Tag: Europese Unie

Kan Europese wetgeving ons beschermen tegen de gevaren van AI?

Op 14 juni nam het Europees Parlement de AI Act aan, een wet die ontworpen is om kunstmatige intelligentie te reguleren en burgers te beschermen tegen de negatieve effecten. Is regulering noodzakelijk, of een rem op technologische vooruitgang en de economie?

Ja: ‘De wet komt laat, maar nog niet te laat’

Laten we ons geen illusies maken: op de belangrijkste gebieden van digitale technologie is Europa het speelterrein geworden van grote Amerikaanse concerns. Europa, dat veel te traag was om te begrijpen wat er gebeurde, is achterop geraakt. De Algemene Verordening Gegevensbescherming en andere maatregelen kwamen te laat. Om nog maar te zwijgen van het feit dat de techreuzen, die zich bewust zijn van hun macht, zich niet laten imponeren.

De volgende golf, die allang in de maak is, is nog krachtiger: kunstmatige intelligentie (AI). Wie niet onder een steen heeft gelezen, zal zich hebben gerealiseerd dat er een revolutie aan de gang is, met de adembenemende informatie op ChatGPT of beeldgeneratoren zoals Stable Diffusion. De wetgeving over kunstmatige intelligentie, of AI Act, die op woensdag 14 juni door het Europees Parlement is aangenomen, moet voorkomen dat Europa opnieuw achteropraakt en tegelijkertijd de Europese burgers beschermen tegen de negatieve gevolgen van deze technologieën. Maar kan AI echt worden gereguleerd? Is het niet al te laat?

Kunstmatige intelligentie is vorig jaar niet met een vingerknip geboren: het is de vrucht van een lange draagtijd. Begin jaren 2000 ging het in een hogere versnelling, toen computers die snel genoeg waren om bergen gegevens te verwerken tegen betaalbare prijzen konden worden geproduceerd. Sindsdien hebben deze technologieën hun weg gevonden naar ons dagelijks leven: bedrijven gebruiken ze om kandidaten te selecteren; Alexa, Siri en andere assistenten verwachten van ons dat we hen vertellen wat we willen, enzovoort. Ook hier wordt de markt gedomineerd door de grote Amerikaanse techreuzen.

Maar AI staat nog in de kinderschoenen. Het houdt de belofte in van oneindige mogelijkheden, maar ook van gevaren die op dit moment heel moeilijk in te schatten zijn. Het is dus nog niet te vroeg, maar ook nog niet helemaal te laat, om AI te reguleren – merk op dat de Europese wet de eerste ter wereld is waarmee iets dergelijks wordt geprobeerd.

Gezondheidsgegevens moeten anders worden behandeld dan minder persoonlijke gegevens

Zoals alle technieken die door de mens zijn uitgevonden, is kunstmatige intelligentie niet neutraal en kan het ten goede of ten kwade worden gebruikt. Daarom moeten we een wettelijk kader ontwikkelen dat misbruik voorkomt, zonder het onderzoek en vooral de marketing af te remmen. Al te restrictieve regels zouden Europese bedrijven alleen maar benadelen ten opzichte van hun Amerikaanse of Chinese concurrenten. Daarom moeten we duidelijke regels opstellen voor de toegang tot gegevens, zonder te streng te zijn.

Niet alle gegevens hoeven op dezelfde manier beschermd te worden. Gezondheidsgegevens moeten bijvoorbeeld anders worden behandeld dan minder persoonlijke gegevens. In twijfelgevallen kan een hoge mate van anonimisering het mogelijk maken om informatie te verzamelen zonder de privacy te schenden. De stem van de meerderheid van de Europarlementariërs tegen onder andere automatische gezichtsherkenningssystemen positioneert Europa duidelijk ten opzichte van repressieve staten zoals China, dat gezichtsherkenning al lange tijd gebruikt om zijn burgers in de gaten te houden.

Aan de andere kant zal het dwingen van bedrijven die AI-gebaseerde systemen ontwikkelen om een solide risicobeheer op te zetten kleine bedrijven schaden, terwijl de grote techconcerns geen moeite hebben om zich de diensten van legers advocaten en dataspecialisten te veroorloven. Een dergelijke maatregel kan contraproductief blijken en de hegemonie van de grote concerns versterken.

Een bijzonder gevaar is dat van systemen die op een (gedeeltelijk) geautomatiseerde manier valse informatie kunnen produceren en verspreiden. Deze systemen zouden de verdeeldheid die al bestaat binnen onze samenlevingen kunnen vergroten. Bovendien zouden ze in combinatie met sociale media, met hun neiging om informatiezeepbellen te creëren, een explosieve cocktail vormen.

De EU werkt uiteraard als vanouds: traag. Eerst moesten de Commissie, de lidstaten en het Parlement werken aan de tekst van de wet. Nu de wet is aangenomen, begint er een overgangsperiode die waarschijnlijk tot 2026 duurt, waarna de nieuwe regels definitief van kracht worden. Sommigen rekenen op de goede wil van de industrie om in de tussentijd inspanningen te leveren, maar helaas is dit slechts wishful thinking. Er staan gewoon te veel macht en te veel miljarden op het spel.

– Helmut Martin-Jung in Süddeutsche Zeitung

Nee: ‘De gevolgen van overregulering kunnen fataal zijn’

Kunstmatige intelligentie (AI) doet denken aan kaskrakers als Minority Report, Terminator, 2001: A Space Odyssey, WarGames en The Matrix. Met andere woorden ondraaglijke surveillance, uitroeiing door machines en de onderdrukking van de mens door machines.

Toen de revolutionaire ChatGPT afgelopen herfst verscheen, voerde een ware psychose de boventoon. Immers, kunstmatige intelligentie loopt in vele opzichten op ons voor, overtreft ons in intelligentie en kan binnenkort zelfs zelfbewustzijn verwerven.

Vandaar de poging om een schijnbaar nieuw en nu bloeiend gebied te temmen en het dringende wetgevende werk op het gebied van AI in de Europese Unie en de Verenigde Staten. Dit werk is des te dringender omdat landen als Frankrijk en Italië zijn begonnen met het invoeren van hun eigen wetgeving (Italië heeft zelfs ChatGPT een tijdje verboden op grond van privacybescherming). Op 14 juni heeft het Europees Parlement een AI-wet aangenomen, de eerste in zijn soort ter wereld.

De wet regelt de meest urgente problemen in verband met de dreiging van desinformatie op grote schaal en deepfaketechnologie – het creëren van nepbeelden die bijna niet van echt te onderscheiden zijn. We hebben hier een voorproefje van gezien met de foto’s en video’s van de arrestatie en het in de boeien slaan van Donald Trump, die tot rellen hadden kunnen leiden in de Verenigde Staten. AI-gegenereerde inhoud zal als zodanig gemarkeerd moeten worden. En dat is logisch.

Door buitensporige barrières en regelgeving in Europa en de VS zullen deze landen achterblijven in de technologische en economische race

Probleem is alleen dat de AI-wet nog maar het begin is. De ontwikkeling van kunstmatige intelligentie zal ongetwijfeld veel sneller gaan dan de actie van wetgevers, wat vragen oproept over de effectiviteit van regelgeving. Deze laatste zullen voortdurend moeten worden bijgewerkt of volledig gewijzigd, wat aanleiding zal geven tot tonnen nieuwe wetten. Ik vrees dat Europa moeite zal hebben om zijn verlangen om alles te reguleren onder controle te houden.

En toch kunnen de gevolgen van overregulering fataal zijn voor de economie, net nu kunstmatige intelligentie deze naar een heel nieuw niveau zou moeten tillen, door het management te verbeteren, de kosten te verlagen en innovatie met sprongen vooruit te stuwen. Door buitensporige barrières en regelgeving in Europa en de Verenigde Staten zullen deze landen achterblijven in de technologische en economische race. De grote winnaar zal China zijn, dat hier geen probleem mee heeft en klaarstaat om de leiding te nemen in deze race.

Twee machtige groepen zullen ook botsen in de AI-strijd. Aan de ene kant de tegenstanders, die de plaats zullen innemen van de huidige antivaxers (of misschien hun krachten zullen bundelen?) en van AI de incarnatie van de duivel zullen maken. Aan de andere kant de technologiemultinationals en de meerderheid van de burgers, die de voordelen zullen zien van een intelligente assistent die bijna alles kan wat een mens kan, inclusief werken.

Bijvoorbeeld het zogenaamde surveillance-amendement, dat voorzag in de mogelijkheid om realtime biometrische identificatie, zoals gezichtsherkenningstechnologie via AI, in te voeren, laat zien hoe ver de meningen kunnen uiteenlopen om uiteindelijk in geschillen te belanden. Voorlopig is het voorstel geschrapt onder druk van politici, die hebben gewezen op de bedreiging die het vormt voor de vrijheden van burgers, met name hun privacy. Tegelijkertijd zouden dergelijke instrumenten zeer effectief zijn bij het vervolgen van criminelen of het vinden van vermiste kinderen. Vrijheid of veiligheid? Dit is slechts een van de vele dilemma’s die ons te wachten staan als het om AI gaat.

