Een filosofisch dilemma verdeelt het internet opnieuw in twee kampen. En het is geen toeval dat deze vraag juist nu viraal gaat.
🔥 Wat gaat er viraal?
Je ziet een rode en een blauwe knop. Iedereen ter wereld wordt voor dezelfde keuze gesteld en wat je uiteindelijk kiest blijft helemaal privé. Als meer dan 50 procent van de mensen op de blauwe knop drukt, blijft iedereen in leven. Als minder dan 50 procent van de mensen op de blauwe knop drukt, blijven alleen degenen die op de rode knop hebben gedrukt in leven.
Het internet smult van dit soort kwesties die ervoor zorgen dat er twee kampen lijnrecht tegenover elkaar komen te staan. Is de jurk zwart en blauw, of toch wit en goud? En wie zou er winnen als honderd man het opneemt tegen één gorilla? De nieuwste toevoeging aan dit rijtje is de ‘rode knop vs. blauwe knop’-kwestie, die al wekenlang de gemoederen bezighoudt op sociale media. Blogger Tim Urban slingerde het filosofische dilemma de wereld in via X en binnen de kortste keren had vrijwel iedereen zijn of haar antwoord klaarstaan.
👀 Waarom nu?
‘Beide kampen zijn er zo heilig van overtuigd dat zij het bij het juiste eind hebben, dat ze de tegenpartij eigenlijk ook gewoon niet zo snugger vinden’, schrijft Buzzfeed. Het antwoord lijkt voor velen namelijk vanzelfsprekend, terwijl het dat in feite niet is.
Team blauw redeneert vanuit vertrouwen en saamhorigheid: als we ons organiseren en samen voor blauw kiezen, overleeft iedereen en niet alleen degenen die voor zichzelf kiezen. De andere kant ziet dat heel anders, schrijft El País: wie blauw kiest, is naïef. Wie rood kiest, vergroot zijn eigen overlevingskansen, ongeacht wat een ander doet. Laat iedereen voor zichzelf zorgen en dan komt alles goed.
Het is geen toeval dat deze vraag juist nu viraal gaat. Vergelijkbare thema’s zien we vaak terug in populaire cultuur, schrijft Steven Conway, hoofddocent Games en interactiviteit aan de Swinburne University of Technology in Melbourne in The Conversation. Series zoals Squid Game, realityprogramma’s zoals Expeditie Robinson, het spel Among Us en de boeken en films van The Hunger Games zijn gebaseerd op hetzelfde idee: ‘Wie is te vertrouwen? Hoe beïnvloeden prikkels ons moreel standpunt? Wordt altruïsme of juist egoïsme beloond?’
Bovendien zijn we ook in werkelijkheid meer dan ooit tevoren van elkaar afhankelijk: politiek, economisch, militair, technologisch en cultureel. Als er aan de ene kant van de wereld een dominosteen valt, zien, horen en voelen we dat nu aan de andere kant. ‘De populariteit van deze vraag onderstreept dus de existentiële spanningen die velen vandaag de dag ervaren’, aldus Conway.
💬 Welke reacties roept het op?
Enkele dagen na Urbans post vroeg de populairste YouTuber ter wereld, Jimmy Donaldson – beter bekend als MrBeast – hem toestemming om het dilemma voor te leggen aan zijn miljoenenpubliek. Na vierentwintig uur waren de berichten samen 70 miljoen keer bekeken en in totaal stemden 400.000 gebruikers op de geplaatste poll. Wat blijkt? De mensheid blijft bestaan, al was het op het nippertje. Blauw ontving 56 procent van de stemmen en rood 44 procent. De vraag werd ook gesteld aan verschillende AI-systemen. Meta’s Llama en Anthropic’s Claude kozen voor blauw, terwijl Grok van X en Gemini van Google rood kozen. OpenAI’s ChatGPT gaf wisselende antwoorden.
De taliban deden eerder al pogingen om internet helemaal af te sluiten
De taliban hebben een alomvattend verbod ingesteld op het gebruik van smartphones door overheidsfunctionarissen – wat volgens sommige analisten een voorbode zou kunnen zijn van bredere beperkingen op bevolkingsniveau. In een richtlijn van de militaire rechtbanken van de taliban, die door The Guardian is ingezien, zou het verbod deze week ingaan en geldt het voor ‘hoge en lage rangen, generaals, moedjahedien en dienstpersoneel’.
In een online gepubliceerde video is te zien hoe een talibanfunctionaris het verbodsbevel van zijn telefoon opleest, terwijl een andere persoon telefoons kapotmaakt. Het bevel luidt: ‘Als iemand er een gebruikt, zal zijn mobiele telefoon worden vernield en zal de overtreder wettelijk en volgens de sharia worden gestraft.’ Voor elke uitzondering is een schriftelijk decreet van de opperste leider van de taliban vereist.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het verbod volgt op de escalerende pogingen van de taliban om Afghanistan volledig af te sluiten van het wereldwijde internet. In september bevalen de autoriteiten een internetblackout die twee dagen duurde en vaag werd gerechtvaardigd door zorgen over pornografie. In het bevel stond dat de stopzetting bedoeld was om ‘immoreel gedrag te voorkomen’.
Met de afsluiting van het internet willen de taliban ook voorkomen dat beelden van protesten, demonstraties en de hardhandige onderdrukking daarvan de wereld bereiken. Ook wordt er weleens iets gelekt, omdat overheidsfunctionarissen hun smartphone gebruiken om documenten te fotograferen – en af en toe een vergadering op te nemen – en deze vervolgens op de een of andere manier openbaar laten worden voordat de hoogste leider ze heeft ondertekend.
Ouders, leraren en leerlingen zijn erg blij met de maatregel
Greystones, een Ierse kustplaats net ten zuiden van Dublin, heeft zich wereldwijd op de kaart gezet met het radicale initiatief It Takes a Village. Het doel daarvan is kinderen te beschermen tegen sociale media door smartphones te verbieden voor kinderen onder de twaalf jaar. Ouders tekenen een contract met hun basisschool waarin ze beloven hun kinderen geen mobiel te geven totdat ze rond hun dertiende naar de middelbare school gaan, schrijft The Telegraph.
‘Het gaat erom dat we het moment waarop ze een smartphone krijgen, uitstellen totdat we ze de vaardigheden hebben bijgebracht die ze nodig hebben om in de online wereld te navigeren,’ aldus Rachel Harper, basisschooldirecteur in Greystones, die het initiatief heeft opgezet.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Ze bedacht het concept toen leerlingen na de covid-lockdowns weer naar school gingen. ‘Ouders vertelden me hoe hun zoon of dochter, die het op school goed deed, ’s avonds thuis helemaal de controle verloor. Kinderen hadden moeite met slapen na tot in de late uurtjes op hun telefoon te hebben gezeten. Door berichten van de avond ervoor kwamen ze dermate uitgeput of overstuur op school dat ze zich niet konden concentreren.’
Op het eerste gezicht klinkt het initiatief draconisch en onwerkbaar, maar ouders, leerkrachten en vooral de kinderen zijn er zeer over te spreken. Zo vertelt een moeder: ‘Ik zag enorm op tegen de dag dat mijn dochter thuis zou komen smeken om een smartphone, omdat iedereen er al een had. Maar dankzij dit schoolinitiatief hebben ouders zoals ik daar geen last meer van.’
Een jongen verklaart: ‘Wat ik tot nu toe van de workshops heb geleerd, is dat socialemediaplatforms zo zijn ontworpen dat ze een eindeloze hoeveelheid content bieden, waardoor het moeilijk is er afstand van te nemen. Ze zijn verslavend en ik wil niet dat mij dat overkomt.’
De wet, die woensdagavond door het Turkse parlement werd aangenomen, ‘verplicht platformen om de leeftijd van gebruikers te verifiëren, ouderlijk toezicht te versterken en schadelijke inhoud binnen strikte termijnen te verwijderen’, meldt Türkiye Today. Volgens deze wet kunnen jongeren onder de vijftien jaar zich niet registreren op sociale media.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Wereldwijd is een groeiend aantal landen van plan de toegang van minderjarigen tot deze platformen te beperken – en in sommige gevallen is dit al gebeurd. Begin april kondigde Griekenland aan dat het sociale media voor jongeren onder de vijftien jaar begin 2027 wil verbieden. Frankrijk, waar momenteel een wetsvoorstel in behandeling is, oefent druk uit op een gecoördineerd verbod op Europees niveau.
