De Canadese regering van Justin Trudeau heeft aangekondigd te stoppen met het sturen van wapens naar Israël. Deze beslissing volgt op een niet-bindende motie van het Canadese parlement. De minister van Buitenlandse Zaken, Mélanie Joly, vertelde dinsdag aan Toronto Star dat haar regering toekomstige wapenleveranties aan het land dat een controversiële oorlog voert in Gaza zal stopzetten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Hoewel Trudeau heeft verklaard te geloven in het recht van Israël om zichzelf te verdedigen, is hij steeds kritischer geworden over de huidige militaire operaties van Israël in Gaza, aldus The Guardian. Deze nieuwe stap is daar getuige van.
Canadians for Justice and Peace in the Middle East noemde de motie van het Canadese parlement in een verklaring ‘verwaterd’ maar zei dat het een ‘kleine stap voorwaarts was om een einde te maken aan de Canadese medeplichtigheid aan Israëls genocidale oorlog in Gaza’. De lobbygroep Centre for Israel and Jewish Affairs sprak van een ‘misplaatste en onoprechte’ motie. ‘Het [besluit] zal de humanitaire crisis niet effectief aanpakken. Het zal de Gazanen niet bevrijden van de tirannieke heerschappij van de Iraanse proxy, Hamas. Het zal de vrede niet bevorderen.’
Amerikaanse buitenlandminister bezoekt op dit moment Seoel
Pyongyang lanceerde maandagochtend drie ballistische korteafstandsraketten in wateren voor zijn oostkust. Volgens Bloomberg was de oefening een ‘machtsvertoon die samenvalt met het bezoek van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken aan Seoel’, waar hij de Democracy Summit zal bijwonen. Dit is de tweede lancering door Pyongyang dit jaar.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Noord-Korea doet vaker provocaties die samenvallen met politieke evenementen met een hoog profiel waarbij de Verenigde Staten, Zuid-Korea en Japan betrokken zijn’, merkte de economische nieuwssite. De Democracy Summit, een initiatief van de Amerikaanse president Joe Biden, brengt van maandag tot en met woensdag regeringsfunctionarissen, ngo’s en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties samen.
Hoe de Amerikaanse president Joe Biden zich gedraagt in de oorlog tussen Israël en Hamas is niet alleen bepalend voor de toekomst van het Midden-Oosten, maar ook voor die van de VS en voor het mondiale machtsevenwicht.
Terwijl Israëlische soldaten en masse wachtten op het bevel om Gaza binnen te vallen, stuurde de Amerikaanse marine twee vliegdekschepen om Israël te ondersteunen. Deze moeten voorkomen dat Hezbollah en zijn sponsor Iran het in hun hoofd halen een tweede front te openen bij de Libanese grens. Geen ander land zou tot zoiets in staat zijn. De schepen zijn 200.000 ton zware staaltjes van Amerikaans machtsvertoon, op een moment dat in een groot deel van de wereld wordt gedacht dat de Amerikaanse macht tanende is.
De komende maanden zal blijken of dat denkbeeld klopt. De inzet is moeilijk te overschatten. Op 20 oktober sprak president Joe Biden van ‘een buigpunt’. Hij waarschuwde dat het even belangrijk was om de terreur van Hamas een halt toe te roepen als de Russische agressie jegens Oekraïne. Over het Chinese dreigement om Taiwan binnen te vallen zweeg hij wijselijk.
Complexe en vijandige wereld
Toch is de situatie nog gevaarlijker dan Biden doet voorkomen. Buiten hun landsgrenzen zien de Verenigde Staten zich geconfronteerd met een complexe en vijandige wereld. Voor het eerst sinds de jaren zeventig, toen de Sovjet-Unie begon te stagneren, stuiten de VS op serieuze, georganiseerde tegenstand, onder leiding van China. Binnenlands kampt het land met een ontwricht politiek systeem en een steeds isolationistischer opererende Republikeinse Partij. Dit moment is niet alleen bepalend voor de toekomst van Israël en het Midden-Oosten, maar ook voor die van Amerika en de wereld.
De buitenlandse dreiging is drieledig. Allereerst is er de chaos die Iran in het Midden-Oosten creëert, en Rusland in Oekraïne. Agressie en instabiliteit stellen de politieke, financiële en militaire middelen van de VS zwaar op de proef. Als Rusland zijn gang kan gaan in Oekraïne, zal het conflict zich verder over Europa verspreiden. Door het bloedvergieten zouden mensen in het Midden-Oosten kunnen radicaliseren en zich tegen hun regering kunnen keren. Doordat Amerika in oorlogen verwikkeld raakt, wordt het een gemakkelijk doelwit voor beschuldigingen van oorlogshitserij en hypocrisie. Dit alles ondermijnt het idee van een wereldorde.
Financiering
Zowel voor- als tegenstanders betogen dat het een illusie is dat Hamas zal verdwijnen. Maar een van de dingen die aangepakt zou kunnen worden is de financiering van de organisatie. De Süddeutsche Zeitung spreekt haar verbazing uit over het feit dat de Duitse regering nu pas wil voorkomen dat overheidsgeld terechtkomt bij terroristen: ‘In de begroting voor 2024 staat dat federale fondsen niet mogen worden gebruikt “om terroristische activiteiten te financieren” en niet mogen worden toegekend aan partijen die terroristische organisaties steunen. Dat roept natuurlijk de vraag op: o, maar was dat tot nu toe dan wel het geval?’ Kennelijk. En dat terwijl ‘geld zuurstof is voor terrorisme’, aldus de voormalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell na de aanslagen van 9/11.
Er gaan aanzienlijke bedragen van Iran en Qatar naar de Gazastrook en dus naar Hamas, en dat gebeurt blijkbaar al jaren met goedkeuring van de Israëlische regering. Volgens SZ meldde de Israëlische krant Ha’aretz in 2019 dat Qatar sinds 2012 ongeveer 1 miljard dollar aan Gaza heeft geschonken, met goedkeuring van Israël. En Majed Al-Ansari, adviseur en woordvoerder van de Qatarese minister van Buitenlandse Zaken, zei onlangs tegen de Duitse krant Die Welt: ‘Wij maken niets over naar Gaza. Al het geld dat we aan Gaza geven gaat naar Israëlische banken en wordt door de Israëli’s nagetrokken.’
Een tweede dreiging is complexiteit. Een groep landen, waaronder India en Saoedi-Arabië, stelt zich steeds coöperatiever op maar jaagt tegelijkertijd fanatiek zijn eigenbelang na. Anders dan Iran en Rusland willen zulke landen geen chaos, maar ze zijn evenmin bereid naar het pijpen van Washington te dansen. En waarom zouden ze ook? Voor Amerika wordt het zo steeds moeilijker een supermacht te zijn. Neem bijvoorbeeld de Turkse spelletjes met het Zweedse NAVO-lidmaatschap, waaraan pas na zeventien maanden moeizaam touwtrekken een eind lijkt te zijn gekomen.
De derde dreiging is de grootste. China koestert ambities om een alternatief te creëren voor de in mondiale instituties verankerde waarden. Het wil begrippen als democratie, vrijheid en mensenrechten aanpassen aan zijn eigen voorkeur voor ontwikkeling boven individuele vrijheid en nationale soevereiniteit boven universele waarden. China, Rusland en Iran hebben een losjes gecoördineerd samenwerkingsverband: Iran levert drones aan Rusland en olie aan China, Rusland en China hebben Hamas – een klant van Iran – diplomatieke dekking gegeven binnen de VN.
Deze dreigingen worden verergerd door de politieke ontwikkelingen in de eigen hoofdstad Washington
Deze dreigingen worden verergerd door de politieke ontwikkelingen in de eigen hoofdstad Washington. Republikeinse politici nemen op het gebied van handel en buitenlandse betrekkingen opnieuw hun toevlucht tot het isolationisme dat hun partij voor de Tweede Wereldoorlog omarmde. Dit gaat verder dan Donald Trump en roept de vraag op of Amerika nog als supermacht kan opereren als een van zijn partijen volstrekt lak heeft aan het idee van mondiale verantwoordelijkheden. Vergeet niet dat er Pearl Harbour voor nodig was om de VS in 1941 aan de oorlog te laten deelnemen.
Om te zien hoe dit Amerikaanse belangen kan schaden, hoeven we alleen maar naar Oekraïne te kijken, dat Make America Great Again-Republikeinen niet langer van wapens en geld willen voorzien. Zelfs met de meest bekrompen vorm van eigenbelang valt zoiets niet te rijmen. De oorlog biedt Amerika de mogelijkheid om Vladimir Poetin uit te schakelen en te voorkomen dat China Taiwan binnenvalt zonder dat het zijn eigen troepen in gevaar brengt. Het aan zijn lot overlaten van Oekraïne, daarentegen, kan een Russische aanval op de NAVO uitlokken die veel meer Amerikaanse levens en middelen zou kosten en voor vriend en vijand een teken zou zijn dat de VS geen betrouwbare bondgenoot meer zijn. Als isolationistische Republikeinen het in de kwestie-Oekraïne laten afweten, is het maar de vraag hoe het met de VS zal aflopen bij een terugkeer van Trump in het Witte Huis.
Hinderpalen
Dit zijn enorme hinderpalen. Maar de Verenigde Staten beschikken tegelijkertijd ook over enorme krachten. Een ervan is hun militaire gewicht. Het land heeft niet alleen de twee voornoemde vliegdekschepen naar het Midden-Oosten gestuurd, maar levert ook wapens, gevoelige informatie en expertise aan Israël, net als aan Oekraïne. China heeft de begroting voor het Volksbevrijdingsleger in allerijl verhoogd, maar de VS hebben het afgelopen jaar net zo veel aan defensie uitgegeven als de tien navolgende militaire grootmachten samen, en de meeste daarvan kan het land tot zijn bondgenoten rekenen.
Ook het economische gewicht van de VS is indrukwekkend. Met 5 procent van de wereldbevolking is het land goed voor een kwart van de economische wereldproductie, en dat aandeel is de afgelopen vier decennia onveranderd gebleven, ondanks de opmars van China. Deze krant maakt zich zorgen over de inefficiëntie en het sluipende protectionisme van het industriebeleid van Biden, maar we twijfelen niet aan de technologische spierkracht van de VS en de onderliggende dynamiek – vooral niet als je die afzet tegen China, waar het doel van economische groei steeds duidelijker ondergeschikt is gemaakt aan het maximaliseren van de invloed van de Communistische Partij.
Misleidende informatie door sociale media
Na de aanval van Hamas en tijdens de daaropvolgende Israëlische bombardementen op Gaza, werd op platforms als Facebook, X en YouTube een niet-aflatende stroom van desinformatie en ongewenste informatie verspreid, variërerend van wanstaltig tot misleidend.
Hoogleraar Mediastudies Taylor Owen, oprichter van het Centre for Media, Technology and Democracy in Montreal, betoogt in een gesprek met het Canadese tijdschrift The Walrus dat dat het gevolg is van de wijze waarop sociale media zijn vormgeven. ‘De tools die we gebruiken om ons over de wereld te informeren en over de wereld te praten, creëren perverse prikkels,’ zegt hij. ‘De gebeurtenissen rond Gaza laten heel goed zien dat deze prikkels leiden tot onwenselijk gedrag. We zijn niet de beste versie van onszelf als we dit soort onlineplekken opzoeken om te gaan discussiëren.’