– Pawel Rozynski in Rzeczpospolita

Lees ook:

Hoe AI onze samenlevingen gaat veranderen

18 juli 2023
EU sluit migratieakkoord met Tunesië

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Oorlog in Soedan: het leger hervat de gesprekken met de RSF

» Iran: moraalpolitie gaat hoofddoekwet weer handhaven

Europa investeert in Tunesië om migratie in te dammen

De Europese Unie heeft zondag de laatste hand gelegd aan een overeenkomst met Tunesië om de handelsbetrekkingen te stimuleren en het vertrek van migranten uit het Afrikaanse land naar Europa in te dammen. Volgens de overeenkomst, ‘die de Europese Commissie met moeite over de streep heeft weten te trekken, zal de EU geld geven aan Tunesië in ruil voor strengere grenscontroles’, schrijft Politico.

360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.

Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen reisde zondag samen met de Italiaanse premier Giorgia Meloni en de Nederlandse premier Mark Rutte naar Tunesië voor een nieuwe ontmoeting met de Tunesische president Kais Saied. De EU is van plan 1 miljard euro te betalen aan Tunesië om het te helpen zich economisch te ontwikkelen en illegale immigratie via zijn grondgebied te bestrijden.

Lees ook:

Wat kan Europa doen tegen de migratiecrisis?

17 juli 2023
Lichamen in de woestijn: in Niger zijn de gevolgen van Europees grensbeleid pijnlijk zichtbaar

Europa investeert miljarden in migratiecontroles in Afrikaanse landen. Zo ook in Niger, waar het leger, met Nederlandse steun, de traditionele migratieroutes naar Libië heeft geblokkeerd. Om toch naar Europa te komen, ondernemen migranten een zware – en soms dodelijke – tocht door de Sahara.

In een zwaarbewaakte gevangenis in de stad Agadez, in het noorden van Niger, zit de veroordeelde mensensmokkelaar Sade Yaya [de namen in dit artikel zijn omwille van veiligheid aangepast] op een krukje op de binnenplaats. Jarenlang vervoerde hij migranten in zijn auto vanuit deze regio door de woestijn, meestal naar de Libische grens.

Ooit vormde de regio Agadez een doorgangsroute voor mensen die naar het noorden trokken om in Libië of Algerije te gaan werken of om Europa te bereiken. Inmiddels is die route voor de meeste reizigers strafbaar: in 2015 voerde de Nigerese regering met steun van de EU-autoriteiten een wet door tegen mensensmokkel.

Yaya is een van de mensen die vanwege die wet werd veroordeeld. De wetgeving ontstond op het hoogtepunt van de Europese vluchtelingencrisis, om de stromen naar Europa aan te pakken en een bufferzone te creëren. Op de vroegere migratieroutes naar het noorden wordt nu intens gepatrouilleerd.

Agadez, dat soms ‘de poort naar de woestijn’ wordt genoemd, is van origine een stad langs oude handelsroutes. Later ontwikkelde het zich tot het vertrekpunt van een gevaarlijke migratieroute. Al is de wet inmiddels enkele jaren oud, er doen nog steeds verhalen de ronde over mensen die nog gevaarlijker routes door de woestijn nemen en verdwijnen. Yaya zelf zegt dat hij, nadat de wet van kracht werd, ‘vaak’ dode lichamen in het zand zag liggen tijdens zijn illegale reizen naar het noorden.

Onderzoekers en mensenrechtenorganisaties, waaronder de VN-rapporteur voor mensenrechten, maken zich zorgen. Ze zijn bang dat de wet mensen aanzet tot riskantere migratietochten en een einde maakt aan het in de regio verankerde recht op bewegingsvrijheid.

Missing Migrants

Sinds het verbod is een aantal gevallen bekend waarbij smokkelaars mensen in de woestijn achterlieten uit angst voor vervolging. Yaya, die een gevangenisstraf van achttien maanden opgelegd kreeg, zegt dat hij en anderen hierdoor dieper de woestijn in moesten rijden en waterplaatsen vermeden, omdat daar Nigerese soldaten patrouilleren.

In dit Sahara-gebied ligt de Ténéré-woestijn, die zo’n 400.000 vierkante kilometer groot is en zich uitstrekt van het noordoosten van Niger tot het westen van Tsjaad. Zoek- en reddingsmissies zijn er heel moeilijk te organiseren. Bovendien is er ook nog de dreiging van gewapende bandieten of terroristische groeperingen.

Julia Black werkt voor het Missing Migrants-project, dat verdwenen migranten documenteert. Ze zegt dat het werkelijke aantal doden in de woestijn onbekend is. ‘De 212 doden die we vorig jaar in de Sahara registreerden, zijn slechts het topje van de ijsberg. Mensen die omkomen bij hun tocht door de Sahara blijven grotendeels onopgemerkt, omdat het documenteren van sterfgevallen in een uitgestrekt en onherbergzaam gebied als de Sahara enorm ingewikkeld is.’

Niger, een van de armste landen ter wereld, heeft van de Europese Unie uitzonderlijk grote donaties gekregen. In totaal heeft het land al meer dan 1,3 miljard euro ontvangen voor hulpprojecten in de periode 2014-2020, waarvan grote delen aan migratiebeheer werden besteed. Tussen 2015 en 2022 hadden dertien van de negentien projecten die de EU in het land financierde betrekking op grenscontroles en wetshandhaving. In dezelfde periode gaf Duitsland volgens de Duitse ngo Misereor meer dan 166 miljoen euro uit aan veertien migratie-gerelateerde projecten.

Privacy International zegt dat Niger een ‘Europese buitengrens’ is geworden. Onderzoek van de organisatie toont aan dat 11,5 miljoen euro uit het EU-trustfonds voor Afrika – een fonds van 5 miljard euro dat is opgezet om de ‘hoofdoorzaken van illegale migratie’ aan te pakken – opzij is gezet voor migratiecontrole, waaronder drones, software en camera’s.

Volgens de Nigerese autoriteiten zijn er dit jaar geen doden geregistreerd en vorig jaar slechts 52

Er worden dus miljoenenbedragen in de regio geïnvesteerd. Degenen die daarvan de gevolgen ondervinden, zijn mensen zoals Ralan Abi [niet zijn echte naam] uit Senegal, die op de woestijnroute werd achtergelaten. Abi maakte deel uit van een groep van ongeveer vijfenzeventig mensen die in 2021 op weg naar Libië was. Twee dagen na het begin van hun reis werden ze in de buurt van Séguédine, een oase in het midden van de Sahara, aan hun lot overgelaten. Hun smokkelaars waren bang om vervolgd te worden. Een deel van de groep ging op zoek naar water. Abi vertelt dat vijf mensen voor zijn ogen stierven van de dorst. Hij werd uiteindelijk gered door Nigerese soldaten. ‘Ze vonden negen doden,’ zegt hij. ‘Van de ongeveer vijfenzeventig mensen waren er nog achtentwintig over.’

Op een binnenplaats in Agadez zit Merkam Linou [niet haar echte naam] (35) uit Kameroen. Ze heeft een baby op schoot en vertelt over de ervaring die ze anderhalf jaar geleden had in de woestijn. Met een groep migranten was ze via een gevaarlijke route onderweg naar het noorden. Ze vertelt dat het dagen duurde voordat ze werden gevonden, maar dat ze het allemaal overleefden.

In een recent rapport van onderzoeksgroep Border Forensics wordt geconcludeerd dat de antismokkelwet mensen ertoe drijft steeds gevaarlijker routes te nemen. De ‘ware omvang van het aantal doden onder migranten in de woestijn is onbekend’, aldus het rapport. De Nigerese afdeling van Artsen zonder Grenzen beheert veldklinieken in het noorden en zegt dat de zoek- en reddingsmissies die ze hebben uitgevoerd werden bemoeilijkt door de ‘omvang van de woestijn’. Soms lukte het niet om de mensen te vinden die een noodoproep hadden gestuurd.

In 2022 heeft de EU het partnerschap ‘tegen migrantensmokkel’ met haar ‘belangrijke partner’ Niger vernieuwd

Volgens de Nigerese autoriteiten zijn er dit jaar geen doden geregistreerd en vorig jaar slechts tweeënvijftig. Het EU-grensagentschap Frontex, dat een verbindingsofficier heeft in Niger, zegt dat het ‘geen gegevens heeft verzameld over het aantal migranten dat in Niger als vermist is opgegeven’. De Europese Commissie zegt dat ze ‘verlies van mensenlevens betreurt en van mening is dat het redden van levens een morele plicht is’. De commissie zegt bovendien dat ze de zoek- en reddingsacties in het land zal blijven steunen. In 2022 heeft de EU het partnerschap ‘tegen migrantensmokkel’ met haar ‘belangrijke partner’ Niger vernieuwd. Er komen vaak EU-ambtenaren op bezoek – in februari nog ging er een Nederlandse delegatie heen, die beloofde dit jaar een eigen ‘migratiepartnerschap’ op te zetten.