Toen schrijver Harriet Armstrong op haar telefoon zocht naar berichten die ze had gestuurd met ‘lol’ erin, vond ze er duizenden. Dit kleine acroniem is door de jaren zijn eigen linguïstieke en semiotische leven gaan leiden.
De meeste bestonden gewoon uit ‘lol’, of ‘lol oké’, ‘lol nee’ of ‘lol hahaha’, en slechts een paar van deze berichten hadden iets met lachen of grappen te maken. ‘Twee jaar lang schreef ik op de universiteit elke week een waardeloos gedicht lol.’ ‘Het spijt me echt lol, ik had niets moeten zeggen.’ ‘Lol, ik was super eenzaam haha- haha.’
Ik realiseerde me dat ik veel van deze berichten had verstuurd terwijl ik aan het huilen was. Een paar jaar terug stuurde ik, overstuur en behoorlijk dronken, mijn vriend A. na een gecompliceerde avond met hem een berichtje met de tekst: ‘lmaooo [ik lach me suf] oké, ik zit in de bus en lol me suf om mijn slechte persoonlijkheid.’ Kort daarna probeerde ik een verhaal te schrijven, geïnspireerd op dat moment waarop ik zo zat te lollen in de bus. ‘De bus zat gevangen in de blauwe muren van de nacht, nat en sterrenloos, die op het dak drukten, de deuren naar binnen drukten. Mijn liefde voor hem voelde volkomen helder, en oeroud. Het voelde als het meest vertrouwde en heiligste in mijn leven…’
Wederzijds begrip
Het was een melodramatisch verhaal, en de bekentenis dat ik ‘me suf lolde om mijn slechte persoonlijkheid’ was onoprecht en dom. Maar wat probeerde ik eigenlijk over te brengen door tegen A. te zeggen dat ik lachte, terwijl ik tegelijkertijd schreef dat mijn liefde voor hem helder en vertrouwd aanvoelde tussen de natte muren van de blauwe, sterrenloze nacht? Ik denk dat de waarheid wat algemener was, een wat basalere combinatie van verdriet, schaamte en verlangen, ongemakkelijker en ook saaier dan ‘mijn liefde voor hem voelde volkomen helder, en oeroud’, of ‘oké, ik zit in de bus en lol me suf om mijn slechte persoonlijkheid’.
Zoals een uitroepteken een zin een vrolijke en opgewekte toon geeft, zo geeft ‘lol’ aan dat een zin minder serieus genomen moet worden – al voelt het vaak als een soort wederzijds begrepen, maar niet uitgesproken façade. Vaak spreekt uit ‘lol’ een bijna expliciete wanhoop om contact te maken. Zowel mijn bericht over mijn ‘slechte persoonlijkheid’ als die beschrijving van het ervaren van oeroude, heilige liefde in de bus zijn vrij doorzichtige pogingen om iets zo uit te drukken dat het empathie opwekt bij de ontvanger of lezer. ‘Lol’ is een manier om iets te vragen – aandacht, geruststelling, zorg of zelfs liefde – terwijl je doet alsof je niets vraagt. Als ik mijn berichten lees, vind ik de toon eigenlijk een beetje manipulatief overkomen. ‘Lol, ik ben echt de saaiste vrouw ter wereld en jij bent zo interessant, charmant, grappig enz. LOL.’ ‘Trouwens, je hoeft niet op deze berichten te reageren lol, maar het mag wel.’
Zowel de zender als de ontvanger begrijpt het al. ‘Lol, ja natuurlijk weet ik dat’
Ik begon me te schamen voor het aantal keren dat ik ‘lol’ had geschreven in berichten aan mijn vrienden. Ik zocht op Google naar ‘lol semiotiek’ en ‘lol Google Scholar’ en ontdekte dat vrijwel elk artikel, essay, Reddit-bericht en zelfs het overzicht van Google AI ‘lol’ beschreef als een middel om sociale banden te versterken. Het AI-overzicht stelde dat ‘lol’ duidt op ‘een gemeenschappelijke interpretatie’ en gaf een paar voorbeelden van ‘lol’-berichten die dat doen: ‘lol ik maak huiswerk’, ‘lol ik verveel me’, ‘lol het is koud’. Die berichten zijn niet bedoeld om grappig te zijn; ze impliceren een wederzijds begrip van een gevoel of een ervaring.
We weten allebei hoe het is om huiswerk te maken. We weten allebei hoe verveling voelt. We weten allebei wat het betekent om het koud te hebben, hier buiten, waar we ook zijn of zijn geweest.
Dit bedoel ik als ik soms ‘lol’ zeg. ‘Lol, ik vind dat liedje ook geweldig.’ ‘Lol, zit je nu in de trein? Is het druk?’ ‘Lol, ja, kom maar!’ Dit soort ‘lol’ – minder sneu dan toen ik tegen mijn vriend zei dat ik in de bus zat te lollen over mijn slechte persoonlijkheid – is zacht en open, en op de een of andere manier ingetogen. Hiermee zeg ik dat dit om de een of andere reden belangrijk voor me is, maar ik wil de ander er niet mee belasten of het te zwaar maken. Ik wil die ander gewoon vertellen hoe het voor mij is en weten hoe het voor hem is.
Persoonlijke lol
Ik dacht aan het einde van Ben Lerners roman 10:04: ‘Ik weet dat het moeilijk te begrijpen is / Ik sta achter je en ik weet hoe het is.’ Misschien doen de beste ‘lol’-berichten wel zoiets: ze verwijzen naar iets dat complex is, of iets dat om welke reden dan ook onbesproken blijft, en ze erkennen die context zonder het te hoeven uitleggen. Ze ontwijken de vraag niet en geven ook geen volledige uitleg; dat hoeft ook niet, want zowel de zender als de ontvanger begrijpt het al. ‘Lol, ja natuurlijk weet ik dat.’
‘Ik lolde en keek naar je’ is een van de weinige berichtjes op mijn telefoon die een moment van daadwerkelijke persoonlijke lol beschrijven. Ik stuurde het een paar maanden geleden naar A., nadat we met een grote groep gezamenlijke kennis- sen in de kroeg waren geweest. Een van die kennis- sen zei iets vreemds, en ik keek naar A. omdat ik wist wat hij dacht – een voor de hand liggende gedachte die waarschijnlijk iedereen had: wat die kennis zei klonk vreemd, en ook wat onbeleefd, maar het feit dat die persoon zoiets vreemds en onbeleefds zei, was grappig. Ik keek naar A. omdat ik oogcontact wilde maken en wilde zien hoe hij zijn lach probeerde in te houden, en wilde dat hij mij hetzelfde zag doen, zodat we allebei precies wisten wat de ander dacht. Ik wilde specifiek oog- contact maken met A. omdat ik een speciale, intieme verstandhouding wilde voelen – openlijk, waar anderen bij zaten. Ik wil altijd graag openbaar geheimen delen met A. Maar hij keek niet, dus toen ik thuis was stuurde ik een berichtje: ‘Ik lolde en keek naar je’, eigenlijk precies de opzet van al die ‘lol’-berichtjes – naar je kijken, hopen dat je terug- kijkt en dat we samen kunnen lachen, maar als je dat niet doet en als dat niet kan, is het oké, geen enkel probleem, maar lol nu moet ik toch weer huilen hahahaha lol kom alsjeblieft langs!
Zijn bedrijf Meta zou verantwoordelijk zijn voor verslavingen
In een volle rechtszaal, aldus The New York Times, getuigde Mark Zuckerberg woensdag voor een rechter en jury in een rechtbank in Los Angeles. De rechtszaak betreft de platforms van Meta, maar ook Google, TikTok en Snapchat. Een twintigjarige vrouw uit Californië beschuldigt hen ervan verantwoordelijk te zijn voor haar socialemediaverslaving, een verslaving die bij haar angst, depressie en zelfmoordgedachten heeft veroorzaakt.
