Rebel Rebel, de tentoonstelling van Soheila Sokhanvari, laat met iconen uit het vrije verleden zien wat Iraanse vrouwen sinds de machtsovername van Khomeini in 1979 is aangedaan. Een eerbetoon aan de grootmoeders van de jonge vrouwen die nu met gevaar voor eigen leven opkomen voor hun vrijheid.
De Brits-Iraanse kunstenaar Soheila Sokhanvari kon niet vermoeden hoe actueel haar werk zou worden toen ze begon aan de portretten van Roohangiz Saminejad, de eerste Iraanse vrouwelijke hoofdrolspeelster in een geluidsfilm, en de iconische zangeres Googoosh (Faegheh Atashin). En ook niet dat het een serie zou worden van eenendertig portretten geschilderd in de traditie van de Perzische miniatuurschilderkunst. ‘Het is een meditatieve, diepgevoelde en doordachte poging om een verloren wereld van sterke en vrije Iraanse vrouwen te doen herleven,’ schrijft The Guardian over Sokhanvari’s tentoonstelling in het Londense Barbican Centre.
Onder aanvoering van Iraanse vrouwen groeide onlangs een landelijke opstand uit tot een maandenlange strijd tegen de repressie van het regime. De protesten begonnen na de dood van Mahsa Amini, een tweeëntwintigjarige Koerdische vrouw die door de zedenpolitie werd gearresteerd vanwege een te losjes gedragen hoofddoek, en zijn uitgegroeid tot de grootste uitdaging voor de Islamitische Republiek sinds de Groene Beweging in 2009. De eis om de val van het regime wordt beantwoord met hard ingrijpen en doodsangst zaaien.
De vrouwen van Soheila Sokhanvari zijn van vóór Ayatollah Khomeini de macht overnam en hun bewegingsvrijheid drastisch inperkte
De vrouwen van Soheila Sokhanvari zijn van vóór Ayatollah Khomeini de macht overnam en hun bewegingsvrijheid drastisch inperkte. Hun gezichten, afkomstig van oude foto’s, zijn in zwart-wit, maar Sokhanvari omringt hen met kleurrijke psychedelische patronen; de een heeft een vuurrode bloem in het haar en de ander poseert op een bank met achter zich behang uit de jaren zeventig en onder zich een antiek Perzisch tapijt. Wie deze vrouwen zijn, staat uitgebreid in de catalogus van de tentoonstelling.
Zari Khoshkam bijvoorbeeld, die met onbedekt lang haar in knielange rok en kniehoge laarzen op een jarenzeventigbank zit, kon na 1979 slechts doorgaan met acteren door berouw te tonen over haar verleden en haar naam te veranderen. Andere vrouwen op deze portretten emigreerden: Googoosh, die de minirok en een kort kapsel genaamd ‘Googooshy’ populair maakte, woont in LA en is op haar zeventigste nog steeds een ster. De zeer populaire filmster Forouzan had minder geluk toen ze zich beklaagde over de seksistische Filmfarsi-wereld van voor de Islamitische Revolutie. Ze was het beu om de aanwijzingen van regisseurs op te moeten volgen, zei ze eens in een interview. ‘Het moest altijd sexyer, wellustiger, rok iets meer omhoog, wat hitsiger en provocerender.’ In 1979 werd ze in de gevangenis gegooid, verloor al haar bezittingen en stierf in 2016 onbekend, tot zwijgen gebracht en vergeten.
Sokhanvari eert met Rebel Rebel de grootmoeders van de jonge vrouwen die nu met gevaar voor eigen en andermans leven opkomen voor hun vrijheid
Sokhanvari eert met Rebel Rebel de grootmoeders van de jonge vrouwen die nu met gevaar voor eigen en andermans leven opkomen voor hun vrijheid. Voor de gelegenheid is de tentoonstellingsruimte van vloer tot plafond beschilderd met geometrische patronen gebaseerd op traditioneel islamitische motieven. De soundtrack, met nummers van Iraanse zangers uit die tijd, werd gecomponeerd door Marios Aristopoulos.
Soheila Sokhanvari: Rebel Rebel, The Curve, Barbican Centre, Londen. Tot en met 26 februari 2023.
Volgens wetenschapper en schrijver Najwa Bin Shatwan wacht Libië op het moment dat zijn burgers als feniksen uit de as verrijzen. Inmiddels plaatsen vrouwelijke auteurs in het tijdperk na oud-dictator Moammar Gaddafi de verhalen van het land in een nieuwe context.
Hawwa – de Arabische naam voor Eva – is een tienermeisje in het landelijke Benghazi, in de jaren zestig. Ze weet meerdere zwangerschappen te overleven nadat ze is uitgehuwelijkt aan Adam, een vrachtwagenchauffeur, en ze strijdt voor haar vrijheid en haar reproductieve rechten. Dit verhaal is terug te vinden in The Horses’ Hair, de veelgeprezen roman van de Libische wetenschapper en schrijver Najwa Bin Shatwan. In feite is dit het verhaal van de erfzonde, maar dan met zwarte humor verteld door een ongeboren kind dat de lezer de tragische levensloop van de ouders toont.
Het boek doet denken aan feministische hervertellingen zoals Circe, de roman uit 2018 waarin de Amerikaanse schrijver Madeline Miller enkele Griekse mythen hervertelt vanuit het perspectief van een tovenares, die normaal gesproken wordt afgeschilderd als de slechterik. Op vergelijkbare wijze kijkt Shatwan in haar oeuvre door een vrouwelijke bril naar de Libische geschiedenis van de negentiende en twintigste eeuw. ‘Bin Shatwans beschrijvingen van vrouwelijke auteurs die in Libië kunnen rekenen op censuur vanuit de maatschappij zelf, laten zien dat schrijven voor een vrouw een revolutionaire daad is’, schreef journaliste Orna Herr in het mondiale literaire tijdschrift Index on Censorship.
Shatwan maakt deel uit van een groeiende groep Libische schrijvers die meer ruimte creëren voor een gendergerelateerde kijk binnen de literatuur. Dit markeert een belangrijk omslagpunt in het nog altijd kleine literaire wereldje in Libië. Door complexe vrouwelijke personages neer te zetten dragen steeds meer Libische schrijvers voorzichtig hun ideeën uit over gendergelijkheid.
Gedomineerd door mannelijke schrijvers
Van oudsher wordt de Libische literatuur gedomineerd door mannelijke schrijvers, die hun eigen archetypen gebruiken om belangrijke historische momenten te beschrijven en de realiteit van het moment te doorgronden. Bekende voorbeelden zijn de dichter Khaled Mattwa uit Benghazi, die bekendheid verwierf door met een unieke flair te verhalen over legenden en keerpunten in de geschiedenis, of Alessandro Spina, die dieper in de Libische geschiedenis dook met een reeks romans, waaronder The Confines of the Shadow.
Maar de laatste jaren zijn er steeds meer vrouwelijke auteurs op het toneel verschenen: Libische vrouwen of Italiaanse vrouwen die in Tripoli zijn geboren. Zij nemen de geschiedenis van het land onder de loep, grofweg vanaf 1900, maar dan vanuit vrouwelijke personages. Denk aan Alma Abate, die in Ultima estate in suol d’amore de opkomst van de in 2011 gedode despoot Moammar Gaddafi bekijkt door de ogen van Sara. Of denk aan Maryem Salama, die in From Door to Door schrijft over gemengde huwelijken in de beginjaren van de twintigste eeuw, met als vertelstem de jonge verpleegkundige Fatima. Door op die manier naar de geschiedenis te kijken, proberen ze te breken met het beeld van de vrouw als lijdzaam object.
Safa Elnaili, verbonden aan de Arabische faculteit van de Universiteit van Ala-bama, signaleerde deze trend toen ze onderzoek deed naar de korte verhalen die waren gepubliceerd op Almostakbal, een populaire Libische website. Wat haar trof was de centrale rol van vrouwen in deze narratieven, iets wat nieuw was binnen de Libische literaire canon. ‘De geschilpunten in deze verhalen worden belicht vanuit de positie van het vrouwelijke personage in relatie tot familieleden, de maatschappij en de sociopolitieke context,’ zegt ze.
In de begintijd van Gaddafi’s bewind, in de jaren zeventig, riep de regering een uitgeverij in het leven. Alle auteurs moesten zich in hun geschriften positief uitlaten over de autoriteiten, en wie dat weigerde werd gevangengezet of gedwongen het land te verlaten, of kreeg een verbod om ooit nog te schrijven.
Afvlakking
In 2013, twee jaar na het begin van de revolutie die zou leiden tot de val van Gaddafi, schreef Maryem Salama, een schrijver en dichter uit Tripoli, een gedicht waarin ze het beeld gebruikte van vuurwerk dat wordt aangestoken. Omdat er geen uitgeeftraject beschikbaar was, publiceerde ze het op haar Facebookpagina. Een paar uur later reageerde iemand: ‘Dank je. Ik huil nog steeds van brandend geluk in een dood huis.’
‘Dank je. Ik huil nog steeds van brandend geluk in een dood huis’
Het beeld is Salama altijd bijgebleven en sindsdien gebruikt ze de allegorie van een feniks om naar haar land te verwijzen. ‘Libië zit nog midden in zijn ontstaansgeschiedenis. Het moment is nog niet daar dat de grote vogel uit de as herrijst,’ zegt ze tijdens een videogesprek. ‘Het land wacht op het moment dat de Libische burgers de verantwoordelijkheid nemen om uit te groeien tot een groots volk van een groots land. Ze moeten lezen, ze moeten kennis opdoen en ze moeten handelen.’
Dat proces is met name van cruciaal belang in een land waar Gaddafi de Libische geschiedenis heeft herschreven om zijn eigen doelen te dienen. Naast het feit dat hij de uitgeefwereld inlijfde, maakte hij korte metten met alles wat zijn visie van Libië als homogene Arabische maatschappij kon ondermijnen. Het Tamazight, de taal en het schrift van de Berbers (een etnische groep in Libië en andere Noord-Afrikaanse landen), werd ver-boden en mocht niet meer worden onderwezen. Wie opkwam voor de cultuur en de rechten van de Berbers werd vervolgd, gevangengezet of zelfs vermoord. Dat betekende een afvlakking van de culturele diversiteit.
‘Gaddafi’s historisch revisionisme heeft een zwart gat geslagen in het histogram… voor Libiërs,’ zegt uitgever Ghassan Fergiani, een man van in de zeventig die in Tripoli woont. ‘Negentig procent van de Libiërs is geboren rond of na de periode dat Gaddafi aan de macht kwam. Zijn versie van de geschiedenis van Libië is dat alles pas begon toen hij aan het bewind kwam.’
In de jaren vijftig, het decennium waarin Libië zijn onafhankelijkheid verwierf, opende Fergiani’s vader, Mohammed Bashir Fergiani, drie goedlopende boekwinkels in Tripoli. Daarnaast zette hij ook de uitgeverij Dar Al Fergiani op. Nadat Gaddafi in 1969 aan de macht was gekomen, werd het bedrijf op last van de autoriteiten gesloten en emigreerde het gezin naar Engeland. In Londen stelde Fergiani’s vader zijn leven in dienst van een zoektocht naar oude edities en zeldzame uitgaven uit Libië en de Arabisch-sprekende wereld – boeken die hij vervolgens herdrukte met zijn nieuwe bedrijf, Darf Publishing.
Boegbeeld
Een van de auteurs die zijn zoon momenteel uitgeeft is Salama. De zesenvijftigjarige, wier boeken zich richten op de positie van vrouwen in de Libische samenleving, is door recensenten wereldwijd bejubeld als het boegbeeld van een nieuwe generatie Libische schrijvers.
Salama legt uit dat Gaddafi een gevoel van onzekerheid bij de Libiërs in de hand werkte door valse informatie te verstrekken. Vóór Gaddafi hadden schrijvers de mogelijkheid om zich op natuurlijke wijze te ontwikkelen, te groeien, en nieuwe manieren te zoeken om met Libische tradities om te gaan en tot een nieuwe, hedendaagse cultuur te komen. ‘Die natuurlijke mogelijkheid werd ingeperkt door de vuist van Big Brother,’ zegt ze ernstig. ‘We zijn opgegroeid in een stalen kooi, wisten niet meer dan wat hij wilde dat we wisten, hadden niet meer manoeuvreerruimte dan zijn instructies. De Libische vrouwen hebben daar het meest onder geleden.’
Maar naar verluidt werden deze vrouwen door Gaddafi ook lastiggevallen en misbruikt
We spreken elkaar in een videogesprek. Salama geeft me een virtuele rond-leiding en laat me de boeken zien in de kast naast haar. Haar gezicht begint te stralen als ze haar eigen boeken in het Arabisch en het Engels uit de kast haalt. ‘Niet om op te scheppen,’ zegt ze grappend, ‘maar om je te laten zien hoe die boeken eruitzien.’ De schrijver werkt aan een boekvertaling en presenteert ondertussen een ochtend-programma op een plaatselijke radiozender; daarnaast is ze ook nog bezig met de voorbereidingen voor een nieuw radioprogramma over literatuur.
Wat vrouwen betreft zond Gaddafi tegenstrijdige boodschappen de wereld in. De flamboyante leider stond erom bekend dat hij zich omringde met vrouwelijke lijfwachten, ook wel de ‘Amazonegarde’ genoemd – een ver-wijzing naar de mythologische verblijfplaats van de Amazones in Libië. Maar naar verluidt werden deze vrouwen door Gaddafi ook lastiggevallen en misbruikt.
Gaddafi riep een militaire training in het leven voor meisjes op de middelbare school, maar volgens Salama, die in haar jeugd ook deze training moest volgen, was deze niet bedoeld om gelijkheid te bevorderen. Sterker nog, zegt ze, het was een voorwendsel om vrouwen een gedegen opleiding te onthouden, aangezien de militaire training ten koste ging van andere leerstof.
Verschillende problemen
In het dagelijks leven kregen vrouwen in Libië met verschillende problemen te maken als gevolg van Gaddafi’s beleid, zegt schrijver Mahbuba Khalifa. Ze spreekt via een videoverbinding vanuit haar huis in Tunis, in het buurland Tunesië, waar ze met haar gezin woont na jaren om veiligheidsredenen in het buitenland te hebben vertoefd. ‘De vrouwen in mijn land moeten twee keer zo hard werken om een balans te vinden tussen enerzijds hun hoop en hun ambities – niet alleen voor zichzelf, maar ook voor hun familie – en anderzijds de realiteit, die een schaduw over hun leven werpt.’
Khalifa is een vrouw van in de zestig met een zachte stem. Ze draagt een montuurloze bril en haar blonde haar is keurig gekamd. Naast haar op een bruine bank zit haar dochter – en tevens redactrice – Rima, met een alerte, vastberaden blik in haar ogen, het donkere haar in een staart. Rima, een van Khalifa’s vier kinderen en zelf ook schrijver, vult op zakelijke toon de antwoorden van haar moeder aan, of plaatst die binnen een bepaalde context. ‘Zij is degene die me heeft aangemoedigd mijn teksten te delen met de rest van de wereld,’ zegt Khalifa met een trotse blik op haar dochter, die instemmend knikt. ‘Mijn moeder had een schat aan verhalen, maar ze wist die niet op waarde te schatten. Iemand moest haar een zetje geven,’ zegt Rima.
‘Mijn moeder had een schat aan verhalen, maar ze wist die niet op waarde te schatten. Iemand moest haar een zetje geven’
Het ontsluiten van het Libische erfgoed is wat Khalifa al haar hele leven drijft. ‘Het gaat ver terug, vormt een doorgaande lijn en biedt motivatie,’ zegt ze. Ze schrijft een historische roman over haar geboorteplaats Derna, een havenstad in het oosten van Libië, in wat vroeger een van de rijkste regio’s was. Ze ging er weg op haar achttiende, maar nog altijd voelt ze zich sterk met de stad verbonden. De roman gaat over het lijden van de inwoners van Derna als gevolg van de strijd tussen de ge-allieerden en de asmogendheden in de Tweede Wereldoorlog. Er werd onder meer gestreden in de Libische woestijn. Ze kwam erachter dat inwoners van de kuststeden hun toevlucht hadden gezocht in grotten in de bergen, die dekking boden voor de luchtaanvallen van de geallieerden – een gegeven dat een rol speelt in haar boek.
Khalifa haalt ook herinneringen op uit haar eigen leven. ‘Sommige waren geïnspireerd op het feit dat ik voortdurend verhuisde van de ene plek naar de andere, in Libië of daarbuiten. Dat alles heeft mijn verbeelding verrijkt.’
‘Het voortdurende reizen was voor ons noodzakelijk,’ vertelt Rima. ‘Mijn vader [de Libische politicus en jurist Goma Attaiga] was een tegenstander van het Gaddafi-regime, en omwille van onze veiligheid moesten we het land ontvluchten. Mama heeft zelf jarenlang onder pseudoniem geschreven voor oppositiebladen.’
Khalifa’s eerste roman, We Were and They Were, kwam in 2021 uit in het Arabisch en werd dankzij mond-tot-mondreclame een groot succes bij het Libische lezerspubliek. Het was autobiografisch, zegt ze. ‘Ik wilde het verhaal vertellen van een Libische vrouw die een bepaalde periode uit de geschiedenis van ons land had meegemaakt en die op persoonlijk vlak was geraakt door een aantal belangrijke gebeurtenissen.’
Getuige
De losjes op haar eigen ervaringen gebaseerde roman brengt haar leven in kaart, van haar studiejaren tot aan de val van Gaddafi in augustus 2011. ‘Het begin van mijn studie viel samen met de ingrijpende veranderingen die in Libië plaatsvonden als gevolg van de coup tegen de monarchie. Mijn generatie was getuige van veranderingen die heel verwarrend waren voor de Libische bevolking, die destijds een vreedzaam bestaan leidde.’
Ze herinnert zich de tijd dat er net olie was ontdekt en er goede hoop was op een welvarende toekomst. ‘Van het ene op het andere moment sloeg dat om in een leven van zorgen, en van angst voor de nieuwe bewindhebbers,’ zegt ze. ‘Er werden mensen opgepakt en vrijheden afgenomen, en we zagen enorme veranderingen op sociaal en economisch gebied.’ Khalifa zwijgt even en denkt terug aan het moment dat haar man werd opgepakt. ‘Dat heeft mijn leven voorgoed een andere wending gegeven.’
Tegenwoordig maken deze vrouwelijke auteurs bewerkingen van lokale volksverhalen, Griekse mythen en heilige teksten
Tegenwoordig maken deze vrouwelijke auteurs bewerkingen van lokale volksverhalen, Griekse mythen en heilige teksten. ‘In Libië is er een grote nalatenschap van historische fictie, wat logisch is, gezien de belangrijke rol van het land in de geschiedenis van het Middellandse Zeegebied, en gezien de diverse volken die Libië door de eeuwen heen hebben bewoond of gekolonialiseerd,’ zegt de in Tripoli wonende schrijver Kawther Eljehmi.