Het zou heel goed kunnen dat sociale media daarmee hun eigen graf graven: ‘Als je mensen vraagt of ze vinden dat het gebruik van sociale media een beter begrip geeft van de wereld, zeggen ze steeds vaker dat ze er juist boos, ongedurig of onzeker van worden. Dat is vooral te zien op X, maar ook op YouTube: kijk daar eens in de nasleep van een gebeurtenis zoals de aanslag van Hamas, en wat zie je? Mensen die tegenover elkaar staan en ruziemaken, extremen die boven komen drijven door het systeem van algoritmen.
Een andere onderschatte kracht van de Verenigde Staten is hun weer opgeleefde diplomatie. De oorlog in Oekraïne heeft de waarde van de NAVO bewezen. In Azië hebben de VS het trilaterale vredespact AUKUS in het leven geroepen en hun betrekkingen met tal van landen verstevigd, waaronder Japan, de Filipijnen en Zuid-Korea. In Foreign Affairs legde de Amerikaanse nationale veiligheidsadviseur Jake Sullivan onlangs uit hoe landen die hun eigenbelang najagen nog altijd essentiële partners kunnen zijn. Voorbeeld is India, dat een steeds grotere rol speelt in de Amerikaanse veiligheidsplannen voor Azië, ook al wil het land zich onder geen beding aansluiten bij enig bondgenootschap.
Bejaarde supermacht
Wat betekent dit alles voor de Verenigde Staten, die Israël stevig in hun armen sluiten om een oorlog op grotere schaal te voorkomen? Volgens sommigen wordt een bejaarde supermacht opnieuw het Midden-Oosten in gezogen, na bijna vijftien jaar lang te hebben geprobeerd daar weg te komen. Maar deze crisis is niet zo allesoverheersend als destijds de oorlogen in Afghanistan en Irak. En Bidens formulering is beter: dit is inderdaad een buigpunt, dat zal moeten uitwijzen of Amerika zich kan aanpassen aan een complexere en dreigender wereld.
Het land heeft nog altijd veel te bieden, vooral als het zich samen met zijn bondgenoten inzet voor het verbeteren van de veiligheid en het openhouden van de handelslijnen. De Amerikaanse waarden, hoe onvolmaakt die ook tot uitdrukking worden gebracht, trekken nog steeds mensen van over de hele wereld aan, iets wat je van het Chinese communisme niet kunt zeggen. Als Biden erin slaagt de crisis in Gaza te bezweren, zou dat goed zijn voor de VS, goed voor het Midden-Oosten en goed voor de wereld.
Iran is de afgelopen maanden doorgegaan met het uitbreiden van zijn nucleaire programma, inclusief de voorraad verrijkt uranium die mogelijk in wapens zou kunnen worden gebruikt, schrijft The Wall Street Journal. In het vertrouwelijke kwartaalrapport van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA), dat door de zakenkrant is ingezien, wordt het ‘gebrek aan medewerking’ van Iran bij het toezicht op zijn nucleaire programma veroordeeld en wordt bezorgd gereageerd op ‘de toename van zijn voorraden verrijkt uranium’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het VN-agentschap bekritiseerde Teheran ook omdat het ‘de toestemming van verschillende Europese inspecteurs om te werken’ in de nucleaire faciliteiten van het land had ingetrokken. Volgens diplomatieke bronnen zijn acht experts het doelwit van het verbod.
Amerikaanse functionarissen hebben tegen WSJ gezegd dat Iran waarschijnlijk minder dan twee weken nodig heeft om genoeg materiaal voor een kernwapen te produceren. Het land zou echter nog niet de kennis bezitten om een atoombom te kunnen bouwen.
De oorlog in Oekraïne leidt niet alleen tot binnenlandse onrust in Rusland, maar ook tot de vrees dat Poetin overgaat tot de inzet van kernwapens. Reden te meer om de ‘nucleaire koorts’ in Rusland scherp in de gaten te houden, schrijft Ana Palacio, voormalig minister van Buitenlandse Zaken van Spanje.
De opstand van Jevgeni Prigozjin met zijn Wagner-groep heeft de klaarblijkelijke kwetsbaarheid van Vladimir Poetins regime het afgelopen weekend in een schril daglicht gezet. Het duurde weliswaar niet lang voordat Prigozjin eieren voor zijn geld koos en zijn naar Moskou oprukkende manschappen weer bevel gaf rechtsomkeert te maken, maar toch illustreert dit incident met een opstandige krijgsheer weer eens hoe dreigend en existentieel het gevaar is dat een agressieve en onstabiele nucleaire mogendheid voor de wereld vormt.
Sinds Oekraïne vorig jaar door Rusland werd binnengevallen, en vooral sinds het duidelijk werd dat Poetin daar niet de snelle overwinning zou behalen waarop hij blijkbaar had gerekend, doemt als een van de mogelijke uitkomsten ook een nachtmerriescenario aan de horizon op: dat Poetin ten val wordt gebracht en Rusland zal worden verscheurd door een machtsstrijd tussen krijgsheren, die dan ook met elkaar zullen wedijveren om de macht over het grootste nucleaire arsenaal ter wereld.
Constant gevaar
Dit scenario leek even werkelijkheid te worden toen Prigozjin het Russische leger beschuldigde van aanvallen op Wagner-kampen en in reactie daarop het zuidelijke hoofdkwartier van het leger in Rostov aan de Don innam en zijn eigen huurlingenleger liet oprukken naar Moskou. En al is deze opstand nu met een sisser afgelopen, er is geen enkele garantie dat er geen tweede poging volgt, zeker als je ziet hoeveel steun Prigozjin bij sommige delen van de Russische bevolking lijkt te genieten.
Maar ook met Poetin in het Kremlin blijven de Russische kernwapens een constant gevaar vormen. Het is immers de dreiging van nucleaire escalatie die het Westen ervan weerhoudt Oekraïne te hulp te schieten met militair ingrijpen, en die de NAVO dwingt de timing en de aard van haar militaire steun aan de Oekraïense strijdkrachten heel precies uit te kienen.
Poetin heeft het Westen herhaaldelijk gemaand om op zijn tellen te passen. In 2014, het jaar waarin hij de Donbas binnenviel en de Krim annexeerde, heeft Rusland een nieuwe militaire doctrine aangenomen waarbij het zich het recht voorbehoudt kernwapens in te zetten bij een aanval met conventionele wapens die een bedreiging vormt voor het voortbestaan van de Russische staat. Vier jaar later bekrachtigde Poetin zijn geloof in dat principe nog eens. Ja, het zou een ‘mondiale catastrofe’ zijn, gaf hij toe, maar een wereld zonder Rusland had toch geen bestaansrecht.
Hij voert dit nucleaire wapengekletter steeds verder op. De toespraak waarmee hij afgelopen september de annexatie van nog eens vier Oekraïense oblasten (provincies) afkondigde, zat vol bijtende opmerkingen over het militaire verleden van de Verenigde Staten, waaronder het feit dat de VS als enige land ter wereld ooit nucleaire wapens heeft gebruikt. En eerder deze maand bevestigde Poetin opnieuw dat hij bereid is kernwapens in te zetten als hij dat nodig acht voor ‘het voortbestaan’ en de bescherming van de ‘territoriale integriteit, onafhankelijkheid en soevereiniteit’ van de Russische staat. Hij zei ook dat zijn land dankzij het gigantische Russische kernwapenarsenaal een ‘strategisch voordeel’ heeft tegenover de NAVO. In februari heeft Rusland het START-verdrag opgeschort, het laatste verdrag over de nucleaire wapenbeheersing die het nog met de VS had.
Rusland is momenteel in de greep van een repressie die doet denken aan de Sovjettijd
Die provocerende nucleaire retoriek van Poetin begint de laatste tijd ook door te klinken in de commentaren van andere prominente Russen. Sergej Karaganov, erevoorzitter van de Russische Raad voor Buitenlands en Defensiebeleid, pleitte in een recent opiniestuk voor de mogelijkheid van een preventieve nucleaire aanval. Zo’n aanval op ‘een reeks doelwitten in een aantal verschillende landen’ zou Rusland volgens hem in staat stellen ‘diegenen die hun verstand verloren hebben weer tot rede te brengen’ en ‘de wil van het Westen te breken’. Zelfs voor een havik als Karaganov is dat een schokkende stellingname.
Maar misschien nog wel zorgwekkender is dat er nu ook zulke opruiende taal te horen is van figuren die zich in het verleden juist altijd gematigd opstelden. Dmitri Trenin, de voormalig directeur van het Carnegie Moscow Center, gold binnen Rusland lange tijd als de stem van de rede, maar ook hij pleit er nu voor dat Rusland ‘de nucleaire kogel’ in ‘het magazijn van zijn revolver’ laadt. Hij oppert dat een preventieve aanval de ‘mythologie’ zou ontkrachten van artikel 5 van de NAVO (dat een aanval op één lidstaat een aanval is op allen) en zo tot het uiteenvallen van heel dat bondgenootschap kan leiden.
Er klinken natuurlijk ook wel tegengeluiden. De opvatting van Karaganov wordt bestreden door mensen als Fjodor Loekjanov, de huidige voorzitter van de Russische Raad voor Buitenlands en Defensiebeleid, Ivan Timofejev, directeur-generaal van de denktank Russische Raad voor Internationale Zaken, en Aleksej Arbatov van de Russische Academie van Wetenschappen. Maar zo’n pleidooi moet wel in patriottische termen worden vervat, want Rusland is momenteel in de greep van een repressie die doet denken aan de Sovjettijd. Dat blijkt wel uit de recente arrestatie van Evan Gershkovich, de journalist van The Wall Street Journal, en de krankzinnige gevangenisstraf die een oppositiefiguur als Vladimir Kara-Moerza wordt opgelegd. Historisch is interne repressie in Rusland altijd verbonden geweest met externe agressie.
Voorlopig hoeft Rusland nog geen kernwapens in te zetten, zegt Poetin, althans niet om het voortbestaan van de Russische staat te garanderen. Maar een krijgsheer als Prigozjin zou daar heel anders over kunnen denken. In ieder geval lijkt de kans op de inzet van kleinere, ‘tactische’ kernwapens in Oekraïne sowieso toe te nemen. Terwijl Ruslands conventionele arsenaal stilaan uitgeput raakt, heeft het land onlangs een lading van zulke wapens op het grondgebied van zijn naaste bondgenoot Belarus gestationeerd, en het wil er nog meer sturen.
‘Nucleaire koorts’
Volgens een enquête van het Levada Center uit april dit jaar meende een derde van de ondervraagde Russen dat de Russische leiders wel bereid zijn kernwapens in te zetten in Oekraïne, al is 86 procent van de Russen van mening dat kernwapens onder geen enkel beding mogen worden gebruikt. Vorige week erkende president Biden nog dat er een ‘reëel’ gevaar bestaat op de inzet van tactische kernwapens door Rusland. Dat zou de wereld een stuk gevaarlijker maken – zeker als Poetin er zomaar mee wegkomt. Als het Westen zwicht voor nucleaire chantage van Rusland, vallen er meer aanvallen te verwachten, in Moldavië en elders.
De oorlog in Oekraïne roept niet alleen het schrikbeeld op van het uiteenvallen van de Russische staat, maar ook van een nucleaire confrontatie zoals de Cubacrisis van 1962 – maar dan misschien een crisis die niet kan worden bezworen. Vanwege dit gevaar moet het Westen alle beschikbare middelen inzetten om de vinger aan de pols te houden van het binnenlands debat in Rusland om te zien of de ‘nucleaire koorts’ in het land niet te hoog oploopt. De opstand van Prigozjin toonde natuurlijk wel aan dat in Rusland alles mogelijk is. En zoals de kremlinologen uit de Koude Oorlog na decennia van koffiedik kijken moesten constateren, valt het onmogelijk te voorspellen of je uit het maatschappelijk debat en uitingen in openbare media iets kunt afleiden over een nieuwe consensus in de politieke en militaire top. Maar er staat voor de wereld zoveel op het spel dat we het op zijn minst moeten proberen.