The Guardian zag voorlopige plannen van die commissie in. Daarin staat onder andere dat Nederland inspanningen op het gebied van migratiebeheer wilde ondersteunen door 55 miljoen euro bij te dragen aan de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) in Niger, voor de periode 2021-23. Het Verenigd Koninkrijk heeft in de periode 2021-22 meer dan 3 miljoen euro bijgedragen aan de IOM voor een eenjarig project ter bestrijding van ‘mensenhandel en -smokkel tussen Nigeria en Niger’. Er staat dat het project gericht is op een ‘extreem poreuze en ongereguleerde’ grens.

Terwijl geld het land blijft binnenstromen, zit Nassim Amanda (24) [niet zijn echte naam] uit Eritrea onder een boom. Hij is Algerije uitgezet en slaapt sinds mei vorig jaar op straat in Agadez, waar hij zich veiliger voelt dan in het kamp. ‘Ik heb de kracht niet meer om terug te gaan naar de woestijn,’ zegt hij kalm. Amanda kent de gevaren maar al te goed: met de meeste mensen die hij kende en die de overtocht aandurfden, heeft hij geen contact meer kunnen krijgen.

Lees ook:

Overlevenden Griekse schipbreuk: ‘De kustwacht sleepte ons weg’

11 juli 2023
Maakt Rusland raketten van wasmachines uit Europa?

Ondanks de sancties slaagt Rusland erin via derde landen huishoudelijke apparaten uit de EU te importeren. Voor de sloop, welteverstaan, zodat de onderdelen gebruikt kunnen worden voor Russisch oorlogstuig.

Het verhaal dat al een tijdje de ronde doet klinkt te bizar om waar te zijn: Rusland zou het gemunt hebben op westerse koelkasten, vaatwassers en wasmachines. Niet omdat ze nu meer wassen dan voor de oorlog tegen Oekraïne, maar om de toestellen, die onder andere uit Duitsland komen, te slopen. Door de sancties komt het land veel spullen tekort, en halfgeleiders, transistors, weerstanden, spoelen en condensatoren kunnen gemakkelijk uit de apparaten worden gehaald. Die kan Rusland dan, in theorie althans, gebruiken als reserveonderdelen voor zijn oorlogstuig.

Het Bijbelse citaat ‘van zwaarden tot ploegscharen’ was een motto van de vredesbeweging in de jaren tachtig. Gebeurt hier het tegenovergestelde? Van koelkasten en wasmachines naar tanks en raketten? Een raar idee misschien, maar het is niet onmogelijk. Feit is dat deze apparaten naar Rusland gaan.

De export van elektrische apparaten uit de Europese Unie naar Russische buurlanden floreert. Vooral Kazachstan springt eruit. Volgens cijfers van Eurostat, het bureau voor de statistiek van de EU, doen wasmachines en koelkasten uit het Westen het daar momenteel buitengewoon goed. In 2022 steeg de waarde van geëxporteerde wasmachines met maar liefst 5172 procent ten opzichte van 2021. In de voormalige Sovjetrepubliek Armenië steeg de waarde in dezelfde periode met 450 procent. En in 2023 waren er maanden waarin het exportvolume van wasmachines naar Kazachstan zelfs nog sterker steeg.

Van koelkasten steeg de export ook aanzienlijk, hoewel minder dramatisch. De waarde van koelkasten die naar de twee landen werden geëxporteerd, steeg in 2021 en 2022 drie tot vier keer, aldus Eurostat. Het is onwaarschijnlijk dat Kazachen en Armeniërs opeens veel meer zijn gaan wassen. Dus wat is er aan de hand? Fungeren landen als Kazachstan in deze oorlog als draaischijf voor nieuwe Russische handel? Als een hub, een eldorado voor clandestiene tussenpersonen en verkopers van koelkasten?

Raadsel

Het in München gevestigde bedrijf BSH Hausgeräte maakt wasmachines en koelkasten voor Bosch en Siemens en stopte na het uitbreken van de oorlog met de productie in Rusland. Het bedrijf leverde ook geen apparaten meer aan het land – ook al viel dat niet onder de sancties. In ieder geval staan hightechproducten zoals geavanceerde halfgeleiders en speciale elektronische componenten wel op de sanctielijst, wat de zaak minder eenvoudig maakt. In München hebben ze geprobeerd om het pad van koelapparatuur en vaatwassers te volgen, maar ze staan voor een raadsel.

‘We keken naar onze verkooptrends in landen als Kazachstan en zagen geen grote schommelingen in de verkoop buiten de normale marktgroei,’ zegt het bedrijf. Ze kijken nu ‘veel nauwkeuriger’ naar nieuwe handelaren en leveranciers en houden hun handels- en distributienetwerken in de gaten. Maar zodra een handelaar de goederen heeft gekocht, is het traject ‘niet meer controleerbaar’. Bovendien komen de halfgeleiders in BSH-toestellen voornamelijk uit Azië, vooral uit China. China heeft zich niet aangesloten bij de Russische sancties. Is die route niet veel makkelijker voor raketreparateurs? Is het wel nodig om nieuwe wasmachines te slopen voor het interieur?

We bellen met Erlend Bollmann Bjørtvedt in Oslo. Bjørtvedt werkt voor het Noorse adviesbureau Corisk als risico-expert en hij heeft de westerse export naar buurlanden van Rusland geëvalueerd. Het gedoe met de keukenapparatuur komt hem ‘nogal vreemd’ voor, zegt hij. Op het eerste gezicht.

Het is wel zo dat ‘de Russen momenteel alles hamsteren wat ze kunnen’. Hij ziet dat ‘veel zaken nu via derde landen gaan – via Kazachstan, Wit-Rusland of Armenië’. Voor hem is dit het bewijs dat de westerse sancties tegen Rusland worden omzeild, want goederen vinden via ingewikkelde routes toch hun weg naar Russische klanten. Bjørtvedt zegt dat alleen al vanuit Duitsland goederen ter waarde van ongeveer twee miljard euro op deze manier Rusland hebben bereikt: ‘De sancties werken vaak niet omdat er in veel landen nog steeds mazen in de wet zijn.’

Dat wordt al langer erkend in Brussel, waar de EU-lidstaten al weken onderhandelen over een elfde sanctiepakket, zonder dat er noemenswaardige vooruitgang wordt geboekt. Er zit geen rek meer in de bereidheid om compromissen te sluiten over nieuwe, strengere sancties tegen Rusland, en economische strafmaatregelen vereisen consensus van de zevenentwintig EU-staten. Daarom richten diplomaten in Brussel zich nu op de nieuwe toeleveringsketens en de omzeiling van eerdere sancties via derde landen, want die moeten worden voorkomen.

Het oorspronkelijke idee om deze derde landen direct te sanctioneren is mislukt door verzet van onder andere Duitsland

Deskundigen van de EU-Commissie hebben hiervoor handelsgegevens bestudeerd, net als Bjørtvedt. Telkens weer duiken Turkije en Kazachstan op, evenals Georgië, Armenië, de Verenigde Arabische Emiraten en Oezbekistan. Gegevens over de export en import van grotere productgroepen, geven geen duidelijk antwoord, zegt een EU-diplomaat. Maar ze laten wel zien dat deze staten als doorvoerlanden fungeren en het mogelijk maken om EU-sancties te omzeilen. Hoogtechnologische onderdelen die ook worden gebruikt in moderne wapens, kunnen op deze manier nog steeds Rusland bereiken.

Het oorspronkelijke idee om deze derde landen direct te sanctioneren is mislukt door verzet van onder andere Duitsland. De EU wil namelijk ook met deze landen partnerschappen aangaan.

In wezen komt het daarom nu neer op drie maatregelen. Ten eerste moet de doorvoer van gevoelige producten – zoals vliegtuigonderdelen – naar Rusland worden beperkt; goederen bestemd voor export naar derde landen blijven nu vaak in Rusland hangen. Een tweede maatregel die wordt besproken is het aan banden leggen van de export van bepaalde goederen naar derde landen als laatste redmiddel, als die landen betrokken zijn bij het omzeilen van sancties en diplomatieke druk niets uitricht. Ten derde zou de EU doelgericht sancties kunnen opleggen aan bedrijven die betrokken zijn bij het omzeilen van sancties. Dat is omstreden omdat er in de huidige stand van zaken nog steeds enkele Chinese bedrijven op de lijst staan.

Het is interessant om te zien wat er behalve wasmachines en koelkasten nog meer in derde landen terechtkomt. Een groot deel van de export bestaat uit auto’s en vrachtwagens, zegt Bjørtvedt. ‘We zien vrachtwagens van alle grote fabrikanten, MAN, Daimler, Iveco, Volvo – ze zijn er allemaal.’