De achtendertigjarige spreekt via een videoverbinding vanuit haar huis in Tripoli. Ze behoort tot een generatie van schrijvers die dankzij internet zijn komen bovendrijven. Eljehmi begon 2016 te bloggen; drie jaar later zette ze al haar artikelen en verhalen op de populaire Facebookpagina Fasila, speciaal bestemd voor Libische auteurs. Via internet nam de aandacht voor haar verhalen toe en kreeg ze een vaste volgersschare – nog voordat twee jaar geleden haar eerste roman uitkwam, Aidoun.
Italiaanse Libiërs
De instabiele situatie van het land is de ernstigste kwestie die bij het schrijven komt kijken. ‘Bij mijn eerste roman liep het allemaal nog best soepel. Ik schreef terwijl ik zwanger was van deze kleine,’ zegt ze, terwijl haar vierjarige zoontje Moness zijn neus tegen de webcam drukt. ‘Maar het was veel lastiger om mijn tweede roman te voltooien.’ Dat was tijdens de burgeroorlog van 2019. Eljehmi woonde in een buurt waar veel werd gevochten. Door de bominslagen was het ‘vrijwel onmogelijk’ een schrijfritme te vinden.
Toch wist ze het boek af te krijgen. The Colonel gaat over een fictief personage dat doet denken aan Gaddafi. Eljehmi is alweer bezig aan een nieuwe roman, die handelt over kinderen van Libische vrouwen die met een buitenlander zijn getrouwd. Deze kinderen hebben geen recht op gratis onderwijs en gezondheidszorg, omdat ze niet als Libiërs worden gezien.
Italiaanse schrijvers houden zich ook bezig met historische afrekeningen. Zij nemen de Italiaanse kolonisatie van Libië onder de loep. Libië, voorheen Ottomaans bezit, werd van 1911 tot 1943 bezet door Italië. Op 24 december 1951 riep Libië de onafhankelijkheid uit. In 1970 beval Gaddafi de uitzetting van de Italiaanse bevolking.
Mythologie en de vrouwelijke blik vormen het perspectief
Ook bij de Italianen vormen mythologie en de vrouwelijke blik het perspectief van waaruit de auteurs naar het verleden kijken. Een goed voorbeeld hiervan is Le amazzoni van Manuela Piemonte, dat vorig jaar uitkwam. Dit boek kijkt door de ogen van twee kleine meisjes naar het door Italië bezette Libië in de jaren veertig.
Piemonte (43) werkte in de uitgeefwereld en was scenarioschrijver, toen ze zich aan haar eerste roman waagde. Ze houdt van research en verzamelde een enorme hoeveelheid archiefmateriaal over het onderwerp van haar boek. Via een videoverbinding toont ze me, wat aarzelend maar toch met enige trots, een collectie fascistische memorabilia die ze in dienst van de literatuur heeft verzameld: oude boeken, fascistische speldjes en ansichtkaarten. ‘Ik wilde zeker weten dat mijn beschrijvingen tot in de kleinste details zouden kloppen.’
De hoofdpersonages in Le amazzoni zijn de dochters van Italiaanse kolonisten op het Libische platteland, op het moment dat Benito Mussolini het land de oorlog verklaart. In een periode dat ze Libië moeten verlaten houden ze zich vast aan een indringend beeld dat ze zich herinneren: dat van een Berber-vrouw die te paard door de woestijn stuift. Ze willen net zo worden als die vrouw. ‘Toen ik onderzoek deed naar de periode van de Italiaanse kolonisatie, kwamen de Amazones me voor als een toonbeeld van kracht,’ zegt Piemonte. ‘Pas later kwam ik erachter dat Libië de plek is waar de vrouwelijke krijgers in de Griekse mythen vandaan kwamen.’
Ná de oorlog
Er is nog een periode waar Italiaanse schrijvers zich mee bezighouden, en dat is de tijd ná de oorlog. De inmiddels overleden Alma Abate, die in Tripoli werd geboren, beschrijft in de roman Ultima estate in suol d’amore, die vorig jaar verscheen, een multicultureel Tripoli waar Italianen, Engelsen, Fransen, Amerikanen, joden, christenen en moslims in harmonie samenleven.
Diezelfde periode wordt ook onder de loep genomen in de gefictionaliseerde autobiografie Il casa di Shara Band Ong: Tripoli, van de zestigjarige Mariza D’Anna, die eerder boeken schreef over de geschiedenis van haar familie in Libië. ‘Ik wilde een ervaring delen die veel in Libië geboren Amerikaanse kinderen zullen herkennen: verjaagd worden van de plek die je als je thuis beschouwt,’ zegt ze aan de telefoon vanuit Trapani, op Sicilië, haar thuis sinds ze door Gaddafi werd verbannen. Het boek verscheen vorig jaar.
Zoals D’Anna over Libië spreekt, lijkt het land het midden te houden tussen een verre droom en een plek uit historische verslagen. ‘Ik heb niet heel veel literaire uitwisselingen gehad met Libische schrijvers toen ik aan deze roman werkte, want ik wilde juist mijn eigen herinneringen vastleggen,’ zegt D’Anna, die het land niet meer in mocht – als een in Libië geboren Italiaanse stond ze jarenlang op Gaddafi’s zwarte lijst. ‘Ik ben me ervan bewust dat sommige Libiërs, die waarschijnlijk een volstrekt andere ervaring hebben gehad, het verwarrend kunnen vinden dat ik deze pré-Gaddafi-jaren beschrijf als een gelukkige periode.’ Maar, besluit ze, ‘dat is wel hoe ik het me herinner’.
De Libanese schrijver en activist Joumana Haddad gaat tijdens een interview met Muwatin zonder omwegen in op de vrouwelijke seksualiteit en de ‘verwrongen’ kijk op viriliteit in de Arabische wereld. ‘Mannen moeten eens ophouden zo bang te zijn voor vrouwelijke begeerte.’
De Libanese en Arabische cultuur verdeelt vrouwen gewoonlijk in twee groepen: vrouwen die mooi maar dom zijn en vrouwen die intelligent zijn maar hun uiterlijk verwaarlozen. Wat vindt u daarvan?
‘Dat hokjesdenken behoort tot de dingen die onuitroeibaar lijken in onze samenlevingen. Noch de ontwikkelingen om ons heen, noch de grotere publieke aanwezigheid, noch de kennisrevolutie, noch de humanistische feministische strijd heeft daarin verandering kunnen brengen. Deze link tussen vorm en inhoud is een van de talloze manieren waarop het machisme overal op de wereld, maar in het bijzonder in onze regionen, vrouwen onder de duim houdt.
Het ergste is nog dat deze stereotypen kinderen van jongs af aan worden ingeprent
Het ergste is nog dat deze stereotypen kinderen van jongs af aan worden ingeprent. Zowel jongens als meisjes groeien op met deze waandenkbeelden, waar ze nooit meer van loskomen.
Het vergt veel tijd, veel verschillende stadia, veel goede wil en wilskracht om de zware strijd tegen onwetendheid te voeren. Wij zijn voor het merendeel nog ‘robots’ die moeten voldoen aan de normen die ons thuis, op school, door het godsdienstonderwijs, de televisie en de sociale media zijn opgelegd. Die botsen met het individueel bewustzijn en beperken de mogelijkheid om jezelf vragen te stellen en voor jezelf te beslissen.’
De studenten
In zijn eerste officiële reactie, achttien dagen na de dood van Mahsa Amini op 16 september, heeft de opperste leider van de Islamitische Republiek, ayatollah Ali Khamenei, de Verenigde Staten, ‘het zionistische regime’ (Israël) en hun ‘agenten’, evenals ‘enkele in het buitenland gevestigde Iraanse verraders’ ervan beschuldigd de protesten aan te wakkeren en heeft hij de ordetroepen opgeroepen ‘de criminelen het hoofd te bieden’. In de straten gaan de vrijwel dagelijkse betogingen door ondanks heftige repressie.
Op zaterdag 1 oktober hebben de studenten zich bij de beweging aangesloten en diverse bijeenkomsten georganiseerd. Sinds het begin van de betogingen zijn er volgens de in Noorwegen gevestigde ngo Iran Human Rights (IHR) minstens 92 mensen gedood en honderden gearresteerd. Buiten het land zijn talrijke steunmanifestaties gehouden, van Los Angeles tot Mexico-Stad en van Belgrado tot Beiroet.
In datzelfde kader worden vrouwen ofwel als ‘heilige’ ofwel als ‘prostituee’ bestempeld. Vanwaar die versimpelende tegenstelling?
‘Zowel mannen als vrouwen moeten ophouden de sensuele vrouw als tegendeel van de deugdzame vrouw te projecteren. De tegenstelling “heilige versus prostituee” bestaat niet. Ze is schadelijk voor de onderlinge betrekkingen en maakt die oppervlakkig. Elke prostituee is een heilige, elke sensuele vrouw is een deugdzame vrouw. Wij hebben het recht en zijn in staat om allebei tegelijk te zijn. Vooral mannen maar ook vrouwen moeten eens ophouden zo bang te zijn voor vrouwelijke begeerte. Die begeerte is weliswaar onbedwingbaar, maar juist daarom kan ze een onuitputtelijke bron van generositeit, van plezier en nieuwe ervaringen vormen. Laten we daar liever van profiteren!’
Kan de oosterse man volgens u van een opstandige vrouw houden of is hij bang voor haar?
‘Nee, hij kan niet van haar houden, omdat hij haar niet begrijpt. Je zou beter kunnen zeggen dat hij haar begeerlijk vindt. Ze trekt hem aan als een magneet, maar tegelijkertijd stoot ze hem af. Omdat ze een vrije vrouw is, en omdat alles wat vrij is de oosterse en machistische man angst aanjaagt.
In wezen beeldt dit soort mannen zich in dat het viriel is om degenen die lichamelijk, economisch, politiek of sociaal het zwakst zijn te onderwerpen, en soms geweld aan te doen. Ze denken dat ze daarmee hun angst kunnen maskeren. Maar dat is een verwrongen kijk op viriliteit. Het is een toevlucht tot iets wat het volstrekte tegendeel is van viriliteit.’
In uw boek Superman est arabe schrijft u dat u atheïst bent. Bent u niet bang daarmee sympathisanten te verliezen?
‘Ik schrijf niet, ik denk niet en ik leef niet om sympathiek te worden gevonden of me populair te maken. Ik doe het om gehoor te geven aan mijn overtuigingen, aan mijn principes, aan mijn dromen en aan de talloze stemmen die in mij klinken. Ik denk en ik schrijf omdat ik het recht heb degene te zijn die ik ben, zonder opsmuk, zonder pluimstrijkerij, zonder concessies.
Ik heb het recht openlijk te zeggen wat ik denk. Ook heb ik het recht niet-gelovig te zijn
Ik geloof dat vrouwenrechten onverenigbaar zijn met religies. En ik heb het recht openlijk te zeggen wat ik denk. Ook heb ik het recht niet-gelovig te zijn. Net zoals gelovige vrouwen het recht hebben te denken en te zeggen dat religies vrouwen in ere houden. Waar ze niet het recht toe hebben, zij noch iemand anders, is om mij en anderen het recht te ontzeggen bepaalde meningen of overtuigingen aan de kaak te stellen.’
Laat het Iraanse volk niet in de steek
Zonder steun van de grote mogendheden en de VN zal deze opstand in bloed worden gesmoord, onderstreept de hoofdredacteur van Independent Persian die kritisch staat tegenover de Iraanse machthebbers.
De opstand van het Iraanse volk na de dood van Mahsa Amini, die een symbool is geworden van alle onrechtvaardigheid, onderdrukking en chaos in het land en van de vernedering en het geweld waaraan de bewoners van dit grondgebied worden blootgesteld, gaat door.
Er wordt geprotesteerd tegen een regime dat er de afgelopen veertig jaar alleen maar op uit is geweest om een leger van repressieve en paramilitaire groeperingen te vormen, zowel in Iran als in de rest van het Midden-Oosten, en zo zijn duivelse plannen ten uitvoer te brengen. Een regime dat is gegrondvest op het bloed van het Iraanse volk en dat zijn macht heeft versterkt door het massaal executeren van tegenstanders.
De afgelopen jaren, tijdens andere protesten van het Iraanse volk, heeft dit regime honderden zo niet duizenden betogers gedood.Naast het leger, de paramilitaire troepen en de Revolutionaire Garde, een militaire elite-eenheid, beschikt Teheran over brigades uit het buitenland (Irak, Libanon, Afghanistan, Pakistan), die bij de huidige opstand kunnen worden ingezet om het volk te onderdrukken.
Als de wereld het Iraanse volk niet op dezelfde manier steunt als het Oekraïense, zullen deze regering en haar militaire apparaat duizenden mensen afslachten.Het Iraanse volk heeft internet nodig om de wereld duidelijk te maken wat er gebeurt, maar meer nog dan internet heeft het meer solide steun nodig van andere regeringen en de Verenigde Naties om dit regime te kunnen veranderen.
Alle sympathiebetuigingen van wereldleiders, alle tweets en alle sancties tegen mensen die met het regime worden geassocieerd zijn niet voldoende. Het Iraanse volk moet door de wereld worden gehoord. Laat het Iraanse volk niet in de steek in de strijd tegen zijn onderdrukkers.
In de Arabisch-islamitische wereld wordt seksuele vrijheid vaak geassocieerd met zedeloosheid, onreinheid of prostitutie. Wat vindt u daarvan?
‘Onreinheid bestaat niet op seksueel gebied. Iedereen mag vrijelijk over zijn eigen lichaam beschikken. Onreinheid, onzedelijkheid, prostitutie – echte prostitutie – bestaat alleen op intellectueel, politiek, economisch, ideologisch en religieus niveau. Onreinheid en onzedelijkheid zijn gelegen in tirannie, in onderdrukking, in corruptie, in het plunderen van natuurlijke hulpbronnen, in hersenspoeling, in het demoniseren van de ander.
Op diezelfde manier is een “verantwoordelijk” seksleven geen seksleven dat “morele normen respecteert”. Voor mij is de verantwoordelijkheid gelegen in het feit dat je je tegen bepaalde seksueel overdraagbare ziektes of een ongewenste zwangerschap beschermt.
Eén ding moet voor iedereen duidelijk zijn: een volwassen vrouw is de enige die bepaalt wat ze met haar lichaam doet
Eén ding moet voor iedereen duidelijk zijn: een volwassen vrouw is de enige die bepaalt wat ze met haar lichaam doet, of ze een seksuele relatie wil hebben met duizend mannen, of vrouwen, of met helemaal niemand.’
Vrouwenbesnijdenis wordt tegenwoordig zwaar bestraft en hersteloperaties aan de clitoris komen veelvuldig voor. Betekent dat een erkenning van de vrouwelijke begeerte, in dezelfde mate als die van mannen?
‘Wat voor erkenning? Van welke begeerte? Als er niet herhaaldelijk internationale campagnes tegen besnijdenis waren gevoerd, zou alles bij het oude zijn gebleven. Wie in hoge Arabische kringen bekommert zich nu werkelijk om vrouwelijke begeerte of het recht van vrouwen op seksueel genot? De machistische mentaliteit die bepalend is voor onze regimes en samenlevingen impliceert dat alleen de man genot ervaart. Voor hem is dat een “recht” dat is vastgelegd in de religieuze wetten. En de vrouw heeft alleen tot taak hem dat te verschaffen, dat is haar “heilige plicht”. Er zijn maar weinig partners die het genot van de vrouw belangrijk vinden. En dan vaak alleen om hun eigen potentie bevestigd te zien, niet omdat ze echt begaan zijn met het genot van de vrouw.’
Verschillende bevolkingsgroepen in Iran, ook die als hoeksteen van het regime werden beschouwd, uiten steeds vaker kritiek op de autoriteiten, die slecht bestuur en corruptie worden verweten. Kan de solidariteit tussen minderheden het regime aan het wankelen brengen?
Deze opstandige wind waait uit een andere hoek. Natuurlijk, de economische crisis die Iran teistert heeft de afgelopen jaren steeds vaker betogingen uitgelokt. In 2017 zijn de Iraniërs de straat op gegaan om te protesteren tegen de stijging van de kosten van levensonderhoud als gevolg van de koersdaling van de rial. Twee jaar later kwamen er protesten tegen een verhoging van de brandstofprijzen door veranderingen in het subsidie-systeem.
Sindsdien zijn er steeds vaker kleine, plaatselijke manifestaties om bijvoorbeeld meer rechten voor ambtenaren en arbeiders te eisen, of een betere watervoorziening voor de boeren in de regio Isfahan. De sociaaleconomische eisen van een bevolkingsgroep die tot dan toe als een hoeksteen van de volkssteun voor het regime werd beschouwd gaan steeds vaker gepaard met kritiek op dat regime, op het slechte bestuur, de corruptie. Hoewel de Islamitische Republiek voortdurend beweert het gewone volk te beschermen en te verdedigen tegen de bourgeoisie, aarzelt ze niet om haar goed geoliede onderdrukkingssysteem in te zetten om deze achtereenvolgende bewegingen te smoren.
Er vinden in een vijftiental Iraanse steden demonstraties plaats naar aanleiding van de dood van de jonge Mahsa Amini
Momenteel vinden er in een vijftiental Iraanse steden demonstraties plaats naar aanleiding van de dood van de jonge Mahsa Amini. Deze gebeurtenis, het voorlopige dieptepunt van een reeks gewelddadige arrestaties door de zogeheten ‘oriëntatiepatrouille’ van vrouwen die de geldende kledingregels niet respecteren, heeft in het hele land tot heftige emoties geleid. Bij de vrouwen en studenten die als eersten in opstand kwamen hebben zich inmiddels talrijke mannen aangesloten om gezamenlijk een van de hoekstenen van het gezag en de politiek-religieuze identiteit van de Islamitische Republiek ter discussie te stellen: de hidjab.
Een door het Westen gesmeed complot
Volgens de conservatieve Iraanse pers, die nauwe banden heeft met het regime, wordt de protestbeweging op afstand aangestuurd door de vijanden van Iran, die er alleen maar op uit zijn het land te verzwakken.
Voor de conservatieve pers is het zonneklaar: de betogingen die Iran al bijna drie weken lang in rep en roer brengen zijn het werk van ‘vijanden’ van de Islamitische Republiek. Volgens het blad Kayhan zit het Westen ‘achter de misdaden en het kwaad waardoor de straten worden geteisterd en separatistische terroristische groeperingen worden opgehitst’; met dat laatste wordt de Koerdische minderheid bedoeld, onder wie het oude streven naar autonomie weer is opgelaaid. Maar ‘de belangrijkste aanstichters van de rellen zijn elementen die zichzelf als “hervormers” bestempelen’, voegt de krant eraan toe.‘Er moet worden afgerekend met de terroristen, met de separatisten en vooral met de politici en bekende Iraniërs die het Westen in staat stellen het land binnen te dringen’, dikt Kayhan nog aan. ‘Iedere gelegenheid om de criminelen en verraders te bestraffen moet worden aangegrepen en de inspanningen om een landelijk informatie- en communicatienetwerk op te zetten [in plaats van het wereldwijde internet] moeten worden geïntensiveerd.’
Om een sneeuwbaleffect te voorkomen heeft de Iraanse staat op 22 september de toegang tot internet, sociale media en berichtenapps drastisch beperkt.