Kim Jong-un begon zijn tweede decennium als machthebber van Noord-Korea met grote beloften over groeiende welvaart. Maar zolang Kim zijn kernwapens niet wil opgeven, blijft het land economisch geïsoleerd. Ondertussen wordt de Noord-Koreaanse leider steeds brutaler.
Je zou bijna de tel verliezen, zo veel raketproeven liet Kim Jong-un afgelopen jaar uitvoeren. Onder meer met raketten die in het holst van de nacht vanuit een binnenmeer worden gelanceerd en die in Zuid-Koreaanse wateren belanden, of over Japan vliegen. Alsof dit nog niet genoeg is, onthulde Kim op 19 november zijn grote wapen, de Hwasong-17, een intercontinentale raket. Maar opvallend genoeg werd de 25 meter lange raket, de grootste in zijn soort ter wereld, overschaduwd door de verschijning van een tengere figuur van nog geen anderhalve meter hoog, in een wit jasje en op rode schoenen: Kims dochter Ju-ae, vermoedelijk niet ouder dan een jaar of negen of tien. Het was haar eerste publieke optreden.
Die vreemde combinatie van een liefhebbende vader en een nieuwsgierige dochter die elkaars hand vasthouden bij het aanschouwen van Noord-Korea’s ‘monsterraket’ deed denken aan een ander opmerkelijk propagandasignaal, van een maand eerder, op de verjaardag van Kims Arbeiderspartij. Er waren veel raketproeven op komst, maar op 10 oktober was in de Arbeiderskrant een ontspannen, stralende Kim te zien tijdens een inspectie – niet van een raketsilo, maar van een kas. Hij werd gefotografeerd terwijl hij trots twee groene paprika’s vasthield, in elke hand een. Kim blijft zijn volk beloven dat hij hen (en hun kinderen) niet alleen zal beschermen, maar ook van voedsel zal voorzien.
Jong en onervaren
Toen Kim Jong-un in 2011 na de dood van zijn vader Kim Jong-il de leiding van Noord-Korea overnam, werd niet verwacht dat hij beide beloftes zou waarmaken. Hij werd alom afgeschilderd als jong en onervaren, en na zijn aantreden voorspelde menig deskundige een ophanden zijnde ineenstorting van het huidige Noord-Korea. Maar meer dan tien jaar later lijkt Kims greep op de macht steviger dan ooit. Hij weerde bedreigingen vanuit zijn eigen familie op brute wijze af door zijn oom te laten executeren en zijn oudere halfbroer te laten vermoorden. Ook vulde Kim de nomenklatoera van partij, leger en regering met mannen die hun positie aan hem te danken hebben. Hij degradeerde de generaals van zijn vader en bevorderde zijn eigen maarschalken. Oudere kaders stuurde hij met pensioen en hij stelde technocraten van middelbare leeftijd aan. Hij knoopte banden aan met lokale functionarissen door ze uit te nodigen naar de hoofdstad en ze in de provincies te bezoeken.
Er bestaat in Noord-Korea buiten de staat geen maatschappelijk middenveld. Een levensvatbaar politiek alternatief voor de regering van de Arbeiderspartij ontbreekt, en we hebben niet de minste aanwijzing gezien voor een Pyongyangse Lente. De antioorlogsdemonstraties in Rusland en de protesten tegen de lockdowns in China – laat staan de protesten die Iran op zijn grondvesten doen schudden – vinden in Noord-Korea geen navolging. Hoewel de late uitbraak van corona in het land in het voorjaar van 2022 wellicht ernstiger was dan de autoriteiten toegaven, zijn er geen tekenen dat het virus of de coronamaatregelen hebben geleid tot instabiliteit of noemenswaardige problemen voor Kims bewind.
De ernstigste bedreiging voor zijn bewind lijkt zijn persoonlijke gezondheid. Hij was lange tijd een zware roker en had morbide obesitas, totdat hij in 2021 wat afviel. Maar in plaats van voortdurend te focussen op de mogelijkheid (gevoed door het wensdenken van analisten) dat Kims regime op instorten staat, is het beter om te kijken waar hij naartoe wil, en hoe hij zijn land over tien jaar ziet. In 2032 is hij immers nog in de bloei van zijn leven – ongeveer vijftig jaar oud – en begint hij ongetwijfeld aan zijn derde decennium aan de macht.
Om te begrijpen waar hij naartoe wil, moeten we eerst naar zijn verleden kijken
Bijna alle deskundigen zijn het erover eens dat de kans klein is dat hij binnenkort zijn kernwapens zal opgeven, als dat al ooit gebeurt. Maar dat roept de vraag op: waar zijn al die raketten voor? Is Kim een voorzichtige strateeg die zwakte veinst? Of is hij een risicovolle revanchist die uit is op dwingende diplomatie jegens Zuid-Korea en de Verenigde Staten? Om te begrijpen waar hij naartoe wil, moeten we eerst naar zijn verleden kijken.
De wereld is geneigd te denken dat kernwapens de belangrijkste prioriteit zijn van Kim Jong-un. Maar voor hemzelf is die belangrijkste prioriteit, op de lange termijn, eerder wat hij voor het eerst verwoordde tijdens zijn inaugurele rede in april 2012. Toen beloofde hij zijn landgenoten dat ze ‘niet opnieuw de broekriem hoefden aan te halen’. In plaats daarvan, benadrukte hij, zouden ze ‘zo veel als ze willen kunnen genieten van de rijkdom en welvaart van het socialisme’.
Toen hij uit de schaduw trad van zijn vader, die Noord-Korea van 1994 tot 2011 regeerde, begon Kim een reeks veelbelovende economische hervormingen in de landbouw en de industrie, en liet hij de traditionele markten grotendeels met rust. Het leverde het land een paar jaar van solide groei op. Maar na enkele jaren verlegde hij het accent van ‘boter’ naar ‘geweren’ en voerde hij een reeks kern- en raketproeven uit. Die brachten zelfs de formele bondgenoot China van streek en leidden eind 2017 tot strenge sancties van de VN-Veiligheidsraad. Enkele maanden later richtte Kim zich weer abrupt op de economie. In januari 2018 verklaarde hij zijn nucleaire afschrikmiddel als voltooid, en op een partijbijeenkomst in april van dat jaar zette hij een nieuwe strategische lijn uit die ‘alle inspanningen van de partij en het hele land zou richten op de socialistische economische opbouw’.
Kim werd steeds brutaler. In het voorjaar van 2018 benadrukte hij tegenover de nouveau riche van Noord-Korea (die bekendstaat als de donju) en de lankmoedige massa dat zijn echte strategische doelstelling economische ontwikkeling was. De wereld toonde zich echter geïnteresseerder in het theater van Kims ontmoeting met Donald Trump in Singapore in juni, waarbij internationale media gretig verslag deden van elke wending in het toneelstuk, al veroordeelden tv-commentatoren het theatrale karakter van deze top. Toen de twee mannen elkaar in februari daaropvolgend in Hanoi ontmoetten voor verdere onderhandelingen, was Kim open over wat hij wilde. Hij vroeg om verlichting van de sancties en bood in ruil daarvoor aan zijn belangrijkste nucleaire complex (in Yongbyon) te ontmantelen.
Het feit dat het niet tot een overeenkomst kwam, mag de betekenis van Kims verzoek niet verhullen. Het gaf ons de duidelijkste aanwijzing tot nu toe van wat hij wil en wat hij bereid is te geven om dat te krijgen. Door de stille mislukking van de top in Hanoi, die te wijten was aan het feit dat Trump geen belangstelling meer had voor een overeenkomst met Kim, was de kans verkeken om te zien hoe ver Kim bereid was te gaan. De pandemie die begin 2020 toesloeg en de verkiezing van Joe Biden tot president van de VS, later dat jaar, beperkten die kans nog verder.
Tekortkomingen
Steeds opnieuw bewees Kim dat hij een blijvende kracht was, en onder waarnemers in de VS en zijn bondgenoten ontstond een nieuw soort angst. Waar er eerder werd gespeculeerd over het schijnbare gevaar van een ophanden zijnde ineenstorting van Noord-Korea, hebben de vorderingen in het nucleaire programma van het land in de afgelopen tien jaar een omgekeerde angst aangewakkerd: dat Kim zich opmaakt om Zuid-Korea binnen te vallen en het Koreaans Schiereiland met geweld te herenigen. Maar een zorgvuldige analyse laat zien dat die vrees misplaatst is. De primaire ambitie van de Noord-Koreaanse machthebber voor 2032 is leiding geven aan een land dat niet langer wordt afgedaan als een economische achterblijver.
Regelmatig bekritiseerde Kim zichzelf in het openbaar voor zijn tekortkomingen als leider en voor de problemen waarmee het Noord-Koreaanse volk wordt geconfronteerd. In oktober 2020, tijdens de viering van de vijfenzeventigste verjaardag van de Arbeiderspartij, huilde Kim tijdens zijn toespraak vol berouw vanwege zijn falen om een eind te maken aan de ontberingen van het volk. Als Noord-Korea over tien jaar (hoe onwaarschijnlijk dat ook klinkt) uitgroeit tot de nieuwste ‘tijgereconomie’ van Azië, kan Kim zijn strategische lijn een briljant succes noemen en trots verkondigen dat hij na twee zwaarbevochten decennia eindelijk zijn oorspronkelijke belofte heeft ingelost. Een verhoging van de levensstandaard tot wat de Chinese communistische leiders ‘gematigde welvaart’ noemen, zou voor Kim een historische prestatie zijn. Zijn nalatenschap zou die van zijn vader en zijn grootvader, die geen van beiden de kunst van de economische ontwikkeling beheersten, volledig overtreffen.
De ernstigste bedreiging voor zijn bewind lijkt zijn persoonlijke gezondheid
Wil hij zijn ambitie van economische modernisering verwezenlijken, dan zal Kim echter moeilijke keuzes moeten maken. Zelfs voor het beste scenario, een door de staat geleid kapitalisme zoals in het communistische China en Vietnam, geldt dat de binnenlandse bronnen voor economische ontwikkeling beperkt zijn. Er is simpelweg niet voldoende investeringskapitaal, persoonlijke rijkdom of marktvraag om een drastische groei te genereren. Of zijn kameraden het nu leuk vinden of niet (en voor velen zal dat laatste gelden), Kim zal het land moeten openstellen als hij serieus werk wil maken van nationale welvaart.
De makkelijkste plek om op zoek te gaan naar meer handel en investeringen ligt aan de andere kant van de noordgrens, waar zowel China als Rusland oproept tot verlichting van de sancties en betere economische betrekkingen met Noord-Korea. Hoewel het handelsvolume met Rusland van oudsher vrij bescheiden is, is een aanzienlijke toename van de energie-import voorstelbaar nu andere landen zich van Russisch gas en olie ontdoen. En hoewel VN-resoluties landen verbieden om Noord-Koreaanse werknemers in dienst te nemen, zou er in de Russische oorlogseconomie vraag kunnen ontstaan naar vervangende arbeidskrachten in de bouw en bosbouw. China is ondertussen al lang de belangrijkste handelspartner en bron van buitenlandse investeringen voor Noord-Korea. Het handelsvolume zou snel kunnen toenemen als Kim de poorten openzet voor Chinese ondernemers en investeerders – inclusief de onlangs gebouwde, grotendeels ongebruikte Vriendschapsbrug die de twee landen met elkaar verbindt.