Uit cijfers van Eurostat blijkt dat er in 2022 bijna twee keer zoveel transportvoertuigen vanuit de EU naar Kazachstan werden geëxporteerd als in het jaar ervoor. Naar Armenië waren het er zelfs meer dan drie keer zoveel. Dat is in de eerste maanden van 2023 opnieuw toegenomen. Kazachstan importeerde in het eerste kwartaal vrachtwagens ter waarde van bijna 23 miljoen euro uit de EU: zes keer zoveel als in dezelfde periode vorig jaar. In Armenië steeg de waarde anderhalf keer.

Nieuw Kazachstan

Wasmachines en vaatwassers, halfgeleiders en vrachtwagens voor Poetins oorlog? Daimler is net zo verbijsterd als koelkastfabrikant BSH Hausgeräte. Ook bij Daimler is ‘geen buitengewone toename in de verkoop van vrachtwagens aan Kazachstan waargenomen’, aldus een woordvoerder. Aangenomen wordt dat het vaak om Jahreswagen gaat, voertuigen die binnen twaalf maanden door de eerste eigenaar zijn doorverkocht.

Als derden zoals Kazachstan zich nu aanbieden voor een soort omweg, roept dat een heel andere vraag op. Dat wordt duidelijk aan de hand van de website van het Oost-Europa Comité voor de Duitse economie, dat bedrijven vertegenwoordigt die actief zijn in de betreffende landen.

Daar wordt momenteel gesproken over een ‘nieuw Kazachstan’. Want het land zal in de toekomst een nieuwe rol spelen als belangrijke handelspartner voor westerse landen nu Rusland is afgehaakt vanwege de oorlog. ‘Door de Russische oorlog tegen Oekraïne en de gevolgen ervan staan de schijnwerpers nu gericht op het economisch sterkste land van Centraal-Azië’, staat op de website van het Oost-Europa Comité. Kazachstan presenteert zichzelf ‘vol vertrouwen als een alternatieve leverancier van energie en grondstoffen, als knooppunt tussen Europa en Azië en als een geopolitieke speler’.

Als de bevindingen van Bjørtvedt en anderen kloppen, dan heeft de term ‘draaischijf’ mogelijk een heel speciale betekenis. Michael Harms, directeur van het Oost-Europa Comité, is voorzichtig. ‘De Duitse exportgroei naar landen als Kazachstan kan niet automatisch worden geïnterpreteerd als het ontduiken van sancties,’ zegt hij.

‘Het zijn kleinere, vaak pas opgerichte bedrijven of individuen die via derde landen zakendoen met Rusland’

In veel gevallen zijn de distributiekanalen door de oorlog veranderd – wat niet betekent dat deze producten automatisch in Rusland terechtkomen. Er zijn ‘natuurlijk bedrijven die op criminele wijze de sancties proberen te omzeilen’. Maar het zijn ‘kleinere, vaak pas opgerichte bedrijven of individuen die via derde landen zakendoen met Rusland’. Harms wil dan ook dat ‘dergelijke tussenpersonen die betrokken zijn bij het omzeilen van sancties door de EU, publiekelijk op een zwarte lijst worden gezet, die als leidraad kan worden gebruikt door serieuze bedrijven’.

Er bestaat al een controversiële zwarte lijst, ‘Internationale Sponsors van Oorlog’ genaamd, die is samengesteld door een afdeling van het anticorruptieagentschap in Kyiv. Op deze lijst staan bedrijven die Rusland zouden helpen. De lijst is het grootste twistpunt geworden in de zware onderhandelingen over het elfde sanctiepakket. ‘We boeken eigenlijk goede vooruitgang,’ zegt een EU-diplomaat. ‘Maar er zijn nog steeds twee landen die alles blokkeren.’ Met zeldzame eensgezindheid verhinderen de Hongaarse en Griekse regering dat er een compromis wordt bereikt zolang Oekraïne bedrijven uit hun landen aanklaagt als sponsors van Poetins oorlog. De Hongaren maken zich zorgen over de OTP-bank en de Grieken over hun reders die met hun tankers Russische olie vervoeren. De lijst en de EU-strategie tegen het omzeilen van sancties zijn weliswaar twee verschillende dingen, maar beide landen gebruiken de onderhandelingen om Kyiv zover te krijgen dat hun bedrijven van de sanctielijst worden geschrapt.

Van Duitsland staat alleen Metro AG op de lijst. Deze levensmiddelengroothandel is een van de weinige bedrijven die nog volhardt in zijn Russische activiteiten. Net als chocoladeproducent Ritter Sport. De meeste Duitse bedrijven hebben hun activiteiten in Rusland allang gestaakt en leveren er geen producten meer aan.

Wie zaken blijft doen met het oorlogvoerende Rusland, wordt al snel aan de schandpaal genageld. Maar zakendoen met en in Rusland gaat verder dan chocoladerepen. Je ziet het alleen niet op de verpakking.

Lees ook:

‘Pak de vermogensbeheerders aan die Russen helpen sancties te omzeilen’

14 juni 2023
Montenegro: pro-Europese partij wint parlementsverkiezingen

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Schotse ex-premier Nicola Sturgeon opgepakt in onderzoek naar partijfinanciering

» Honduras bezegelt nauwere band met China en opent ambassade in Beijing

Europa Nu! won in april ook al de presidentsverkiezingen

Bij de vervroegde parlementsverkiezingen in Montenegro op zondag is volgens de voorlopige uitslag de pro-Europese partij Europa Nu! als winnaar uit de bus gekomen. Met 25,7 procent van de stemmen ligt de nieuwe partij voor op de Democratische Partij van Socialisten (DPS) van oudgediende Milo Djukanovic (23,7 procent) en een alliantie van pro-Servische en pro-Russische partijen (14,7 procent), meldt Radio Free Europe / Radio Liberty (RFE/RL). De officiële uitslag wordt binnen enkele dagen verwacht.

360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.

Vijftien partijen en allianties namen deel aan deze verkiezingen, in een land op zoek naar ‘stabiliteit, na drie jaar van politieke turbulentie en de val van twee regeringen’, schrijft RFE/RL. Montenegro is sterk verdeeld tussen mensen die zich identificeren als Montenegrijnen en mensen die zichzelf als Serviërs beschouwen en bezwaar maken tegen de afsplitsing van het land in 2006 van buurland Servië.

De verkiezingen kunnen bepalend zijn voor de kandidatuur van het Zuidoost-Europese land voor toetreding tot de Europese Unie en voor de uitvoering van economische hervormingen. Om toe te treden tot het blok moet Montenegro meer doen om corruptie, nepotisme en georganiseerde misdaad te bestrijden, aldus de nieuwswebsite. Europa Nu! won met de zesendertigjarige Jakov Milatovic al de presidentsverkiezingen in april.

Lees ook:

Montenegro: veteraan Djukanovic verslagen in de presidentsverkiezingen

12 juni 2023
EPG-top vindt plaats met Oekraïne als heet hangijzer

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Protesten in Senegal na veroordeling oppositieleider

» BRICS-landen willen nieuw machtsevenwicht in de wereld

Bijna vijftig landen kwamen bijeen in Moldavië voor overleg

Landen die onderdeel uitmaken van de Europese Politieke Gemeenschap (EPG) zijn donderdag bijeen gekomen voor overleg, schrijft persbureau AFP. Het zwaartepunt van de top, die plaatsvond in Moldavië, was de oorlog in Oekraïne. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky was aanwezig bij de top: hij lobbyde volop voor de levering van F-16’s.

360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.

Er waren in totaal bijna vijftig landen, met name EU-lidstaten en buurlanden, aanwezig op de top. Naast gesprekken over leveringen van gevechtsvliegtuigen, werd er gesproken over wanneer de trainingen voor Oekraïense piloten moeten beginnen. Onder meer Nederland is betrokken bij het geven van die trainingen.

Daarnaast werd er op de top gewerkt aan een nieuwe zogeheten Patriot-coalitie, oftewel een samenwerking van landen die zorgen voor de levering van het luchtafweergeschut aan Oekraïne. Zelensky zelf bleef op de top herhalen dat Oekraïne dit jaar nog een NAVO- en EU-lidmaatschap zou moeten krijgen.

Lees ook:

Moskou: Oekraïne voerde grootste droneaanval tot nu toe uit op Rusland

2 juni 2023
Een nieuwe crisis dreigt voor Europa als we geen lessen trekken uit 2009

Net als in 2009 kampt Europa op dit moment met meerdere crises. Inflatie, Russische dreiging en handelsoorlogen. Als 2023 net als 2009 alleen maar het oog van de storm is, welke gruwelen staan Europa dan nog te wachten?