De krant Jam-e Jam concentreert zich op de Koerdische opstandelingen en schrijft dat ‘diverse gewapende separatistische groeperingen deze gespannen situatie aangrijpen om hun doelen te bereiken. Hoewel de Iraanse Koerden patriotten zijn, laten sommigen onder hen zich misleiden door de separatisten die een door de vijand aangewakkerd afscheidingscomplot nastreven.
’Volgens het dagblad Iran, een overheidsorgaan, ‘vormt de hoofddoekkwestie de kern van de psychologische manipulatie waarmee de vijand het volk probeert te mobiliseren’. De Iraniërs ‘zullen nooit met deze oproerkraaiers sympathiseren’ en de voorkeur geven aan ‘veiligheid’ boven chaos, in een regio waar ‘alle buurlanden met een crisis worden geconfronteerd’. De meerderheid van de bevolking is niet ‘voor afschaffing van de hoofddoek’, besluit de krant.
Het dagblad Vatan-e Emrooz vreest zelfs voor een burgeroorlog: ‘De vijanden van Iran hebben altijd geprobeerd betogingen in rellen te laten ontaarden en rellen in een burgeroorlog. Ze dromen ervan om hetzelfde te doen als in Syrië en Libië.’Het blad Farhikhtegan, dat genuanceerder en kritischer is, legt de nadruk op de groeiende kloof tussen de politieke machthebbers en de jeugd. ‘De deelname van jongeren aan de betogingen was ongekend groot. Omdat er geen pogingen worden ondernomen een dialoog met hen aan te gaan, heeft een deel van deze jonge generatie haar eigen waarden gedefinieerd, die volstrekt onbegrijpelijk kunnen zijn voor andere generaties, met name die welke aan de knoppen zitten,’ verklaart Farhikhtegan.De ‘discriminatie in het onderwijs’ die is verergerd door de ‘privatisering van het onderwijsstelsel’ heeft bovendien de sociale ongelijkheid versterkt zodat veel jongeren ‘teleurgesteld zijn geraakt in de maatschappij en er een ontgoochelde generatie is ontstaan die niets opheeft met spirituele waarden’, waarschuwt het blad.
Betogers hebben niet alleen bij wijze van protest hun hoofddoek verbrand, maar ook de ordetroepen bestookt met kreten als ‘Dood aan de dictator’, waarmee ze de opperste leider bedoelden, van wie afbeeldingen werden verscheurd. ‘Omdat de aanleiding ditmaal een sociaal-cultureel en politiek element in zich bergt, is de huidige opstand vergelijkbaar met die van de Groene Beweging van 2009,’ zegt Ali Fathollah-Nejad, als onderzoeker verbonden aan het Issam Fares Institute van de Amerikaanse Universiteit van Beiroet. Deze universiteit, sinds haar oprichting een van de grootste bedreigingen voor de Islamitische Republiek, had destijds op verzoek van de hervormingsgezinde maar onfortuinlijke presidentskandidaat Mir-Hossein Mousavi plaats geboden aan massale protestbetogingen tegen de als frau-duleus beschouwde verkiezing van Mahmoud Ahmadinejad.
Vrijheid en brood
Anders dan de Groene Beweging, die vooral in Teheran en op de universiteiten actief was, hebben de huidige protesten zich over het hele land verbreid, van Isfahan en Iraans Koerdistan, waar de jonge vrouw vandaan kwam die het symbool is geworden van de onderdrukking door het regime, tot aan Rasjt aan de Kaspische Zee.
‘De betogingen die zijn uitgelokt door de dood van Mahsa Amini weerspiegelen een veel grotere woede onder de bevolking vanwege het discriminerende juridische kader dat zowel vrouwen als etnische en religieuze minderheden en andere gemarginaliseerde groepen in Iran onevenredig zwaar treft,’ analyseert Gissou Nia, voorzitter van de raad van bestuur van het Iran Human Rights Documentation Center in New Haven, Connecticut.
Bovendien had de middenklasse, die vooral snakte naar ‘vrijheid’, andere wensen dan de lagere klassen, die ‘brood’ eisten. De sancties die werden opgelegd door Donald Trump nadat hij het nucleaire akkoord had opgezegd hebben de economische crisis waar-onder de Iraniërs gebukt gaan alleen maar verergerd. Hoewel er gewoonlijk geheimzinnig over dit onderwerp wordt gedaan, liet president Ebrahim Raisi zich afgelopen augustus tijdens een persconferentie ontvallen dat de inflatie op jaarbasis meer dan veertig procent bedroeg. ‘Door de huidige omstandigheden in Iran lijkt het erop dat twee sociale groepen de handen ineenslaan: de middenklasse, die er de afgelopen jaren armer op is geworden, en de lagere klassen, die minder conservatief lijken dan vroeger of dan vaak wordt verondersteld,’ meent Ali Fathollah-Nejad.
Kan de solidariteit tussen de verschillende klassen het regime aan het wankelen brengen?
Kan de solidariteit tussen de verschillende klassen het regime aan het wankelen brengen? Tijdens zijn toespraak tot de Algemene Vergadering van de VN vorige maand in New York heeft de Iraanse president Ebrahim Raisi met geen woord gerept over de betogingen in zijn land, al werd daar uitgebreid over bericht door alle grote internationale media. Het belangrijkste doel van zijn reis, het nucleaire dossier en het opheffen van de internationale sancties die daarmee verbonden zijn, is op een dood spoor beland nadat de Iraniërs tijdens de onderhandelingen in Wenen eisen hadden gesteld die voor de Amerikanen onacceptabel waren. Talloze analisten verwachtten dat de repressie na Raisi’s terugkomst in Teheran op 28 september jongstleden verder zou toenemen, nadat de autoriteiten de dag daarvoor al officieel hadden bekendgemaakt dat er sinds de dood van Mahsa Amini zeventien mensen waren omgekomen, onder wie enkele politiemensen. Na haar dood en de eerste betogingen die daarop volgden werden het internet en sociale netwerken als Instagram en Whatsapp enige tijd stilgelegd. De gespecialiseerde site NetBlocks sprak van de meest omvangrijke internetonder-breking sinds de massale protesten in 2019. Volgens schattingen van Amnesty International heeft de digitale black-out van destijds, die een week duurde, meer dan driehonderd mensen het leven gekost, onder wie betogers.
Ondanks zijn goed getrainde veiligheidsapparaat lijkt het regime in Teheran enigszins te aarzelen om zijn politiek-religieuze gezag te doen gelden, terwijl er ook geruchten gaan over de verslechterende gezondheidstoestand van de opperste leider, de 83-jarige Ali Khamenei.
Hoewel een openbare verschijning van de ayatollah aan iedere discussie een eind leek te willen maken, ligt de vraag over diens opvolging op ieders lippen en zou die opvolging weleens reden kunnen zijn voor een toekomstige koersverandering van de Islamitische Republiek. De presidentsverkiezing van 2021 had al laten zien dat er onenigheid bestond binnen de conservatieve elite die de scepter zwaaide en waarvan een deel dat als te gematigd werd beschouwd door de opperste leider opzij is geschoven ten gunste van Ebrahim Raisi.
‘Irrationele lieden’
Na de dood van Mahsa Amini hebben diverse hoogwaardigheidsbekleders kritiek geuit op de zedenpolitie, die door de president aan het begin van zijn ambtsperiode is versterkt en die door velen verantwoordelijk wordt gehouden voor de dood van de jonge vrouw. Parlementsleden hebben al gepleit voor een herziening van de gebruikte methoden, oftewel de opheffing van deze ordetroepen. Ayatollah Asadollah Bayat-Zanjani, een belangrijke religieuze figuur en tegenstander van het heersende regime, heeft felle kritiek geuit op ‘de gebeurtenissen en het gedrag van een stel illegale, irrationele lieden dat tot dit ongelukkige en betreurenswaardige incident heeft geleid’.
Door de uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof zijn mannen meer gaan nadenken over de vraag hoe ze een ongewenste zwangerschap kunnen voorkomen. En daarbij komt dokter Guarín, a.k.a. ‘de Notenkraker’, goed van pas.
Keuze uit het archief
Het Europees Parlement heeft deze week ervoor gestemd de toegang tot abortus op te nemen in het Handvest van de grondrechten van de EU. Enkele dagen daarvoor had het Hooggerechtshof in de Amerikaanse staat Arizona bepaald dat een wet uit 1864, die alle abortussen strafbaar stelt, weer van kracht wordt. Het laat zien dat er wereldwijd zeer verschillend over abortus wordt gedacht.
Dit artikel uit Politico van begin vorig jaar biedt een inkijk in een land waar het recht op abortus is afgeschaft. Sinds het Hooggerechtshof in de VS abortus als mensenrecht schrapte, zijn mannen meer gaan nadenken over manieren waarop ze een ongewenste zwangerschap kunnen voorkomen. Er is zelfs sprake van een heuse ‘sterilisatierevolutie’. En ze weten goed bij wie ze daarvoor terecht kunnen.
Joplin, Missouri. In een zwarte oplegger, aan de buitenkant bekleed met stripfiguurachtige afbeeldingen van zwemmende zaadcellen, hangt een vage geur van verschroeid vlees. In deze onconventionele behandelkamer op de parkeerplaats van een kliniek van Planned Parenthood [de Amerikaanse evenknie van de Rutgers Stichting] probeert een arts, niet met onverdeeld succes, een patiënt op zijn gemak te stellen. ‘Rustig ademhalen,’ zegt de tengere Esgar Guarín vriendelijk tegen Denny Dalliance. ‘Probeer diep adem te halen.’
Dalliance (31), een in het zwart geklede vrachtwagenchauffeur, probeert zijn kalmte te bewaren. Hij heeft net zijn leren jasje uitgetrokken en plaatsgenomen op de operatietafel. Nu zit hij zwaar te ademen, met dichtgeknepen ogen en een arm over zijn hoofd, terwijl zijn partner geruststellend over zijn arm aait.
We zitten in de enige mobiele sterilisatiekliniek van het land, eigendom van Guarín, die als fervent pleitbezorger van deze ingreep ooit zichzelf voor het oog van de camera heeft gesteriliseerd. Hij is al twintig jaar arts en heeft de afgelopen jaren meer dan drieduizend mannen geholpen. Hij leidt Dalliance af door over andere dingen te praten, stelt hem vragen over van alles en nog wat: van de langste reis met zijn vrachtwagen (ruim 2500 kilometer, van Noord-Texas naar Los Angeles) tot zijn liefdesleven (Dalliance is polyamoreus) en zijn mening over de elektrische vrachtwagen van Elon Musk (‘dat is in feite die gast die in The Simpsons zijn monorail aan de man brengt’).
Dan is de ingreep uitgevoerd en vloeit de spanning weg. Guarín haalt voor Dalliance een blikje Fanta uit de minikoelkast. Vervolgens vertrekt de vrachtwagenchauffeur om zichzelf te trakteren op een troostmaaltijd: een vegetarische burrito van Taco Bell. Buiten op de parkeerplaats vertelt hij me dat hij al lang geleden heeft besloten dat hij gewoon geen kinderen wil. Met alle zorgen over de teloorgang van het klimaat en de democratie vindt hij het niet verantwoord om een kind op de wereld te zetten. Maar dat hij nu de moeite heeft genomen om vanuit Kansas City tweeënhalf uur te rijden om zich hier te laten helpen, heeft ook één concrete aanleiding, zegt hij: het terugdraaien door het Hooggerechtshof van Roe v. Wade, de eerdere uitspraak waarmee abortus in de VS was gelegaliseerd.
Twintig minuten nadat deze zogenaamde Dobbs-uitspraak in juni was bekrachtigd, werd in Missouri een verbod van kracht op iedere vorm van abortus, behalve in medische noodgevallen. En dat, zegt Dalliance, ‘maakte de gevolgen van een ongeplande zwangerschap veel ernstiger’.
De Notenkraker
Vooral in staten met een grote Republikeinse meerderheid, zoals Missouri, waren veel vrouwen ontdaan over de Dobbs-uitspraak; ze stelden zich voor wat hun nu te wachten stond bij een ongewenste zwangerschap. Dalliance was een van de vele Amerikaanse mannen die zich afvroegen wat zij konden doen om zo’n zwangerschap te voorkomen. Die mannen gingen in de maanden na de uitspraak naar de dokter voor een vasectomie, oftewel sterilisatie: een vorm van anticonceptie waarbij de zaadleiders worden afgesloten, zodat de zaadcellen niet meer weg kunnen uit de zaadbal en dus geen eitje meer kunnen bevruchten. Het is een remedie waartoe veel stellen hun toevlucht nemen nu in dertien staten met een Republikeinse meerderheid abortus weer volledig verboden is. Landelijke cijfers zijn er nauwelijks, maar overal in het land maken ziekenhuizen en artsen melding van een opvallende stijging in het aantal vragen over en afspraken voor deze ingreep, vooral onder jonge, kinderloze mannen. De hashtag #vasectomy, vaak met filmpjes van vrouwen die spullen klaarleggen voor de nazorg voor hun partner, is op TikTok inmiddels al 650 miljoen keer bekeken.
Guarín spreekt van een ‘sterilisatierevolutie’. In de 48 uur na de uitspraak van het Hooggerechtshof steeg het bezoek aan zijn website met 250 procent. In de maand daarna verdubbelde het aantal sterilisaties dat hij uitvoerde. En normaal werkt hij vooral in Iowa, maar nu maakt hij in samenspraak met Planned Parenthood een tournee door Missouri, waar hij de ingreep uitvoert op parkeerplaatsen van de klinieken van die organisatie. Zijn vijf ton zware trailer van 8,5 bij 2,5 meter is voorzien van stromend water, een wc en een printer. Achterop staat met grote letters ‘toeter als je gesteriliseerd bent’. De wagen is online viraal gegaan als ‘De Notenkraker’, een schertsende naam die bedacht is door zijn vrienden, al vindt Guarín zelf ‘de Fabeltjeskraker’ toepasselijker.
Ik rijd drie dagen met hem mee, van St. Louis naar de industriesteden Springfield en Joplin in het zuidwesten van Missouri, en zie dat tientallen mannen van alle leeftijden, beroepen en politieke voorkeuren bij Guarín aankloppen voor zijn ‘snelle, effectieve, stressvrije’ sterilisatie ‘zonder naald of scalpel’. Extreem-linkse types (waaronder zelfs één anarchist) en tegenstanders van abortus, mannen die onlangs werkloos zijn geworden en ten minste één man die denkt dat Biden de verkiezingen heeft gestolen.
Of ze nu vóór 24 juni al voornemens waren om zich te laten steriliseren of niet, de meeste van de vijftien mannen die ik heb gesproken zeggen dat de uitspraak van het Hooggerechtshof hun wel een extra zetje heeft gegeven. Sommigen zien in sterilisatie het enige alternatief, omdat abortus in sommige staten nu al niet meer mogelijk is en zelfs de kans bestaat dat het Hof, gelet op een toespeling van rechter Clarence Thomas, hierna ook het recht op voorbehoedsmiddelen zou willen aanpakken. Anderen zeggen dat ze nooit voor abortus zouden kiezen, maar dat de Dobbs-uitspraak de stap naar sterilisatie wel makkelijker heeft gemaakt, en dat ze het daarom doen.
‘Niet dat ik niet van mijn kinderen hou. Maar het wordt tijd dat er geen nieuwe meer bij komen’
Maar de uitspraak van het Hooggerechtshof is niet hun enige motief. Veel patiënten die langskomen bij Guarín en Margaret Baum, de arts van Planned Parenthood met wie hij samenwerkt, vertellen ook over hun geldzorgen: mannen die onlangs hun baan zijn kwijtgeraakt, kleine zelfstandigen zonder ziektekostenverzekering en mannen die zich gewoon geen verdere gezinsuitbreiding kunnen veroorloven. In de woorden van Anthony Phillips (30), een elektricien uit St. Louis: ‘Kinderen kosten klauwen met geld. Ik heb een hypotheek af te betalen, we hebben auto’s, het leven is al duur genoeg, en nog een kind erbij… dat tikt aan.’
De stijging van het aantal sterilisaties leidt tot een debat over de verantwoordelijkheid van mannen als het gaat om de reproductieve gezondheid van henzelf en hun partner. Volgens een onderzoek dat in 2017 verscheen in het Journal of Sex Research komt de last van anticonceptie voor een onevenredig groot deel op de schouders van vrouwen terecht – zij ondergaan een ingreep of slikken middelen die pijnlijke bijwerkingen kunnen hebben. Waar sterilisatie bij de vrouw vaak meerdere bezoeken aan een arts en enkele weken herstel vergt, is het steriliseren van een man een simpele poliklinische ingreep. Het is in tien minuten gebeurd, het is het eenvoudigste en effectiefste voorbehoedsmiddel voor mannen, en het is in sommige gevallen ook terug te draaien.
Guarín heeft een boekje van Gabrielle Blair met de titel Ejaculate Responsibly in zijn kast liggen, een pleidooi om campagnes tegen ongewenste zwangerschap niet op vrouwen maar op mannen te richten. (‘In het lichaam van een vrouw bevindt zich ongeveer 24 uur per maand een vruchtbaar eitje. (…) Het sperma van een man is 24/7 vruchtbaar,’ schrijft Blair.)
‘Het is effectiever om de kogels uit een pistool te halen dan iemand een kogelvrij vest aan te trekken,’ zegt Jackson Frazier (32) uit St. Louis. Dat hij zich laat steriliseren is ‘100 procent’ ingegeven door de recente uitspraak van het Hooggerechtshof. Dat geldt niet voor Gabe Meadows (42), een Republikeinse aannemer en quaddealer uit Ozark. Hij denkt ‘dat het gewoon niet mogelijk is’ dat Biden de verkiezingen heeft gewonnen, en hij had nog niet over de uitspraak van het Hooggerechtshof gehoord voor ik erover begon. (Er is overigens geen bewijs voor grootschalige fraude bij de verkiezingen van 2020.)
Nadat Guarín de ingreep heeft uitgevoerd, vertelt Meadows me waarom hij deze stap zet. Hij was er al een tijdje aan toe, vertelt hij, want hij heeft al zeven kinderen, maar hij durfde niet goed naar de dokter te gaan. ‘Ik neem geen griepprik, geen vaccinaties, daar doe ik allemaal niet aan,’ zegt hij terwijl hij in de keuken van Planned Parenthood zit bij te komen, het mondkapje onder zijn kin. Maar toen kreeg hij van zijn moeder, en van de jurist die hem bijstaat in de zaak om het ouderlijk gezag over een van zijn kinderen, een link naar de gratis kliniek van deze organisatie die zich inzet voor het recht op abortus en die haar financiering al jarenlang bedreigd ziet door de Republikeinse Partij. Meadows vond dat het onderhand tijd werd. ‘Niet dat ik niet van mijn kinderen hou,’ zegt hij, ‘maar het wordt tijd dat er geen nieuwe meer bij komen.’
