook of Twitter erop is het hoogtepunt van deze trend. Zo’n telefoon is er helemaal op ontworpen om de laatste kruimeltjes aandacht op te zuigen – in de trein, op de wc, in bed – en minutieus alles bij te houden wat je aantikt of wegveegt, alles waar je bij blijft hangen of juist langs scrollt. De sociale media gebruiken de aldus verzamelde onmetelijke hoeveelheden data om je precies het soort berichten voor te schotelen dat mensen zoals jij niet kunnen weerstaan en dat zo verleidelijk mogelijk te doen. Zo kunnen ze de hoofdprijs vragen van adverteerders die maar al te graag zo’n nauw omschreven en daarmee dus waardevol segment van het publiek willen bereiken.
Steeds meer gebruikers beseffen inmiddels wel dat dit gebruik van data om de aangeboden content algoritmisch op de gebruiker toe te snijden de drijvende kracht is achter de verslavende werking van de digitale technologie: softwarebedrijven zijn verwikkeld in een wapenwedloop, op zoek naar steeds efficiëntere middelen om een stukje van de eindige hoeveelheid aandacht in te pikken. Voor hun voortbestaan en hun groei zijn ze dus aangewezen op jouw verslaving aan hun producten. Maar dat verklaart ook waarom het nieuws een steeds grotere rol is gaan spelen in onze gedachten.
In een situatie van informatieschaarste wil het nieuws wel in een aparte mentale wereld blijven die we alleen af en toe betreden; dan móét het zelfs exclusief blijven, net als een attractiepark met een hek eromheen of een besloten club, want er moet iemand aan kunnen verdienen door een toegangsprijs te vragen. Maar in een wereld met een informatieoverschot en aandachtsschaarste geldt het omgekeerde. In de strijd om onze aandacht moet elke nieuwsleverancier – en uiteindelijk elk nieuwsbericht – met alle andere wedijveren om zich ons hoofd binnen te wurmen.
Wu schrijft dat die wedloop zich ‘van nature in een neerwaartse spiraal zal bewegen: de aandacht zal bijna altijd uitgaan naar het opvallendere, sensationelere, buitensporigere alternatief, naar elke prikkel die eerder appelleert aan wat psychologen onze “onwillekeurige” aandacht noemen’. Het resultaat van dit alles is dat naarmate het publieke bewustzijn steeds meer wordt gedomineerd door het nieuws, het nieuws steeds meer wordt gedomineerd door extreme, sensationele en zelfs onware verhalen.
In een aandachtseconomie gedijt het nieuws – het kan er immers op bogen meer aandacht te verdienen dan bijvoorbeeld films of sport; het nieuws gaat over de serieuze zaken in de wereld. En je trekt geheid miljoenen lezers met het schouwspel van een labiele president met zijn vinger op de nucleaire knop, of met de dreiging van een situatie waarin voedsel en geneesmiddelen net als in de oorlog weer op de bon moeten als gevolg van een Brexit zonder deal.
Maar dit vergroot ook de druk om ervoor te zorgen dat elk nieuwsverhaal zich terugverdient door viraal te gaan, en het verlaagt de drang om een deel van de (teruglopende) inkomsten van een nieuwsorganisatie te steken in verslaggeving die tijdrovender en serieuzer van aard is. Deze situatie stimuleert vooral verslaggeving over scorebordpolitiek en over hete hangijzers in de cultuurstrijd, en een spervuur van meningen in opiniestukken die bedoeld zijn om de lezer in zijn vooroordelen te bevestigen of juist verontwaardigde afkeuring uit te lokken. Al met al hoeft een verhaal vanuit commercieel oogpunt niet eens waar te zijn, zolang het maar boeiend is: nepnieuws is geen ontsporing, maar juist de logische eindfase van een media-economie waarin content vooral ‘optimale betrokkenheid’ moet wekken.
Evolutionaire oorsprong
Het is de moeite waard eens goed te bedenken hoe vreemd het eigenlijk is, gezien het onderliggende doel van het nieuws, dat we zo veel met de actualiteit bezig zijn. Als onze belangstelling voor nieuws een evolutionaire oorsprong heeft, is dat omdat het allicht je overlevingskansen verhoogt als je op de hoogte bent van directe lokale bedreigingen voor het leven van jou en je stam. En een van de grote verworvenheden van de beschaving is dat we ook kunnen meeleven met nieuwsfeiten die ons niet persoonlijk raken, maar waarop we wel invloed zouden kunnen uitoefenen door bijvoorbeeld te gaan stemmen, vrijwilligerswerk te doen of geld te doneren.