Denk aan begin 2009. Klinkt het vertrouwd? Een strook van Europese landen vroeg zich af hoe de kachel kon blijven branden nadat Rusland de gastoevoer had afgesloten vanwege een conflict met Oekraïne. Het jaar daarvoor dreigde er nog een economische ineenstorting als gevolg van een wereldwijde crisis, maar dat leek mee te vallen. Europa vroeg zich af hoe het, zonder de interne markt de nek om te draaien, moest reageren op een gigantisch Amerikaans subsidieprogramma dat bedoeld was om autoproducenten in de VS in de watten te leggen.

De Franse president eiste een einde aan de ongebreidelde vrijhandel. Een Duitse kanselier die bezig was aan haar eerste termijn, werd ervan beschuldigd dat ze het nationaal belang liet prevaleren boven het Europese. Experts op het gebied van buitenlandse politiek braken zich het hoofd over hoe er met Rusland moest worden omgegaan nadat Moskou had geprobeerd een buurland binnen te vallen. Taylor Swift voerde de hitlijsten aan. Onder Recep Tayyip Erdogan leek Turkije steeds verder van het democratische pad te raken. Frankrijk was verlamd door stakingen.

Als 2024 ook maar enigszins lijkt op 2010, is er alle reden om de borst nat te maken

Ook al zal de geschiedenis zich misschien niet letterlijk herhalen, de kans is groot dat het weinig zal schelen.

Afgezien van de capriolen van de Franse werknemers, meneer Erdogan en mevrouw Swift – vrijwel jaarlijks terugkerende fenomenen, niet alleen in 2009 en 2023 – zouden de Europese beleidsmakkers de overeenkomsten sterk genoeg moeten vinden om de gebeurtenissen van veertien jaar geleden nog eens nauwgezet te bestuderen. En er ontnuchterende conclusies uit te trekken. Want het begin 2009 gekoesterde idee dat een ramp ternauwernood was afgewend, bleek onjuist.

Europa meende de gevolgen van een wereldwijde financiële crisis te hebben doorstaan. In werkelijkheid had het zich alleen maar door de voorloper heen geslagen van het veel grotere onheil dat de eurozone zou treffen. Achteraf bezien was begin 2009 een periode waarin wat meer preventie had kunnen voorkomen dat de EU-top jarenlang koortsachtig moest overleggen tot in de kleine uurtjes. Als 2024 ook maar enigszins lijkt op 2010, is er alle reden om de borst nat te maken.

Geen haast

Zeker is dat Europa zich wederom wentelt in zelfgenoegzaamheid. Het warme weer heeft geholpen om het gaswapen onklaar te maken waarvan Rusland had gehoopt dat het de doorslag zou geven (anders dan in 2009, toen een kort koufront een groot deel van Oost-Europa deed rillen). Een gevolg daarvan is mede dat een recessie die eerst onvermijdelijk leek, nu minder waarschijnlijk is.

Evenmin lijkt er veel haast te zijn om voortvarend op te treden in de oorlog in Oekraïne: kijk maar eens hoe lang het heeft geduurd voordat Kyiv tanks kreeg toegezegd om Rusland van zich af te slaan. Duitsland beloofde al een jaar geleden een Zeitenwende – een omslag van de tijdgeest – maar ook daar is minder van terecht gekomen dan verwacht.

Op economisch gebied wil de EU vooral een nieuwe Amerikaanse subsidielawine neutraliseren met behulp van een steunfonds voor de Europese industrie. Maar zelfs een ruwe schets van de inhoud daarvan zal nog tot de zomer op zich laten wachten. Ondertussen werd op 9 februari een nieuwe top van Europese leiders belegd, de tiende in een jaar. Ook is niet veel uitgekomen.

Een deprimerend scenario is een nieuwe variant van de eurocrisis

Als 2023 net als 2009 alleen maar het oog van de storm is, welke gruwelen staan Europa dan nog te wachten? Een deprimerend scenario is een nieuwe variant van de eurocrisis. De zwakke plekken in de muntunie, waardoor een huis-tuin-en-keukencrisis in iets veel ergers kon ontaarden, zijn na 2010 nooit echt aangepakt. De eurozone heeft nog altijd geen permanent budget om economische schokken op te vangen, of een functionerende bankenunie om te voorkomen dat een kwakkelend financieel systeem de openbare financiën besmet (al zijn de banken zelf nu veiliger).

Een uitzonderlijke pandemie leidde tot een uitzonderlijke economische terugval en als reactie daarop tot schreeuwend dure stimuleringsmaatregelen. Desondanks blijven de financiële hulpmiddelen die in de nasleep van de Griekse crisis voor de eurozone zijn ontwikkeld deels onbeproefd.

Erger is dat de pandemie de nationale regeringen met veel meer schuld heeft opgezadeld dan in 2009. De Europese Centrale Bank hielp door een heleboel Italiaanse en Spaanse obligaties op te kopen zodat deze landen goedkoop konden lenen. Maar vanwege de inflatie zal de ECB de lage rentetarieven vaarwel moeten zeggen. Een jaar geleden vroegen beleggers minder dan 2 procent rente per jaar voor leningen aan Griekenland. Nu bedraagt dat percentage meer dan 4. Het fiscaal verstandige Finland verwacht dat de kosten van zijn leningen dit jaar zullen verdrievoudigen vergeleken bij 2022.

Scheidslijn

Als het leed is geleden zullen beleidsmakers beducht zijn voor een herhaling van de eurocrisis en met ideeën komen voor het voorkomen daarvan. Maar waarschijnlijker is dat de volgende crisis zal behoren tot de categorie ‘dingen die achteraf bezien vanzelfsprekend lijken’, en die men van tevoren dus had kunnen zien aankomen. Zoals dat een isolationistische Republikein – ofwel een ideologische kloon van Donald Trump, ofwel de man zelf – volgend jaar het Witte Huis zal winnen.

Nadat het land Europa al een keer eerder heeft gewaarschuwd dat het voor zijn eigen verdediging moet betalen, zal een trumpiaans Amerika er nog minder moeite mee hebben om zijn eigen belang te laten voorgaan. Terwijl Amerikaanse groene belastingvoordelen investeringen en banen naar de overkant van de Atlantische Oceaan dreigen te zuigen, bewijst de regering-Biden lippendienst aan de Europese inspanningen. Een isolationistisch Amerika zal zelfs dat niet doen.

Of neem China. Biden probeert te voorkomen dat Europa zaken doet met zijn geopolitieke rivaal. Een minder tot diplomatie geneigde president zou misschien hetzelfde doel nastreven, maar niet schromen Europa daarbij aan zijn lot over te laten.

Er wordt nu onterecht van uitgegaan dat het ergste achter de rug is

In welke vorm de volgende crisis in Europa zich ook zal aandienen, ze zal worden verergerd door onenigheid binnen de eurozone. Na 2009 was het de door de Duitsers geleide ‘kern’ tegen de ‘periferie’ van Club Med. Ditmaal loopt de scheidslijn tussen de oostflank van het continent en de oorspronkelijke EU-leden in het westen. Polen en de Baltische staten worden steeds ongeduldiger over de behoedzame manier waarop Duitsland en Frankrijk hulp aan Oekraïne bieden. Dat ongenoegen is wederzijds, en zal nog veel erger worden als de oorlog de komende lente een wending ten gunste van Rusland neemt. Die ontwikkeling zou ook fellere meningsverschillen binnen de NAVO kunnen veroorzaken.

Europa heeft de kwestie-Oekraïne niet slecht aangepakt, zoals het ooit zo goed mogelijk de beroering na Lehman aanpakte. Maar het bereiken van complexe compromissen om crises op EU-niveau aan te pakken is over het algemeen tijdrovend, zo niet regelrecht uitputtend. De verstandigste manier is om eerst uitgebreider stil te staan bij de achtergrond van het onderhavige probleem, en dan het volgende probleem waarmee het continent te kampen kan krijgen te verhelpen. In plaats daarvan wordt er nu van uitgegaan dat het ergste achter de rug is. Bij spoorwegovergangen staat vaak de waarschuwing dat er na de ene trein nog een andere kan komen. Hetzelfde geldt voor crises.

Lees ook:

Controverse: Moeten banken helemaal verdwijnen?

26 april 2023
Europese Unie gaat 43 miljard euro investeren in chipindustrie

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Soedan: gevechten gaan door, regeringsleger weigert staakt-het-vuren

» Netflix stopt na 25 jaar met dvd-verhuur

De EU wil minder afhankelijk zijn van Aziatische halfgeleiders

De Europese Unie heeft dinsdag de ‘Chips Act’ gepresenteerd, een plan van 43 miljard euro om de halfgeleiderproductie in Europa te stimuleren, bericht Politico. De investeringen moeten de EU minder afhankelijk maken van Aziatische halfgeleiders. De maatregelen, waaronder soepelere regels voor overheidssubsidies, zouden het marktaandeel van de EU in de sector vergroten tot 20 procent, tegenover 9 procent nu, meldt Politico.

360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.