Deze ‘historische’ rechtszaak is ‘de eerste in een reeks rechtszaken aangespannen door minderjarigen, schooldistricten en openbare aanklagers’ die stellen dat sociale media, ‘net als sigaretten of gokautomaten in casino’s’, ‘verslavend en schadelijk’ zijn, vat de krant samen. Als Meta en de anderen de zaak verliezen, ‘zouden ze miljarden dollars aan schadevergoeding moeten betalen en gedwongen kunnen worden om veranderingen door te voeren aan platforms die het leven van veel mensen hebben gevormd’, meldt CNN.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Mark Zuckerberg arriveerde rond 8.30 uur ‘s ochtends bij de rechtbank, gekleed in een donker pak met een grijze stropdas en met zijn kenmerkende, licht warrige bruine krullen, aldus de Los Angeles Times. Volgens een onderzoek van het Pew Research Center is ‘het percentage volwassenen dat een positieve mening over hem heeft vergelijkbaar met het percentage dat gelooft dat de aarde plat is of dat er buitenaardse wezens onder ons leven,’ schrijft de krant.
‘Zoals verwacht verdedigde de 41-jarige zakenman zijn bedrijf met hand en tand’, schrijft El País. De Spaanse krant bericht over ‘een intense woordenwisseling’ toen de advocaat hem vroeg of een bedrijf misbruik zou moeten maken van mensen die minder fortuinlijk zijn op het gebied van onderwijs of die uit achterstandswijken komen. Zuckerberg antwoordde dat ‘een redelijk bedrijf zou moeten proberen de mensen die van zijn diensten gebruikmaken te helpen’.
Het bedrijf komt onder controle van Amerikaanse investeerders
Het Chinese ByteDance, eigenaar van het platform TikTok, maakte donderdag bekend dat het een overeenkomst heeft gesloten voor de oprichting van een structuur die wordt gecontroleerd door Amerikaanse investeerders. Deze stap maakt een einde aan een soap die de afgelopen jaren voor veel onzekerheid heeft gezorgd over de toekomst van TikTok in de Verenigde Staten.
De entiteit, genaamd TikTok USDS Joint Venture LLC, zal de gegevens, applicaties en algoritmes van Amerikaanse gebruikers beveiligen met maatregelen op het gebied van gegevensbescherming en cyberbeveiliging, aldus ByteDance.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Verschillende grote bedrijven en investeringsmaatschappijen maken deel uit van het nieuwe Amerikaanse TikTok. Velen van hen hebben banden met elkaar en met president Trump’, merkt The New York Times op.
Dit is met name het geval met Oracle, waarvan medeoprichter Larry Ellison een vriend is van de Amerikaanse president. De techgigant zal verantwoordelijk zijn voor de opslag van de gegevens van Amerikaanse gebruikers in zijn beveiligde cloud, aldus TikTok.
Het Britse Hogerhuis heeft met 261 tegen 150 stemmen gestemd voor een amendement op een wetsvoorstel over kinderwelzijn. De krant The Independent omschrijft het als een ‘zware nederlaag’ voor de regering van Keir Starmer, die zich tegen de wetgeving verzet. Het wetsvoorstel, geïnspireerd op een soortgelijke maatregel die afgelopen december in Australië werd aangenomen, zal nu worden besproken in het Lagerhuis, waar Labour een meerderheid heeft.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Acteur Hugh Grant voerde campagne voor het wetsvoorstel, meldt The Independent. Voorstanders van het verbod zijn van mening dat ouders ‘in een onmogelijke positie’ verkeren wat betreft de schade die sociale media hun kinderen kunnen berokkenen.
Hogerhuislid Timothy Clement-Jones is tegen het verbod. Hij maakt zich zorgen over het risico om ‘kinderen te beschermen in een steriele digitale omgeving tot ze zestien jaar worden’, waarna ze worden blootgesteld aan online content ‘zonder de digitale geletterdheid te hebben ontwikkeld die nodig is om ermee om te gaan’.
Alleen betalende abonnees kunnen de functie nog gebruiken
Grok, de AI-tool van Elon Musk, heeft de functie voor het maken van afbeeldingen voor het overgrote deel van de gebruikers uitgeschakeld. Aanleiding voor dit besluit is de wijdverspreide kritiek over het gebruik ervan voor het creëren van expliciete seksuele en gewelddadige beelden, schrijft The Guardian.
De tool werd gebruikt om afbeeldingen van vrouwen te manipuleren, waarbij hun kleding werd verwijderd en ze in geseksualiseerde posities werden geplaatst. Deze functie is nu uitgeschakeld, behalve voor betalende abonnees.
Dit betekent dat de overgrote meerderheid van de gebruikers van het platform geen afbeeldingen meer kan maken met Grok. Degenen die dat wel kunnen, hebben hun volledige gegevens en creditcardinformatie opgeslagen bij X, zodat ze kunnen worden geïdentificeerd als de functie wordt misbruikt.
Onderzoek van The Guardian toonde aan dat de tool werd gebruikt om pornografische video’s van vrouwen te maken zonder hun toestemming, evenals afbeeldingen van vrouwen die werden neergeschoten en gedood.
Duizenden geseksualiseerde afbeeldingen van vrouwen zijn de afgelopen twee weken zonder hun toestemming gemaakt, nadat de functie voor het maken van afbeeldingen van Grok eind december was bijgewerkt. Eigenaar Musk heeft herhaaldelijk te maken gehad met publieke oproepen om de functie te verwijderen of te beperken, maar tot nu toe heeft de sociale media-app hier geen actie tegen ondernomen.
Australië verbiedt de toegang tot sociale media voor jongeren onder de zestien om hen te beschermen tegen verslavende algoritmen en online gevaren. Voorstanders zien het als een moedige en belangrijke maatregel, tegenstanders waarschuwen voor schijnveiligheid en sociale uitsluiting.
Nee: ‘Deze overhaaste beslissing zal waarschijnlijk meer kwaad dan goed doen’
‘De Australische regering is zelf erg trots op de nieuwe wet die kinderen en tieners onder de zestien verbiedt gebruik te maken van sociale media. Maar deze overhaaste beslissing zal waarschijnlijk meer kwaad dan goed doen’, stelt Torsten Kleinz, een Duitse journalist en auteur die vooral over het internet schrijft, in een column in Der Spiegel.
In slechts één jaar tijd heeft de regering van premier Anthony Albanese de wet bedacht en doorgevoerd – en daarmee zou ze de Australische jeugd hebben bevrijd uit de greep van de algoritmen. De haast die ermee gemoeid was heeft echter zijn sporen nagelaten. Platforms worden niet gedwongen om van elke gebruiker een identiteitsbewijs te vragen, dat zou een te lange en te dure procedure zijn. In plaats daarvan mogen platforms zoals Facebook er in eerste instantie op vertrouwen dat gebruikers bij hun registratie hun echte geboortedatum hebben opgegeven. Alleen bij grote afwijkingen – bijvoorbeeld wanneer iemand kort voor de peildatum zijn leeftijd van 14 naar 16 jaar wijzigt – moet er worden ingegrepen. ‘Dan zijn het dus weer algoritmes die het werk doen’, aldus Kleinz.
‘Wie jongeren de toegang tot sociale media ontneemt, ontneemt hun ook een stukje maatschappelijke participatie’
De platforms mogen een dienstverlener inschakelen die via een webcam of camera de leeftijd van een persoon schat en zo alsnog toegang kan verlenen. ‘Wie deze controle niet meteen doorstaat, moet waarschijnlijk zijn identiteitsbewijs laten zien. Maar een tiener kan gewoon een oudere broer of zus, klasgenoot of zelfs een ouder vragen om de test te doorstaan.’ Hoe streng de platforms moeten controleren is onduidelijk, de wet eist alleen dat er ‘passende maatregelen’ worden genomen. ‘Het blijft volkomen onduidelijk of de nieuwe regels daadwerkelijk de levens van jonge mensen in Australië zullen veranderen – of dat het daar alleen de schijn van heeft.’