Zorgeloze seks
De eerste keer dat Guarín over sterilisatie hoorde, was op zijn elfde. Hij woonde toen nog in Bucaramanga, in Colombia, in een machocultuur waarin mannen een vastomlijnde rol hebben en de schade die ze anderen berokkenen vaak wordt vergoelijkt. Maar zijn moeder eiste dat zijn vader zich liet steriliseren. De reden: hij had een kind gekregen bij een andere vrouw. ‘De reactie van mijn vader trok mijn aandacht nogal,’ vertelt hij me op een avond als we over de I-44 door de Ozarks rijden, waar passerende SUV’s, vrachtwagens en personenwagens naar ons toeteren. Toen zijn moeder het woord ‘sterilisatie’ liet vallen, betrok het gezicht van zijn vader en werd het een heel ernstig gesprek. Het was een hoge prijs, maar die moest hij ervoor over hebben als hij zijn dochter nog wilde zien, dus verbeet hij zijn mannelijke trots. ‘Ik weet dat dit nogal beeldend klinkt,’ zegt Guarín, ‘maar het was letterlijk alsof mijn moeder hem bij de ballen had.’
Zijn vader liet zich steriliseren, en dat gesprek tussen zijn ouders is hem altijd bijgebleven – ook toen hij in 2003 naar de Verenigde Staten verhuisde omdat zijn vrouw, een microbioloog, een aanstelling kreeg bij de Universiteit van Maryland. Jaren later vestigde het echtpaar zich in Des Moines, Iowa, waar Guarín huisarts werd.
Zo’n tweeënhalf jaar geleden, toen hij nog voltijds als huisarts werkte en daarnaast sterilisaties uitvoerde, besefte hij ineens dat hij vijf verschillende vrouwen had helpen bevallen van kinderen die allemaal van dezelfde vader waren. Hij had een goede verstandhouding met die man en probeerde hem over te halen zich te laten steriliseren. ‘Hier is een optie,’ zei hij tegen hem, ‘laat mij je helpen aan die mogelijkheid tot – letterlijk – zorgeloze seks.’ Maar de man wilde niet. ‘Toen begon ik enorm na te denken over hoe dat toch komt.’
Er zit blijkbaar iets in het mannelijkheidsideaal dat sommige mannen ervan weerhoudt zich te laten steriliseren, zelfs als ze het eigenlijk wel zouden willen. Eeuwenlang is in veel culturen de mythe in stand gehouden dat een man (een échte man) alleen gedijt bij de gratie van competitie, dominantie en seksuele verovering. Ook in de politiek zie je dat steeds weer opduiken, van het snoeven van Donald Trump over wat in feite seksueel geweld is tot de kritiek van senator Josh Hawley op wat hij een linkse oorlog tegen ‘assertieve’ mannelijkheid noemt. Sommige mannen vrezen ten onrechte dat sterilisatie nadelige effecten kan hebben op hun potentie, of dat het ze ‘minder man’ maakt, en er is geen gebrek aan fabeltjes over wat de ingreep precies behelst.
Dat is te merken in Joplin, waar in 2020 72 procent van de kiezers op Trump stemde en in 2022 73 procent op de Republikeinse senator Eric Schmitt (voorheen als procureur-generaal belast met de handhaving van het abortusverbod in de staat). Jacob Baughman (40), een dakdekker met een flinke baard, kreeg met die fabeltjes te maken toen hij zijn collega’s vertelde wat hij van plan was. ‘We zijn dakdekkers onder mekaar, die nemen geen blad voor de mond,’ zegt hij met een bulderende lach. ‘Ze gaan je ballen eraf hakken! En ik van: nee, zo gaat dat niet meer.’
Toen Guarín besloot zich volledig aan het uitvoeren van sterilisaties te wijden, wilde hij de drempel voor mannen zo laag mogelijk maken. Patiënten hoeven niet met de assistent te bellen voor een afspraak, maar kunnen zich online opgeven. Andere artsen vragen soms wel 1300 dollar of meer voor de ingreep, hij slechts 699 dollar. (De meeste zorgverzekeraars hebben sterilisatie wel in hun pakket, maar ze zijn daar niet landelijk toe verplicht.)
En toen kwam Guarín met zijn mobiele kliniek. Hij was op dat idee gekomen toen hij in 2017 een reis maakte voor World Vasectomy Day, een non-profitorganisatie waarvoor hij in de medische adviesraad zit. Op reis in Mexico zag hij dat daar mobiele klinieken worden gebruikt voor de zorg aan mensen in afgelegen gebieden. Hij raakte geobsedeerd door dit idee, vertelt hij, en in de zomer van 2020 besloot hij uit eigen zak de aanschaf en inrichting te bekostigen van zijn trailer en de Ford F-150 waarmee hij rondrijdt. En dat model blijkt te werken: elke maand gaat hij er een week mee op pad en dan zit zijn afsprakenboekje altijd vol.
‘Niemand heeft tot nu toe iets gezegd over het feit dat ik als latino midden in een van de witste staten van Amerika aan de lopende band witte mannen steriliseer’
Nu artsen na de Dobbs-uitspraak worden overspoeld met aanvragen van jonge, kinderloze mannen, beginnen sommigen te aarzelen en stellen ze zelfs een minimumleeftijd in. Guarín zegt dat hij elke patiënt boven de achttien aanneemt, maar wel controleert of ze er goed over hebben nagedacht en vraagt of ze hebben overwogen sperma te laten invriezen bij een spermabank, omdat het niet zeker is dat de ingreep ongedaan kan worden gemaakt. (Daarvoor ligt de slaagkans volgens de Mayo Clinic ergens tussen de 30 en 90 procent, afhankelijk van verschillende factoren.)
De terughoudendheid in de medische wereld is volgens Guarín ook terug te voeren op de beladen geschiedenis van gedwongen sterilisaties in de Verenigde Staten. Van het begin van de twintigste eeuw tot ver in de jaren zeventig waren er onder invloed van het eugenetische gedachtengoed nog overheidsprogramma’s waarbij mannen en vrouwen van kleur, met name Afro-Amerikaanse en Puerto Ricaanse vrouwen, onder dwang werden gesteriliseerd. Vorig jaar sprak het hoofd van Planned Parenthood haar ondubbelzinnige veroordeling uit over de banden die oprichter Margaret Sanger had gehad met racistische organisaties en aanhangers van de eugenetica.
Als ik Margaret Baum vraag wat zij zou zeggen tegen een patiënt van kleur die zich zorgen maakt vanwege dat verleden, zegt ze dat ze onmiddellijk zou erkennen dat dit heel kwalijk is geweest. ‘Maar dan zou ik zeggen: afgezien daarvan zijn dit de medische feiten over de veiligheid en de slaagkans van deze ingreep, en ik laat het aan jou over om te kiezen wat het beste is voor jou en jouw lichaam.’
Toch blijven er altijd sceptici. Online heeft ten minste één columnist het streven naar laagdrempelige sterilisatie al uitgemaakt voor ‘verkapte eugenetica’. ‘Ik moet heel eerlijk zeggen dat ik ervan sta te kijken,’ zegt Guarín. ‘Niemand heeft tot nu toe iets gezegd over het feit dat ik als latino midden in een van de witste staten van Amerika aan de lopende band witte mannen steriliseer.’
Twilightzone
De kliniek van Planned Parenthood in Joplin is een kleine bakstenen blokkendoos, vlak bij een tweedehands autohandel, een zonnestudio en een baptistenkerk. Net als bij andere klinieken van de organisatie hangt er bij de ingang een blauw spandoek met de tekst ‘We zijn er nog’. Terwijl Guarín in zijn trailer sterilisaties uitvoert, ontvangt Baum andere mannen in de kliniek. Politiek en geloof zijn doorgaans geen gespreksonderwerp in de behandelkamer, maar soms beginnen de patiënten er zelf over.
Neem Casey Saddler (47). Als hij op de grijsgroene behandeltafel ligt, vertelt hij Baum dat hij net terug is uit China, waar hij sinds 2009 Engelse les gaf. Eenmaal terug in een Amerika waar abortus ineens weer verboden kan worden, voelt het alsof hij ‘in de twilightzone’ is beland. ‘Het is bizar dat de mensen die razen en tieren over hun geloofsvrijheid zelf wel hun geloof willen opleggen aan mensen die het niet delen,’ zegt hij. Hij had eerst geprobeerd om zich in China te laten steriliseren, maar daar drong zijn arts erop aan dat niet hij maar zijn vrouw zich liet steriliseren. ‘Ik sta helemaal achter deze ingreep,’ zegt zijn vrouw Yaxian Yu – waarop iedereen moet lachen.
Baum is gynaecoloog en medisch directeur van Planned Parenthood in de regio St. Louis en Zuidwest-Missouri. Tot juni bood haar kliniek abortussen aan, maar nu moet ze daarvoor met haar patiënten naar het zuiden van de staat Illinois, waar abortus nog wel is toegestaan. (Planned Parenthood heeft onlangs ook een mobiele abortuseenheid in gebruik genomen.) Maar steriliseren mag overal, dus besloot ze in 2021 die techniek te leren, deels vanwege het politieke klimaat in het land, maar ook omdat ze het ‘hele scala’ aan mogelijkheden voor gezinsplanning wil kunnen aanbieden. Ze vond het niet redelijk dat de ene helft van de bevolking met de last wordt opgezadeld en de andere helft zich nergens druk om hoeft te maken. Dus nam ze contact op met het Midwest Access Project, een non-profitorganisatie in Illinois die artsen opleidt in het verlenen van reproductieve gezondheidszorg. Die koppelde haar aan Guarín, die naar Missouri afreisde om haar op te leiden.
Sindsdien is de capaciteit van Planned Parenthood voor deze ingreep enorm uitgebreid, zegt Baum. Zowel het aantal vrouwen als het aantal mannen dat zich in de klinieken van haar district laat steriliseren is gestegen, maar de stijging van het aantal mannen is veel groter. Volgens hun eigen cijfers werden in St. Louis en Zuidwest-Missouri in juli 2022 achttien vrouwen gesteriliseerd, tegen 42 mannen. In augustus lieten acht vrouwen zich steriliseren, maar ook weer 42 mannen. Vergelijk dat met augustus 2021, toen er maar veertien mannen en drie vrouwen werden gesteriliseerd. Een aantal van hen betrof volgens Baum transvrouwen die haar vertelden dat het wegnemen van de mogelijkheid om iemand zwanger te maken hen bevestigde in hun genderidentiteit.
Saddler doet niet kinderachtig als hem wordt gevraagd of hij zelf wil meekijken. Hij gaat overeind zitten en kijkt naar de tere zaadleider. ‘Dus dat hele kleine…’ begint Baum, om zichzelf grappend te corrigeren: ‘Ik bedoel, oké, ik zeg wel klein, maar die van jou zijn niet kleiner dan die van een ander.’ De lijntjes rond haar ogen bewegen mee met de glimlach onder haar mondkapje. ‘Weet ik, weet ik,’ zegt Saddler een beetje vaag, en hij gaat weer liggen, de armen over zijn buik gevouwen.
Aan het eind van de derde dag hebben ze met z’n tweeën 61 mannen gesteriliseerd. Guarín is doodop. Maar zijn werk zit er nog niet op. Zoals elke avond maakt hij eerst nog zijn instrumenten steriel, verschoont het papier op de onderzoekstafel, sjouwt de zandzakken naar binnen die als ballast voor de promotiebanieren dienen, verstuift ontsmettingsmiddel in de behandelkamer en gaat dan op zoek naar een tankstation om zijn aggregaten bij te vullen. Uit een klein bluetoothspeakertje klinkt Spaans- en Engelstalige muziek, van Maná’s Mariposa traicionera tot You Shook Me All Night Long van AC/DC.
Guarín put voldoening uit zijn werk, ook al verkeren zijn patiënten soms in moeilijke omstandigheden. Met elke nieuwe patiënt hoort hij ook weer nieuwe verhalen over hoe mannen hiermee worstelen. Hij kan daaruit putten om in gesprekken met andere mannen weer een vertrouwensband te kweken en ze ervan te overtuigen dat sterilisatie een verstandige keuze is. ‘Van elk geval op zich leer je weer iets, en dat neem ik mee,’ zegt hij. En er was één verhaal in Springfield waar hij niet alleen iets van leerde, maar dat hij hartverscheurend vond.
‘Het is geen zwart-witkwestie. Er is een groot grijs gebied’
Een man kwam binnen met zijn vrouw. Guarín vroeg of ze kinderen hadden. Nee, dat hadden ze niet. Oké, zei Guarín, als je daar tevreden mee bent, is het geen probleem. ‘Nou, eigenlijk hadden we wel kinderen gewild,’ zei de man. Maar zijn vrouw had door een infectie littekenweefsel in haar baarmoeder opgelopen, en dat verhoogt het risico op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, een levensbedreigende en uiterst pijnlijke complicatie. Beëindiging van de zwangerschap is dan de enige remedie. En bij het verbod op abortus is in Missouri dan wel een uitzondering gemaakt voor medische noodgevallen, maar veel artsen zijn bang dat de wet te vaag geformuleerd is en patiënten met dergelijke levensbedreigende aandoeningen daardoor toch gevaar lopen.
‘Wat je dan krijgt is dat heel, heel veel ziekenhuizen niet weten wat ze ermee aan moeten, want dan moet je een zwangerschap beëindigen en daar willen ze niet op worden afgerekend,’ zegt Guarín. Hij had wel vaker aan die theoretische mogelijkheid gedacht, maar nu had hij daadwerkelijk een man voor zich die zich moest laten steriliseren als gevolg van de beslissing van zes opperrechters. ‘Dat is nou precies waarover niet is nagedacht voordat [het federale recht op abortus] werd teruggedraaid. Het is geen zwart-witkwestie. Er is een groot grijs gebied.’
Hij maakt zich zorgen over de toekomst van het land waar hij zich binnenkort laat naturaliseren. Zorgen over de politisering van de rechtspraak, over de neiging van politieke partijen om niet meer samen te werken maar langs elkaar heen te praten, en over de polarisatie van de samenleving waar zijn in de VS geboren dochters opgroeien. Die dochters zijn trots op hun Colombiaanse afkomst, maar hij zegt altijd: ‘Dit is jullie land.’
Toen in 2015 de campagnes voor de Republikeinse voorverkiezingen op gang begonnen te komen, vertelde zijn jongste dochter Manuela, destijds vijf jaar oud, over iets wat haar op school was overkomen. Een van haar klasgenootjes had zich misdragen en zij had hem gewaarschuwd dat ze het tegen de juf zou zeggen als hij niet ophield. En toen had het jongetje zich omgedraaid en tegen haar gezegd: ‘Doe maar, dan laat ik je ouders terugsturen naar hun eigen land.’
We rijden in het donker als Guarín dit vertelt. De stilte die na dit verhaal valt, wordt doorbroken door het getoeter van een auto die hem inhaalt. Een man in een Prius, hij lacht naar Guarín. Die lacht ook, en toetert terug.
Volgens deze Jemenitische auteur heeft de focus van het Iraanse regime op religie in plaats van op de materiële nood van de bevolking een averechts effect. ‘Iran noemt zichzelf de “Islamitische Republiek”, maar het atheïsme is wijdverbreid.’
Hoewel de dood van Mahsa Amini op 16 september jongstleden tot grote woede heeft geleid, weten de Iraniërs dat de aanstoot die het regime nam aan een ontsnapte haarlok illustreert hoe graag het met een overmaat aan religie tegenwicht wil bieden aan de materiële nood van de bevolking.
Omdat het regime er niet in is geslaagd de belangen van de Iraniërs hier op aarde naar behoren te behartigen, probeert het dat in een andere wereld te doen. Met andere woorden, in plaats van de mensen de mogelijkheid te geven hun leven hier beneden te verbeteren, wordt hun het walhalla daarboven voorgespiegeld.
De opleving van het Koerdisch nationalisme
De Iraanse Koerden, die deelnemen aan de protestbeweging, worden met harde hand onderdrukt. Deze volksopstand heeft hun oude aanspraak op territoriale autonomie weer doen opleven.
De Iraanse Koerden zien de betogingen in Iran, waaraan ze actief deelnemen, als een mogelijkheid voor het land om zich te ontdoen van een religieus regime en de mensenrechtensituatie te verbeteren, maar ook als een mogelijkheid om hun oude aanspraak op autonomie weer van stal te halen, die aansluit bij het nationalistische streven van de Koerden in het Midden-Oosten naar een transnationale politieke gemeenschap van Turkse, Syrische, Iraakse en Iraanse Koerden, legt de pan-Arabische krant Daraj uit.
De slogans – zoals ‘Koerdistan zal een begraafplaats voor de fascisten zijn’ – en de meegevoerde portretten van Abdul Rahman Ghassemlou – een van de meest vooraanstaande leiders van de Democratische Partij van Iraans Koerdistan, die in 1989 in Wenen is vermoord door de Iraanse inlichtingendienst tijdens een speciale operatie waaraan ook de Iraanse ex-president Ahmadinejad deelnam – laten zien dat de huidige beweging een Koerdisch nationalistisch tintje heeft.
Deze etnische minderheid, die lange tijd is gemarginaliseerd, ziet bovendien raakvlakken tussen de Koerdische en de feministische beweging. ‘De meeste Koerdische feministen die in Iran gevangenzitten zijn gearresteerd om twee redenen, hun feministische betrokkenheid en hun [Koerdisch] nationalisme’, aldus de auteur van het artikel, die zelf een Syrische Koerd is.
Daraj herinnert eraan dat deze wil om actiever in het geweer te komen tegen het regime al voor de huidige twisten bestond. De Democratische Partij van Iraans Koerdistan en de Democratische Partij van Koerdistan in Iran, de twee grootste Koerdische partijen in Iran, hadden zich afgelopen augustus al verenigd na een schisma van zestien jaar.
De twee partijen, die over een militaire vleugel beschikken, de Peshmerga, hebben toen het begin van een nieuwe fase aangekondigd ‘in de strijd tegen het regime van de Islamitische Republiek Iran en tegen ieder plan dat het pluralisme en de rechten van minderheden ontkent’.
Teheran zegt bovendien dat er Peshmerga-strijders deelnemen aan de betogingen in Koerdische steden, wat door de Koerden wordt ontkend. Het is vermoedelijk een excuus om de repressie op te voeren, besluitDaraj..
De tegenstelling tussen discours en praktijk is schrijnend. Het is de tegenstelling tussen de ‘Islamitische Republiek’ en een moordzuchtige handhaving van de ‘goede zeden’. Tussen de bewering dat men de islam wil koesteren als het licht in de ogen en het met harde hand uitdragen van de religieuze ideologie.
Voor een groot deel van de samenleving lijkt religie dus een eenvoudig instrument in handen van het regime om ieder streven naar een beter leven de kop in te drukken. Dat werkt een afkeer in de hand van alles wat naar religie riekt. In die zin is de opstand tegen het verplicht dragen van een hoofddoek in feite een afwijzing van de ideologische fundamenten van het regime, met zijn velayat-e faqih-doctrine [de voorrang van religie op politieke macht].
Deze doctrine vormt de basis van het bewind van opperste leider Ali Khamenei, wiens beeltenis in tal van Iraanse steden door betogers in brand is gestoken. Khamenei vertegenwoordigt een militair-religieuze macht, die het resultaat is van een verbond tussen de sjiitische geestelijkheid en het leger rond de Revolutionaire Garde.