Er is één duidelijke tekortkoming in dit plan. Als Pyongyang niet van plan is zijn nucleaire afschrikmiddel overboord te gooien en een proces op gang te brengen dat kan leiden tot opheffing van de VN-sancties, zou Beijing moeten lobbyen voor versoepeling van die sancties of anders openlijk resoluties moeten schenden die het zelf heeft ondertekend. De eerste strategie zal waarschijnlijk niet werken, aangezien de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk hun veto zullen uitspreken over het verlichten van sancties zolang er geen sprake is van wezenlijke denuclearisering. De tweede strategie zou problematisch zijn, omdat een schaamteloze overtreding van sancties China’s claim een verantwoordelijk lid van de Veiligheidsraad te zijn in diskrediet zou brengen. Een derde optie, waarbij wordt geprobeerd dergelijke grootschalige economische activiteiten geheim te houden, is functioneel onmogelijk gezien de intensieve bewaking van de land- en zeegrenzen van Noord-Korea.
Kim zou ook een doorbraak kunnen bewerkstelligen in zijn relatie met de Verenigde Staten
En dan is er nog een ander, minder voor de hand liggend probleem. Zelfs als Kim erin slaagt renminbi en roebels aan te trekken, wordt hij geconfronteerd met een duopolie in de buitenlandse handel. Pyongyang zou voor zijn macro-economische stabiliteit en toekomstige groei bijna volledig afhankelijk worden van twee landen. Kim erfde van zijn vader een gevaarlijke afhankelijkheid van China, wat precies de reden was waarom hij tijdens zijn eerste jaren aan de macht de betrekkingen met Xi Jinping zo sterk liet verslechteren en tot 2018 zelfs weigerde Beijing te bezoeken. Ondanks de warme woorden van ambtenaren dat de twee landen zo hecht zijn ‘als lippen en tanden’, zijn de betrekkingen tussen China en Noord-Korea gekleurd door wederzijds wantrouwen en zelfs minachting, iets wat teruggaat tot de Koreaanse Oorlog (1950-1953). Als Noord-Korea een snelle groei weet te realiseren op basis van Chinees kapitaal, en daarbij vertrouwt op een Chinees defensieverdrag en Chinese diplomatie, zou dat de autonomie van het regime in gevaar brengen.
In plaats van te vertrouwen op het opkomende Chinees-Russische blok zou Kim ook een doorbraak kunnen bewerkstelligen in zijn relatie met de Verenigde Staten, wat een radicaal alternatief zou zijn. Als Noord-Korea het op een akkoord gooit met Washington, zou het land toegang kunnen krijgen tot een totaal nieuwe wereld van markten en zakenpartners. De dichtstbijzijnde bron van kapitaal zou Zuid-Korea zijn. Maar vanwege de kwetsbaarheid die dat oplevert voor de veiligheid van zijn regime zal Kim vermoedelijk minder bereid zijn om deze route te kiezen. Ongecontroleerde blootstelling aan de open samenleving en de politieke vrijheden van het Zuiden zou immers destabiliserend kunnen werken, en met hun economische geavanceerdheid zouden multinationals als Samsung, LG en Hyundai hun tegenhangers in het Noorden gemakkelijk kunnen overvleugelen. Maar Singapore en Vietnam, twee landen die Kim bezocht in 2018, het jaar van zijn topontmoetingen, zouden natuurlijke economische partners kunnen zijn met minder ideologische verplichtingen.
Deze tweede weg is veel ambitieuzer en gevaarlijker. Kim zou moeten voldoen aan basiseisen van de VS en Zuid-Korea op het gebied van veiligheid, zonder zijn eigen fundamentele veiligheid in gevaar te brengen door zijn nucleaire afschrikmiddel op te geven. Het Witte Huis zou zijn strategie ten opzichte van Noord-Korea radicaal moeten heroverwegen, en Washington zou bereid moeten zijn definitief te breken met het nucleaire afschrikkingsbeleid van de afgelopen drie decennia. Deze ontwikkeling zou onvermijdelijk voor enige instabiliteit zorgen in een systeem dat gebaseerd is op controle en isolatie. Maar daar staat wat tegenover: tegen 2032 zou Kim op weg kunnen zijn het lang nagestreefde doel te verwezenlijken en van Noord-Korea een ‘sterke en welvarende grote mogendheid’ te maken – iets wat zijn vader niet was gelukt.
Toekomst
Dit veronderstelt natuurlijk dat Kim Jong-un over tien jaar nog steeds aan het roer staat. Afhankelijk van zijn gezondheid kan hij zich vrij zeker voelen over zijn toekomst als leider. Toch zal hij spoedig op een ander probleem stuiten – een probleem dat alle heersers kennen: de kwestie van een troonopvolger. Als de berichten over Kims nageslacht juist zijn, dan studeert zijn oudste zoon in 2032 af aan de universiteit, waarmee hij in aanmerking komt voor het politieke voorbereidingsproces dat zijn vader en grootvader rond die leeftijd ondergingen. Ju-ae, de dochter die Kim onlangs aan de wereld toonde, heeft dan ook de studentenleeftijd bereikt en wil zich misschien mengen in de strijd om de kroon.
Als Kim vastbesloten is de weg te bereiden voor een regering van de vierde generatie, moet hij op zeker moment het opvolgingsproces in gang zetten. Hoewel de meeste Korea-deskundigen uitgaan van opvolging in de mannelijke lijn, is het mogelijk dat Kim kiest voor zijn dochter. Hij is zelf het product van tanistry (opvolging door de meest bekwame nakomeling) in plaats van eerstgeboorterecht. Kim promoveerde bovendien zijn zus Yo-jong naar een hoge functie, terwijl zijn oudere broer Jong-chul nauwelijks in beeld is. En vorig jaar benoemde Kim de eerste vrouwelijke minister van Buitenlandse Zaken van het land, Choe Son-hui.
Tenzij het regime ineenstort zal denuclearisering niet snel of helemaal niet gebeuren
Ook denkbaar is dat Kim het erfelijkheidsbeginsel helemaal afschaft. Misschien wil hij zijn kinderen deze ervaring besparen, of tonen zij er geen belangstelling of aanleg voor (hoewel Ju-ae al wel interesse lijkt te hebben voor langeafstandsraketten). Als de Koreaanse Arbeiderspartij tot het werkelijke bestuursorgaan van Noord-Korea zou worden bevorderd, in plaats van de familie Kim, zou het land meer gaan lijken op de communistische partijstaten China en Vietnam. Daarmee zou het regime zich ontdoen van een belangrijk onderdeel van zijn mythische legitimiteit, aangezien de opeenvolgende leiders een heilige ‘Paektu’-bloedband hebben met oprichter en ‘eeuwig president’ Kim Il-sung (de grootvader van de huidige leider). Ook als Kim Jong-un in 2032 lichamelijk en politiek gezond is, zal de kwestie van de opvolging steeds moeilijker te negeren zijn. Hoe hij met deze kwestie zal omgaan, zal bepalend zijn voor de derde tien jaar van zijn bewind.
Terwijl de NAVO zich concentreert op de Russische agressie in Oekraïne, en de Aziatische landen langs de Stille Oceaan zich zorgen maken over de rivaliteit tussen de VS en China, pakken zich het hele jaar al stormwolken samen boven het Koreaans Schiereiland. Noord-Korea ontwaakte uit de ongewone rust van de lockdown, toen vrijwel alle grensoverschrijdende handel was afgesloten, door de raketproeven te hervatten en het tempo ervan op te voeren. Pyongyang deed dit jaar al meer proeven dan ooit tevoren, en inlichtingendiensten verwachten dat een zevende kernproef elk moment kan plaatsvinden.
De confrontatie tussen Rusland en het Westen biedt Kim een kans. De oorlog van Vladimir Poetin heeft Xi Jinping in een lastig parket gebracht, omdat China probeert zijn speciale relatie met Rusland te behouden en tegelijkertijd de internationale kritiek af te wenden dat het niets doet om het geweld in Oekraïne te stoppen. Het uitgesproken verzet van Beijing tegen de sancties tegen Rusland wijst erop dat de twee permanente leden van de VN-Veiligheidsraad geen zin hebben om Pyongyang nieuwe economische sancties op te leggen (zoals al bleek uit de passiviteit van de Veiligheidsraad na de recente lancering van Kims intercontinentale raket). Intussen is er door de lage prioriteit die Washington aan het Noord-Koreabeleid toekent en het onverzoenlijke standpunt van de conservatieve regering in Seoel voor Kim niet veel aanleiding om van koers te veranderen.
Rocinante
Kim zou inderdaad kunnen besluiten dat hij de patstelling in de betrekkingen tussen de twee Korea’s het best kan gebruiken om binnenlandse politieke punten te scoren, door de nieuwe Zuid-Koreaanse president te verslaan in een wedstrijdje onverzettelijkheid. Trends voorspellen op de korte termijn stapsgewijze cycli van provocatie en tegenprovocatie op het Koreaans Schiereiland en de rest van de regio. Kim zou er ook op kunnen gokken dat een verdere versnelling van zijn strategische wapencapaciteit de beste manier is om gebruik te maken van de stilte in de diplomatie met de Verenigde Staten; dat zou hem in een sterkere positie kunnen brengen bij mogelijke onderhandelingen als Trump of een Trump-achtige figuur bij de verkiezingen van 2024 het Witte Huis verovert. Het is aan de regering-Biden om Kim ervan te overtuigen dat niet alleen de deur naar dialoog openstaat, maar dat het Witte Huis ook echt bereid is om tot een oplossing met Pyongyang te komen.
Sinds het einde van de Koude Oorlog willen Amerikanen – zowel Democraten als Republikeinen – maar één enkel hoofddoel bereiken als het gaat om Noord-Korea: denuclearisering. Maar tenzij het regime ineenstort of er een onverwachte, catastrofale oorlog uitbreekt zal dit niet snel of helemaal niet gebeuren, dat is het enige waar vrijwel alle deskundigen het over eens zijn. En toch blijft de regering-Biden, net als haar voorgangers, koppig vechten tegen de windmolens en vasthouden aan ‘volledige, controleerbare en onomkeerbare denuclearisering’. Op hun eigen Rocinante (het trouwe ros van Don Quichot) rijden ze naar de Veiligheidsraad en het ministerie van Financiën om een lans te breken voor meer sancties.
Maar hoe vaak zij hun lansen ook tonen, de windmolen blijft draaien – en steeds sneller. De discussie onder deskundigen en analisten is op een punt van diepe vermoeidheid aanbeland, een soort van collectieve berusting in de hardnekkige tegenstrijdigheid van de politieke wil. Kim Jong-un zal, net als elke leider, zijn eigen macht, de stabiliteit van het regime of de nationale veiligheid niet in gevaar brengen omwille van economische ontwikkeling, en een nucleaire afschrikking is van essentieel belang voor alle drie. Hij zal onze keuze tussen geweren en boter niet accepteren. Maar ondertussen is het zijn eigen onmogelijke droom om te kunnen regeren over een welvarende natie, waarin de schrijnende armoede van vandaag tot het verleden behoort en meer mensen eindelijk in staat zullen hun gezin te voeden. Moeten we deze windmolen blijven bevechten?
De eerste, voorzichtige contouren van een serieuze overeenkomst lagen in 2018 op tafel. Nu het tempo van de kernproeven in het Noorden en de gezamenlijke militaire oefeningen in het Zuiden steeds verder wordt opgevoerd, is het tijd om opnieuw te bekijken wat voor toekomst er mogelijk is. Met andere woorden: we moeten Noord-Korea behandelen zoals het werkelijk is en begrijpen wat Kim wil, en waar hij zijn land naartoe wil leiden in zijn volgende tien jaar als machthebber. Misschien is de beste optie voor hem ook de beste voor ons.