Het lijdt volgens de techjournalist geen twijfel dat sociale media soms gevaarlijk zijn en het dagelijks leven van vooral jongeren aanzienlijk beïnvloeden. ‘Tegelijkertijd zijn sommige apps inmiddels een vast onderdeel van het dagelijks leven van volwassenen. Een essentieel middel waarmee je tegenwoordig je sociale leven organiseert, van herinneringen aan verjaardagen in je vriendenkring tot het in de gaten houden van vacatures. Wie jongeren de toegang tot sociale media ontneemt, ontneemt hun ook een stukje maatschappelijke participatie.’
En dus vindt Kleinz dat Duitsland vooral geen voorbeeld zou moeten nemen aan Australië. ‘Goed bedoeld is in dit geval het tegenovergestelde van goed gedaan.’ Als Duitsland daadwerkelijk iets wil doen voor de bescherming van jongeren, moet het volgens deze journalist afzien van een overhaaste aanpak. ‘In plaats daarvan vereisen democratische oplossingen een maatschappelijk debat waarin ook de betrokkenen, namelijk kinderen en jongeren, worden gehoord.’
Torsten Kleinz studeerde economie aan de Universiteit van Keulen en volgde daarnaast een opleiding aan de Journalistieke School van Keulen. Sinds 2001 werkt hij als journalist. Hij schrijft vooral over het internet.
Ja: ‘Het verbod geeft ouders de middelen om de macht van de socialmediagiganten te beperken’
‘Een paar weken geleden ging mijn veertienjarige zoon naar de garage, haalde zijn skateboard tevoorschijn en vertelde me dat dit zijn “skatepark summer” zou worden’, schrijft de Zuid-Afrikaans-Australische schrijver, activist en politiek analist Sisonke Msimang in The Guardian. ‘Ik was benieuwd wat deze hernieuwde interesse, waar hij sinds zijn twaalfde al niet meer aan had gedacht, had gewekt. Zijn antwoord: “Het verbod [op sociale media].”’
Toen premier Anthony Albanese vorige week over het verbod sprak, waarschuwde hij dat er wat opstartproblemen zouden zijn. De belangrijkste boodschap was echter gericht aan kinderen. ‘Hij moedigde hen aan om tijdens de schoolvakanties buiten te spelen of te lezen, in plaats van op hun telefoon te scrollen.’ De opmerkingen sloegen aan bij ouders, maar het TikTok-account van de premier werd al snel overspoeld met berichten van jongeren die hem lieten weten dat ze nog steeds online waren.
‘Ik ben een ouder van generatie X wiens kinderen volwassen zijn geworden in het tijdperk van de smartphone.’ Msimang en haar partner hielden de schermtijd van hun kinderen weliswaar in de gaten, maar waren totaal niet voorbereid op de effecten die technologie op hen zou hebben. ‘Net als veel andere ouders hebben we een hekel aan het feit dat grote techbedrijven zo veel tijd en aandacht van ons gezin hebben afgenomen en zien we de maatregel van de regering als een kans om de controle terug te winnen van de grote, machtige bedrijven.’
‘Als land kunnen we ons deze strijd veroorloven’
Het is niet verwonderlijk dat Australië bereid is het op te nemen tegen enkele van de grootste techbedrijven ter wereld. ‘Er heerst hier een sterke cultuur van het nemen van voorzorgsmaatregelen om risico’s te verminderen’, schrijft Msimang. Dit omvat goed gefinancierde volksgezondheidscampagnes over onder andere zonnebrandcrème en fietshelmen. En tijdens de covid-pandemie ‘nam het land enkele van de meest restrictieve en succesvolle maatregelen ter wereld’, zoals het sluiten van de grenzen en verplichte quarantaine voor terugkerende Australiërs.
In tijden van crisis is het vertrouwen in de Australische regering groot. De steun neemt toe wanneer burgers een externe dreiging waarnemen. ‘Het is dan ook geen verrassing dat 77 procent van de Australiërs het verbod steunt. Bovendien kunnen we ons als land deze strijd veroorloven. Ondanks de kleine bevolking, opereert het land met het soort zelfvertrouwen dat gepaard gaat met rijkdom.’
Ondanks de kritiek van tegenstanders hebben de Australiërs besloten om een begin te maken. Grotendeels omdat er, zoals Julie Inman Grant, de Australische eSafety-commissaris, heeft betoogd, geen ‘eerlijke strijd’ bestaat tussen kinderen en de algoritmen van sociale media. ‘Het verbod – hoe onvolmaakt ook – geeft ouders de middelen om de macht van de socialmediagiganten te beperken.’
Sisonke Msimang is een Zuid-Afrikaans-Australische politiek commentator, essayist, memoireschrijver en journalist wiens werk zich richt op ras, gender en democratie. Ze is de auteur van Always Another Country: A Memoir of Exile and Home en The Resurrection of Winnie Mandela: A Biography of Survival.
In totaal worden rond de 500.000 accounts verwijderd
Meta begon woensdag honderdduizenden Australische tieners te waarschuwen dat het tijd was om de gegevens van hun Instagram-, Facebook- en Threads-accounts te ‘downloaden of te verwijderen’, meldt ABC.
De Australische wet die het voor jongeren onder de 16 jaar verbiedt om accounts op sociale media te hebben – een wereldprimeur – ‘gaat pas op 10 december in, maar het bedrijf begint al op 4 december met het verwijderen van accounts en verbiedt jongeren onder de 16 jaar om nieuwe accounts aan te maken’, legt de Australische omroep uit.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Meta is bezig met voorbereidingen om de accounts van zo’n 350.000 Instagram-gebruikers en 150.000 Facebook-gebruikers vóór de deadline te deactiveren, ‘en er worden meer verwijderingen verwacht’.
Francis Fukuyama analyseert de oorzaak van de stijging van populisme en het wantrouwen in de politiek. Het ligt volgens hem niet zozeer aan economische onzekerheid of maatschappelijke verandering, maar aan de manier waarop we in de eenentwintigste eeuw aan informatie komen
Al sinds 2016, toen Groot-Brittannië voor de Brexit stemde en Trump tot president werd gekozen, zijn sociologen, journalisten, opiniemakers en verder ook bijna iedereen verwoed op zoek naar een verklaring voor de mondiale opkomst van het populisme. Daarvoor is er een standaardlijstje met oorzaken:
Economische ongelijkheid als gevolg van de globalisering en neoliberaal beleid
Racisme, chauvinimse en religieuze onverdraagzaamheid onder bevolkingsgroepen die kampen met statusverlies
Maatschappelijke verschuivingen waardoor de bevolking steeds meer opgedeeld is naar woonplaats en opleiding, en een brede afkeer van de dominantie van elites en experts
De bijzondere talenten van specifieke demagogen zoals Donald Trump
Het onvermogen van de grote politieke partijen om groei, banen, veiligheid en infrastructuur te leveren
Afkeer van of woede over de culturele agenda van progressief links
Falend leiderschap bij progressief links
De aard van de mens, onze aandrift tot geweld, haat en uitsluiting
Internet en sociale media
Ik heb zelf ook bijgedragen aan de literatuur over dit thema, en net als iedereen heb ik nummer 9, internet en de sociale media, telkens als een van de oorzaken opgesomd. Maar na bijna tien jaar prakkeseren over deze kwesties ben ik tot de conclusie gekomen dat technologie in het algemeen, en internet in het bijzonder, de beste verklaring biedt voor waarom het populisme juist in deze tijd wereldwijd zo sterk in opkomst is, en waarom het de specifieke gedaante kreeg die het nu heeft.
Tot die slotsom ben ik gekomen door de andere factoren als hoofdverklaring een voor een weg te strepen. Het is evident dat alle bovengenoemde factoren een rol spelen in de wereldwijde opkomst van het populisme. Maar populisme is een veelkantig verschijnsel, waarbij sommige factoren vooral verantwoordelijk zijn voor specifieke aspecten of een verklaring kunnen bieden voor waarom populisme in het ene land meer aanslaat dan in het andere. Zo is racisme duidelijk een belangrijke factor in de VS, maar niet in Polen, een van de etnisch meest homogene landen ter wereld, waar de populistische PiS-partij toch ook acht jaar aan de macht is geweest.