De deal, die weken eerder dan verwacht werd gesloten, is bedoeld om de EU in staat te stellen de achterstand op andere grote chipproducent zoals de Verenigde Staten, Zuid-Korea, Taiwan en China in te lopen, schrijft de nieuwssite. Het plan werd opgesteld in de nasleep van chiptekorten als gevolg van corona, maar het afgelopen jaar hebben de spanningen tussen China en Taiwan het belang van een eigen toeleveringsketen onderstreept.

‘Europa neemt zijn lot in eigen handen. Door de markt voor de meest geavanceerde halfgeleiders te controleren, wordt de EU een industriële grootmacht in de economie van de toekomst’, aldus Thierry Breton, Eurocommissaris voor Interne Markt.

Lees ook:

Hoe de energietransitie leidt tot een nieuw soort ‘klimaatoorlog’

19 april 2023
Macron blijft bij controversiële uitspraken over Taiwan

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Japan: kort alarm voor Hokkaido na lancering Noord-Koreaanse raket

» Trump klaagt zijn voormalige advocaat aan en eist 500 miljoen dollar

Macron: ‘Een bondgenoot van de VS is iets anders dan een vazal’

De Franse president ‘houdt vast aan zijn controversiële woorden over Taiwan en herhaalt dat een bondgenoot zijn van de VS wat anders is dan een “vazal” zijn’, aldus The Guardian. Aan het eind van zijn staatsbezoek aan Nederland leek Emmanuel Macron de uitspraken te bevestigen die hij zondag in een interview deed, waarin hij stelde dat Europa onafhankelijker van de VS moet optreden.

Macron, die vorige week China bezocht, zei dat het Franse en Europese beleid inzake Taiwan ‘niet is veranderd’, ondanks de woede over zijn uitspraken met betrekking tot de strategische autonomie van Europa. ‘Frankrijk is voor de status quo in Taiwan’ en voor een ‘vreedzame oplossing van de situatie’, voegde hij eraan toe.

Macron had gewaarschuwd dat we ons niet moeten laten meeslepen door door een ‘Amerikaans ritme en een Chinese overreactie’

Het interview waarin hij deze uitspraken deed, gaf hij precies op het moment dat China militaire oefeningen hield voor de kust van Taiwan als reactie op een ontmoeting tussen de president van Taiwan, Tsai Ing-wen, en de voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, Kevin McCarthy, in Los Angeles. In het interview waarschuwde Macron dat we ons niet in een crisis over Taiwan moeten laten meeslepen door een ‘Amerikaans ritme en een Chinese overreactie’.

Zijn oproep tot meer economische en defensieve soevereiniteit voor Europa is op zich niet nieuw en werd pas bekritiseerd toen hij in het kader van deze soevereiniteit Europa opriep zich te distantiëren van de VS in de kwestie-Taiwan. Hij voegde eraan toe dat Europa ‘niet betrokken moet raken bij wanorde in de wereld en bij crises die niet de onze zijn’.

Lees ook:

Demonstranten verstoren lezing van Macron tijdens staatsbezoek aan Nederland

13 april 2023
EU neemt wet aan om CO2-uitstoot van auto’s tot nul te reduceren

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Negen militairen omgekomen bij aanval ELN op leger Colombia

» Paus Franciscus in ziekenhuis met luchtweginfectie

Vanaf 2035 moeten nieuwe auto’s een nuluitstoot hebben

Landen van de Europese Unie hebben dinsdag een baanbrekende wet goedgekeurd om ervoor te zorgen dat alle nieuwe auto’s die vanaf 2035 worden verkocht geen CO₂ meer uitstoten. De overeenkomst werd wekenlang vertraagd nadat Duitsland had gevraagd een uitzondering te maken voor auto’s die op e-brandstoffen rijden, schrijft de BBC. Vanaf 2030 moeten nieuwe auto’s 55 procent minder CO₂ uitstoten dan in 2021.

E-brandstoffen zouden koolstofneutraal zijn omdat daarbij gebruik wordt gemaakt van opgevangen CO₂-emissies om de CO₂ te compenseren die vrijkomt wanneer de brandstof in een motor wordt verbrand. Verwacht werd dat de nieuwe wet de verkoop van auto’s met verbrandingsmotor in de EU vanaf 2035 onmogelijk zou maken. Doordat Duitsland echter deze vrijstelling erdoorheen heeft geloodst, kunnen mensen deze auto’s blijven kopen, terwijl e-brandstoffen nog niet op grote schaal worden geproduceerd.

‘Het is duidelijk waar we heen willen: in 2035 moeten nieuwe auto’s en bestelwagens een uitstoot van nul hebben’

Personenauto’s en bestelwagens zijn volgens de Europese Commissie verantwoordelijk voor respectievelijk ongeveer 12 en 2,5 procent van de totale EU-uitstoot van CO₂, het belangrijkste broeikasgas. Eerder deze maand waarschuwden de VN dat de doelstelling om de stijging van de temperatuur wereldwijd te beperken tot 1,5 graden Celsius waarschijnlijk niet zal worden gehaald.

De Duitse minister van vervoer Volker Wissing zei dat de overeenkomst van dinsdag ‘belangrijke opties voor de wereldbevolking mogelijk maakt op weg naar klimaatneutrale en betaalbare mobiliteit’. Frans Timmermans, hoofd klimaatbeleid van de EU, voegde daaraan toe: ‘Het is duidelijk waar we heen willen: in 2035 moeten nieuwe auto’s en bestelwagens een uitstoot van nul hebben.’

Lees ook:

Europa stevent af op einde van benzineauto in 2035

30 maart 2023
EC-rapport: 46 procent van alle honing die Europa importeert is namaak

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Israëlisch parlement neemt controversiële wet aan

» Duizenden botresten uit nazitijdperk begraven in Berlijn

De meeste namaakhoning komt uit China en Turkije

Bijna de helft van alle honing die Europa importeert bevat toegevoegde ingrediënten, wat in strijd is met de EU-regelgeving. Het gaat bijvoorbeeld om suikerstroop op basis van rijst, tarwe of suikerbieten. Zo luidt de conclusie van de Europese Commissie in een rapport dat gisteren verscheen. ‘Van een aanzienlijk deel van de in Europa ingevoerde honing wordt vermoed dat ermee is gefraudeerd, maar deze honing blijft vaak onopgemerkt’, citeert Le Monde uit het rapport.

Met 175.000 ton geïmporteerde honing per jaar is Europa na de Verenigde Staten de grootste honingimporteur ter wereld. Het directoraat-generaal Gezondheid en Voedselveiligheid van de Europese Commissie coördineerde een grootschalig onderzoek in de hele EU, in samenwerking met zestien Europese landen. De onderzoekers vonden bewijs voor het gebruik van additieven en kleurstoffen die toegevoegd werden om de schijn te wekken dat de honing van plantaardige herkomst is.

‘Er moet sprake zijn van steeds grotere hoeveelheden namaakhoning en een gebrek aan controle’

Voor de Franse Nationale Bijenteeltbond (UNAF) zijn deze resultaten niet verrassend. ‘Wij waarschuwen al jaren voor kunstmatige honing,’ aldus Henri Clément, woordvoerder van de UNAF, tegen de Franse krant. ‘Door de achteruitgang van het milieu zijn de oogsten steeds onregelmatiger, maar er wordt nog steeds evenveel honing op de markt gebracht als voorheen. Er moet sprake zijn van steeds grotere hoeveelheden namaakhoning en een gebrek aan controle.’

Verder wijst Clément erop dat het Europese onderzoek alleen betrekking had op geïmporteerde honing, maar dat de situatie ook problematisch kan zijn voor in Europa geproduceerde honing. ‘Het probleem is dat grote hoeveelheden honing aankomen in bepaalde Europese landen, zoals Spanje, en daar worden gemengd en herverpakt,’ legt hij uit. ‘Ze worden dan beschouwd als Europese honing. Op sommige etiketten staan wel zes landen van herkomst vermeld!’

Lees ook:

Hoe Nederland een uniek lustoord is voor bestuivende insecten

24 maart 2023
Georgië trekt omstreden ‘Russisch’ wetsvoorstel in na grote protesten

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Artsen Zonder Grenzen schaalt activiteiten in Haïti verder af

» Primeur in Zwitserland: eerste gevangene beëindigt leven onder begeleiding

Regeringspartij hekelt ‘leugens’ over doel van de wet

Tienduizenden Georgiërs protesteren al enkele dagen tegen een wetsvoorstel van de regering. Het gaat om een wet waarmee alle organisaties financiële transacties moeten aangeven en als ‘buitenlands agent’ kunnen worden aangemerkt zodra ze meer dan 20 procent van hun financiering uit landen buiten Georgië krijgen.

De protesten hebben hun doel bereikt. De regeringspartij Georgische Droom heeft de wet teruggetrokken in het parlement. ‘We zien dat het aangenomen wetsontwerp heeft geleid tot meningsverschillen in de samenleving. De leugenmachinerie was in staat het wetsontwerp in een negatief daglicht te stellen en een bepaald deel van het publiek te misleiden. Het wetsontwerp kreeg het valse etiket “Russische wet” opgeplakt en toen de wet in eerste lezing werd aangenomen, werd dat in de ogen van een deel van het publiek voorgesteld als een afwijking van de Europese koers’, aldus de partij in een verklaring, geciteerd door Georgia Today.