Afkeer
De afkeer komt ook tot uiting in een reeks verschijnselen die hand over hand toenemen: atheïsme, drugsgebruik, meer criminaliteit, stijgende emigratie. Het zijn verschijnselen die zich ook in andere moslimlanden voordoen, om soortgelijke redenen. Deze redenen houden verband met de vervlogen hoop op democratisering, met economische tegenslag en met werkloosheid. Maar daar komt het cynische gebruik van religie voor politieke doeleinden nog bij.
73 procent van de Iraniërs is tegen het verplicht dragen van een hoofddoek
Toch vormt Iran een geval apart, vanwege de duidelijke afkeer van religie die er in het land heerst. Tijdens een peiling in juni 2020, zo meldde de in Londen gevestigde televisiezender Iran International, zei 73 procent van de ondervraagden tegen het verplicht dragen van een hoofddoek te zijn en verklaarde slechts 26 procent te geloven in imam Mahdi, wiens terugkeer van het einde der tijden een belangrijk element vormt van het hedendaagse sjiisme. Van de 61 procent van de ondervraagden die zei uit een gelovige familie te komen verklaarde 60 procent nooit meer te bidden.
Daar komt nog bij dat de sjiieten in Ahwaz, een regio in het zuidwesten van Iran met een grote Arabischtalige bevolking, zich in groten getale tot het soennisme bekeren. Daarmee willen ze afstand nemen van het staatssjiisme van de Iraanse machthebbers, dat ze associëren met het streven naar hegemonie van Iraanse nationalisten. Het soennisme daarentegen verenigt hen in hun ogen met de andere Arabische landen, waar de soennieten veruit in de meerderheid zijn.
De voetballers
Net als veel andere bekende Iraniërs hebben diverse voetballers zich solidair verklaard met de protestbeweging.
Op 27 september, tijdens een vriendschappelijke wedstrijd van Iran tegen Senegal in Wenen, hebben de Iraanse spelers tijdens het spelen van de volksliederen hun shirt onder een zwarte parka verborgen. Sterspeler Sardar Azmoun heeft boodschappen op Instagram gepost om de betogers te steunen, zoals deze: ‘Schandalig dat jullie het volk zo moeiteloos hebben vermoord en leve de vrouwen van Iran.’ Boodschappen die hij uiteindelijk heeft moeten verwijderen onder druk van de autoriteiten, die hebben beloofd ‘beroemdheden te zullen aanpakken die olie op het vuur gooien’. Volgens de Iraanse krant Javan hebben de Instagramposts van een andere legendarische voetballer, Ali Karimi, ‘heel wat meer invloed dan universiteitsdocenten’.
Terwijl de vertegenwoordigers van religieuze instanties rijkelijk profiteren van de eerder genoemde overmaat aan religie, leeft meer dan de helft van de bevolking onder de armoedegrens. Toch is Iran een van de landen met de grootste natuurlijke hulpbronnen ter wereld en zou de economie moeten floreren, ware het niet dat het militair-religieuze verbond in alle lagen van de maatschappij is doorgedrongen om deze hulpbronnen aan zijn eigen politieke en geopolitieke ambities te verspillen.
Zo geeft het verhaal van Mahsa Amini en duizenden andere Iraanse vrouwen inzicht in de ware aard van een regime waarvan de uitspraken niet stroken met de praktijk. Het gebruikt de zedenpolitie als dekmantel voor het plegen van moorden en ontketent oorlogen onder de vlag van islamitische eenheid. Het noemt zichzelf ‘Islamitische Republiek’ maar het atheïsme is wijder verbreid dan onder het monarchistische bewind van de sjah.
Voor het eerst in 25 jaar zit er geen vrouw in het Chinese politbureau. Maar jonge vrouwen komen in opstand. De arrestatie in 2015 van vijf feministisch activisten betekende een keerpunt in de relatie tussen politiek en gender.
De zaak rond Jingyao Liu betekende een keerpunt. Die vond weliswaar plaats in de Verenigde Staten, maar bracht een schok teweeg in China. De studente beschuldigde Richard Liu, een van de tweehonderd rijkste mensen ter wereld, in 2018 van verkrachting. Jingyao studeerde aan de Universiteit van Minnesota en werd uitgenodigd voor een diner waarbij de eigenaar van technologiebedrijf JD.com aanwezig was. Ze beweert dat ze onder druk werd gezet om te drinken en dat de miljardair haar daarna verkrachtte. Het proces zou de hele wereld overgaan, maar de twee partijen kwamen in oktober tot een schikking.
Het is het meest spraakmakende #MeTooInChina-voorval sinds de zaak van Zhou Xiaoxuan – die een Chinese tv-presentator beschuldigde bij wie zij stage liep – in 2021 werd geseponeerd. Maar het ontwaken van het Chinese feminisme – of althans de eerste tekenen daarvan – deed zich al eerder voor.
Haar arrestatie was een van de zeldzame momenten waarop het communistische China hard optrad tegen feministisch activisme
In de avond van 6 maart 2015 was het kil in Beijing. Li Maizi wist nog niet dat ze die nacht klappertandend zou doorbrengen in een kerker. Toen ze bij haar voordeur geklop en geschreeuw hoorde, begreep ze wat er stond te gebeuren, maar ze dacht er niet aan om nog een extra jas aan te trekken. Waarom nu, terwijl ze alleen maar had deel-genomen aan een campagne tegen intimidatie, voorafgaand aan Internationale Vrouwendag? Waarom niet drie jaar eerder, toen ze met twee vriendinnen verkleed als bloedende bruiden door een voetgangersgebied in de stad had gelopen? Het leek erop dat ze nu eindelijk de ophef veroorzaakten die ze hadden gezocht. Li glimlachte tevreden, pakte haar ukelele en begon met haar partner te zingen totdat de politie een slotenmaker had gevonden en de woning binnendrong. Aanvankelijk was Li niet al te bezorgd; ze dacht dat haar opsluiting maar 24 uur zou duren.
Li Maizi behoorde tot de Vijf Feministen, zoals de groep bekend zou worden. Haar arrestatie was een van de zeldzame momenten waarop het communistische China hard optrad tegen feministisch activisme. Het markeert dan ook een keerpunt in de relatie tussen politiek en gender in de geschiedenis van de CCP.
Suzhi, kwaliteitsburgers
In maart 1913 werd onder Yuan Shikai de Chinese feministische beweging voor vrouwenkiesrecht de kop ingedrukt. Het kiesrecht voor vrouwen kwam er pas in 1947 met de grondwet van de Volksrepubliek China, aan de vooravond van de opkomst van Mao Zedong. (De wet zou overigens pas in 1953 van kracht worden.) ‘Vrouwen houden de helft van de hemel omhoog,’ aldus Mao, die, hoewel hij de militante rol van vrouwen tijdens de Culturele Revolutie gelijkstelde aan die van mannen, de eisen van het feminisme als burgerlijk wegzette. Pas in 1980 introduceerde Deng Xiaoping tijdens zijn opendeurpolitiek het concept van de rechtsstaat (yifazhiguo) met een reeks basiswetten inzake gendergelijkheid. In 1995 vond in Beijing de Vierde Wereldvrouwenconferentie plaats en werden de rechten van vrouwen wettelijk vastgelegd als suzhi, kwaliteitsburgers.
Binnen de CCP bestaat de Federatie van Chinese Vrouwen, waarvan de steun-pilaren ooit werden gevormd door stedelijke feministen van de 4 Mei-generatie – een intellectuele revolutionaire beweging uit 1919 die confucianistische waarden wilde vervangen door progressieve waarden, zoals gelijkheid tussen mannen en vrouwen –, guerrillavrouwen op het platteland, intellectuelen en andere vrouwen die waren gevlucht voor een dreigend gearrangeerd huwelijk of een gewelddadige echtgenoot of schoonvader. De Federatie was in 1950 nog een voorvechter van het recht op echtscheiding, maar gleed af naar een omstreden instrument van de regering. Om bijvoorbeeld de geslachtsverhoudingen in de bevolking in evenwicht te brengen – in de leeftijdsgroep onder de dertig waren er 20 miljoen mannen meer dan vrouwen – organiseerde de groep twee omstreden campagnes.
De eerste, in 2003, was gericht op het Chinese platteland en heette Guan Ai Nü’er (‘Zorg voor meisjes’). Vrouwen werden neergezet als ‘liefhebbend en zachtaardig’, waarbij de confucianistische waarden Sancong Side – de ‘Drie Gehoorzaamheden’ dochter, echtgenote en moeder – werden benadrukt. In 2007 voerde de Federatie campagne om ongehuwde zevenentwintigjarige vrouwen aan te sporen te trouwen. Dat deed ze door deze jonge vrouwen weg te zetten als sheng nü, ofwel ‘de overblijfsels’.
In datzelfde jaar was Li Maizi bezig met haar tweede jaar aan de universiteit, en ze wist dat er na haar plan om de lesbische gemeenschap te ondersteunen nog vele zouden volgen.
Wei Tingting
Toen Wei Tingting datzelfde geklop op haar voordeur hoorde, had ze een filmscript in gedachten; bovendien was ze van plan om op 8 maart de metro vol te plakken met anti-intimidatiestickers. Door het succes van haar bewerking van De Vagina Monologen, die ze in 2012 in Wuhan had geproduceerd – het toneelstuk was in China geïntroduceerd door Ai Xiaoming, die voor haar activisme werd bekroond met de Simone de Beauvoir-prijs – wist ze dat ze zich voor de zaak moest blijven inzetten.
Wei was verbaasd dat ze destijds niet al was gearresteerd, vooral omdat genderdeskundige Rong Weiyi had gezegd dat haar stuk een nieuwe richting betekende voor het Chinese feminisme, wat bij de regering de alarmbellen zou kunnen doen rinkelen. Of dat ze die keer in Shanghai geen boete kreeg, toen ze stickers plakte tegen een overheidscampagne die grensoverschrijdend gedrag beoogde te ‘voorkomen’ door vrouwen te vertellen dat ze meer ‘zelfrespect’ moesten hebben bij hun kledingkeuze.
Vroeg of laat zou ze worden opgepakt, dat wist Wei zeker. Xi Jinping, die in 2012 aan de macht was gekomen – in de periode dat feministische activisten aan de universiteiten floreerden – had de als podiumkunst vermomde protesten al bestempeld als ‘lasterlijk’. Op dergelijke acties stond vijf jaar gevangenisstraf (en tien jaar als de acties meer dan een stad op z’n kop zetten). Net als haar collega’s was Wei klaar om het nieuwe Chinese feminisme een impuls te geven. Zelfs toen de overheid ingreep door hun feministische stemmen te onderdrukken op Weibo, het sociale netwerk dat hun levensader was, kon dat hen niet tegenhouden.
Het taboe op seks komt voort uit de confucianistische traditie die discussie over het onderwerp verbiedt
Wei wilde uiteindelijk in haar werk de seksuele vrijheid van vrouwen bepleiten, zoals in het matriarchale systeem van de Mosuo in Yunnan, het zuidwesten van China. De Mosuo hangen het Tibetaanse boeddhisme aan en alleenstaande moeders beoefenen er de vrije liefde. Maar ze moest bij de basis beginnen, en tot dan toe was seksuele voorlichting nog net zo beperkt als die van haarzelf was geweest: op school werden voortplanting en menstruatie besproken tijdens lessen die alleen voor meisjes bestemd waren.
Het taboe op seks komt voort uit de confucianistische traditie die gesprekken over het onderwerp verbiedt: de seksuele daad wordt beschouwd als uitsluitend een echtelijke aangelegenheid – met een ondergeschikte rol voor de vrouw –, die moet uitmonden in een bevalling. Het taoïsme daarentegen, dat bepaalde aspecten deelt met het Tibetaanse boeddhisme, stelt een reeks technieken voor om de seksuele energie te verhogen. Het benadrukt de rol van de vrouwen om in de baarmoeder – waar de energie in uitmondt – het idee van leegte te belichamen, en pleit zo voor ‘terugkeer naar de universele moeder’, legt filosoof Carla Rosso uit.
Wei Tingting, die zich ook Waiting noemt, moest een aantal jaar wachten op onderwijsveranderingen in haar land.
Die volgden in 2019. Omdat slechts 10 procent van de twintigduizend ondervraagde universiteitsstudenten aangaf seksuele voorlichting te hebben gehad (de rest vond die in bibliotheken of via porno, die in China illegaal is), lanceerde de regering het initiatief ‘Gezond China’. Dat bevatte een aantal door de Unesco onderschreven punten, zoals het verbod op discriminatie op grond van geslacht, intimidatie en ongewenste zwangerschap en het recht op veilige abortus en preventie van seksueel overdraagbare aandoeningen. In 2020 werd het initiatief opgenomen als onderdeel van het schoolcurriculum.
Wang Man
Op die koude avond in maart werd er nog een arrestatie verricht. Elders in Beijing woonde Wang Man, de oudste van de groep. Zij werd bekend door een actie waarbij ze samen met Li Maizi mannentoiletten bezette om meer vrouwentoiletten te eisen op de universiteit.
Er bestaan onafhankelijke centra voor vrouwenstudies in China. Het eerste werd in 1987 opgericht aan de Universiteit van Zhengzhou – tot woede van de regering; die had namelijk al in 1949 haar Vrouwenuniversiteit opgericht, die was aangesloten bij de Federatie van Chinese Vrouwen. Dertig jaar geleden vormden vrouwen 20 procent van het totale aantal studenten; nu is dat 60 procent, en dus hebben zij meer ruimte nodig op de campus. Wang nam het op zich om dat artistiek uit te dragen.
Het bezetten van de herentoiletten was een revolutionaire vorm van protest. Eerdere feministen namen de houding aan die het taoïsme wuwei noemt: ‘niet-doen’ of ‘passief zijn’, traditionele en zogenaamd ‘vrouwelijke’ eigenschappen die worden belichaamd in yin. Dat contrasteert met het activisme van de hedendaagse feministen die yang belichamen: het strijdbare, wat een zogenaamd ‘mannelijke’ eigenschap is. Maar in plaats van harmonie in de vereniging van yin en yang brachten deze studentes ongewild Xin Yidai voort: een ‘nieuwe generatie’.
Wu Rongrong
Ver weg van de Chinese hoofdstad, op 1300 kilometer afstand, verrichtte de politie nog een arrestatie: in de stad Hangzhou, beroemd om zijn Westelijke Meer, die dichters inspireerde en door Marco Polo werd geprezen als ‘de mooiste stad ter wereld’. Politieagenten stonden te schreeuwen buiten het huis van Wu Rongrong. De feministe had haar baan bij Alibaba opgezegd om vrijwilligerswerk te gaan doen bij een organisatie voor jonge vrouwen. Ze verwierf bekendheid met haar performance waarmee ze opkwam voor een vrouw die uit zelfverdediging een ambtenaar had gedood die haar had aangerand. Wu richtte ook het Weizhiming Vrouwencentrum op, dat opkomt voor de rechten van jonge vrouwen. Ze was de enige in de groep die getrouwd was en een kind had.
Wu en haar metgezellen behoorden tot de eenkindgeneratie. De eenkindpolitiek, opgelegd door de Communistische Partij, was van kracht tussen 1979 en 2015 en leidde tot een onevenwichtige verdeling van mannen en vrouwen. Amnesty International had scherpe kritiek op deze en andere wetten voor gezinsplanning, omdat die een schending betekenden van seksuele en reproductieve rechten. In die periode vonden naar schatting 30 miljoen abortussen en kindermoorden op meisjes plaats en werden 200 miljoen geboortes voorkomen. Daarbij zijn niet eens de baby’s meegeteld die in de steek werden gelaten of ter adoptie werden afgestaan. De prijs voor het overtreden van de wet was torenhoog, zowel economisch als moreel: gezinnen die uit elkaar vielen, spiraaltjes die zonder voorafgaande toestemming na de eerste geboorte werden geplaatst, en soms zelfs sterilisaties.
Steeds meer vrouwen kiezen ervoor om alleenstaand te zijn of geen moeder te worden, en komen daar ook publiekelijk voor uit
De eenkindpolitiek werd in 2015 afgeschaft – hetzelfde jaar ook waarin de arrestaties plaatsvonden. De bedoeling was om een tweede kind per koppel mogelijk te maken en zo het geboortecijfer te verhogen. Maar dat werkte niet, en toen China in 2021 het laagste geboortepercentage noteerde, stond de regering drie kinderen per gezin toe. Dat het op die twee momenten niet tot een demografische boom kwam, komt voornamelijk doordat de kosten die met de opvoeding gepaard gingen het lastig maakten om te concurreren op de arbeidsmarkt, maar ook door de opkomst van het feminisme. Steeds meer vrouwen kiezen ervoor om alleenstaand te zijn of geen moeder te worden, en komen daar ook publiekelijk voor uit. Dit jaar bood de CCP een financiële stimulans en bescherming voor moeders, op voorwaarde dat ze getrouwd zijn. Dat betekent bijvoorbeeld dat een ongehuwde vrouw juridisch machteloos is als zij wordt ontslagen omdat ze zwanger is.
Wu Rongrong vreesde dat ze door haar gevangenschap lang gescheiden zou zijn van haar jonge kind. Het is iets wat in de Chinese taal ligt besloten: het Chinese karakter 好 (hao) betekent ‘goed’ of ‘best’, en verenigt twee karakters in zich, namelijk een vrouw (女, nü), en haar kind (子, zi).
Zheng Churan
In Zuid-China was het die nacht van 6 maart 2015 veel warmer. In de stad Guangzhou bevond zich de laatste uit de groep jonge vrouwen die bekend zou worden als de Vijf Feministen: Zheng Churan. Zij woonde nog bij haar ouders toen ze haar kwamen halen. Tijdens de verhoren namen ze haar bril af en lieten haar in het donker achter. Ze bedreigden haar met repercussies voor haar ouders. Zheng leed aan stress, slapeloosheid en haaruitval. Toen het allemaal voorbij was, trok ze zich terug uit het activisme. Ook voelde ze zich extra bezwaard: ze vond dat ze schuld had aan de zevenendertig dagen opsluiting van haar metgezellen, omdat zij het was geweest die het plan had bedacht.
Maar zij was het ook die zorgde voor de hergroepering van een nieuwe generatie Chinese feministen.
De nieuwe generatie feministen noemde zichzelf nüquan zhuyizhe. Dit neologisme betekent letterlijk ‘vrouwen voor recht/vrouwenmacht’. Het karakter quan (权) betekent zowel ‘recht’ als ‘macht’; het dook vanaf 1900 op in Chinese vertalingen van buitenlandse – en vooral Japanse – feministische teksten. De term die daarvóór werd gebruikt was nüxing zhuyi, ‘leer van de vrouwelijk sekse’ – xing (性) betekent ‘natuurlijkheid’ of ‘seksualiteit’. Om verwarring te voorkomen gaf de Federatie van Chinese Vrouwen de voorkeur aan het gebruik van funü quanli – ‘vrouwenrechten’. Funü is in het confucianisme het begrip voor ‘vrouw’.