Ik neem de zwakke kanten van verklaring 1 tot en met 8 even door.
Oorzaak nummer 1, de groeiende economische ongelijkheid, heeft kiezers uit de arbeidersklasse ongetwijfeld in de armen gedreven van populistische partijen en figuren als Trump. Maar ongeveer de helft van alle Amerikanen stemde op Trump in een tijd van relatief hoge werkgelegenheid en algemene groei. We zaten niet midden in een depressie zoals die van 1933, toen Franklin Roosevelt werd gekozen en het werkloosheidspercentage bijna 25% bedroeg. Zorgen over de inflatie leverden Trump in 2024 weliswaar veel stemmen op, maar in de jaren zeventig was de inflatie veel hoger en hardnekkiger.
Trump slaagde erin iets te doen wat vroeger was voorbehouden aan de Democraten: een multiraciale achterban van arbeiders mobiliseren
Oorzaak nummer 2, de gedachte dat het populisme drijft op racistische sentimenten onder chauvinistische witte burgers, is niet uit de lucht gegrepen. Landen als Polen en Hongarije hebben misschien niet zo’n verleden van raciale spanningen als de Verenigde Staten, maar je zou kunnen stellen dat de vrees voor immigratie en voor machtsverlies bij de dominante bevolkingsgroepen in die landen een sterke aanjager van populisme is geweest. Maar zelfs in Amerika is racisme slechts een deel van het verhaal. Trump krijgt wel steun van openlijk racistische groeperingen en figuren als de Proud Boys en Nick Fuentes, maar in 2020 en 2024 kreeg hij ook veel stemmen van niet-witte Amerikanen, zoals Afro-Amerikanen, Latino’s en kiezers van Aziatische afkomst. Trump slaagde erin iets te doen wat vroeger was voorbehouden aan de Democraten: een multiraciale achterban van arbeiders mobiliseren.
Oorzaak nummer 3, dat uiteenvallen van de Amerikaanse samenleving in een groep hoogopgeleide kenniswerkers in de grote steden die vooral Democratisch stemmen en een groep lager geschoolde kiezers op het platteland die overwegend Republikeins stemmen, is een verschijnsel dat je in veel andere landen ook ziet. Maar die tweedeling is eerder een gevolg van een dieper liggende maatschappelijke verschuiving dan een oorzaak daarvan. Amerikanen zijn niet naar het platteland verhuisd omdat ze conservatief zijn, het is omgekeerd: er is een verschil in de levensomstandigheden tussen stad en platteland dat tot die de politieke verschillen heeft geleid.
Oorzaak nummer 4, de bijzondere begaafdheid van Donald Trump, die is onmiskenbaar. Hoeveel navolgers hij ook heeft, zelden beschikken ze over zijn demagogische gaven. Maar een van Amerika’s twee grote politieke partijen is nu bijna volledig overgenomen door zijn MAGA-beweging, en zoiets lukt niet louter op de wilskracht van één persoon. Om trouw aan Trump te blijven hebben veel Republikeinen moeten afstappen van lang gekoesterde en voor hun partij voorheen gezichtsbepalende standpunten over zaken als vrijhandel en internationalisme. Dat zij bereid waren om zo’n ommezwaai te maken, vraagt om een verklaring.
Oorzaak nummer 5, het onvermogen van Democratische politici om ook maar iets te doen aan de problemen op het gebied van openbare orde, dakloosheid, drugsgebruik, infrastructuur en huisvesting, heeft voor veel gematigde kiezers en burgers zonder partijvoorkeur zonder meer een grote rol gespeeld. Het was ook een belangrijke factor in verkiezingen bij lagere overheden in Democratische regio’s waar op staats- en gemeenteniveau sprake was van slecht bestuur. Maar wanbeleid van linkse politici is niet iets van vandaag of gisteren (denk maar aan New York onder Abe Beame en David Dinkins). Je kunt zeggen dat het bewustzijn hierover vergroot is door de maatschappelijk gevolgen van de coronapandemie, maar het trumpisme dateert van lang voor 2020.
Oorzaak nummer 6 en 7 – een sterke afkeer van links beleid op het vlak van diversiteit, positieve discriminatie, de positie van lhbtq’ers, politieke correctheid en immigratie, plus zwak Democratisch leiderschap – hebben duidelijk met elkaar te maken. Het is een inschattingsfout van Democratische politici geweest dat ze het profiel van hun partij meer door deze culturele strijdpunten lieten bepalen dan door heldere standpunten over meer aansprekende economische kwesties. Maar het probleem met de cultuurstrijd als verklaring voor de opkomst van het populisme is dat die al veel langer speelt. Het feminisme en maatschappelijke problemen zoals drugsverslaving en de afbrokkeling van het gezin als hoeksteen van de samenleving dateren al van eind jaren zestig, en identiteitspolitiek was al in de jaren zeventig en tachtig in opkomst. De tegenreactie op deze maatschappelijke ontwikkelingen speelde een rol bij de verkiezing van presidenten zoals Nixon en Reagan. Maar ze lokten destijds niet het soort furieuze reacties uit dat we in dit decennium zien.
Oorzaak nummer 8, de aard van de mens, werd onlangs door Bill Galston aangevoerd in zijn nieuwe boek Anger, Fear, Domination: Dark Passions and the Power of Political Speech, en enthousiast onderstreept in een bespreking van dat boek door Jonathan Rauch. Felle polarisatie en partijstrijd zijn volgens Galston nooit weg te denken geweest uit de politiek. De beschaafde politieke omgangsvormen van liberale democratieën in de afgelopen decennia zijn in de loop van de geschiedenis nooit de norm geweest, maar eerder een afwijking die om verklaring vraagt.
De beschaafde politieke omgangsvormen van liberale democratieën in de afgelopen decennia zijn in de loop van de geschiedenis nooit de norm geweest
Het probleem met de aard van de mens als verklaring voor een maatschappelijk verschijnsel is alleen de vraag: waarom nu? De menselijke aard is in de loop der eeuwen vermoedelijk niet sterk veranderd. Die kan dus niet verklaren waarom het gedrag van mensen halverwege het tweede decennium van de eenentwintigste eeuw ineens wel ten kwade keerde. Die constante menselijke aard zou dan moeten reageren op een ander verschijnsel dat kortstondiger en meer tijdgebonden is. In ieder geval betoogt een deskundige als Steven Pinker juist dat de mens in de loop der tijd steeds minder gewelddadig is geworden, en hij levert daar een flinke hoeveelheid empirisch bewijs voor. Je kunt moeilijk stellen dat het politieke extremisme van de afgelopen jaren in de Verenigde Staten erger is dan eerdere gevallen van maatschappelijke ontwrichting. Herinnert u zich de nazi’s nog?
Een bevredigende verklaring voor de opkomst van het populisme moet ook de timing kunnen verklaren: waarom het populisme in het tweede decennium van de eenentwintigste eeuw in zoveel verschillende landen tegelijk opkwam. Wat mij vooral enorm verbaast, is dat de maatschappelijke en economische situatie in de Verenigde Staten en Europa de afgelopen tien jaar volgens alle objectieve maatstaven behoorlijk goed was. Het valt zelfs te betwijfelen of die ooit eerder in de geschiedenis zo goed is geweest. Ja, we kampten met grote financiële crises en uitzichtloze oorlogen, en ja, ook met inflatie en toenemende economische ongelijkheid, en ja, ook met outsourcing en het verlies van banen aan andere landen, en ja, ook met zwak leiderschap en snelle maatschappelijke veranderingen. Maar ook in de twintigste eeuw kampten ontwikkelde landen met al die problemen, in nog veel heviger vorm dan in de afgelopen jaren: hyperinflatie, torenhoge werkloosheid, massale migratie, maatschappelijke onrust, binnenlands en internationaal geweld. En toch zijn we er volgens de huidige populisten nooit zo slecht aan toe geweest als nu: het loopt helemaal uit de hand met de misdaad, migratie en inflatie, die onze samenleving onherkenbaar veranderen, tot je uiteindelijk het punt bereikt dat je, in de woorden van Trump, ‘geen land meer over hebt’. Hoe verklaar je een politieke beweging die zich baseert op beweringen die zo ver afstaan van de werkelijkheid?