‘We moeten zeer voorzichtig zijn met vrede en economische ontwikkeling in ons land en met de vooruitgang van Georgië op het pad van Europese integratie. Daarom moet de energie van onze medeburgers niet worden besteed aan confrontatie, maar aan de ontwikkeling van het land in de juiste richting’, verklaart de regeringspartij.

Dinsdag en woensdag liepen de protesten in de Georgische hoofdstad Tbilisi behoorlijk uit de hand

Volgens tegenstanders kon de wet gebruikt worden om kritische organisaties de mond te snoeren, omdat de overheid het toezicht zou kunnen verscherpen dankzij het wetsvoorstel. Met name jongere Georgiërs vrezen dat toetreding tot de Europese Unie moeilijker wordt als de wet zou worden aangenomen. Ook de president van Georgië was tegenstander: zij had aangekondigd haar veto uit te spreken.

Dinsdag en woensdag liepen de protesten in de Georgische hoofdstad Tbilisi behoorlijk uit de hand. Betogers gooiden met stenen naar de politie, die reageerde door het waterkanon in te zetten. Volgens schattingen waren er de afgelopen avonden tienduizenden mensen op de been.

Lees ook:

Pro-Europese Georgiërs eisen hervormingen van hun regering

9 maart 2023
Wat het nieuwe Noord-Ierland-akkoord betekent voor de EU en het VK

Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week gaan we dieper in op het zogeheten Windsor-akkoord tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie over Noord-Ierland. Wat verandert er en waarom is er überhaupt een nieuw akkoord nodig?

Wat zijn het VK en de EU overeengekomen?

Op maandag hebben de Britse premier Rishi Sunak en EU-voorzitter Ursula von der Leyen een akkoord bereikt over het Noord-Ierse grensconflict dat zich sinds brexit voortsleept. Maar, zo schrijft The Daily Mail, ‘de moeilijkheden zijn nog maar net begonnen’. Het zogenaamde Windsor-akkoord, dat werd gesloten in het Londense Windsor Castle, moet nog aan het Britse parlement worden voorgelegd.

Het akkoord is een hervorming van het in 2020 ondertekende Noord-Ierland-protocol, dat onderdeel was van brexit. Dat protocol is opgesteld om een harde grens op het eiland Ierland te voorkomen. De Democratische Unionistische Partij (DUP) van Noord-Ierland is fel tegen de oude overeenkomst, omdat die een handelsbarrière opwerpt voor goederen die vanuit Groot-Brittannië naar Noord-Ierland worden verscheept, schrijft Financial Times.

In de nieuwe overeenkomst wordt onder meer voorgesteld de douanecontroles tussen Groot-Brittannië en Noord-Ierland op te heffen voor producten die uitsluitend voor de Noord-Ierse markt bestemd zijn. Ook moeten EU-voorschriften worden toegepast op goederen die bestemd zijn voor de Republiek Ierland – en dus voor de interne markt van de EU. Dit wordt ook wel het ‘twee stromen’-beleid genoemd, met een ‘groene stroom’ voor goederen bestemd voor Noord-Ierland en een ‘rode‘ – met extra controles – voor EU-lidstaat Ierland.

Het recente wetsvoorstel van Boris Johnson om het in 2020 ondertekende Noord-Ierland-protocol als onderdeel van de brexit-overeenkomst terzijde te schuiven, komt hiermee te vervallen.

De Britse premier Rishi Sunak en de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen kondigden maandag gezamenlijk het gewijzigde Noord-Ierland-protocol aan in Windsor Castle in Londen. – © i-Images / Polaris / Pool

Een ‘verrassingsmaatregel’, zoals The Guardian het formuleert, stelt Noord-Ierse parlementsleden in staat ‘een veto uit te spreken over EU-regels die aanzienlijke en blijvende gevolgen hebben voor het dagelijks leven in Noord-Ierland’. Als deze ‘noodrem’ wordt geactiveerd, kan de Britse regering de Noord-Ieren overrulen.

‘De maandenlange besprekingen hebben een aanzienlijke verbetering opgeleverd’, schrijft The Belfast Telegraph. Maar ‘de duivel zit in de details’, aldus het conservatieve dagblad. Eén rode lijn blijft bijvoorbeeld bestaan: het laatste woord voor het Hof van Justitie van de Europese Unie in geval van een handelsgeschil. ‘En, wat men ook zegt, de douanegrens blijft bestaan.’

Waarom was er een nieuw akkoord nodig?

‘Nee tegen een grens in de Ierse Zee.’ In de unionistische wijken van Belfast stond men ronduit vijandig tegen het Noord-Ierland-protocol dat van kracht was sinds de invoering van brexit, begin 2021. Dit onderdeel van het scheidingsakkoord tussen Brussel en Londen zorgt al anderhalf jaar voor spanningen. En zelfs voor geweld, zoals tijdens het paasweekend in 2021.

Dit protocol was bedoeld om een open grens te handhaven tussen de Republiek Ierland, een lid van de Europese Unie, en Noord-Ierland, een integraal onderdeel van het Verenigd Koninkrijk, legt de BBC uit. Het doel was te voorkomen dat de Troubles, een bloedig conflict tussen Ierse nationalistische paramilitairen en de Britse autoriteiten van 1968 tot 1998, weer zouden oplaaien. In het vredesakkoord van 1998 was namelijk afgesproken dat er geen harde grens met douanecontroles tussen Ierland en Noord-Ierland zou komen.

De grens tussen Ierland en Noord-Ierland was een heet hangijzer tijdens de brexit-onderhandelingen. – © Getty Images

Maar de garanties voor de voorstanders van hereniging van Noord-Ierland met Ierland hebben de toorn van de unionisten opgewekt, die bij Groot-Brittannië willen blijven. In de praktijk volgt Noord-Ierland volgens het akkoord de regels van de Europese interne markt voor goederen. De grens is daarom verplaatst naar de Ierse Zee: goederen die vanuit Groot-Brittannië worden verscheept, worden bij aankomst in Noord-Ierland gecontroleerd.

Die douanebarrière splitst het Verenigd Koninkrijk nu in tweeën, zo luidt de kritiek van de Unionisten, en zou de plaats van de Noord-Ieren in het land verzwakken. ‘Door deze tekst te ondertekenen heeft Boris Johnson Noord-Ierland verraden; we hebben het zo vaak gezegd en zullen het nogmaals zeggen’, schreef The Belfast News Letter in een redactioneel commentaar dat op 18 april 2022 werd gepubliceerd.

Bedrijven hebben ook geklaagd dat de controles extra kosten en vertragingen met zich meebrengen, schrijft de BBC. In het Britse parlement was dan ook een voorstel aangenomen om het protocol eenzijdig te wijzigen.

Wat betekent het akkoord voor de toekomst?

‘Dit is het begin van een nieuw hoofdstuk in onze relatie’, zei de Britse premier, in navolging van de voorzitter van de Europese Commissie. ‘Wat een verademing’, schrijft The Times. De Britse premier en de voorzitter van de Europese Commissie, zij aan zij, in Windsor Castle. Een en al glimlach. Warm in woord en gebaar. ‘En men begint te dromen, na jaren van verbittering, van het begin van een nieuw tijdperk in de relatie tussen het VK en de EU.’ De overeenkomst is ‘technisch en ingewikkeld’, schrijft Financial Times, ‘maar de symbolische waarde is groot.’

‘Voor Sunak en Von der Leyen was dit een moment om de betrekkingen tussen het VK en de EU te herstellen’, aldus de Britse zakenkrant. ‘Beide partijen zien reële voordelen om een einde te maken aan de rancune die de betrekkingen sinds het referendum van 2016 hebben opgeroepen, vooral nu er een oorlog woedt op het Europese continent.’ Groot-Brittannië en de EU hebben al samen sancties tegen Rusland ingesteld wegens de grootschalige invasie van Oekraïne.

‘Sunaks brexit-deal met de EU over het zogenaamde Noord-Ierland-protocol opent het vooruitzicht op tastbare economische voordelen voor het VK’, schrijft Financial Times. ‘Een voor de hand liggende prioriteit voor een premier die in de aanloop naar de landelijke verkiezingen van volgend jaar worstelt met een crisis in de kosten van levensonderhoud.’

Het gevaar van een handelsoorlog met de EU die dreigde te ontstaan omdat het VK een proces was gestart om het protocol eenzijdig te wijzigen, is inmiddels van de baan. ‘En die had het VK zich ook niet kunnen veroorloven gezien de dreigende recessie’, schrijft FT.