De moderne aandachtseconomie benut deze twee drijfveren echter niet om ons op de hoogte te houden van bedreigingen voor onszelf of om verbetering mogelijk te maken in het leven van anderen, maar om winst te genereren voor de makelaars in aandacht. Daarom worden we onophoudelijk bestookt met het ene na het andere incident, ongeacht of het werkelijk van belang is, en met een eindeloze opeenvolging van menselijk leed, ongeacht of het in onze macht ligt om er iets aan te doen. Het geloof dat het onze morele plicht is om daar kennis van te blijven nemen – dat deze mate van engagement en emotionele betrokkenheid de enige manier is om op de hoogte te blijven van hoe de wereld ervoor staat – begint steeds meer te lijken op een excuus voor onze verslaving aan het beeldscherm.
Vervreemding
Iedereen die aan onlinenieuws verslaafd is, kent de daaruit voortvloeiende ervaring van vervreemding, ook al begrijpen we niet altijd waar die door komt. Ze manifesteert zich als het moedeloosmakende gevoel dat we op internet onze tijd zitten te verdoen, ook al kunnen we het blijkbaar niet laten. (Zelfs rokers zullen toch niet zo’n enorme hekel aan zichzelf hebben omdat ze niet zonder sigaret kunnen als Twitter-gebruikers omdat ze niet zonder Twitter kunnen?) We beginnen stilaan te beseffen wat het eigenlijk betekent om te zeggen dat aandacht een schaars goed is: dat die absoluut eindig is, dat elke minuut die je aan een bepaald nieuwsbericht besteedt, niet meer kan worden besteed aan alles wat er verder is.
Door aandacht te besteden aan het nieuws, zegt de bij Google vertrokken filosoof en technologie-activist James Williams, ‘betaal’ je in feite ‘met alles waaraan je die aandacht niet hebt geschonken (…), met dat goede gesprek dat je had kunnen hebben met je angstige kind, of met de slaap die je tekortkomt en dat uitgeslapen gevoel dat je de volgende ochtend dus niet hebt’. De verhalen die het nieuws domineren, onttrekken niet alleen aandacht aan ander nieuws; de grondstof die wordt geplunderd, is jouw leven.
De grondstof die wordt geplunderd door het nieuws, is jouw leven
Dat sommigen van ons moeite hebben om dat in te zien, komt mede doordat in dit tijdperk van sociale media de opvatting heerst dat het een morele taak is om de actualiteit, en met name het politieke nieuws, te volgen. Dat je je plicht als staatsburger verzuimt als je geen standpunt weet in te nemen over de brandende kwesties van de dag. Wellicht heb je op de sociale media zelf ook weleens die belachelijke maar toch merkbare druk gevoeld om over elke natuurramp, dode beroemdheid of nieuwe beleidsaankondiging van de regering-Trump plechtig je mening te verkondigen, alsof wij allemaal de ambassadeur zijn van een kleine natie waarvan het stilzwijgen maar al te licht wordt opgevat als een blijk van harteloze onverschilligheid.
‘Te midden van alle chaos in deze wereld voelt het verkeerd om mensen aan te raden het nieuws niet te volgen,’ geeft auteur John Zeratsky toe. Toch is dat wat hij in zijn zelfhulpboeken doet. Betrokkenheid lijkt iets te zijn ‘wat je gewoon hoort op te brengen als volwassen, welingelichte burger of slimme, op groei gerichte carrièremaker’. En als betrokkenheid bij het nieuws een geloofsartikel wordt, gaat de gedachte om je daarvoor zelfs maar gedeeltelijk af te sluiten allicht als ketterij klinken. Maar het zou weleens een vorm van ketterij kunnen zijn waaraan we dringend behoefte hebben – en niet alleen voor onze eigen gemoedsrust. Het functioneren van onze democratie kan ervan afhangen.