Complotdenken
Zoals ik in een ander artikel onlangs schreef, verschilt de huidige populistische beweging van eerdere rechtse politieke stromingen doordat ze niet zozeer op een heldere economische of politieke ideologie berust, maar op complotdenken. De kern van het hedendaagse populisme is de overtuiging dat ons een valse voorstelling van de werkelijkheid wordt voorgespiegeld, gemanipuleerd door schimmige elites die achter de schermen aan de touwtjes trekken.
Complottheorieën hebben in de Verenigde Staten op rechts altijd een rol gespeeld in de politiek. Maar het complotdenken van tegenwoordig is te bizar voor woorden, zoals de QAnon-theorie dat de Democraten in Washington gebruikmaken van een geheim tunnelnetwerk en dat ze het bloed van jonge kinderen drinken. Hoger opgeleide burgers richten hun pijlen liever op Trumps handelsbeleid dan op zijn banden met Jeffrey Epstein, maar juist door die laatste wordt hij nu al maanden achtervolgd (waarbij er sprake was van een daadwerkelijk complot om die banden te verdoezelen).
Daardoor denk ik dat oorzaak nummer 9, de opkomst van internet en sociale media, boven alle andere factoren uitsteekt als de belangrijkste verklaring voor onze huidige problemen. Het internet heeft de plaats ingenomen van traditionele media, uitgevers, tv- en radiozenders, kranten, tijdschriften en alle andere kanalen die de burger voorheen van informatie voorzagen. Ten tijde van de privatisering van het internet in de jaren negentig werd die ontwikkeling nog toegejuicht: iedereen zou zijn eigen uitgever worden en online alles kunnen zeggen wat hij of zij wilde. En dat deden mensen dus ook, want alle oude filters op de kwaliteit van de doorgegeven informatie vielen weg. Dat was zowel een gevolg als een verdere aanjager van het in die tijd om zich heen grijpende verlies van vertrouwen in allerlei instanties.
De grote techplatforms hebben uit commerciële belangen een ecosysteem in het leven geroepen dat sensatiezucht en ophefmakende inhoud beloont
De verschuiving naar online informatievoorziening leverde een parallel universum op dat nog wel enig verband hield met de fysieke wereld, maar daar ook haaks op kon staan. Vroeger werd ‘de waarheid’ zo goed en zo kwaad als het ging gewaarborgd door instituties zoals wetenschappelijke tijdschriften, de traditionele media en hun journalistieke principes, de rechtspraak en juridische waarheidsvinding, en onderwijs- en onderzoeksinstellingen. Maar nu ging het aantal likes en reposts op internet een steeds grotere rol spelen als maatstaf voor het waarheidsgehalte van beweringen. De grote techplatforms hebben uit commerciële belangen een ecosysteem in het leven geroepen dat sensatiezucht en ophefmakende inhoud beloont, met algoritmen die, ook weer in het kader van winstgevendheid, informatiebronnen aanbevelen die vroeger nooit serieus waren genomen. De snelheid waarmee memes en laagwaardige informatie rondgepompt kan worden is bovendien drastisch gestegen, evenals het aantal mensen dat zulke informatie nu kan bereiken. Vroeger bereikte een grote krant of ander tijdschrift misschien een miljoen lezers, meestal in een specifieke regio. Tegenwoordig kan één influencer honderden miljoenen volgers overal ter wereld bereiken.
Tot slot heeft het online berichtenverkeer, zoals Renee DiResta uitlegt in haar boek Invisible Rulers, een interne dynamiek die de opkomst van extremistische informatie en standpunten verklaart. Influencers worden door hun volgers gestimuleerd om voor sensationele content te gaan. Op internet wordt geld verdiend met aandacht, en aandacht trek je niet met nuchtere, bedachtzame, weloverwogen en informatieve bijdragen.
Niets illustreert de centrale rol van internet beter dan de groei van de antivax-beweging en de benoeming van Robert F. Kennedy Jr. als Trumps minister van Volksgezondheid. Wat Kennedy allemaal over de gevaren van vaccinatie zegt is niet alleen onwaar, het is regelrecht gevaarlijk, want het kan ouders ervan overtuigen om hun kinderen een levensreddende inenting te onthouden. Het verzet tegen vaccinatie past niet echt binnen een samenhangende conservatieve ideologie. In vroeger tijden zouden conservatieven de innovatie en de voordelen van vaccinaties juist hebben toegejuicht. Dankzij internet is er een enorm netwerk van vaccinsceptici ontstaan. Geen empirisch bewijs was opgewassen tegen het verlangen van veel mensen om te geloven dat ze schadelijke dingen krijgen opgedrongen door kwade machten in de Amerikaanse samenleving, en op internet konden ze volop bevestiging van die opvatting vinden.
DiResta geeft een voorbeeld van hoe het internet direct aan de verspreiding van zulke denkbeelden heeft bijgedragen. Er is geen enkele reden waarom yogamoeders zich specifiek aangetrokken zouden voelen tot QAnon en complottheorieën. Maar één prominente yogagoeroe spoorde zijn volgelingen wel aan om de waarheid bij Qanon te zoeken. Dat werd opgepikt door een algoritme van een internetplatform, dat concludeerde dat als deze yoga-influencer interesse had in QAnon, andere yogaliefhebbers dat ook wel zouden hebben. Dus begon het ook hun berichten met complottheorieën voor te schotelen. Zo werken algoritmen: zonder enig begrip van context of betekenis proberen ze simpelweg de aandachttrekkende kwaliteit van een platform te maximaliseren door mensen naar populaire content te loodsen.
Er is nog een ander internetverschijnsel dat het typische karakter van de hedendaagse politiek mede kan verklaren, en dat zijn videogames. Dit werd weer eens onderstreept door de zaak van Tyler Robinson, de jonge man die is aangehouden voor de moord op Charlie Kirk. Hij is blijkbaar geradicaliseerd op internet. Robinson was een actieve gamer die memes uit dat wereldje op zijn patroonhulzen had gegraveerd. Ook veel deelnemers aan de Capitoolbestorming van 6 januari waren gamers: ze hadden de ‘rode pil’ geslikt en zagen een complot van de mainstream om Donald Trump van zijn verkiezingszege te beroven. En de gamingwereld is enorm groot, met een geschatte wereldwijde omzet van 280 tot 300 miljard dollar.
De komst van het internet kan dus verklaren waarom het populisme juist nu zo sterk in opkomst is, en ook waarom complotdenken er zo’n grote rol in speelt. In de huidige Amerikaanse politiek voeren Republikeinen en Democraten niet meer alleen strijd om waarden en beleid, maar om de feiten, zoals de vraag wie in 2020 de verkiezingen heeft gewonnen, en of vaccins veilig zijn of niet. De twee kampen leven in volstrekt verschillende informatieruimtes. Beide kampen zijn ervan overtuigd dat ze vechten voor het voortbestaan van de Amerikaanse democratie, doordat ze zich allebei op heel andere feiten beroepen over wat voor die democratie de grootste bedreiging vormt.
Dat wil allemaal niet zeggen dat oorzaak nummer 1 tot en met 8 niet van belang zijn en ons geen inzicht kunnen verschaffen in onze huidige situatie. Maar in mijn ogen kan alleen de opkomst van internet verklaren hoe we verzeild zijn geraakt in een strijd om het voortbestaan van de liberale democratie, juist in een tijdperk waarin die democratie meer bereikt heeft dan ooit.
De pioniersrol van vrouwelijke bloggers, vooral moeders, wordt volledig onderschat, zegt de Amerikaanse auteur en journalist Taylor Lorenz. Der Spiegel interviewde haar over deze misvatting, de opkomst van de creator economy en hoe de scheiding van Hollywoodsterren en influencers steeds verder vervaagt.
Lorenz wordt beschouwd als chroniqueur van het socialmediatijdperk. De journalist, die vanuit Los Angeles over internetcultuur schrijft voor The Washington Post, begon haar carrière als blogger op Tumblr en werkte later voor magazine The Atlantic en voor The New York Times. Sinds de vroege jaren tien hield ze de opkomst van YouTube- en TikTok-sterren bij, alsook de veranderingen die deze nieuwe makers teweegbrengen in de entertainmentindustrie. In haar boek Extremely Online beschrijft ze hun geschiedenis sinds de beginjaren van het internet.