Noord-Korea heeft donderdagochtend naar verluidt een ballistische langeafstandsraket afgevuurd in de richting van de Japanse Zee. Japan zag zich daardoor genoodzaakt een ‘zeldzaam alarm’ af te geven waarmee de inwoners van het eiland Hokkaido werden verzocht ‘onmiddellijk te schuilen’, meldt The Japan Times. Het alarm werd na twintig minuten weer ingetrokken.
Japan heeft een uitgebreid waarschuwingssysteem voor uitzonderlijke noodsituaties: J-Alert. Waarschuwingen worden automatisch via satellieten en administratieve radionetwerken naar gemeenten gestuurd en vervolgens via sirenes en gemeenschappelijke FM-radio’s uitgezonden. Smartphonegebruikers krijgen ook waarschuwingen via telefoonmaatschappijen.
Het Zuid-Koreaanse leger verklaarde dat het Noorden mogelijk een test heeft uitgevoerd van een nieuw wapensysteem
De raket ‘viel niet op Japans grondgebied’, zei premier Fumio Kishida. De Japanse minister van Defensie Yasukazu Hamada zei op een persconferentie in de ochtend dat het waarschijnlijk om een intercontinentale ballistische raket ging. Het Zuid-Koreaanse leger verklaarde dat het Noorden mogelijk een test van een nieuw wapensysteem heeft uitgevoerd. Volgens de Zuid-Koreanen vond de lancering plaats in de buurt van Pyongyang en heeft de raket een afstand van ongeveer 1000 kilometer afgelegd alvorens in zee te storten.
SUV’s, die behoren tot ’s werelds vervuilendste vervoersmiddelen, riepen altijd al de vraag op waarom burgermannen en voetbalmoeders een halve vrachtwagen nodig hebben om boodschappen te doen en kinderen van school te halen. Maar het kan nog een tandje bruter, bewijst de in Californië geproduceerde Rezvani Vengeance, meldt The Guardian. Deze wagen beschikt over kogelvrij glas, verblindende stroboscooplampen, portiergrepen die onder stroom gezet kunnen worden en buitenspiegels die pepperspray kunnen spuiten. ‘Vengeance is yours’, ronkt de website van Rezvani, alsof je Bruce Willis er gratis bij krijgt. De auto kan een dicht rookgordijn opwerpen om achtervolgers af te schudden en is in staat om elektromagnetische pulsen van kernwapens te detecteren. Altijd handig bij het boodschappen doen.
Verder beschikt de auto over een zeer luid intercomsysteem en is hij uitgerust met forse stalen bumpers en banden van militaire kwaliteit. De Vengeance – met een prijskaartje van 285.000 tot 499.000 dollar [ca. 260.000- 458.000 euro] – heeft geen achterruit, want dat voelt voor paranoïde mensen kennelijk onveilig. In plaats daarvan is er een live video-achteruitkijkspiegel en een camera op de voorruit met augmented reality.
Volgens het Insurance Institute for Highway Safety doden SUV’s twee tot drie keer zo vaak voetgangers als gewone auto’s
Het Amerikaanse @mobile_mama, recensent van gezinsauto’s, kreeg op TikTok al bijna een miljoen likes voor de video van een moeder die de Vengeance aanprijst, wijzend op de spiegels met pepperspray – ‘mijn favoriet’ – en op de kogelvrije vesten, helmen en gasmaskers voor volwassenen en kinderen, die bij de auto worden geleverd.
Dat SUV’s zelf enorme moordwapens zijn wordt niet vermeld: volgens het Insurance Institute for Highway Safety doden SUV’s twee tot drie keer zo vaak voetgangers als gewone auto’s, vanwege hun enorme gewicht, de veel hogere voorkant en het slechtere zicht. Waar een gewone auto voetgangers doorgaans ter hoogte van de benen raakt en ze op de motorkap gooit, raakt een SUV ze tegen het bovenlichaam of hoofd, zodat ze vervolgens onder de wielen worden verpletterd.
‘Duitsland stuurt Leopard-tanks naar Oekraïne’, kopte Der Spiegel gisteravond. Het besluit is nog niet officieel bekendgemaakt, maar volgens het weekblad heeft bondskanselier Olaf Scholz de knoop doorgehakt en zal hij woensdagmiddag het parlement toespreken. Berlijn zal ook andere landen die Leopard-tanks willen sturen, toestaan dat te doen.
The Wall Street Journal bericht dat de VS overwegen een aanzienlijk aantal Abrams-tanks te leveren, in tegenstelling tot wat het Pentagon vorige week zei. Frankrijk zou ook bereid zijn Leclerc-tanks aan Kyiv te leveren. ‘Scholz heeft altijd volgehouden dat hij alleen tanks wil leveren in samenwerking met andere landen’, schrijft Der Spiegel. Het valt nog te bezien hoeveel.
‘De besprekingen moeten eindigen met besluiten,’ drong Volodymyr Zelensky er dinsdagavond nog op aan. ‘De bondgenoten beschikken over het vereiste aantal tanks’ dat het Oekraïense leger nodig heeft om de troepen van Moskou omver te werpen, zei hij in zijn dagelijkse toespraak, waarbij hij benadrukte dat ‘de behoeften groter zijn’ dan ‘vijf, tien of vijftien tanks’. Anatoli Antonov, ambassadeur van Rusland in de Verenigde Staten, hekelde de ‘duidelijke provocatie’.
Niets staat export in de weg, aldus de minister van BuZa
Landen mogen ook zonder de goedkeuring van Duitsland Leopard-tanks aan Oekraïne leveren, zo heeft de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock bekendgemaakt. ‘Tot nu toe heeft niemand het aan ons gevraagd en (…) mocht iemand het aan ons vragen, dan zullen we hem niet tegenhouden’, zo citeerde Die Zeithaar woorden vandaag. Daarmee antwoordde ze op de vraag wat er zou gebeuren wanneer Polen Leopard-tanks aan de Oekraïne zou leveren. Officieel behoort Duitsland toestemming te geven aan andere landen om de Duitse tanks te kunnen leveren.
‘Oekraïne en Europa zullen deze oorlog winnen, met of zonder Duitsland’
De Poolse premier Mateusz Morawiecki heeft aangekondigd desnoods ook zonder Duitslands toestemming de tanks aan Oekraïne te leveren. ‘Wij zullen niet werkeloos toezien hoe Oekraïne doodbloedt. Oekraïne en Europa zullen deze oorlog winnen, met of zonder Duitsland.’ Wanneer Duitsland niet spoedig zijn toestemming geeft, zal Polen samen met andere landen een ‘kleine coalitie’ vormen om daarmee een aantal Leopards aan Oekraïne te leveren.
De Bondskanselier Olaf Scholz heeft zich ook na de Duits-Franse top in Parijs van afgelopen weekend nog niet erover uitgelaten wanneer hij het besluit over de levering van Duitse tanks aan Oekraïne zal nemen en waarop hij deze beslissing zal baseren.
Er wordt verschillend gereageerd op het geaarzel van de bondskanselier. Sommigen vinden dat hij een geweldige kans heeft laten liggen om samen met Macron een statement te maken voor het leveren van tanks aan Oekraïne. Anderen, onder wie defensieminister Boris Pistorius, zijn van mening dat dit besluit nauwkeurig afgewogen dient te worden en hebben dan ook alle begrip voor de bondskanselier. Ook onder de Duitse bevolking zijn de meningen over deze kwestie verdeeld, aldus Pistorius.
De Transportation Security Administration (TSA), die zorg draagt voor de binnenlandse veiligheid in het luchtverkeer in de Verenigde Staten, liet deze maand weten dat de maximumstraf voor overtredingen met vuurwapens zal worden verhoogd, nadat medewerkers in 2022 een recordaantal vuurwapens onderschepten bij veiligheidscontroles op luchthavens. TSA-agenten namen meer dan 6301 vuurwapens in beslag, en daarvan was meer dan 88 procent geladen, schrijft BuzzFeed News.
Dat aantal overtreft het vorige record van 5072 uit 2021, en volgens TSA zullen er in de laatste weken van dit jaar nog eens zo’n driehonderd wapens in handbagage worden gevonden. Dat betekent dat TSA dit jaar dagelijks bijna 16 geladen vuurwapens aantrof. Als reactie daarop zal de TSA de maximumboete voor overtredingen met vuurwapens verhogen tot 14.950 dollar, ruim 14.000 euro.
Terwijl de wereld Hiroshima gedenkt, moet ze ook het steeds brozere Non-proliferatieverdrag herzien. Een alternatief is ondenkbaar.
Keuze uit het archief
Met de aanvallen van Israël op nucleaire faciliteiten in Iran dreigt de oorlog in het Midden-Oosten zich uit te breiden. Iran geldt vanouds als een gezworen vijand van Israël en is bezig met de ontwikkeling van een kernbom. Om Iran van dit nucleaire programma af te doen zien, heeft Israël deze aanvallen uitgevoerd.
Het atoomprogramma van Iran past in een wereldwijde trend, zo blijkt uit deze analyse van The Observer uit 2022. Steeds meer landen breiden hun nucleaire arsenaal uit, ook landen die hun handtekening hebben gezet onder het verdrag uit 1968 dat de verspreiding van kernwapens wil tegengaan. Zal deze toename van het aantal kernwapens een kernoorlog voorkomen of zal ze er juist een veroorzaken?
Afgelopen augustus vond in het VN-hoofdkwartier in New York een conferentie plaats die van cruciaal belang was voor de vrede en veiligheid – en de gezondheid – van de wereld, al was ze gemakkelijk over het hoofd te zien vanwege de geringe aandacht van politiek en media. Onderwerp was de herziening van het belangrijke Verdrag inzake de niet-verspreiding van kernwapens, oftewel het Non-proliferatieverdrag (NPV) uit 1968, dat door 191 landen is ondertekend. Maar weinig internationale verdragen worden zo breed gesteund. De kernmachten Israël, India, Pakistan en Noord-Korea hebben zich schandelijk genoeg van ondertekening onthouden.
Eenvoudig gezegd heeft het NPV tot doel een kernoorlog te voorkomen door het aanmoedigen van ontwapening, het tegengaan van verbreiding van kernwapens en het bevorderen van een vreedzaam gebruik van nucleaire wetenschap en technologie. Tot nu toe heeft het verdrag in elk geval een nieuwe kernramp weten te voorkomen.
Oorlogsmachine in Rusland draait op volle toeren
Moskou heeft voor meer dan 8 miljard euro bestellingen gedaan bij het Russische militair-industriële complex. Bovendien wil Rusland het aantal manschappen verhogen.
Op 15 augustus heeft de Russische president Vladimir Poetin de vertegenwoordigers van 72 Zuid-Amerikaanse, Aziatische en Afrikaanse landen die aanwezig waren bij de opening van het militaire en technische internationale forum Armia 2022, in de buurt van Moskou, met open armen ontvangen. ‘Rusland staat klaar om zijn bondgenoten en partners de modernste wapens te leveren,’ verklaarde hij volgens dagblad Izvestia. ‘Door het bundelen van onze krachten en capaciteiten zullen we veiligheid en duurzame stabiliteit voor onze landen en de wereld kunnen garanderen.’