Ketter
Eén zo’n ketter tegen wil en dank is Robert Talisse, politiek filosoof aan de Vanderbilt-universiteit in Tennessee, die tot voor kort nog de mening was toegedaan die onder politiek filosofen allicht gemeengoed is: dat politiek van het hoogste belang is en er dus geen maat staat op de tijd die je daaraan moet besteden. In deze zienswijze ‘is democratie bedrijven iets wat je non-stop doet’, aldus Talisse, ‘en als je merkt dat de democratie in de problemen komt of problemen veroorzaakt, dan heb je altijd de oplossing van nóg meer democratie’. Maar door de groeiende obsessie met het nieuws die hij bij zichzelf en anderen constateerde, begon er een heel andere gedachte bij hem post te vatten. Het is bijvoorbeeld maar helemaal de vraag of het nou echt een vorm van democratische participatie is om het onlinenieuws te volgen, of dat het alleen maar zo voelt. En als het dat wel is, wie zegt dan dat het per se iets goeds is?
Stel dat politieke participatie goed is op dezelfde manier als voor je gezondheid zorgen dat bijvoorbeeld is. Iemand die af en toe naar de sportschool gaat, doet dan iets goeds; gaat ze regelmatig naar de sportschool, dan is ze bijzonder goed. Maar brengt ze werkelijk al haar vrije tijd in de sportschool door, zodat haar vriendschappen en haar werk eronder lijden, dan wordt het ziekelijk. Fysiek gezond blijven is namelijk vooral een instrumentele deugd: het is goed omdat het je in staat stelt andere dingen te doen.
Onze veranderde verhouding tot het nieuws leidt zelf tot slechter nieuws
Ben je alleen nog maar met je gezondheid bezig, dan begrijp je dus niet waar het om draait. En doe je het zo intensief dat je jezelf erbij blesseert, dan mis je de essentie nog op een andere manier: dan kun je ook niet meer aan je gezondheid werken. Er valt iets voor te zeggen om te denken dat het met onze nieuwsverslaving ook zo werkt. Door het politieke nieuws zo’n centrale plaats in ons mentale landschap te geven, plegen we misschien wel roofbouw op juist die zaken die de politiek moest faciliteren, en beschadigen we het democratische bestel zelf. Om een duidelijker beeld van de mogelijke schade te krijgen kun je kijken naar wat er sinds de opkomst van de sociale media is gebeurd met de ‘publieke sfeer’, de ruimte waarin het democratisch debat zou moeten plaatsvinden.
De pioniers in het hippietijdperk droomden ervan dat het internet de publieke sfeer enorm zou uitbreiden, tot een nieuwe mondiale agora waar mensen die nooit een stem hadden gehad konden deelnemen aan de besluitvorming. Dat zou eerlijkere en betere besluiten opleveren die veel breder worden gedragen. Maar het wordt steeds duidelijker dat het internet in feite vooral de scheiding tussen publiek en privé opheft en het zo steeds moeilijker maakt om tot een doordachte discussie, laat staan consensus te komen. Onze veranderde verhouding tot het nieuws lijkt zelf tot slechter nieuws te leiden.
Mentale afstand
In 2013, toen Donald Trump nog een lachwekkende tv-ster was en Twitter door gebruikers nog niet liefkozend voor ‘hellsite’ werd uitgemaakt, schreef de Duits-Koreaanse cultuurtheoreticus Byung-Chul Han in zijn vooruitziende boek Im Schwarm (‘In de zwerm’) al dat de digitale communicatie het politieke bedrijf langzamerhand onmogelijk maakte. Een gezond politiek debat berustte in zijn ogen op respect, wat vereist dat de deelnemers aan het debat een zekere mentale afstand tot elkaar bewaren: ‘Het openbare leven vereist een respectvol wegkijken van wat privé is.’
Maar digitale verbondenheid heft die afstand op. Online vervaagt het onderscheid tussen weloverwogen openbaar commentaar op het nieuws en impulsieve oprispingen van je halfbakken privé-indruk; en op sociale media worden de extreemste gevoelsuitbarstingen beloond en uitvergroot. Een directe verbinding tussen het nieuws en de diepste krochten van ieders geest blijkt er niet toe te leiden (en achteraf lijkt dat misschien nogal wiedes) dat het gemakkelijker wordt om tot overeenstemming en oplossingen te komen. Het leidt ertoe dat ieder thema waarover verschil van mening bestaat al snel ontaardt in slaande ruzie.