Der Spiegel: Mevrouw Lorenz, is het tegenwoordig makkelijker dan ooit om beroemd te worden?
Lorenz: Ja. We leven in een hyperverbonden wereld waarin veel mensen een soort van microberoemdheid worden, op zijn minst voor korte tijd en vaak in een kleine niche op sociale media. Er zijn veel meer mensen in het openbare leven actief dan vroeger.
Der Spiegel: Wat is er de laatste tijd veranderd?
Lorenz: Er is een nieuwe vorm van ondernemerschap ontstaan die we de Creator Economy noemen. Om beroemd te worden op Instagram of TikTok heb je niet veel meer nodig dan de camera op je mobiele telefoon. Daarnaast is de manier van geld verdienen compleet veranderd. In de beginjaren van het internet waren bedrijven op zoek naar de juiste influencers om hun producten aan de man te brengen. Maar tegenwoordig bouwt iemand als MrBeast met stuntvideo’s eerst een aanhang op van bijna 200 miljoen mensen op YouTube, om vervolgens zijn producten op de markt te brengen, zoals hamburgerrestaurants of chocoladerepen.
Der Spiegel: In uw boek zijn de pioniers van deze zogeheten Creator movement de ‘Mama Bloggers’ – vrouwen die begin jaren negentig schreven over hun dagelijks leven als moeder. Wat was er zo bijzonder aan hen?
Lorenz: Het waren vrouwen die thuis zaten met hun kinderen en dus uitgesloten waren van de arbeidsmarkt. Ze waren online op zoek naar een gemeenschap en een plek om hun dagelijks leven op een eerlijke, onverbloemde manier met de wereld te kunnen delen. Ze spraken over problemen met borstvoeding, postnatale depressie of wijn drinken terwijl de kinderen bij de buren aan het spelen waren.
‘De glossy vrouwenbladen uit die tijd waren extreem ouderwets en vrouwonvriendelijk’
Der Spiegel: Waarom werden deze onderwerpen niet behandeld in vrouwenbladen?
Lorenz: De glossy vrouwenbladen uit die tijd waren extreem ouderwets en vrouwonvriendelijk: ze idealiseerden het moederschap en verwezen elk probleem dat moeders hadden naar de privésfeer. Als reactie daarop begonnen deze moeders hun eigen blogs, en daarmee vonden ze een gigantisch publiek. Ze wilden hun eigen ervaringen delen en eerlijk advies krijgen. Veel Mama Bloggers werden een merk.
Der Spiegel: Bloggers zoals Rebecca Woolf of Heather Armstrong behoorden tot de eersten die geld verdienden met advertenties op hun blogs. Tegenwoordig kent bijna niemand hen meer, zelfs niet in de VS; de meeste bloggers uit die tijd hebben zich weer teruggetrokken in hun privéleven.
Lorenz: Ze zijn grotendeels uit de geschiedenis van de sociale media geschreven. Er bestaan talloze boeken over Mark Zuckerberg en de oprichting van Facebook. Alle verhalen over Silicon Valley zijn bedoeld om ons te laten geloven dat het internet is gemaakt door mannen. Toch waren het vooral vrouwen die deze Creators-industrie met een omzet van een half miljard dollar hebben opgebouwd. Iedereen in Silicon Valley weet dat je sociale netwerk een succes wordt als meisjes, jonge vrouwen en jonge moeders er gebruik van gaan maken. Zij hebben de meeste sociale contacten en de hoogste betrokkenheid. Het internet is gebouwd door vrouwen en voor vrouwen.
Der Spiegel: De dominante socialemediaplatforms zijn ooit opgericht door mannen, te beginnen met MySpace, Facebook, YouTube en TikTok. Wat zijn de gevolgen van deze tegenstelling?
Lorenz: Het is zeker geen toeval dat veel platforms lange tijd geworsteld hebben met hun sterren – met uitzondering van YouTube. MySpace verbood zijn makers om geld te verdienen met hun content. Het videonetwerk Vine weigerde überhaupt te communiceren met zijn grootste sterren. Het live audioplatform Clubhouse, dat kortstondig succes had tijdens de pandemie, promootte liever de talkshows van zijn investeerders dan zijn sterren. De meeste platforms moesten met veel pijn en moeite hun weg zien te vinden.
Der Spiegel: Maar waarom? Influencers zorgden toch voor hun relevantie?
Lorenz: Die platforms hebben vaak een probleem met gebruikers die macht hebben en eisen stellen. Eigenlijk zouden ze partnerschappen moeten ontwikkelen. In feite belemmeren ze het succes van hun eigen sterren, bijvoorbeeld door succesvolle video’s bewust niet grootschalig onder de aandacht te brengen. Waarschijnlijk ook omdat in veel gevallen het werk van vrouwen laag werd gewaardeerd.
Der Spiegel: Veel vrouwelijke pioniers van sociale media werden aangevallen toen ze geld wilden verdienen met hun blogs. Degenen die zichzelf als merk wilden vestigen werden uitgemaakt voor ‘aandachtshoeren’.
Lorenz: Er is altijd met twee maten gemeten, voor een deel tot op de dag van vandaag. Die domme vrouwen met hun opmaaktips die gewoon beroemd willen zijn! Content die vrouwen voor vrouwen maakten, werd belachelijk gemaakt.
Der Spiegel: Het internet is een ruige plek, niet alleen vrouwen ervaren dat. Is er echt een verschil?
Lorenz: Absoluut. Zelfs het woord aandachtshoer is een misogyne term.
‘Er is niets dat socialemediaplatforms ervan weerhoudt om hun vaak minderjarige talent uit te buiten’
Der Spiegel: Is Elon Musk een aandachtshoer?
Lorenz: Natuurlijk is hij dat. Maar niemand zou hem zo noemen. Zijn fans noemen hem een marketinggenie. Een goeroe die de aandacht van de wereld weet te trekken met één enkele tweet. Zelfs zijn tegenstanders zouden hem op zijn best een ster in zelfpromotie noemen. Maar het gaat verder dan woorden: een vrouw zou nooit wegkomen met het gedrag dat Elon Musk vertoont. Ze zou hysterisch en gestoord worden genoemd.
Der Spiegel: Musk kocht Twitter, doopte het om tot X en verdeelt het geld onder een aantal makers met grote aantallen volgers. Heeft hij begrepen hoe je een sociaal platform runt?
Lorenz: Integendeel. Geen enkel platform is ooit zo vijandig geweest tegenover zijn makers als Twitter onder Musk. Hij ontsloeg het team dat verantwoordelijk was voor partnerschappen met makers. Hij blokkeert Creator-accounts die het niet met hem eens zijn. Daarmee begaat hij de kardinale fout die bijna elke Silicon Valley-ondernemer in de geschiedenis van de sociale media heeft gemaakt: hij wil bepalen wie populair is op zijn platform. Daarom manipuleert hij het ‘aanbevolen’-algoritme en gebruikt hij zijn eigen volgers om extreemrechtse accounts te promoten. Maar de waarde van een platform wordt afgemeten aan de waarde die gebruikers creëren voor andere gebruikers. Daarom zoeken velen elders een nieuw onderkomen; ze hebben Twitter afgeschreven.
Der Spiegel: Wie doet het beter?
Lorenz: TikTok heeft de distributie van content geperfectioneerd. De app laat je precies zien wat je wilt zien, in tegenstelling tot Twitter, waar je content krijgt opgedrongen die de eigenaar wil verspreiden. YouTube creëerde al heel vroeg een stabiel bedrijfsmodel door advertentie-inkomsten te delen met makers.
Der Spiegel: Zelfs entertainmentgiganten als Disney wisten lange tijd niet wat ze aanmoesten met de nieuwe internetberoemdheden. Waarom?