In de nacht dat de Vijf Feministen werden gearresteerd, gooide de politie ook andere vrouwen in de cel die bij soortgelijke initiatieven betrokken waren geweest. Maar die werden na 24 uur weer vrijgelaten, in tegenstelling tot het vijftal, dat ruim een maand vastzat. Elke ochtend herhaalde Li Maizi de mantra ‘volharding, moed, uithoudingsvermogen’ om het hoofd te kunnen bieden aan de ondervragingen door ambtenaren, die haar vernederden en haar – en de anderen – ervan beschuldigden spion te zijn. Op 13 april werden de Vijf Feministen vrijgelaten en zagen ze iets wat ze zich nooit hadden kunnen voorstellen.
Internationaal was de hashtag #FreeTheFive viraal gegaan op sociale media. Journaliste en feministe Leta Hong Fincher besloot de verhalen van deze meiden die ‘blij waren Big Brother te verraden’ te bundelen in haar boek Betraying Big Brother: the Feminist Awakening in China. Feministisch activiste Xiao Meili, die eerder met de groep had samengewerkt, gaf in 2018 de aanzet tot de campagne #MeTooInChina. Met meer dan 3 miljoen views op Weibo was het zeven dagen lang de meest-bezochte pagina, voordat deze werd verwijderd. Dat gebeurde ook met het account van Nüquan Zhi Sheng (‘Feministische Stemmen’), de meest invloedrijke organisatie. In 2020 werden tien feministische fora op het sociale netwerk Douban gesloten en werd het verboden de van oorsprong Zuid-Koreaanse feministische beweging 6B4T bij naam te noemen. Die beweging bepleit dat vrouwen niet zouden moeten trouwen of kinderen moeten krijgen.
Er is nu een nieuwe feministische generatie die nog steeds wordt vervolgd. De pandemie en het restrictieve beleid van Xi Jinping zijn weinig meer dan een excuus om de greep op vrouwen te versterken. Maar het ontwaken van het feminisme in China is niet meer te stoppen.
De moord op de 22-jarige Mahsa Amini leidde in de afgelopen weken tot massale demonstraties tegen het hardvochtige regime van ayatollah Ali Khamenei, dat het protest met geweld uit elkaar probeert te slaan. Wat moet er gebeuren om deze revolutie te laten slagen?
In westerse landen is eindeloos gediscussieerd over de hoofddoek: mag je hem verbieden? Mag je er een mening over hebben? Bemoei je je dan niet te veel met een cultuur waar je te weinig van afweet? De Amerikaans-Iraanse auteur, dichter en journalist Roya Hakakian vat het bondig samen: de bezwaren van nu richten zich niet ‘tegen de hoofddoek zelf; hun bezwaren richten zich op het feit dat ze [de vrouwen in Iran] niet het recht hebben om zelf te beslissen of ze die al dan niet willen dragen’. Dat ze worden gezien al ‘heilige vs. prostituee’, onveilig zijn vanwege het ‘grote juridische kader dat zowel vrouwen als etnische en religieuze minderheden (…) in Iran’ treft. 60 procent van de bevolking bidt niet meer. 73 procent is tegen het dragen van een hoofddoek, aldus Al-Quds Al-Arabi. Het is duidelijk: Iran is klaar voor de strijd. Het enige wapen dat daarbij wordt ingezet, is de eigen symboliek.
60 procent van de bevolking bidt niet meer. 73 procent is tegen het dragen van een hoofddoek
Nog een verandering: het is niet langer Amerika dat in Iran wordt gezien als ‘Grote Satan’; nu is het de dictator aan wie de dood wordt verklaard. Dit is dan ook het moment voor de VS om in actie te komen, stelt Hakakian. Zijn ze net zo begaan met het verlangen naar vrijheid van het Iraanse volk als met het in toom houden van de nucleaire ambities van het regime? Is het Westen bereid die rol op zich te nemen, of levert het liever kritiek van buitenaf?
Over de rol van dat zogenaamde Westen, in dit geval Europa, in die andere grote strijd van dit moment zal filosoof en pacifist Donatella di Cesare praten op de aankomende Nexus-conferentie, waar 360 net als voorgaande jaren een voorschot op neemt. Di Cesare noemt oorlog geen rechtvaardiging voor het sturen van wapens naar Oekraïne: ‘Voordat je het hebt over het redden van Europese waarden, moet het altijd eerst om mensenlevens gaan.’ Ook de Amerikaanse ‘voorvechter van een geestelijk leven’ Zena Hitz, eveneens te gast, heeft een pacifistisch wapen voor ogen: lezen. ‘We zien ineens overeenkomsten waardoor wij hen, en zij ons, niet langer beschouwen als middel om macht of genot te ver-krijgen, maar als medereizigers of medezwoegers in onze poging tot begrip.’ Een belangrijke vraag is uiteraard: hoe benutten we deze denkbeelden wanneer de agressors daarvan niet onder de indruk zijn?
Want ‘elke vrouw verdient een tweede kans om gelukkig te zijn’
Een groep Syrische vrouwen vond een radicale oplossing en trok zich terug in ecodorp Jinwar, waar geen mannen wonen. Hun strijd, aldus een van hen, is ‘vergelijkbaar met die van het Koerdische volk voor zijn vrijheid’. En met die van Iran. De bewoners willen er nooit meer weg en hopen dat andere vrouwen hun voorbeeld zullen volgen om op die manier te ontkomen aan het geweld. Want ‘elke vrouw verdient een tweede kans om gelukkig te zijn’.
‘Ze hebben geen bezwaren tegen de hoofddoek; maar tegen het feit dat ze niet het recht hebben om zelf te beslissen of ze die al dan niet willen dragen’, schrijft deze Iraans-Amerikaanse auteur. Iraniërs – vooral vrouwen – komen massaal in opstand tegen het theocratische bewind.
Niemand kan voorspellen hoe een revolutie uitbreekt. Ook weet niemand van tevoren wanneer een misstand de woede van de bevolking zal doen ontvlammen – woede die sterker is dan angst. In 2010 zette in Tunesië een straatverkoper, Mohammed Bouazizi, een opstand in gang door zichzelf in brand te steken. Nu, in 2022 zijn na de dood van Mahsa Amini, een 22-jarige vrouw die in politiedetentie om het leven is gekomen, Iraniërs in alle hoeken van het land de straat opgegaan.
Amini en haar broer waren vanuit Saqqez, een stad in Iraans-Koerdistan, naar de hoofdstad Teheran gekomen om familieleden te bezoeken. Op 13 september werd Amini opgepakt door de zogeheten zedenpolitie, omdat ze haar hijab, of hoofddoek, niet op de juiste wijze zou hebben gedragen. Drie dagen later werd bekendgemaakt dat ze was overleden. De autoriteiten zeggen dat ze is overleden aan een hartstilstand. Volgens een in Engeland gevestigde onafhankelijke Iraanse nieuwssite zijn op CT-scans van haar schedel tekenen van fracturen zichtbaar.
Elke keer dat ik beelden van Amini zie, in coma in een ziekenhuisbed, denk ik onwillekeurig dat ik daar ook had kunnen liggen. Ik was een meisje in Iran toen er in 1981 een wet van kracht werd die alle vrouwen verplichtte een hijab te dragen. Dat was twee jaar na de Iraanse Revolutie. En ik was een tiener toen de zedenpolitie de straat opging en in het wilde weg mensen aanhield en inrekende, soms op grond van weinig meer dan een plukje haar dat onder een hoofddoek uit piepte.
Woede en solidariteit
Op een dag in augustus 1984 liep ik buiten, dik ingepakt in mijn islamitische uniform met hoofddoek terwijl het ondraaglijk heet was en alle fonteinen in Teheran waren stilgezet vanwege de ramadan, en ik betrapte me op de gedachte dat ik het niet erg zou vinden om te sterven als diegenen die ons leven tot een hel maakten ook zouden sterven. Later dat jaar verliet ik Iran, maar momenteel voel ik wat zovele Iraanse vrouwen voelen: ieder van ons is Mahsa Amini.
Sinds haar dood zijn duizenden mensen de straat opgegaan, in een vertoon van woede en solidariteit dat ongekend is, zelfs in een land dat veel van dit soort tumultueuze momenten heeft gekend. Maar deze keer is het anders dan bij eerdere opstanden tegen het regime, de beweging is nu opmerkelijk breedgedragen en inclusief. De rijke inwoners van Noord-Teheran zijn de straat opgegaan samen met de arme mensen uit het zuidelijke deel van de stad. Je ziet jongeren op straat, maar ook hun ouders, en zelfs hun grootouders. Niet alleen in de stad gaan de mensen de straat op, maar ook op het platteland.
De vrouwen van Iran hebben de mythe ontkracht dat de hoofddoek een Iraanse traditie zou zijn
De vrouwen van Iran nemen het voortouw – de vrouwen die zich standvastig hebben verzet tegen de tirannie van het regime en die onvermoeid de mythe hebben ontkracht dat de hoofddoek een Iraanse traditie zou zijn. De aanblik van alle mannen aan hun zijde getuigt van een vrijwel universele afkeer van de officiële misogynie van het regime. Met alle risico’s die deze burgers nemen, en met de offers die ze brengen, tonen ze haarscherp aan dat een traditie die vierentwintig uur per dag verdedigd moet worden door gewapende mannen die mensen in elkaar moeten slaan om die traditie overeind te houden, het verdient te worden afgeschaft.
Sinds de dood van Mahsa Amini komt de hele Iraanse samenleving in verzet tegen de machthebbers, ondanks meedogenloze repressie. Een beweging die weerklank vindt in het buitenland. Maar kan ze blijven voortbestaan zonder hulp van buitenaf?
Iraanse promotievideo die laat zien hoe een Iraanse vrouw nadat ze aan het ‘goede voorbeeld’ wordt herinnerd bij een bezoek aan de juwelier, haar outfit aanpast en thuis een niqab aantrekt.
Zelfs beroemdheden die er in het verleden het zwijgen toe hebben gedaan, laten zich nu horen. Filmsterren en sporthelden twitteren om hun steun te betuigen aan de demonstranten – sommigen doen zelfs een oproep aan het leger om achter het volk te gaan staan en in te grijpen. De populaire musicus Homayoun Shajarian, de zoon van de grote zanger van de Perzische muziek, Mohammad-Reza Shajarian, projecteerde bij zijn laatste optreden een grote foto van Mahsa Amini achter het podium – een openlijke provocatie van het bewind. Het publiek begon vervolgens te scanderen: ‘Dood aan Khamenei’ (Irans hoogste leider).
Etnische verschillen
Alles wat er in het verleden is gezegd over etnische en andere scheidslijnen, waardoor verschillende groepen binnen Iran tegenover elkaar zijn komen te staan, is nu vergeten. Vele jaren hebben geruchten over de dreiging van separatistische bewegingen, met name in Iraans-Koerdistan, geleid tot felle discussies. Maar de aloude spanningen verdwijnen naar de achtergrond door het verdriet over de dood van deze jonge Koerdische vrouw, een verdriet dat wordt gevoeld in het hele land, zelfs op onwaarschijnlijke plekken als de Turks sprekende stad Oermia. In het licht van het alledaagse onrecht waarmee elke Iraniër te maken krijgt, lijken etnische verschillen onbeduidend.
Vandaag de dag worden er in Iran geen beeltenissen van Uncle Sam of Amerikaanse vlaggen in de fik gestoken. In plaats daarvan verbranden vrouwen op straat hun eigen hoofddoek, of ze gooien hem in een vreugdevuur dat door mannen is aangestoken. Ze hebben geen bezwaren tegen de hoofddoek zelf; hun bezwaren richten zich op het feit dat ze niet het recht hebben om zelf te beslissen of ze die al dan niet willen dragen. Ondanks het feit dat er in de praktijk al meer dan veertig jaar nauwelijks nog betrekkingen zijn tussen Iran en Amerika, hebben twee wezenlijke Amerikaanse opvattingen – over rechten en keuzevrijheid – hun weg gevonden naar de inwoners van dit land. De mensen die de straat opgaan scanderen dit keer niet ‘Dood aan Amerika’ maar ‘Dood aan de dictator’. De mensen die Amerika ooit voor de Grote Satan hielden, de bron van alle kwaad, scanderen nu: ‘Onze vijand bevindt zich hier. Het is een leugen dat het Amerika zou zijn.’
De demonstranten vragen helemaal niets voor zichzelf; ze willen domweg dat het regime opstapt
Drieënveertig jaar geleden vernederde Iran Amerika door ten overstaan van de gehele wereld het geblinddoekte personeel van de Amerikaanse ambassade te tonen. Vandaag de dag vernedert de Iraanse bevolking haar eigen leiders door de muurschilderingen van Ali Khamenei te bekladden en zijn foto van billboards te scheuren.
Er wordt niet langer gedemonstreerd voor lagere benzineprijzen, salarisverhoging of eerlijke verkiezingen – de eisen van zoveel eerdere protesten. Sterker nog, de demonstranten vragen helemaal niets voor zichzelf; ze willen domweg dat het regime opstapt.
Politiestaat
Irans ambitie om een rechtsstaat te worden dateert van ver voor de Islamitische Revolutie: meer dan een eeuw geleden vond de Perzische Constitutionele Revolutie plaats. De Amerikaanse overheid heeft bijna twintig jaar lang tientallen miljoenen dollars uitgegeven om het democratische proces in Iran te bevorderen. Die investering valt in het niet bij de miljarden die Amerika in de oorlogen heeft gepompt van twee van Irans buurlanden, Irak en Afghanistan – om nog maar te zwijgen van al het bloed dat is vergoten. Maar evengoed is de Amerikaanse steun voor de democratische droom van wezenlijk belang – en die steun lijkt nu misschien eindelijk vruchten af te werpen.
De vraag is of Washington hier klaar voor is. Hebben de Amerikaanse sponsors van de Iraanse democratie enig idee wat te doen als hun missie slaagt?
Iran heeft zijn Oekraïnemoment bereikt, een punt waarop een volk zich realiseert dat het bereid is de prijs te betalen voor vrijheid. Iraniërs realiseren zich dat dit hun strijd is, en ze gaan – ongewapend – de straat op om de misdadigers van het regime het hoofd te bieden. Op social media hebben sommige van de bekendste activisten van deze beweging filmpjes gepost waarin ze zeggen dat ze weigeren het land te verlaten – wat de toekomst ook mag brengen, zij laten zich niet verjagen.
De Verenigde Staten moeten ervoor kiezen de Iraniërs te steunen nu ze in het nauw zitten
De Verenigde Staten moeten nu, door daden en niet enkel door steunbetuigingen, laten zien dat ze net zozeer zijn begaan met het verlangen naar vrijheid van het Iraanse volk als met het in toom houden van de nucleaire ambities van het regime. Een stap die de Verenigde Staten zouden kunnen zetten, is het opschorten van hun deelname aan de gesprekken over een nieuw nucleair akkoord. Dat zou een duidelijke boodschap zijn aan de ayatollahs dat er geen sprake kan zijn van het verlichten van de economische sancties zolang de bendes van de ayatollahs de eigen bevolking doodschieten in de straten van Iran.
Net zomin als de Oekraïners, kunnen de Iraniërs hun vrijheid veroveren zonder steun van de Verenigde Staten en andere westerse landen. Ze zijn bereid offers te brengen, maar hun bereidheid en vastberadenheid alleen zijn niet voldoende om revoluties te winnen. Amerika heeft vier decennia gewacht tot de Iraniërs de propaganda van het regime zouden verwerpen en Amerika niet langer als de vijand zouden zien. Dit is een historische kans voor beide landen om een nieuwe band te smeden, maar dan moeten de Verenigde Staten ervoor kiezen de Iraniërs te steunen nu ze in het nauw zitten. Wie wil dat de democratie wereldwijd een vlucht neemt, moet nu zijn verantwoordelijkheid nemen.
De Iraanse autoriteiten hebben negen Europeanen gearresteerd tijdens straatprotesten, bericht BBC. Deze door het regime als spionnen aangemerkte Europeanen zouden een rol hebben gespeeld bij de demonstraties die het land de afgelopen twee weken hebben opgeschud, beweert het inlichtingenministerie. De arrestanten komen uit Frankrijk, Zweden, Duitsland, Polen, Italië en Nederland. Waar zij zijn gearresteerd is niet bekend.
BBC wijst erop dat Iran ‘buitenlandse vijanden’ deels de schuld geeft van de chaos die het land in zijn greep houdt sinds de dood van Masha Amini, een tweeëntwintigjarige vrouw die onder onduidelijke omstandigheden stierf nadat ze was gearresteerd door de zedenpolitie. Ten minste tachtig mensen werden gedood tijdens de demonstraties die volgden op haar verdwijning, volgens de Noorse organisatie Iran Human Rights. In Zahedan, nabij Pakistan en Afghanistan, zijn vrijdag bij nieuwe botsingen naar verluidt negentien mensen omgekomen, onder wie een kolonel van de Islamitische Revolutionaire Garde.
Het voorstel voor een grondwetswijziging waarover de Chileense bevolking begin vorige maand mocht stemmen, bevatte belangrijke verbeteringen voor de rechten van de vrouw. Kwesties die voorheen domweg onzichtbaar waren.
Gewapend met een grote collectie feministische boeken installeert Gladys Bustos zich in de foyer van het Teatro Caupolicán, in het centrum van de Chileense hoofdstad Santiago. Omdat het vandaag een ‘speciale dag’ is, vertelt ze, verkoopt ze twee boeken voor 20.000 pesos (22 euro). ‘Het is een historische dag voor feministen en ik ben erg geëmotioneerd.’ Buiten staat een rij mensen te wachten om het gebouw te betreden.
Dit tafereel vond plaats op zaterdag 27 augustus, toen duizenden mensen de zogenoemde ‘Caupolicanazo Feminista’ bijwoonden, een evenement dat was voorbehouden aan vrouwen en leden van de lhbti-gemeenschap. Het was georganiseerd door 37 feministische organisaties die goedkeuring van de voorgestelde nieuwe grondwet bepleiten.
Op zondag 4 september beslist het Zuid-Amerikaanse land in een referendum of de huidige grondwet, die tijdens de dictatuur van Augusto Pinochet (1973-1990) tot stand is gekomen, moet worden vervangen. Er zijn twee keuzemogelijkheden om te reageren op het nieuwe grondwetsvoorstel: apruebo [ik keur het goed] of rechazo [ik verwerp het]. Uit recente opiniepeilingen blijkt dat de optie ‘rechazo’ wel eens zou kunnen zegevieren, maar volgens deskundigen kan het nog alle kanten op.
Het genderperspectief in de tekst
De woordvoerder van de bijeenkomst, Cynthia Shuffer, verdedigde de voorgestelde tekst als ‘een stap in de goede richting’ en had ‘goed feministisch nieuws’. Ten minste 36 van de 388 artikelen in de nieuwe wet verwijzen expliciet naar gender en naar kwesties die voorheen domweg onzichtbaar waren, aldus een rapport van de taakgroep VN Vrouwen dat door persbureau EFE werd aangehaald. Een baanbrekend aspect is vervat in artikel 1, waarin democratie wordt omschreven als ‘inclusief en paritair’ [uitgaand van gelijke verdeling]. Het artikel bepaalt dat alle staatsinstellingen en -organen, met inbegrip van de politie en de strijdkrachten, voor ten minste 50 procent uit vrouwen moeten bestaan.