Na afloop van het forum, op 21 augustus, maakte het agentschap Rosoboronexport, dat het Russische monopolie op de export van wapens bezit, echter maar twee contracten met buitenlandse afnemers bekend, voor een bedrag van 387 miljoen euro. Een spectaculaire tegenvaller, aldus de Engelstalige Moskouse krant The Moscow Times, die eraan herinnert dat er in 2021 nog voor 2 miljard euro aan contracten werd afgesloten. Volgens gegevens van het Internationaal Instituut voor Vredesonderzoek van Stockholm (SIPRI) blijft Rusland desondanks de tweede wapenexporteur van de wereld.
Sarmat-raketten
Maar de grootste afnemer van Russische wapens blijft het Russische ministerie van Defensie, dat voor meer dan 500 miljard roebel (8,3 miljard euro) aan contracten heeft getekend met ondernemingen van het Russische militair-industriële complex, meldt Izvestia. De grootste bestellingen van de staat betreffen strategische intercontinentale Sarmat-raketten, C-500-luchtdoelraketten, hypersonische Tsirkon-raketten voor de vloot en Kinzhal-raketten voor vliegtuigen en drones. ‘Tijdens deze eerste editie van Armia sinds het begin van de “speciale operatie” ging de aandacht vooral uit naar wapens die nodig zijn om de technische superioriteit ten opzichte van Oekraïne en de NAVO-landen te garanderen,’ meldt Dmitri Boltenkov, de militair expert van het dagblad.
Direct na afloop van het forum, op 25 augustus, heeft Vladimir Poetin een decreet getekend voor de werving van 137.000 extra militairen, waarmee de omvang van het Russische leger op 1,15 miljoen manschappen komt (het burgerpersoneel niet meegerekend), aldus de pro-Kremlinsite Vzglyad. ‘Gezien de huidige militaire operatie zal bij toekomstige conflicten grote vraag zijn naar tanksoldaten, artilleristen, vliegers en cyberspecialisten,’ zegt Aleksandr Bartosj van de Russische Academie voor Krijgswetenschappen. Hij is er bovendien van overtuigd dat er binnenkort permanente Russische garnizoenen zullen worden geïnstalleerd in de door de Russen bezetten Oekraïense gebieden.
‘Het luchtafweersysteem moet weer op het niveau van de Sovjettijd worden gebracht, want de provo-caties komen voornamelijk uit de lucht’, zegt generaal Ajtetsj Bitsjek tegen Vzglyad. ‘Ook moeten we weer posities innemen in regio’s die we hebben verwaarloosd, zoals Moermansk in Noord-Europa. Dat is de kwetsbaarste regio, want hij ligt niet ver van de Verenigde Staten, en het naburige Finland heeft besloten NAVO-lid te worden.’ Sinds het begin van de onderhandelingen over het NAVO-lidmaatschap van Finland en Zweden, heeft de Russische minister van Defensie Sergej Sjojgoe als reactie inderdaad twaalf nieuwe legereenheden op de been gebracht.
Dat ‘een nieuwe’ is waar het om draait. De 77ste verjaardag van de eerste ramp van deze aard werd op 6 augustus herdacht in Hiroshima, waar op één dag in 1945 naar schatting 140.000 burgers omkwamen of tot een gruwelijke dood werden veroordeeld. Ter vergelijking: in Oekraïne zijn in bijna zes maanden naar schatting tienduizend burgerslachtoffers gevallen.
De westerse publieke opinie, in slaap gesust door het einde van de Koude Oorlog, lijkt geen oog meer te hebben voor de onmetelijke gruwelen van een kernoorlog. Massale betogingen blijven uit, ook al neemt het aantal nieuwe kernraketten snel toe.
‘We hebben tot dusver uitzonderlijk veel geluk gehad. Maar geluk is geen strategie’
Als de recente gebeurtenissen die zelfgenoegzaamheid doorprikken, is dat zo slecht nog niet. VN-secretaris-generaal António Guterres luidde begin augustus de noodklok bij het openen van de conferentie. ‘Momenteel is de mensheid maar één misverstand, één misrekening verwijderd van nucleaire vernietiging,’ waarschuwde hij. ‘We hebben tot dusver uitzonderlijk veel geluk gehad. Maar geluk is geen strategie. Evenmin kan het voorkomen dat geopolitieke spanningen in een nucleair conflict ontaarden.’
Rusland is een angstwekkend voorbeeld van Guterres’ betoog. Nadat het land eerst de kerncentrale bij Zaporizja in het zuiden van Oekraïne had bezet, de grootste van Europa, gebruikt het die nu als een vesting van waaruit het ongestraft artilleriebeschietingen kan uitvoeren. Volgens de nucleaire waakhond van de VN staat er een ramp te gebeuren. Toen hij zijn invasie begon, bracht Vladimir Poetin zijn nucleaire apparaat in staat van paraatheid en wond hij er geen doekjes om. Elke westerse poging om in te grijpen, zei hij, ‘zal gevolgen hebben die ongekend zijn in de geschiedenis’.
Nucleaire chantage
Of hij nu bluft of niet, Poetins nucleaire chantage heeft ongetwijfeld voorkomen dat de VS en de NAVO rechtstreeks in Oekraïne hebben ingegrepen, waardoor de oorlog langer duurt. Nu zijn er zorgen dat China dezelfde tactiek zal toepassen in het geval van Taiwan.
Tegenstanders van kernwapens zeggen dat de NPV-afspraken moeten worden nageleefd en aangescherpt, en de meeste landen zijn het daarmee eens. Toch verkeert het verdrag in moeilijkheden. In de praktijk geven de erkende kernmachten – de Verenigde Staten, Rusland, China, Frankrijk en Groot-Brittannië – alle vijf een abominabel voorbeeld door het schenden van Artikel VI van het door hen ondertekende verdrag, dat hen ertoe verplicht ‘in goed vertrouwen’ ontwapening na te streven. In plaats daarvan voltrekt de nucleaire wapenwedloop zich steeds sneller: in het geval van de VS en Rusland omdat Trump en Poetin uit de Koude Oorlog daterende bilaterale verdragen over wapenbeheersing aan hun laars hebben gelapt, in het geval van China omdat Beijing neo-imperiale ambities heeft.
‘Alle staten die over kernwapens beschikken, vergroten of verbeteren hun arsenaal; de meeste verscherpen hun nucleaire retoriek en kennen kernwapens een steeds grotere rol toe in hun militaire strategie,’ schreef het Internationaal Instituut voor Vredesonderzoek van Stockholm in zijn gezaghebbende jaarverslag.
Hoewel de VS en Rusland beweren dat ze achter verdere inkrimping staan, bezitten ze respectievelijk nog altijd 3708 en 4477 kernwapens. China heeft er 350, Frankrijk 290 en Groot-Brittannië 225. Het arsenaal van Beijing zal volgens voorspellingen het komende decennium meer dan verdubbelen. En dan hebben we het niet alleen maar over een armageddon; de toenemende voorraad zogeheten tactische of gevechtswapens en nieuwe hypersonische raketten maakt ‘beperkte’ nucleaire oorlogvoering alleen maar waarschijnlijker.
Nieuwe generatie wapens
Rusland, China en de Verenigde Staten geven astronomische bedragen uit aan deze wapens, waarvan de onvoorspelbare baan onderschepping voorkomt.
Op 18 augustus zijn op het militaire vliegveld van Tsjkalovsk in de enclave Kaliningrad, de meest westelijk gelegen regio van Rusland, die grenst aan Polen en Litouwen, drie MiG-311-vliegtuigen geland met hypersonische Kinjal-raketten, meldt dagblad Izvestia. Tot dusver was het wapen met het grootste bereik in Kaliningrad de ‘intelligente’ Iskander-M-raket, die over een zeer hoge precisie beschikt. Die kwam 500 kilometer ver. De hypersonische Kinjal-raketten hebben volgens het Russische ministerie van Defensie een bereik van 2000 kilometer, een afstand die ze afleggen met meer dan tienmaal de geluids-snelheid. Bovendien kunnen ze niet bijtijds worden ontdekt door de huidige luchtafweersystemen. Zodoende ‘kunnen ze de grenzen van veel vijandige staten bereiken,’ onderstreept de Moskouse krant. Met dergelijke eigenschappen vormen de Kinjals op zichzelf al een geducht wapen. En ze kunnen nog angstaanjagender worden doordat ze, zoals Vladimir Poetin heeft bevestigd, ook met kernkoppen kunnen worden uitgerust.
Deze ‘onoverwinnelijke’ raketten zijn het experimentele stadium voorbij. Ze zijn in Oekraïne al driemaal gebruikt: op 19 maart om een ondergrondse raketopslag in Deliatyn te vernietigen, de volgende dag voor een brandstofdepot van het Oekraïense leger in de regio Mykolajiv en op 11 april voor een Oekraïense commandopost in de Donbas. Volgens het Oekraïense leger heeft er op 7 augustus een vierde beschieting plaatsgevonden op een militair doel in de buurt van Vinnytsja. The Daily Telegraph spreekt zelfs van beschietingen van de haven van Odessa in mei. Hoeveel het er ook zijn, ‘het is voor het eerst dat een staat hypersonische wapens inzet tijdens een oorlog’.In augustus 2021 heeft China een hypersonische raket gelanceerd die de hele aarde is rondgegaan. Deze proef verraste de hele wereld, inclusief de Amerikaanse generale staf. Veel landen steken al jarenlang miljarden in de ontwikkeling van deze raketten. Maar, schrijft The Daily Telegraph, terwijl er een oorlog woedt in Oekraïne en Taiwan zich in een nooit eerder vertoonde crisis bevindt, ‘maakt de planeet zich op om het tijdperk van de hypersonische raketten in te gaan’. Hoewel diverse landen, waaronder India, Australië, Japan, Frankrijk en Noord-Korea, in deze techniek investeren, meldt de Australische televisiezender ABC op zijn site, ‘speelt de hypersonische wedloop zich voornamelijk af tussen de drie militaire grootmachten: Rusland, China en de Verenigde Staten’.
Maar, wordt er meteen aan toegevoegd, in deze hypersonische wedloop ‘lijken de Verenigde Staten voor het eerst in tientallen jaren op achterstand te geraken’. In oktober 2021, enkele dagen na de Chinese proef, maakte CNN melding van een mislukte lancering. Op 19 juli maakte The Washington Post daaren-tegen bekend dat ‘Washington, dat moeite heeft zijn tegenstanders bij te houden, met succes een hypersonische raket heeft gelanceerd’.
De term ‘hypersonisch’ is van toepassing op ieder vliegend toestel, in dit geval een raket, dat zich verplaatst met minstens vijf keer de geluidssnelheid, die 5600 kilometer per uur bedraagt. De technologie is ontwikkeld in de jaren vijftig en ‘de intercontinentale ballistische raketten, die een snelheid van 24.000 kilometer per uur kunnen halen, maken sinds enkele tientallen jaren deel uit van het militaire arsenaal,’ zegt Iain Boyd, lucht- en ruimtevaartingenieur en hoogleraar aan de Universiteit van Colorado.
Wat deze nieuwe generatie wapens zo angstwekkend maakt, is hun ‘onvoorspelbare baan, waardoor ze moeilijk te lokaliseren zijn’, schrijft The Daily Telegraph. ‘Omdat deze nieuwe bestuurbare instrumenten gemakkelijk van koers of hoogte kunnen veranderen, zijn hun bewegingen veel moeilijker te voorspellen,’ legt Boyd uit. ‘Snel, doeltreffend, nauwkeurig en niet te stoppen,’ schreef New York Times Magazine in 2019. Volgens dit Amerikaanse blad stelde hun baan ze in staat hun doel te bereiken op een hoogte van ‘20 tot 80 kilometer boven het aardoppervlak’, wat te laag is voor onderscheppingssystemen voor ballistische raketten en te hoog voor eenvoudiger raketschilden zoals het Amerikaanse Patriot-systeem.