Lorenz: Entertainmentbedrijven beschouwden het internet als van secundair belang. Pas als je het echt niet redde als manager of agent in Hollywood, stapte je over op de sterren van het internet. Later werd geprobeerd de nieuwe business in oude sjablonen te persen. Er werden films met YouTubers gemaakt die volledig flopten. Of bedrijven kochten zogenaamde multichannelnetwerken, waar talloze YouTubers werden gemanaged zonder dat individuele makers serieus werden ondersteund. Men zag niet onder ogen dat dit ecosysteem volgens heel andere regels werkt.
‘Zelfs als we het hebben over beroemde mensen, veranderen algoritmes hen in gig workers – vergelijk het met Uber-chauffeurs’
Der Spiegel: Bestaat het scherpe onderscheid tussen internetberoemdheden enerzijds en tv- of filmsterren anderzijds nog steeds?
Lorenz: Steeds minder. Socialemediasterren zoals Charli D’Amelio kunnen sinds twee jaar ook lid worden van de acteursvakbond, die momenteel staakt in Hollywood. Omgekeerd zijn auteurs, producenten of acteurs tegenwoordig meer digitaal onderlegd dan de generaties voor hen. Zendaya of Lukas Gage spelen de hoofdrol in HBO- en Netflix-series en zijn ook heel handig op sociale media. Olivia Rodrigo is een van de grootste popsterren ter wereld en zou dat niet zijn zonder TikTok.
Der Spiegel: Heeft Hollywood sociale netwerken tegenwoordig meer nodig dan andersom?
Lorenz: De films van vandaag hebben viraal succes nodig om een kassucces te kunnen worden. Daarom zien we fenomenen als ‘Barbenheimer’: Barbie en Oppenheimer kwamen in hetzelfde weekend uit en brachten veel mensen naar de bioscoop, juist vanwege deze competitieve situatie en de online grappen erover. Daarom worden ook indiefilms [Independent films, buiten de grote studio’s om geproduceerd] als Cocaine Bear, waarin TikTok-sterren voorkomen, kleine hits. Of de horrorfilm M3GAN, waarin de gelijknamige moordpop een dansje doet dat veel mensen op TikTok hebben gedaan. De staking in Hollywood zal deze trends versterken, aangezien steeds meer Hollywood-creatieven zich tot online platforms wenden.
Der Spiegel: Met deze staking vechten acteurs tegen de studio’s. De makers op internet daarentegen zijn ongeorganiseerd en lijken overgeleverd aan de algoritmes van de onlineplatforms.
Lorenz: De arbeidsomstandigheden van de makers worden de komende tien jaar een van de belangrijkste kwesties in de entertainmentindustrie. Er is niets dat socialemediaplatforms ervan weerhoudt om hun vaak minderjarige talent uit te buiten. Zelfs als we het hebben over beroemde mensen, veranderen algoritmes hen in gig workers – vergelijk het met Uber-chauffeurs. Een app dicteert het tempo van hun leven en straft diegenen genadeloos af die niet de juiste content in het gewenste tempo leveren. Dat begint al wanneer ze even op vakantie gaan.
Der Spiegel: Dus de techbedrijven – en niet de makers – hebben de macht?
Lorenz: Het einde van Twitter nadert – veel mensen realiseren zich dat ze daar geen controle hebben over hun publiek. Een platform hoeft maar de regels te veranderen en het kan al verloren zijn. Daarom bouwen veel makers hun eigen databases met e-mailadressen van fans. Ze schrijven nieuwsbrieven of gebruiken diensten waarmee fans hen direct kunnen betalen. Deze trend is het verst gevorderd onder extreemrechts.
Der Spiegel: Waarom?
Lorenz: Platforms zoals YouTube hebben rechtse makers eruit geschopt of ervoor gezorgd dat ze niet langer konden profiteren van reclame-inkomsten. Toch duiken velen weer op, bijvoorbeeld op Rumble, het rechtse YouTube-alternatief. De Nelk Boys, die nauw verbonden zijn met Donald Trump, kunnen geen geld meer verdienen op YouTube, maar ze promoten er wel hun eigen drankmerk. Alleen al in 2021 verdienden ze ongeveer 70 miljoen dollar met hun producten.
Der Spiegel: Wat kunnen andere makers leren van deze rechtse accounts?
Lorenz: Hoe ze onafhankelijker kunnen worden van platforms. Die accounts zijn ook heel goed in het trekken van aandacht en het domineren van het nieuws.
Der Spiegel: Hoe ziet het entertainmentbedrijf van de toekomst eruit? Zit de Walt Disney van de toekomst vandaag op TikTok?
Lorenz: Zeker. De komedie- en sport-YouTubers Dude Perfect hebben net hun eerste pretpark geopend. Ik denk dat je zelfs verder moet denken dan Disney. MrBeast begint restaurants, de Nelk Boys hebben hun eigen sportschoolketen. Ze hoeven alleen maar te bedenken wat bij hun merk past. Mode? Een politieke carrière? Als je genoeg aandacht hebt online, kun je alles doen wat je maar wilt.
Volgens de premier veroorzaken ze angst en depressie
De Deense premier Mette Frederiksen heeft een verbod op sociale media aangekondigd voor kinderen onder de vijftien jaar, omdat mobiele telefoons en sociale netwerken volgens haar ‘de kindertijd van onze kinderen stelen’. Dat schrijft The Guardian.
Ze maakte dit voorstel bekend tijdens haar toespraak op dinsdag bij de opening van het Deense parlement, de Folketing, waarin ze zei: ‘We hebben een monster losgelaten.’ Ze voegde eraan toe: ‘Nooit eerder hebben zoveel kinderen en jongeren last gehad van angst en depressie.’ Veel kinderen hebben ook moeite met lezen en concentreren, aldus Frederiksen, die verklaarde dat ‘ze op schermen dingen zien die geen enkel kind of jongere zou moeten zien’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Ze gaf niet aan op welke sociale netwerken de nieuwe maatregelen van toepassing zouden zijn, maar het zou om ‘verschillende’ sociale mediaplatforms gaan. De premier zei dat ouders de mogelijkheid zouden krijgen om hun kinderen vanaf dertien jaar toestemming te geven om sociale media te gebruiken.
De hoop is dat het verbod al volgend jaar van kracht kan worden. Andere landen die een soortgelijk verbod hebben ingevoerd zijn Australië en Noorwegen.
De reden van hun ruzie is waarschijnlijk Trumps belastingbeleid
Miljardair Elon Musk heeft een aantal maanden samengewerkt met de Amerikaanse president Donald Trump om de overheidsefficiëntie te verbeteren, wat inhield dat Musk talloze overheidsprogramma’s bevroor of zelfs stopzette. Nu is deze samenwerking tot een onstuimig einde gekomen. Hoewel er eerder al meningsverschillen waren tussen Musk en de regering-Trump, vond dit vooral achter gesloten deuren plaats. Zo nam Musk onlangs nog afscheid uit het Witte Huis met een plechtige bijeenkomst. Nu is hun ruzie echter openbaar gekomen op sociale media, aldus The New York Times.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De urenlange online vechtpartij is waarschijnlijk ontketend door Trumps binnenlandse beleid. De president wilde namelijk de belastingvoordelen voor elektrische auto’s verminderen, voordelen waar Musk als eigenaar van autofabrikant Tesla veel baat bij had. ‘De vragen suizen in het rond: in hoeverre zal Trump, die al eerder liet zien dat hij niet schroomt om zijn regering als wapen in te zetten, achter Musk aangaan? Komen Tesla en SpaceX op het hakblok van DOGE?’ schrijft The New York Times.
Beide partijen hebben geen blad voor de mond genomen. Musk schreef op X dat Trump ‘in de Epstein-documenten voorkomt’ en Trump zegt op zijn platform Truth Social dat het schrappen van subsidie voor Musks bedrijven ‘de beste manier is om geld te besparen’ en dat hij ‘verbaasd was dat Biden het niet eerder had gedaan’. Omdat de ruzie op sociale media voornamelijk plaatsvond op Trumps en Musks eigen sociale mediaplatforms ‘gaf geen van beide echt antwoord op de ander’, aldus TheNew York Times. ‘Iedereen die het thuis volgde (…) moest constant tussen de twee platforms schakelen om het bij te houden.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