Democratie wordt omschreven als ‘inclusief en paritair’, uitgaand van gelijke verdeling
‘Dit zal de eerste grondwet ter wereld zijn die door een paritair orgaan is opgesteld, en het zal ook de eerste zijn die garandeert dat onze plek in de democratie nooit minder zal zijn dan de plek die wij in de wereld innemen, namelijk: minstens de helft,’ zei Alondra Carrillo (29) van Coordinadora Feminista 8M, een van de organisaties die de manifestatie van 27 augustus organiseerde.
Het gaat om een gelijke verdeling die geen limiet stelt aan de hoeveelheid vrouwen en die de vertegenwoordiging van transgender en non-binaire personen erkent op alle terreinen van besluitvorming. ‘Deze grote vernieuwing zorgt ervoor dat de ogen van mensen die in constituties geïnteresseerd zijn zich nu wereldwijd op Chili richten,’ aldus Tania Busch, wetenschapper aan de Andrés Bello-universiteit en directeur van de Chileense Vereniging voor Constitutioneel Recht.
Weggestemd
Inmiddels is de nieuwe grondwet met een overtuigende meerderheid weggestemd. 61,9 procent van de Chilenen sprak zich uit tegen de nieuwe grondwet, 38,1 procent stemde voor.
Het grondwetsvoorstel erkent huishoudelijk werk als werk, legt de basis voor de oprichting van een nationaal zorgstelsel, garandeert seksuele en reproductieve rechten – met inbegrip van abortus, waarvan de goedkeuring in november 2021 nog door het Congres werd verworpen, en beschouwt gender op een intersectionele manier.
In de opsomming van rechten zijn ook onder meer opgenomen: volledige seksuele voorlichting, een leven zonder gendergerelateerd geweld, het recht op identiteit ‘in alle dimensies en uitingsvormen, met inbegrip van geslachtskenmerken, genderidentiteiten en -uitingen, naam en seksuele geaardheid’, erkenning van het gezin ‘in al zijn verschillende vormen en levenswijzen’ en rechtvaardigheid met een genderperspectief. Als de nieuwe grondwet wordt goedgekeurd, zou Chili wel eens een van de meest feministische grondwetten ter wereld kunnen hebben.
De organisatoren van de manifestatie van 27 augustus namen een voor een de artikelen door die de vooruitgang op het gebied van vrouwenrechten en seksuele diversiteit voorstaan en riepen de bevolking op te gaan stemmen. ‘Wij zullen de grondwet van Pinochet vastberaden en krachtig ten grave dragen,’ zei een van de leden van Coordinadora Feminista 8M. De meer dan vierduizend aanwezigen scandeerden volgens de organisatie slogans als ‘libre y convencida, “apruebo” de salida’ (‘vrij en overtuigd sta ik achter deze verandering’) en ‘aprobar, aprobar, otra forma de luchar’ (‘apruebo is een andere manier om te vechten’), terwijl kunstenaars, comedians en activisten zich op het podium vertoonden.
Alle leeftijden
Het evenement bracht mensen van alle leeftijden samen, die van de gebeurtenis een feest voor goedkeuring van de grondwetswijziging maakten. ‘Vrouwen zijn de sterkste pleitbezorgers voor “apruebo”, want zij hebben het meeste baat bij de nieuwe grondwet,’ zei Aurora Lizama (71), die met haar vriendinnen naar het theater was gekomen.
Naast Mapuche-vrouwen [de Mapuche zijn een inheems volk van Centraal- en Zuid-Chili en Zuid-Argentinië] waren ook gemeentebestuurders, parlementsleden, leden van de Constitutionele Conventie die de nieuwe tekst heeft opgesteld, en milieu-, diversiteits-, plattelands- en migrantenactivisten aanwezig. ‘Het is heel mooi om te zien dat zo veel mensen zich hebben verenigd voor goedkeuring, niet alleen uit de feministische beweging, maar ook dissidenten die mensen vertegenwoordigen zoals ik, die strijden voor een betere wereld voor iedereen door middel van de nieuwe grondwet,’ zei Sam (22).
‘Veel mensen kijken naar wat er in Chili gebeurt; wij hebben de gelegenheid om de grondwet van Pinochet te laten sneuvelen’
Het Chileense feminisme heeft op 27 augustus een nieuwe mijlpaal bereikt. Het Teatro Caupolicán was net zo vol als op 29 december 1983, toen duizenden vrouwen er bijeenkwamen om het einde van de dictatuur te eisen. ‘De Caupolicán-manifestatie van 1983 was bedoeld om de dictatuur te bestrijden, die van vandaag is bedoeld om een van de meest structurele erfenissen van de dictatuur uit te roeien, namelijk de huidige grondwet,’ zei Cynthia Shuffer. Vicky Quevedo, een legendarische feminist die er in 1983 ook bij was, voegde eraan toe: ‘Zoveel jaar later komen we opnieuw bijeen om de vele misstanden en onrechtvaardigheden aan de kaak te stellen. De kracht van deze bijeenkomst bevestigt dat we gaan winnen.’
De herinnering aan de vrouwen die voorgingen en aan de slachtoffers van femicide en seksistisch geweld was de hele manifestatie al aanwezig, en bereikte een hoogtepunt toen de Argentijnse antropoloog en feministische activist Rita Segato op het podium verscheen. Ze wees op het belang van het Chileense proces voor Latijns-Amerika en de rest van de wereld. ‘Chili vertegenwoordigt ons. Chileense vrouwen zijn wegbereiders, ze zijn het universele “wezen” dat spreekt over wat de mensheid, de hele mensheid, kan redden op dit apocalyptische moment in de geschiedenis.’ Hiphopzangeres Ana Tijoux, die de manifestatie afsloot, voegde daaraan toe: ‘Veel mensen kijken naar wat er in Chili gebeurt; wij hebben de gelegenheid om de grondwet van Pinochet te laten sneuvelen.’
Bibliotheekmedewerkers van het Metropolitan Library System (MLS) van Oklahoma reageerden geschokt toen zij halverwege juli instructies kregen om het woord ‘abortus’ niet meer te gebruiken en klanten niet meer te helpen bij het zoeken naar abortusgerelateerde informatie op computers van de bibliotheek of hun eigen telefoon. De medewerkers werden gewaarschuwd dat ze een boete kunnen krijgen volgens de abortuswetgeving van de staat, meldt Vice.
‘Als een personeelslid informatie geeft over het laten uitvoeren van een abortus, kan die persoon aansprakelijk worden gesteld’
‘Als een personeelslid informatie geeft over het laten uitvoeren van een abortus, kan die persoon aansprakelijk worden gesteld’, aldus een memo. ‘De civiele straffen omvatten een boete van 10.000 dollar plus een gevangenisstraf en ontslag, omdat de medewerker door het MLS op de hoogte is gesteld maar die waarschuwing heeft genegeerd.’ Bibliotheekmedewerkers is ook gevraagd op te passen voor misleiders die om informatie over abortus vragen zodat ze vervolgens aangifte kunnen doen.
In een maand tijd zijn 43 abortusklinieken gesloten
In de maand nadat het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten abortus als grondwettelijk recht heeft herroepen door de historische uitspraak van Roe v. Wade uit 1973 terug te draaien, zijn ’drieënveertig klinieken in elf staten gestopt met het aanbieden van abortuszorg‘, meldt NPR. Deze cijfers zijn afkomstig van het Guttmacher Institute, een onderzoeksgroep die abortusrechten steunt.
‘In de periode van 24 juni, de dag dat de uitspraak werd teruggedraaid, tot 24 juli hebben zeven staten – Alabama, Arkansas, Mississippi, Missouri, Oklahoma, South Dakota en Texas – al hun abortusklinieken gesloten: ze zijn van achterdertig klinieken naar nul gegaan’, aldus NPR. In 2020 waren deze staten goed voor 80.500 abortussen.
In dezelfde maand hebben Georgia, Ohio, South Carolina en Tennessee in totaal vijf abortusklinieken gesloten
In dezelfde maand hebben Georgia, Ohio, South Carolina en Tennessee – staten die abortus na zes weken zwangerschap verboden hebben – in totaal vijf abortusklinieken gesloten. ‘Vóór zes weken zijn veel mensen zich er nog niet eens van bewust dat ze zwanger zijn,’ aldus het Guttmacher Institute. ‘Zelfs degenen die hun zwangerschap meteen herkennen, hebben hooguit twee weken de tijd om te beslissen of ze een abortus willen aanvragen, en om deze vervolgens in te plannen en te verkrijgen.’
Brooke Alexander ontdekte achtenveertig uur voordat het abortusverbod in Texas van kracht werd dat ze zwanger was. The Washington Post ging langs bij de achttienjarige en tekende haar verhaal op.
Brooke Alexander zette om 18.04 uur haar kolfapparaat uit en bracht twee flesjes verse melk naar het bed, waar haar tweeling van drie maanden op de rug lag, de gezichten rood van het huilen. De achttienjarige, die maar vier uur had geslapen, probeerde beide baby’s tegelijk te voeden. Ze hield Kendall in haar armen, terwijl ze probeerde Olivia zichzelf te laten voeden met haar fles op een kussen. Maar de fles bleef wegglijden en de baby bleef jammeren. En Brooke’s vriend, Billy High, zou pas over vijf uur thuis zijn. ‘Alsjeblieft, druktemakertje,’ fluisterde Brooke.
Ze gluurde naar het raam van de kamer die net groot genoeg was voor een ruime matras, en besefte dat ze de hele dag amper zon had gezien. De ramen waren afgedekt met lakens die met punaises aan de kozijnen waren bevestigd om de kamer koel te houden. Brooke waagde zich zelden in de rest van het huis. Billy’s vader had hen in huis genomen toen haar moeder hen eruit had geschopt, en ze wilde hem niet in de weg lopen. De uren zonder Billy waren altijd het moeilijkst. Ze wist dat hij weg moest, omdat ze volledig afhankelijk waren van de 9,75 dollar per uur die hij verdiende bij Freebirds World Burrito, maar ze kwelde zichzelf met de gedachte aan de meisjes die hij zou kunnen ontmoeten. En ze wou dat ze zelf ook de deur uit kon gaan.
Heartbeat Act
Laat in de nacht van 29 augustus ontdekte Brooke dat ze zwanger was, twee dagen voordat deHeartbeat Act in Texas abortus verbood zodra een echo de hartslag kon vaststellen rond zes weken zwangerschap. Het was de meest beperkte abortuswet die in de Verenigde Staten van kracht ging in bijna vijftig jaar.
Voor veel Texanen die sinds september een abortus wilden, vormde de wet een grote hindernis, omdat ze gedwongen werden honderden kilometers te rijden en honderden dollars te betalen voor een legale procedure die ze vroeger thuis hadden kunnen ondergaan. En niet iedereen verkeerde in de omstandigheid om de staat te verlaten. Sommigen konden geen vrij nemen van hun werk of hadden geen geld voor de benzine, en anderen, geconfronteerd met een lange reis, besloten hun zwangerschap te volbrengen. Bijna tien maanden na de inwerkingtreding van de Texaanse wet krijgen zij nu de baby’s die ze eigenlijk niet wilden.
Texas biedt een glimp van wat een groot deel van het land te wachten staat als het Hooggerechtshof deze zomer Roe v. Wade afschaft [dit artikel werd 20 juni gepubliceerd; op 24 juni 2022 nam het Hooggerechtshof afstand van het landelijke recht op abortus. Daardoor kregen staten weer de mogelijk abortus strafbaar te stellen], wat alom wordt verwacht sinds vorige maand een uitgelekt conceptadvies in omloop kwam. Als het precedent wordt vernietigd, zal naar verwachting ongeveer de helft van alle staten in het land abortus drastisch beperken of helemaal verbieden, waardoor enorme ‘abortuswoestijnen’ zullen ontstaan die velen tot gedwongen ouderschap zullen drijven.
Soms stelt Brooke zich haar leven voor als ze niet zwanger was geworden
Soms stelt Brooke zich haar leven voor als ze niet zwanger was geworden, en als Texas abortus niet zou hebben verboden, enkele dagen nadat ze had besloten dat ze haar zwangerschap wilde afbreken. Dan zou ze nu nog op school zitten, zich van de lessen haasten naar haar shift in Texas Roadhouse, met haar focus op het behalen van een licentie tot makelaar waarmee ze eindelijk weg zou kunnen uit Corpus Christi. Ze verlangt naar een appartement in Austin en genoeg geld voor een reis naar Hawaï, waar ze met dolfijnen zou zwemmen in water dat zo helder was dat ze haar tenen zou kunnen zien.
Als beide baby’s eindelijk goed drinken, pakt Brooke haar telefoon en stelt ze de timer in die al sinds de dag dat ze geboren werden vrijwel onafgebroken loopt. Ze heeft nog tweeënhalf uur voordat ze weer moeten eten.
Brooke en Billy ontmoetten elkaar voor het eerst in het skatepark in de stad, waar ze op een heldere avond in mei vorig jaar met een grote groep vrienden waren. Ze spraken die eerste dag niet met elkaar, maar het viel Brooke op hoe moeiteloos Billy de quarterpipe indook, hoe zijn blonde haar onder zijn rode muts vandaan wipte. Ze volgde hem op Instagram, en ze voelde een sprongetje in haar buik toen ze zag dat hij haar terug volgde.
Al snel brachten ze bijna elke dag samen door, doken ze in de branding van de Golf van Mexico op Padre Island en keken ze naar de zonsondergang boven de pier. In het skatepark leerde hij haar trucjes die ze eng vond om alleen te proberen. ‘Pinkie, beloof me dat je het durft,’ zei hij dan, als ze over de rand van de schans gluurde. Zijn indringende blauwe ogen, zijn kuiltjes. Toen hij eenmaal zijn vinger in haar pink haakte, was er geen weg meer terug.
Billy was anders dan de andere jongens die Brooke kende. Hij hield haar hand vast in het openbaar en stelde haar voor aan zijn vader. Als ze met hem naar het winkelcentrum ging, grijnsde hij elke keer als ze een pashokje uitkwam en vertelde haar dan hoe goed ze eruitzag in elk nieuw topje dat ze uitprobeerde. Ze voelde zich mooi door hem. ‘Ik was het niet gewend om me zo te voelen,’ zegt Brooke.
Zwangerschapstest
Brooke deed de zwangerschapstest om 11 uur op een warme avond aan het eind van de zomer. Toen de twee roze streepjes verschenen, keek ze Billy aan ging ze onderuit op de badkamervloer. Ze zag de tekenen die ze wekenlang had genegeerd. Misselijkheid die ze had toegeschreven aan voedselvergiftiging. Twee gemiste menstruaties. Dat moment een paar weken eerder, toen Billy een hand op haar buik legde en vroeg of ze zeker wist dat ze niet zwanger was.
Ze liet Billy achter in haar slaapkamer met de zwangerschapstest, pakte haar sleutels en reed naar het huis van haar beste vriend. Zittend op zijn bed bespraken ze haar opties. Ze kon altijd nog een abortus ondergaan, zei ze tegen hem. Hij wees haar op iets dat ze zich vaag herinnerde te hebben gezien op Twitter: dat een nieuwe wet zou ingaan op 1 september. Brooke had achtenveertig uur.
De abortuskliniek in Zuid-Texas, op tweeënhalf uur rijden van Corpus Christi, had de komende twee dagen geen plek meer, omdat patiënten uit de hele staat zich naar klinieken haastten voordat de wet van kracht ging. Toen Brooke belde, noemde de vrouw aan het de andere kant van de lijn namen en adressen van klinieken in New Mexico, op dertien uur rijden van Corpus Christi.
‘Duimen maar????’ antwoordde haar vader
In de tussentijd, zei de vrouw, kon Brooke ergens in de buurt een echo laten maken; als ze minder dan zes weken zwanger was, konden ze haar nog behandelen. ‘We gaan kijken hoe ver ik ben,’ sms’te Brooke later die avond aan haar vader, Jeremy Alexander. ‘Kijken of abortus een optie is.’
‘Wat is de einddatum?’ vroeg hij.
‘Ze hebben net vandaag een wet aangenomen!!!’ antwoordde ze in de late uurtjes van 1 september, verwijzend naar het verbod dat van kracht was gegaan. ‘Dat is toch niet geloven? Ik geloof dat het zes weken is.’
‘Duimen maar????’ antwoordde haar vader.
Brooke vond een plek waar ze op korte termijn een echo kon laten maken en maakte een afspraak voor negen uur ’s ochtends. Als nieuwe cliënten het Zwangerschapscentrum van de Coastal Bend binnenkomen, wordt hen gevraagd een formulier in te vullen. Na gebruikelijke vragen als naam, geboortedatum en burgerlijke staat komt de vraag die het personeel het meest interesseert: ‘Mocht u zwanger zijn, wat zijn dan uw plannen?’
Op basis daarvan wijst het team elke cliënt toe aan een van de drie groepen: Als ze van plan zijn om de baby te krijgen: ‘LTC’, ofwel ‘Likely To Carry’ [Voldragen van Zwangerschap Aannemelijk]. Als ze twijfelen: ‘AV’, ofwel ‘Abortion Vulnerable’ [Geneigd tot abortus]. Als ze van plan zijn om een abortus te laten doen: ‘AM’, ofwel ‘Abortus Minded‘ [Abortus Besloten].
Antiabortusorganisaties
Het Zwangerschapscentrum van de Coastal Bend, dat zichzelf aanprijst als ‘bron nummer één voor informatie over abortus’ in de regio, is een van de duizenden crisiszwangerschapscentra in de Verenigde Staten: het zijn antiabortusorganisaties die vaak religieus gelieerd zijn. Toen Brooke met haar moeder op de afspraak verscheen, had ze er geen idee van dat ze bij een instelling binnenliep die tot doel heeft mensen van abortus af te houden. Ze wist ook niet wat het belang was van haar formulier voor het personeel: door aan te geven dat ze een abortus wilde, werd ze hun eerste ‘AM’ van de Texas Heartbeat Act.
Brooke had over het centrum gehoord via een vriendin van haar moeder, die wist dat ze een echo moest laten maken. Door de decoratieve kussens en zachte aquarellen met beelden van de oceaan kwam er in de wachtkamer een gevoel van rust over Brooke.
De advocate die haar was toegewezen, Angie Arnholt, begeleidde al een jaar lang abortus-gezinde cliënten in het zwangerschapscentrum. Veel van de vrijwilligers in het centrum hadden zich alleen maar aangemeld om vrolijke gesprekken te kunnen voeren met ‘LTC’s’ over baby’s waar hun cliënten zo naar uitzagen. Maar Arnholt, een eenenzestigjarige met een gouden kruis om haar nek, voelt zich geroepen om te doen wat ze kan om vrouwen te helpen ‘een goede beslissing te nemen’, vertelde ze later aan The Washington Post.