Onderscheppen
Het is dan ook niet verwonderlijk dat generale staven alles in het werk stellen om systemen te ontwikkelen die ze neutraliseren. Het Britse ‘QinetiQ werkt aan een laserwapen, de Dragonfire, dat deze raketten moet kunnen onderscheppen’, schrijft The Daily Telegraph, waarvan een verslaggever een interview had met Simon Prince, aerodynamisch onderzoeker aan de Britse Cranfield-universiteit en specialist op het gebied van hypersonische snelheid. ‘Hoe hoger de snelheid, des te sneller er moet worden gereageerd. Het zou dus heel interessant zijn om op een knop te kunnen drukken die een bundel laserstralen in werking stelt, in plaats van een toestel te lanceren dat er enkele seconden over doet om zijn doel te bereiken.’Gezien de voorsprong van China en Rusland, schrijft The Washington Post, heeft het Pentagon ‘een budget van 1,3 miljard dollar bedongen voor de ontwikkeling van afweersystemen tegen deze raketten’.
Een deel van dit bedrag zal worden besteed aan de financiering van 28 satellieten. ‘Deze satellieten zijn speciaal ontwikkeld om deze nieuwe dreiging tegen te gaan,’ zegt Derek Tournear, directeur van SDA, het Amerikaanse agentschap voor ruimtedefensie. Met dit leger van satellieten, die zijn uitgerust met thermische detectoren en op verschillende hoogten in een baan worden gebracht, hopen de Verenigde Staten te zien wanneer en hoe de hypersonische raketten van koers veranderen. De lancering is voorzien voor 2025. Volgens The Washington Post overweegt het Pentagon al een bestelling van 54 extra satellieten
Hypocrisie en dubbelzinnigheid beperken zich niet tot de grote spelers. Net als Israël, India en Pakistan zijn Groot-Brittannië en Frankrijk hun arsenaal aan het moderniseren. President Emmanuel Macron wil als een ware Napoleon het Franse nucleaire schild zodanig uitbreiden dat het heel Europa beslaat.
Cruciaal
In een gezamenlijke verklaring noemden Groot-Brittannië, Frankrijk en de VS het NPV afgelopen augustus ‘onvervangbaar’ en ‘cruciaal’. Ze zeiden ‘er voortdurend naar te streven’ hun Artikel VI-verplichtingen na te komen. Maar vorig jaar zwakte de regering-Johnson de Britse ‘no first use-doctrine’ (het verbod om als eerste een kernwapen in te zetten) nog af om een Britse nucleaire reactie op een niet-nucleaire aanval mogelijk te maken. Ook verhoogden ministers de limiet voor het aantal Trident-kernkoppen en werd de hoeveelheid publiekstoegankelijke informatie verminderd. ‘Beide beslissingen hebben ertoe geleid dat velen de ontwapeningsbereidheid van de regering in twijfel trekken,’ constateert een onderzoeksrapport van het Lagerhuis wrang.
Hoewel de gezamenlijke verklaring hoog opgaf van samenwerking, werd Rusland gehekeld vanwege zijn ‘onverantwoorde nucleaire retoriek en zijn roekeloze aanvallen die kernreactoren in gevaar brengen’. De verklaring vervolgde: ‘Wij veroordelen diegenen die kernwapens gebruiken of met het gebruik ervan dreigen omwille van militaire dwang, intimidatie en chantage.’ Terecht. Maar zulke kritiek laat zich moeilijk rijmen met de waarschuwing van Stephen Lovegrove, de Britse nationale veiligheidsadviseur, dat het huidige gekrakeel tussen het Westen en Rusland en China te gemakkelijk ‘kan escaleren tot een strategisch conflict’, oftewel een kernoorlog.
Tot overmaat van ramp zal het Noord-Koreaanse boevenbewind naar verwachting binnenkort een geopolitiek (en fysiek) destabiliserende ondergrondse kernproef doen. Maar ook zijn er sprankjes hoop. De onderhandelingen om het nucleaire programma van Iran aan banden te leggen worden hervat. Meer dan 86 landen hebben inmiddels het symbolische maar desondanks belangrijke Verdrag inzake het verbod op kernwapens uit 2021 ondertekend.
Waarom balanceert de wereld, zoals het geval lijkt, nu nog hachelijker op de rand van een nieuwe kernramp? Er zijn vele oorzaken. Toegenomen onveiligheid, toenemend nationalisme, zwakke en stompzinnige leiders, gevestigde commerciële belangen. Toch is het weer opgedoemde spookbeeld van nucleaire vernietiging evenzeer het gevolg van een typisch eenentwintigste-eeuws verschijnsel: de steeds anarchistischer weigering van staten om zich aan de internationale wet en de door de VN onderschreven wereldorde van na 1945 te houden.
De internationale wapenbeurs in het Franse Villepinte profiteerde dit jaar van de oorlog in Oekraïne. ‘Natuurlijk wil niemand hier doden, maar men prijst wel de “veel hogere letaliteit” van het nieuwe model.’
‘Oorlog, oorlog, weet jij waar dat begint, een oorlog?’ De tong van Hanspeter Fäh is al een beetje zwaar. Het is de rode wijn, het zijn de lange dagen, de vele vragen. Soms verliest hij zijn geduld. Nu steekt hij een wijsvinger op. ‘De oorlog begint tussen de dorpelingen van boven en die van beneden. Dit hier is allemaal nodig omdat de mens zich nu eenmaal niet laat veranderen, begrijp je?’
Om deze reden beheert Hanspeter Fäh uit Schaffhausen al tweeëntwintig jaar het paviljoen van de Zwitserse wapenindustrie op de wapenjaarbeurzen van deze wereld – Abu Dhabi, Brazilië, Kuala Lumpur, Parijs – omdat de mens zich op geen enkele manier laat veranderen. Maar Fäh verloor de laatste jaren met elke editie een beetje terrein, samen met de Zwitserse wapenindustrie. Ooit beschikte hij over 1300 vierkante meter tentoonstellingsruimte, nu is het misschien nog 125 vierkante meter. Oerlikon Contraves is nu onderdeel van het Duitse Rheinmetall, Vectronix uit Heerbrugg zie je bij de Franse stand van Safran helemaal niet meer. Mowag is van het Amerikaanse wapenconcern General Dynamics.
Tenhemelschreiend is het, de vertegenwoordigers van de wapenindustrie zijn in Zwitserland de zondebokken, zegt Fäh. ‘Terwijl de meeste Zwitserse industrieën het leven alleen maar beschermen!’ Als hij deze woorden roept, klinkt hij een beetje versleten, alsof hij die al vele jaren lang heeft herhaald. Die luide verdediging van de wapenindustrie leek ooit haast als vanzelf in de reclamefolder van zijn tentoonstellingsaanbod te zijn geslopen. Fäh moest tweeënzestig jaar oud worden voordat alles nog een keer veranderde: dit jaar is het oorlog in Europa. Dit jaar kunnen alleen wapens nog een democratie beschermen. Hanspeter Fäh wint weer wat terrein.
Sinds kort zonder vredesdemo’s
Villepinte, een klein uurtje rijden buiten Parijs. De eerste dagen van de zomer beginnen erg warm te worden. De hotelprijzen in de hele regio zijn geëxplodeerd. Bijna honderdduizend bezoekers zijn deze week naar de wapenjaarbeurs Eurosatory afgereisd. 260 delegaties uit 92 landen. Discrete chauffeurs openen portiers met donkergetinte ruiten, op de uniformen van militaire vertegenwoordigers uit alle windstreken strekt zich een zee van eretekenen uit. Bagagecontroles, fouilleren, scannen, het is als de aankomst op een luchthaven. Met elke controle wordt het gewichtiger. Het tenue van de gebruikelijke jaarbeursbezoekers bestaat uit een pak, een wit overhemd, zwarte rugzak en leren schoenen – geen sneakers. Niemand mag op het idee komen dat men deze zaken niet serieus neemt. Het gaat hier om ‘veiligheid’ en niet om ‘oorlog’, om ‘verdediging’, niet om ‘aanval’.
Oorlog wordt om te beginnen gevoerd in pak, en met juten tasjes
Niemand verheugt zich over de toestand in Oekraïne, maar natuurlijk is die goed voor de business, al zal niemand dat zo openlijk zeggen. Men is hier om zich te informeren en mensen te ontmoeten, de contracten worden later getekend. Het Franse wapenconcern Arquus deelt juten tasjes uit met een opdruk van het nieuwste pantservoertuig ‘Scarabee’, hoe trendy wil je het hebben? De massa’s schuifelen door de entreesluizen en verspreiden zich over een tentoonstellingsruimte van 22 voetbalvelden groot: mortieren, tankcolonnes, apparaten om radar te verstoren en drones tussen kaaskoekjes en frisdrank. Oorlog wordt om te beginnen gevoerd in pak, en met juten tasjes.
Dodelijke drones
‘Sneller, minder duur en dodelijker.’ Het tijdschrift bij Financial Times wijdt de voorpagina van zijn editie van 27 en 28 augustus aan ‘goedkope drones die overal ter wereld de oorlogsvoering veranderen’, en met name aan de Turkse drone Bayraktar TB2, ‘de voorbode van een verontrustend nieuw tijdperk‘.
‘Hij is er, hij is er.’ Twee leden van het marketingteam van de wapenbeurs turen naar de stands van het Franse ministerie van Defensie. President Macron is er. Een dag later al reist hij naar Roemenië, en vandaar per trein naar Oekraïne. Het is de eerste keer dat een Franse president deze tentoonstelling bezoekt. Het is ook voor het eerst dat er bij de ingang geen vredesdemonstraties plaatsvinden. ‘Er bestaat geen vrede zonder grondtroepen,’ zegt Macron, en het is alsof de pacifisten dat hebben geaccepteerd. Hij bezweert de aanwezige industrie dat het een sector is met toekomst: ‘Ga zo door, blijf je verbeteren!’ roept hij de bazen, onderzoekers, exposanten en oprichters van start-ups toe. Macron wil een weerbaar Frankrijk, met militaire innovatie. Meteen daarna maken beveiligers ruim baan voor hem. Met ogen die niets uitdrukken, maar desondanks zeer alert zijn.
Defensiebudget
Europa bewapent zich. Duitsland wil de komende vijf jaar 100 miljard euro meer uitgeven aan de Bundeswehr, Frankrijk maakt plannen om het jaarlijkse defensiebudget tot 2025 met 50 miljard te verhogen. In Zwitserland besluit de Nationalrat tot een stapsgewijze verhoging van de militaire uitgaven met ongeveer 7 miljard frank per jaar. Bij de bedrijven hier zullen de regeringen hun geld uitgeven. De VS zijn vertegenwoordigd met een enorm oppervlak, Duitsland ook, Israël is gekomen met talloze drones, de landen van het Oosten willen verkopen omdat ze geld nodig hebben voor nieuwe wapens en meer dan een kwart van de stands is Frans. Oekraïne is zeer aanwezig. Rusland was hier voor het laatst in 2014, voor de crisis in de Donbas.
Achter beurshal 5B begint de woestenij. Wie de shows wil komen zien, moet minstens twintig minuten lopen. Hier verkennen drones als insecten het vijandelijke gebouw voor het grote filmscherm. Stof waait op de tribunes, een Leclerc-tank van het Franse wapenbedrijf Nexter davert bijna loodrecht van een heuvel naar beneden. Een Caesar-houwitser simuleert een schot. De mensen in het publiek halen hun smartphones tevoorschijn; ze maken geen geluid, willen zich niet al te enthousiast tonen. Toch heeft Frankrijk juist een dozijn van deze houwitsers geleverd voor de echte oorlog. Ze treffen tot op 40 kilometer afstand nauwkeurig ieder doel.