Voor een goed functionerende publieke sfeer moeten we collectief kunnen beschikken over een gedeelde verzameling feitelijke kennis van de werkelijkheid, als stabiele ondergrond waarop we onze meningsverschillen kunnen uitvechten. Maar met zo’n gigantisch overschot aan informatie, gefilterd op grond van wat ieders individuele aandacht trekt, blijft van die gedeelde grondslag al snel weinig over. Ondertussen worden we door de algoritmes van de sociale media ongemerkt in steeds meer gescheiden groepjes van steeds soortgelijkere mensen opgedeeld, zodat ook als je met elkaar over bijvoorbeeld films of sport discussieert, je dat steeds vaker doet met mensen van dezelfde politieke kleur als jij.
Hoe groter je politieke betrokkenheid wordt, des te meer alles ook politiek wordt – en des te moeilijker het wordt, zo wijst onderzoek uit, om je politieke tegenstanders nog helemaal als mens te zien. En dat is een situatie waar populisten garen bij spinnen, want zij weten dat ze van het leven een veldslag langs politieke lijnen moeten maken om de publieke aandacht volledig te kunnen domineren.
Zo bezien blijft er weinig over van de gedachte dat voortdurend het nieuws volgen een effectieve manier is om autoritaire tendensen te bestrijden of andere lovenswaardige politieke doelen na te streven. Door je op sociale media elke dag urenlang kwaad te maken op je tegenstanders werk je mee aan de uitholling van de democratie, ook al doe je dat vanuit een moreel onberispelijke positie. Onder politiek geïnteresseerden mag dan de algemene wijsheid heersen dat deze tijd schreeuwt om grotere betrokkenheid bij de actualiteit, maar misschien is het tegendeel juist het geval.
Als je jezelf afsluit voor het nieuws, zal dat je echter nog steeds vooral op het verwijt komen te staan dat het egoïstisch is en jij niet beseft hoe bevoorrecht je bent. Een jaar geleden stond er in The New York Times een artikel over Erik Hagerman, een man in Ohio die sinds de verkiezingen van 2016 het nieuws niet meer volgde. Hij ging zelfs zover dat hij ruis op zijn oortjes afspeelde om in koffietenten geen gesprekken over Trump op te vangen. Dat artikel ging viraal – natuurlijk! – en Hagerman kreeg een stortvloed aan honende zedenpreken over zich heen. (Die zou hij althans hebben gekregen als hij ze was gaan lezen.)
‘Niet iedereen kan zich ervoor afsluiten,’ zo verwoordde Kellen Beck de woede van velen in een artikel op Mashable, waarin hij Hagerman uitriep tot ‘de meest egoïstische man in Amerika’. ‘Mensen van wie het gezin uiteen wordt gerukt door het uitzettingsbeleid van de immigratiedienst kunnen zich er niet voor afsluiten. Mensen die slachtoffer worden van vuurwapengeweld kunnen zich er niet voor afsluiten.’ Maar ‘als witte man die in de gelegenheid is gesteld een hoop geld te verdienen (en te sparen), wordt Hagerman niet direct getroffen door veel van wat dit land en zijn medeburgers overkomt’.
Nieuws mijden
Maar de gedachte achter dit argument – dat de keuze om minder aandacht aan het nieuws te schenken vanzelfsprekend een verwerpelijke luxe is – is een restant uit de tijd van informatieschaarste. Als het moeilijk is om aan nieuws te komen, is het goed om de moeite te nemen het nieuws te volgen. Maar als het nieuws overal is en non-stop baden in het nieuws de situatie alleen maar lijkt te verergeren, moet je juist moeite doen om het nieuws, al is het maar gedeeltelijk, te mijden. In een tijd van aandachtschaarste betekent een zinvol leven juist dat je niet aan ieder belangrijk thema aandacht schenkt; van de grootste heiligen in de geschiedenis werd nooit gevraagd om zich om zo veel verschillende vormen van leed te bekommeren als jij tegenwoordig onder ogen krijgt door alleen al een site met buitenlands nieuws door te nemen.
Of het egoïstisch is om je daarvoor af te sluiten, hangt af van de vraag wat je doet met de tijd die je daardoor overhoudt. (Hagerman had, zo stond in het artikel, 20 hectare waterrijke grond gekocht op de plek van een gesloten kolenmijn en wilde dat gebied opknappen om het uiteindelijk aan de samenleving te schenken, een project waar hij de rest van zijn leven en bijna al zijn spaargeld aan dacht te gaan spenderen. Er zijn egoïstischer manieren om je tijd door te brengen.) Jezelf voor veel belangrijk nieuws afschermen is misschien wel een voorwaarde om überhaupt iets te kunnen doen.