In een spreekkamer noemde Brooke voor Arnholt alle redenen op waarom ze een abortus wilde. Ze had zich net ingeschreven voor lessen in vastgoed aan het plaatselijke college, wat haar eerste keer op een opleiding zou zijn sinds ze drie jaar eerder op vijftienjarige leeftijd de middelbare school had verlaten. Zij en Billy hadden nog maar drie maanden verkering.
Brooke probeerde kalm te blijven en prentte ze zichzelf in dat vrouwen voortdurend abortussen ondergaan
Zittend tegenover Brooke en haar moeder sloeg Arnholt A Woman’s Right to Know open, een antiabortusboekje dat door de staat Texas wordt verspreid, en ze bladerde naar de pagina met de titel ‘Abortusrisico’s‘. Het eerste risico was: ‘de dood’.
Terwijl Brooke luisterde naar Arnholts waarschuwingen over depressie, misselijkheid, krampen, borstkanker en onvruchtbaarheid, probeerde ze kalm te blijven en prentte ze zichzelf in dat vrouwen voortdurend abortussen ondergaan. Toch begon Brooke zich te fixeren op sommige van de woorden die Arnholt gebruikte. Vacuüm zuigen. Zware bloedingen. Doorboorde baarmoeder. (Ernstige complicaties bij abortus zijn zeldzaam. Volgens vooraanstaande medische organisaties zorgt abortus niet voor een verhoogd risico op psychische aandoeningen, borstkanker of onvruchtbaarheid.)
Brooke begon in paniek te raken en keek naar haar moeder. Toen ze wist dat Brooke zwanger was, had Terri Thomas tegen haar dochter gezegd dat ze een abortus moest ondergaan. Hoewel ze een toegewijd christen is en een paar keer per week en ’s zondags twee keer naar de kerk gaat, heeft ze zo haar eigen opvattingen over dit onderwerp. Thomas kreeg haar eerste kind toen ze twintig was, vertelt ze, net op het moment dat ze de middelbare school verliet in de hoop rechten te gaan studeren. Als de timing anders was geweest, was ze misschien officier van justitie geworden. In plaats daarvan ging ze van de ene baan in de detailhandel naar de andere: van Bath & Body Works naar Walgreens naar Home Depot.
Toen ze opgroeide, zei Brooke, pendelde ze heen en weer tussen het huis van haar moeder en dat van haar vader, afhankelijk van wie op dat moment de meest stabiele ouder was. Haar gelukkigste jaren als kind bracht ze door bij haar vader, vertelde ze, in een met bomen omzoomde straat met een pingpongtafel in de garage en een trampoline in de achtertuin. Totdat Brookes vader cocaïne begon te gebruiken.
Alexander is nu al een paar jaar afgekickt, zegt hij, maar in die tijd lukte het hem niet van zijn verslaving af te komen. Rond de tijd dat hij stopte met het betalen van de huur en de toiletten begonnen over te stromen, trok Brooke weer in bij haar moeder. Bij haar had Brooke altijd het gevoel op eieren te moeten lopen. Als Brooke vergat het licht uit te doen of de afwas te doen, begon Thomas te schreeuwen. Thomas vond dat ze het volste recht had om zo te reageren, zegt ze, omdat zij de baas was.
Echo
Arnholt begeleidde Brooke naar de echokamer, waar Brooke zich vanaf haar middel uitkleedde en op een onderzoekstafel ging liggen, kijkend naar een grote flatscreen-tv. Terwijl de echoscopist de sonde op haar met gel ingesmeerde buik drukte, wenste Brooke dat het scherm een foetus zonder hartslag toonde. De echoscopist haalde diep adem. Het was een tweeling. En ze was twaalf weken zwanger.
‘Weet je het zeker?’ vroeg Brooke. ‘Oh, mijn God, oh, mijn God,’ zei Thomas terwijl ze op en neer sprong. ‘Dit is een wonder van de Heer. We krijgen deze baby’s.’
Brooke had het gevoel dat ze boven zichzelf zweefde en neerkeek op het tafereel. Haar moeder noemde de tweeling ‘mijn baby’s’ en beloofde Brooke dat ze voor alles zou zorgen, terwijl de echoscopist haar vertelde hoe leuk het was om tweeling te zijn.
Als ze echt haar best deed, dacht Brooke, dan zou ze New Mexico wel halen. Haar oudere broer zou haar waarschijnlijk het geld lenen om er te komen. Maar ze bleef maar kijken naar die pulserende gele lijn op het scherm van de echo.
Ze vroeg zich af was het moord om ze te aborteren?
Ze vroeg zich af: als haar baby’s een hartslag hadden, zoals deze vrouwen haar vertelden, was het dan moord om ze te aborteren? Uiteindelijk wendde Arnholt zich tot Brooke en vroeg of ze de baby’s wilde houden. Brooke hoorde zichzelf ‘ja’ zeggen. Die dag verliet Brooke het zwangerschapscentrum met een foto van de echo en een handvol lolly’s die volgens Arnholt zouden helpen tegen ochtendmisselijkheid.
Arnholt en de echoscopist namen nog een paar keer per sms contact op met Brooke. Ze maakten een zogeheten prenatale afspraak, waar ze nog een echo kreeg, en daarna kwam ze langs voor een opvoedingscursus, waarmee ze ‘punten’ verdiende die ze inwisselde voor een pak luiers. Daarna ging Brooke niet meer terug naar het zwangerschapscentrum. De cursus voelde voor haar als tijdverspilling. In plaats daarvan wendde ze zich tot Billy. Binnen een paar weken hadden Brooke en Billy een plan. Hij zou bij de luchtmacht gaan zodra hij van de middelbare school af was. Brooke zou wachten tot hij klaar was met de basistraining en hem dan volgen naar waar hij dan ook zou worden gestationeerd.
Al snel spraken ze over babynamen. Op een namiddag in oktober, omringd door vrienden en familie, knalden Brooke en Billy in de achtertuin van Thomas twee gender-reveal-kanonnen open, die grote roze rookwolken uitstootten.
‘Ik ben zo blij dat ik je heb ontmoet, Billy’, schreef Brooke in een Instagram-post waarin ze haar zwangerschap aankondigde. ‘Een gezin stichten met jou wordt een van de moeilijkste dingen die ik ooit zal doen, maar ik ben blij dat ik het met jou mag doen.’
Weer naar school
Begin november begon Brooke aan haar makelaarslessen, en ze vond alles leuk aan het naar school gaan. Toen ze de eerste dag aankwam in haar favoriete topje en spijkerbroek, voelde het alsof dit betonnen gebouw haar ‘een kans’ bood. Meestal nam ze een frappuccino uit de automaat, ging daarna zitten in de stoel die ze had geclaimd en sloeg haar studieboek open op een pagina die was bezaaid met gele markeerstift. Brooke kreeg 83 punten voor haar eindexamen, het hoogste cijfer van de klas.
Ze sms’te het nieuws aan iedereen: aan Billy, haar broer, haar moeder, haar vader, haar opa. Na drie jaar niet naar school te zijn geweest, kon ze niet geloven dat ze het zo goed had gedaan. ‘Ik had echt zo’n gevoel van, wow, ik ben slim!’ zegt ze.
In de loop van de herfst werd Billy haar grootste zorg. Hij had zich op de vlakte gehouden nadat ze had besloten dat ze de baby’s wilde houden. Eén keer zei hij dat hij liever een abortus had gewild, maar dat hij haar volledig zou steunen in wat ze ook zou kiezen. Hij dacht aan adoptie, maar Brooke wilde dat niet eens overwegen.
‘Ik denk niet dat ik er klaar voor ben,’ zei hij. Hij was bang te verliezen wat hij omschreef als ‘de vrijheid om een tiener te zijn’. Zijn plan was geweest om na zijn schooltijd bij Freebirds te blijven werken, net genoeg uren te maken om rond te kunnen komen, zodat hij zijn skatetijd kon maximaliseren en ‘gewoon lekker kon chillen’. Billy had aanzien als skater. Als hij zich klaarmaakte om wat trucjes te filmen, maakte iedereen plaats voor hem.
Telkens als Brooke zich publiekelijk met de baby’s vertoonde, wist ze dat er naar haar werd gekeken
Toen november aanbrak betaalde Billy alles voor Brooke. Ze was gestopt met werken bij Texas Roadhouse omdat de geur van het vlees en vet haar misselijk maakte. Om Brooke’s autokosten van 330 euro te kunnen betalen, vroegen ze een WIC-kaart aan [een voedselpas voor lage inkomens] en aten ze ramen en pannenkoeken als avondeten. Toen de creditcard van Brooke zijn limiet bereikte, ging Billy dubbele diensten draaien totdat hij de schuld kon afbetalen.
Brooke wilde werken, maar ze kon geen baantje als serveerster krijgen. Toen ze zeven maanden zwanger was, had ze moeite om lang op de been te blijven en voelde ze zich al uitgeput bij de meest simpele taken. Ze viel in slaap terwijl ze haar huiswerk maakte. Ze miste een les. En nog een les.
Toen ze besloot te stoppen met de opleiding tot makelaar, kon ze het niet opbrengen dat aan haar docent te vertellen. Ze hield zichzelf voor dat het niet zo’n big deal was. Ze zouden binnenkort toch verhuizen, en de luchtmacht zou Billy genoeg betalen om hen beiden te onderhouden. Brooke plaatste haar lesboek over onroerend goed tussen de rij boeken op haar dressoir, tussen In Verwachting. Wat Kun Je Verwachten? en de vierde Harry Potter. Misschien zou ze het ooit weer tevoorschijn halen.
Telkens als Brooke zich publiekelijk met de baby’s vertoonde, wist ze dat er naar haar werd gekeken. Ze was achttien en zag er ook zo uit, met blozende wangen en blonde krullen die met een lintje waren samengebonden. Terwijl ze met moeite haar dubbele kinderwagen door de deuren van Freebirds manoeuvreerde, stelde ze zich voor dat iedereen haar veroordeelde, haar afdeed als een onwetend kind en slechte moeder.
Ze was vastbesloten het tegendeel te bewijzen. Op de een of andere manier ging het moederschap haar natuurlijk af. Als een van de baby’s begon te huilen, vinkte Brooke haar mentale lijstje af: Had haar dochter honger? Was ze moe? Moest ze verschoond worden? Als het niets van dat lijstje was, pakte Brooke haar dochter op en hield haar dicht tegen zich aan, zwaaide haar van links naar rechts en kuste de zijdezachte bruine lokken op de bovenkant van haar hoofd. Dat werkte bijna altijd.
Speciaal gevoel
‘Ik denk dat ze mijn geur herkennen,’ zegt ze. ‘En dat geeft me zo’n speciaal gevoel.’ Brooke kent kenmerken van haar dochters die niemand anders zou opmerken. Olivia huilt op een hogere toon. Kendall is moeilijker te kalmeren. Je kunt altijd zien wanneer ze wakker gaan worden, omdat ze dan beginnen te glimlachen.
Terwijl ze naar haar dochters kijkt zoekt Brooke de juiste woorden om haar gevoelens over abortus te verwoorden. Aan de ene kant vindt ze absoluut dat vrouwen het recht moeten hebben om te kiezen wat het beste is voor hun eigen leven. Aan de andere kant weet ze dat haar baby’s er zonder de Texaanse wet misschien niet zouden zijn geweest. ‘Wie kan zeggen wat ik gedaan zou hebben als die wet er niet was geweest?’ zegt ze. ‘Ik wil er niet aan denken.’ Brooke noemt op wat ze allemaal is kwijtgeraakt: lange nachten in het skatepark, uitstapjes naar het winkelcentrum, de mogelijkheid dertig dollar te betalen voor een diner met krab, gewoon omdat ze er zin in had.
‘Ik ben niet echt vrij,’ zegt ze. ‘Dat vat het wel zo’n beetje samen. Dat is echt wel iets groots wat ik mis.’ Ze zwijgt even, met Olivia’s hand om haar vinger gevouwen. ‘Het is echt eng om eraan te denken dat ik ze niet zou hebben,’ zegt ze dan. Er is maar één manier om het echt te begrijpen, zegt ze. Hen nu verliezen, als voltooide menselijke wezentjes, is totaal iets anders dan hen toen verliezen.
Thomas vertelt dat haar moeder haar opdroeg een andere woonplek te zoeken
Tijdens haar zwangerschap had Brooke zich voorgenomen om de baby’s mee naar huis te nemen, naar het huis van haar moeder, waar ze allemaal samen zouden wonen totdat Billy genoeg geld zou hebben verdiend om een huis te kunnen betalen. Tijdens het maken van de echo had Brookes moeder beloofd om er voor hen te zijn, en Brooke geloofde haar. Maar al na een paar weken kreeg Brooke het gevoel dat haar moeder elk moment tegen haar tekeer kon gaan.
Thomas wees Brooke erop dat ze in haar huis verbleef zonder huur te betalen en dat de energierekening opliep door de hele nacht de tv en de airco aan te laten staan. Nadat Brooke op een avond in mei afwas in de gootsteen had laten staan, werd ze wakker van haar moeder die vanuit de keuken tegen haar schreeuwde.
‘Je krijgt geen beloning omdat je zwanger bent geraakt,’ zei Thomas. ‘Ik weet niet wat je denkt dat ik je verschuldigd ben, maar ook die prijs krijg je niet.’ Brooke antwoordde: ‘Je behandelt me als een straatschooier. Ik ben je dochter.’
Thomas vertelt dat ze haar opdroeg een andere woonplek te zoeken. Brooke pakte een paar spullen en reed met de baby’s naar het huis van Billy’s vader. Billy’s kamer was niet helemaal de plek die ze zich had voorgesteld om haar dochters op te voeden, met een berg tijdschriften over skateboarden en een reusachtig Freebirds-billboard achter het bed, waarop frisdranken worden geadverteerd voor 95 cent. Maar ze was er in ieder geval welkom.
De volgende ochtend trof Brooke een sms’je van haar moeder aan. ‘Ik ben absoluut geen perfect mens of perfecte moeder, maar ik hou van je, wat er ook gebeurt’, schreef ze. ‘Je hoeft daar niet te blijven.’ Maar Brooke vertrouwde liever op Billy dan op haar moeder, hoewel ze zich ook wel eens zorgen maakt dat hij haar eruit zal schoppen.
Ruzie
Ze dacht vaak terug aan een ruzie die ze op een zaterdagavond in april hadden gehad, toen ze iets te dronken waren geworden en Billy eindelijk had gepraat over alle dingen die hij eerder had vermeden. Hij was niet blij met de manier waarop zijn leven had uitgepakt, vertelde hij haar. Hij wilde niet bij de luchtmacht. Hij wilde gewoon skateboarden. ‘Dat is niet mijn schuld,’ had ze gezegd. ‘Ik heb mezelf niet zwanger gemaakt.’
Op een gegeven moment, weet ze nog, stelde hij voor om apart te gaan wonen. Dat is wel overgewaaid, bedenkt ze terwijl ze haar kleren ophangt in Billy’s kast. Ze legt een boeket bloemen op zijn bureau en steekt een kaars aan, die de kamer vult met de geur ‘Forever Love’. Beetje bij beetje zal ze van Billy’s kamer een thuis maken.
Aan de andere kant van de stad zou een vrouw die Brooke nog nooit had ontmoet binnenkort haar verhaal delen, en de tweeling opvoeren als een triomf voor de antiabortusbeweging.
De Coastal Bend Republikeinse Coalitie kwam op 19 mei bijeen voor de wekelijkse vergadering in een plaatselijke barbecuetent. Onder het genot van klapstuk en koolsla luisterden de leden naar de spreker die ze voor die avond hadden uitgenodigd: Jana Pinson, directeur van het Zwangerschapscentrum van de Coastal Bend.
Maar zodra ze de echo zagen, zei ze, veranderde alles
Ze kwam met een verhaal over een meisje dat met haar moeder verscheen op de ochtend dat de Heartbeat Act van kracht werd, en om een abortus vroeg. De moeder en dochter ‘waren zo woedend op ons’, aldus Pinson, ‘zo kwaad‘. Maar zodra ze de echo zagen, zei ze, veranderde alles. ‘Op het moment dat we de sonde op haar buik legden en er twee baby’s tevoorschijn kwamen… smolten ze echt helemaal.’
Vorig jaar, aldus Pinson, kozen 583 abortus wensende en tot abortus neigende vrouwen ervoor om hun zwangerschap voort te zetten na een bezoek aan hun centrum. Tijdens hun banket in maart, met meer dan 2800 aanwezigen uit de hele regio, staken Pinson en haar medewerkers 583 kaarsen aan. Een daarvan was voor Brooke.
Drie weken later bleven de baby’s thuis terwijl Brooke en Billy naar het gerechtsgebouw reden. Billy stond op het punt te vertrekken voor een vijf maanden durende basistraining en technische school. Om Brooke in aanmerking te laten komen voor alle voordelen die het leger bood, moesten ze trouwen. Om 11 uur op een maandagochtend liepen ze een rechtszaal binnen, waar een Amerikaanse vlag achter de counter stond. Brooke in een zomerjurk met bloemen, Billy in spijkerbroek. Ze had op Amazon gezocht naar een witte jurk, maar kon de dertig dollar ervoor niet verantwoorden: ze wilde absoluut niet zonder geld komen te zitten als Billy weg was.
De eenzaamheid joeg haar ook schrik aan. Ze bleef zich de lange nachten voorstellen, alleen in Billy’s huis, met twee huilende baby’s die ze stil moest krijgen. Hij zou geen telefoon hebben op de basistraining; ze zou vooral via brieven van hem horen. Wat nou als hij van gedachten zou veranderen over hun leven samen? zei een stemmetje in haar achterhoofd.
Als de wet van Texas er niet was geweest, had Brooke hier misschien niet gestaan
Toen ze met Billy voor de trouwambtenaar stond, hield Brooke zichzelf voor dat ze op een dag hun ‘moment van liefde’ zouden hebben. Dat ze door het gangpad zou lopen in een bruidsjurk. Dat hun vrienden en familie zouden huilen en juichen als zij en Billy publiekelijk zouden verklaren hoeveel ze voor elkaar betekenden. ‘Ik, Brooke Alexander, neem jou, Billy High, tot mijn wettige echtgenoot,’ herhaalde ze.
Als de wet van Texas er niet was geweest, had Brooke hier misschien niet gestaan. Dan zou ze waarschijnlijk studeren voor haar volgende examen, terwijl Billy een nieuwe truc leerde in de quarterpipe. Ze fantaseerde er graag over dat ze hun geld zouden spenderen aan bioscoopkaartjes en Whataburger, in plaats van aan luiers en babydoekjes. Maar ze vertelt zichzelf dat dat alternatieve leven er niet meer toe doet. Ze heeft twee baby’s van wie ze meer houdt dan wat ook ter wereld. ‘Echt waar,‘ zegt ze, met tranen in haar ogen.
Toen de ceremonie voorbij was, haalde Brooke haar telefoon tevoorschijn: ze hadden nog 1 uur en 15 minuten. Tijd om even te lunchen en dan naar huis te gaan. Dan zouden de baby’s wel weer honger hebben.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