Natuurlijk wil niemand hier doden, maar men looft toch de ‘veel hogere letaliteit’ van het nieuwe model
Een zweem van dezelfde terughoudendheid glijdt over het gezicht van Armin Papperger, de topman van Rheinmetall, als hij op het terrein tussen de hallen staat te midden van de rook van het vuurwerk. Misschien wenst hij op dit moment dat men de show toch iets ingetogener had gemaakt. De Panther, het nieuwste lid van de tankfamilie van Rheinmetall, werd zojuist met een dreunende bas onthuld vanonder een blauwsatijnen doek. Dienbladen vol prosecco wiegen vanuit het wit-blauwe paviljoen naar buiten. Rheinmetall heeft een heel gebouw meegebracht naar de jaarbeurs. Natuurlijk wil niemand hier de oorlog vieren, maar deze tanks toch wel. Natuurlijk wil niemand hier doden, maar men looft toch de ‘veel hogere letaliteit’ van het nieuwe model. Natuurlijk is de Panther het antwoord op de Russische T-14 Armata – je moet er toch iets tegen doen. Die uit het bovendorp tegen die uit het benedendorp – misschien tonen de tegenstrijdigheden van het menselijk bestaan zich nergens duidelijker dan op een wapenjaarbeurs.
Hanspeter Fäh steekt zijn hand in een schotel met gehaktballen. Nu moet alles kloppen: Ghackets und Hörnli [Zwitserse specialiteit met gehakt en macaroni], fondue en Aziatische noedelsalade. Het is woensdagmiddag en zo dadelijk komt het hoofd Bewapening op bezoek in het Zwitserse paviljoen. ‘Een arme stakker’, als je het Fäh vraagt, omdat hij voor veel te veel moet opdraaien, terwijl hij er helemaal niets aan kan doen. In het paviljoen hebben nu de Zwitserse wapenbedrijven hun stands mooi gemaakt. De verkoopteams van Victorinox, Saltech, Huber+Suhner, IVF Hartmann, SSZ Camouflage en Symlab staan klaar. In totaal zijn er 22 bedrijven uit Zwitserland. Er zijn messen, munitie, kabels, drukverbanden, stoorzenders, camouflage en ook apparatuur om mijnen op te ruimen. Het Zwitserse paviljoen staat bij de jaarbeurs bekend om de kwaliteit en de goede sfeer, zegt Fäh.
+434%
bedroeg de toename van de militaire uitgaven van Qatar tussen 2010 en 2021.
De militaire uitgaven van het emiraat bedroegen vorig jaar 10,9 miljard euro, waarmee het een van de grootste investeerders op dit gebied is in de Arabische wereld, meldt de Qatarese site Doha News. Inmiddels bezet het land qua militaire uitgaven de vijfde plaats in het Midden-Oosten, aldus het Internationaal Instituut voor Vredesonderzoek van Stockholm (SIPRI), dat dit als resultaat ziet van de regionale spanningen in 2017. Verscheidene Arabische landen, waaronder Saoedi-Arabië, hadden het emiraat destijdss een blokkade opgelegd vanwege de onenigheid over Iran en de Moslimbroederschap.
Hij roert nog even in de fondue, als daar opeens Martin Sonderegger in het paviljoen staat, het hoofd van Armasuisse, het departement voor bewapening. Armasuisse kan hier in drie dagen twintig tot dertig bedrijven bezoeken. Dertig tot veertig minuten per afspraak. Sonderegger is ontspannen. Vandaag is een goede dag. Vanmorgen vroeg ging in Emmen een van de nieuwe verkenningsdrones uit Israël voor het eerst met succes het Zwitserse luchtruim in. Het is een van de vele projecten die jaren langer duurden dan oorspronkelijk gepland was. In Zwitserland vallen aankoopprojecten van Armasuisse steeds weer op door vertragingen of budgetoverschrijdingen. Sonderegger laat een filmpje op zijn telefoon zien: ‘Dat is echte innovatie,’ zegt hij, en hij glimlacht. Deze drone zou zich op een dag autonoom in het civiele luchtruim moeten bewegen. ‘U kunt zich niet voorstellen wat er nodig is om zoiets te certificeren.’ Op de vraag of het ongelofelijke geduld voor zulke aanschafprojecten hem gewoon is aangeboren, moet hij een beetje lachen. ‘Dat is ons systeem: elk land heeft zijn eigen procedures.’
In Zwitserland hebben de dingen hun tijd nodig. Maar de oorlog in Oekraïne zet ook de Zwitsers onder druk. De NAVO oefent druk uit op de regering om met het oog op de strijd in Oekraïne de bepalingen voor de wapenexport te versoepelen. Indirect gaf Zwitserland toe. Duitsland mag bijvoorbeeld Leopard-tanks, die vroeger van het Zwitserse leger waren, verder exporteren. Maar Zwitserse munitie voor de Gepard-tank mag niet in Oekraïne terechtkomen. De neutraliteit roept plotseling vragen op: zou je niet ook Oekraïne moeten helpen, als je Rusland betaalt voor olie? En hoe neutraal kun je zijn ten aanzien van bedreigde democratieën?
De vertegenwoordigers van de wapenindustrie doen zich wat deze vragen betreft graag net zo apolitiek voor als verder alleen voetbalofficials dat kunnen. ‘Wij worden sterk gereguleerd en daar houden we ons aan,’ zegt bijvoorbeeld Roger Berger van de Ruag. ‘Misschien zijn een paar mensen wakker geworden, misschien zijn we nu wat minder verdacht. Maar ik verwacht niet dat die verandering lang blijft hangen.’ Wat dat betreft klinkt het hoofd Bewapening toch wat optimistischer: ‘Het zou mij natuurlijk heel wat waard zijn als er weer meer begrip komt voor veiligheid en de behoefte aan veiligheid,’ zegt Sonderegger. ‘Men heeft die thema’s lang verwaarloosd en ons ervan beschuldigd dat we ons voorbereiden op de scenario’s van gisteren.’ Nu is het leger plotseling weer iets van vandaag. En hoe zal het morgen zijn?
Nieuw ontworpen drukverband
Sonderegger schudt handen. Soms klopt men elkaar op de schouder. De bezoekers kennen elkaar deels al langer, en deels nog helemaal niet. Ze hechten beslist aan een zekere distantie, een nauwe band tussen leger en industrie zoals in Frankrijk zou in Zwitserland nauwelijks denkbaar zijn. Ten slotte blijft de Zwitserse delegatie lange tijd bij Hartmann hangen. Het bedrijf toont zijn nieuw ontworpen drukverband. Een weldadig simpel product, eenvoudig te gebruiken en onmiddellijk levensreddend. Ze krijgen bedankbrieven uit Oekraïne, zegt de verkoper. Zulk materiaal is uitgezonderd van de Wet op oorlogsmaterieel. En Hartmann kon direct leveren.
’s Avonds worden in het Zwitserse paviljoen schlagers gedraaid. De belangrijkste dag zit erop. De sfeer is ontspannen. Omdat we zo vaak vijandig behandeld worden, trekken we wellicht bijzonder naar elkaar toe, zegt een verkoopster van SSZ Camouflage. Misschien maakt Zwitserland in de wereld een beetje dezelfde indruk als de hier getoonde camouflageponcho: ze horen er wel bij, maar goed verdekt. Een beetje op de achtergrond, en daarom niet zo in het schootsveld. ‘En dat is toch ook goed.’
In de jaarbeurshal wordt het langzaam stiller. Vanaf vijf uur is de airco uitgeschakeld, de natuurlijke warmte keert terug. Met de dag maken de wapens en de tanks in deze koele hallen een kunstmatigere indruk. Wat ontbreekt is de verschrikking van de oorlog, de geur, het geschreeuw van mensen. ‘Geen centimeter’ van haar territorium zal de NAVO opgeven, zei een generaal-majoor op het podium in een van deze hallen. De Franse commandant en de Ruslandkenners knikten geestdriftig. De wapenindustrieën van de landen zouden zich nu weer verregaand onafhankelijk moeten maken. Deglobalisering is het parool van de dag. De temperatuur in Europa is veranderd, dat merk je ook in het Zwitserse paviljoen.
‘Hoe meer wapens ze in deze oorlog pompen, des te meer de bevolking van Oekraïne er uiteindelijk onder lijdt’
Iemand hier zegt dat hij zich eigenlijk helemaal niet interesseert voor al die spullen die ze iedere keer weer hebben uitgevonden om elkaar de hersens in te slaan. Uiteindelijk profiteren de VS het meest, omdat ze in Europa kunnen verkopen en olie kunnen leveren als het niet meer uit Rusland komt, zegt een ander. Hij zit in het Zwitserse leger en kwam hier als vip. ‘Hoe meer wapens ze in deze oorlog pompen, des te meer de bevolking van Oekraïne er uiteindelijk onder lijdt.’
Je kunt het ook anders zien. De antwoorden zijn zelden eenvoudig. Hanspeter Fäh heeft er ook geen meer. Hij heeft een sigaret opgestoken en haalt nog een fles wijn. Alsof dat ook een antwoord is. Toch ziet hij er wel een beetje tevreden uit.
Noord-Korea heeft donderdag en vrijdag het aantal militaire manoeuvres aan de grens met Zuid-Korea opgevoerd. Een nieuwe ‘provocatie’ van het regime van Kim Jong-un, aldus Seoel. ‘De incidenten vonden plaats tussen donderdagavond en vrijdagochtend en er waren ongeveer tien Noord-Koreaanse gevechtsvliegtuigen bij betrokken’, bericht The Washington Post.
Pyongyang had vorige week ook al oorlogsvliegtuigen naar de grens met het zuidelijke buurland gestuurd, ‘maar de laatste vluchten – die als hoogst ongebruikelijk worden beschouwd – kwamen nog dichter bij het luchtruim van Seoel’, merkt de krant op. Ook werd donderdagavond een ballistische raket in zee afgevuurd als reactie op een Zuid-Koreaanse artillerieoefening.
‘Het [Noord-]Koreaanse Volksleger stuurt een strenge waarschuwing aan het Zuid-Koreaanse leger, dat met roekeloos optreden militaire spanningen in het frontgebied aanwakkert’, aldus een woordvoerder van de legerleiding, volgens een verklaring van het door de staat gerunde persbureau KCNA.
Kim Jong-un: ‘Noord-Korea wil geen dialoog aangaan’
Volgens het officiële Noord-Koreaanse persbureau KCNA, geciteerd door de Britse zender Sky News, hield Kim Jong-un persoonlijk toezicht op twee nieuwe raketlanceringen. De afgeschoten kruisraketten zouden naar verluidt 2000 kilometer over zee hebben afgelegd en hun doel hebben geraakt (hoewel geen enkele onafhankelijke bron die informatie kan verifiëren).
Kim benadrukte dat deze lanceringen een nieuwe waarschuwing aan zijn ‘vijanden’ waren en zei dat zijn land ‘de operationele sfeer van de strategische nucleaire strijdkrachten moet blijven uitbreiden om resoluut elke cruciale militaire crisis af te schrikken’, bericht KCNA. Op zondag, aldus Sky News, had het regime in Pyongyang laten doorschemeren dat het ‘zijn nucleaire capaciteiten zou versterken’ en niet van plan was ‘een dialoog aan te gaan met zijn vijanden’.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