We moeten ook blijven werken aan maatschappelijke verbondenheid
Nu de politiek de gedachten van zo veel mensen beheerst, zo stelt Robert Talisse in zijn nieuwe boek Overdoing Democracy, wordt het misschien wel een essentiële vorm van activisme om juist minder tijd te besteden aan dingen die politiek zijn – of die, zoals alles op sociale media, politiek voelen – en die tijd liever te steken in constructieve zaken waarin politiek geen rol kan spelen. Zo bezien is een weigering om in de kroeg of bij de koffieautomaat over Trump of de Brexit te kletsen geen kwestie van je kop in het zand steken, maar een poging om te voorkomen dat alle domeinen in het leven ten prooi vallen aan het dictaat van de actualiteit.
De remedie voor de verdeeldheid in de samenleving, zo wordt vaak gezegd, is om meer tijd door te brengen met mensen van ‘de andere kant’. Maar Talisse raadt ons aan bewust deel te nemen aan sociale activiteiten die helemaal niet door politieke voorkeuren zijn gedreven – waarin de hele vraag van iemands politieke affiniteit sowieso niet aan de orde is. Hij woont zelf in Nashville en gaat tegenwoordig vaak met zijn vrouw naar bluegrassconcerten. ‘Ik heb geen idee wat de politieke kleur van de andere concertgangers is,’ zegt hij. ‘Het is niet dat je als Democraat plekken moet opzoeken waarvan je weet dat er veel Republikeinen komen. Je moet gewoon dingen gaan doen waarin politiek geen rol hoeft te spelen.’
Talisse beseft dat deze goede raad als recept voor het redden van constructieve democratische betrokkenheid nogal triviaal en misschien zelfs naïef klinkt. Maar als je een veilig heenkomen zoekt voor het vreselijk verslavende drama van de nationale en internationale politiek, is dat waarschijnlijk onvermijdelijk: juist omdat het nieuws zo verslavend is, moet je er niet vreemd van opkijken dat het alternatief er eerst nog wat suf bij afsteekt. En hij benadrukt dat hij er niet voor pleit om je voortaan helemaal van conventionele vormen van activisme te onthouden: ‘Ik zeg niet dat je niet naar demonstraties moet gaan. Maar dat moet niet het enige zijn wat je doet. Dus wat ik eigenlijk zeg, is dat democratie meer werk is dan je denkt, omdat je ook die andere dingen moet doen.’ We moeten demonstreren. Maar we moeten ook blijven werken aan de maatschappelijke verbondenheid die onze politiek mede mogelijk zou moeten maken.
Talisse wijst erop dat er na Trumps verkiezingszege veel artikelen werden geschreven met adviezen over hoe je tijdens Thanksgiving moest omgaan met politieke discussies binnen de familie, waarbij de conclusie vaak luidde dat als het te veel stress opleverde om een beschaafd gesprek te voeren met een oom die op Trump had gestemd, je misschien beter thuis kon blijven. Maar dan, zegt Talisse, ga je er stilzwijgend van uit dat als puntje bij paaltje komt, politieke overtuigingen belangrijker zijn dan familiebanden. En dat is de wereld op zijn kop: een van de hoofddoelen van een democratisch bestel is juist dat het iedereen de kans moet garanderen op zaken zoals een familieleven. Als je met Thanksgiving aan tafel zit met een oom die voor Trump is, gaat het er niet om dat je probeert tot een compromis te komen of het met elkaar eens te worden, maar dat je beseft dat we meer zijn dan onze politieke voorkeur alleen. Dat we, in de woorden van Talisse, ‘om elkaar als politieke gelijken tegemoet te treden elkaar als meer dan alleen kiezers moeten zien’.
Druk maken
Het is natuurlijk niet helemaal eerlijk dat we hier überhaupt bij stil moeten staan. Dat wij als individu zelf het initiatief moeten nemen om minder op te gaan in de actualiteit van nieuws en politiek, terwijl het probleem wordt veroorzaakt door een aandachtsindustrie die volledig is gericht op winstmaximalisatie van de technologiebedrijven. Maar het is misschien de enige manier waarop we daarin nog enige verandering kunnen brengen. Als de kolonisering van ons dagelijks leven door het nieuws schadelijk is voor zowel onszelf als het democratisch bestel, moeten we daar niet klakkeloos in meegaan. En misschien is het helemaal niet onze morele plicht om ons druk te maken om alles wat in het nieuws is, maar juist om ons daar een beetje minder druk om te maken.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