In het VK is de kwestie echter uiterst controversieel. Zo controversieel dat, volgens The Times, een ontmoeting tussen Ursula von der Leyen en koning Charles III, net na haar persconferentie met Rishi Sunak, de woede van sommige politici heeft opgewekt: een dergelijke ontmoeting dreigt de monarchie in het publieke debat te betrekken.

Een Noord-Ierse unionist op de jaarlijkse Oranjemars in Portadown. De optocht lokte vroeger veel geweld uit tussen protestanten en katholieken. – © Cathal McNaughton / Reuters

De Noord-Ierse unionisten van de DUP verwerpen elke toepassing van de EU-wetgeving in de provincie. Het is daarom nog de vraag of zij de nieuwe wijzigingen afdoende vinden. Het afgelopen jaar heeft de partij, ondanks een verpletterende nederlaag bij de verkiezingen van mei 2022, uit protest het functioneren van de Noord-Ierse parlement geblokkeerd. Hierdoor kan er geen nieuwe regering worden gevormd en kunnen er geen nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven.

‘Dit is een probleem voor Sunak’, analyseert The Telegraph. ‘Sommige invloedrijke brexiters hebben namelijk gezegd dat ze meegaan met het standpunt van de DUP.’ Als de Conservatieven niet worden overtuigd door de deal die Sunak en Von der Leyen voorstellen, ‘wordt de premier gedwongen zich tot Labour te wenden, terwijl hij noch de steun van het land, noch die van zijn eigen partij heeft’, schrijft het conservatieve dagblad.

Jeffrey Donaldson, de leider van de DUP, blijft vooralsnog vaag over het standpunt van zijn partij. Hoewel hij ‘aanzienlijke vooruitgang’ constateerde in de herziene overeenkomst, betreurde hij in een verklaring ook dat ‘in bepaalde sectoren van de economie de Europese wetgeving van toepassing blijft in Noord-Ierland’. Een paar uur eerder had hij The Belfast News Letter verzekerd dat de tekst ‘door juristen zal worden onderzocht’ om ervoor te zorgen dat ‘de rol van Noord-Ierland binnen het VK en zijn interne markt wordt hersteld’.

‘We mogen niet vergeten dat we misschien nooit een betere oplossing zullen vinden voor de Noord-Ierse grens’, benadrukt The Sun. ‘Een schijnbaar hardnekkig raadsel sinds de eerste keer dat brexit in dit land ter sprake kwam.’

Lees ook:

The Times: EU en VK bereiken akkoord over kwestie Noord-Ierland

1 maart 2023
Europese Commissie daagt Polen voor Europees Hof van Justitie

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Panama: minstens 38 migranten omgekomen bij busongeluk

» Nikki Haley wordt de eerste Republikeinse rivaal van Trump

Het land zou de grondwet voorrang geven boven het EU-recht

De Europese Commissie heeft gisteren aangekondigd Polen voor het Hof van Justitie van de Europese Unie te dagen wegens twee omstreden vonnissen van het Poolse Constitutioneel Hof. In de uitspraken van die rechtbank wordt de Poolse grondwet boven het EU-recht gesteld. Deze stap betekent een verdere escalatie van het langdurige conflict tussen Brussel en Warschau over het Poolse rechtssysteem, aldus Politico.

‘Het Constitutioneel Hof heeft met deze uitspraken de algemene beginselen van autonomie, primaat, doelmatigheid en uniforme toepassing van het Europees recht en de bindende kracht van de arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie geschonden,’ aldus de Europese Commissie in een verklaring.

Volgens de Commissie voldoet het Constitutioneel Hof niet langer aan de eisen van een onafhankelijke en onpartijdige rechtbank

Het uitvoerend orgaan van de EU zei dat het de kwestie had proberen op te lossen in een gesprek met Polen vorig jaar, maar Warschau ging niet in op de bezwaren. ‘Daarom heeft de Commissie vandaag besloten Polen voor het Hof van Justitie van de Europese Unie te dagen’, luidt de verklaring.

De Commissie trok tevens de status van het Poolse hof in twijfel, aangezien verschillende rechters daarvan in strijd met de Poolse grondwet zijn benoemd. ‘De Commissie is ook van mening dat het Constitutioneel Hof niet langer voldoet aan de eisen van een onafhankelijke en onpartijdige rechtbank die eerder in de wet zijn vastgelegd,’ aldus de Commissie.

Lees ook:

Pools parlement ontmantelt omstreden tuchtkamer voor rechters

16 februari 2023
Zelensky in Europees Parlement: ‘Oekraïne en Europa delen een toekomst’

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Noodtoestand in Zuid-Afrika vanwege aanhoudende stroomuitval

» Nicaragua laat tweehonderd politiek gevangenen vrij

Oekraïne wil zo snel mogelijk lid worden van de EU

Volodymyr Zelensky was gisteren in Brussel om een toespraak te houden voor het Europees Parlement. Daarin voerde hij onder andere een vurig pleidooi voor de toetreding van Oekraïne tot de EU. ‘Dit is ons Europa, dit zijn onze regels, onze manier van leven, en er is maar één manier voor Oekraïeners om weer naar huis te kunnen: de EU,’ citeert Politico de Oekraïense president. ‘Wij delen niet alleen fundamentele waarden, maar ook een toekomst met elkaar.’

Het was de eerste keer sinds de Russische invasie dat Zelensky in levenden lijve in Brussel een toespraak hield. Het doel van het bezoek was de banden van Oekraïne met de EU en Europa te verstevigen en de wederzijdse verbondenheid te benadrukken, aldus Politico. Daarbij werd Rusland neergezet als de gemeenschappelijke vijand. ‘We verdedigen onszelf tegen de meest anti-Europese macht van de wereld op dit moment, wij Oekraïners op het slagveld, samen met jullie,’ aldus Zelensky.

‘We hebben artillerie, munitie, moderne tanks, langeafstandsraketten en moderne gevechtsvliegtuigen nodig’

Hij nam ook meteen de gelegenheid te baat om de Europese landen nog eens op te roepen meer wapens aan Oekraïne te leveren. ‘We hebben artillerie, munitie, moderne tanks, langeafstandsraketten en moderne gevechtsvliegtuigen nodig,’ sprak de president. Ook riep hij de EU-leiders op om Rusland sancties te blijven opleggen. ‘Dit is nog maar het begin. We moeten proactiever zijn,’ benadrukte Zelensky.

Aan het einde van de bijeenkomst werd nogmaals gezinspeeld op de toetreding van Oekraïne tot de EU: EP-voorzitter Roberta Metsola ontvouwde een EU-vlag en overhandigde die aan Zelensky, onder luid applaus en gejuich van de aanwezige parlementariërs. ‘Oekraïne zal lid worden van de EU,’ herhaalde Zelensky.

Lees ook:

Zelensky mogelijk deze week op bezoek in Brussel

10 februari 2023

Product	Gegevens	Totaal
	Beschikbaar via nabestelling Vorige prijs: Kortingsprijs:	Bespaar

Tag: Europese Unie

Op 14 juni nam het Europees Parlement de AI Act aan, een wet die ontworpen is om kunstmatige intelligentie te reguleren en burgers te beschermen tegen de negatieve effecten. Is regulering noodzakelijk, of een rem op technologische vooruitgang en de economie?

Ja: ‘De wet komt laat, maar nog niet te laat’

Nee: ‘De gevolgen van overregulering kunnen fataal zijn’

Europa investeert in Tunesië om migratie in te dammen

Europa investeert miljarden in migratiecontroles in Afrikaanse landen. Zo ook in Niger, waar het leger, met Nederlandse steun, de traditionele migratieroutes naar Libië heeft geblokkeerd. Om toch naar Europa te komen, ondernemen migranten een zware – en soms dodelijke – tocht door de Sahara.

Missing Migrants

Ondanks de sancties slaagt Rusland erin via derde landen huishoudelijke apparaten uit de EU te importeren. Voor de sloop, welteverstaan, zodat de onderdelen gebruikt kunnen worden voor Russisch oorlogstuig.

Raadsel

Nieuw Kazachstan

Europa Nu! won in april ook al de presidentsverkiezingen

Bijna vijftig landen kwamen bijeen in Moldavië voor overleg

Net als in 2009 kampt Europa op dit moment met meerdere crises. Inflatie, Russische dreiging en handelsoorlogen. Als 2023 net als 2009 alleen maar het oog van de storm is, welke gruwelen staan Europa dan nog te wachten?

Geen haast

Scheidslijn

De EU wil minder afhankelijk zijn van Aziatische halfgeleiders

Macron: ‘Een bondgenoot van de VS is iets anders dan een vazal’

Vanaf 2035 moeten nieuwe auto’s een nuluitstoot hebben

De meeste namaakhoning komt uit China en Turkije

Regeringspartij hekelt ‘leugens’ over doel van de wet

Wat zijn het VK en de EU overeengekomen?

Waarom was er een nieuw akkoord nodig?

Wat betekent het akkoord voor de toekomst?

Het land zou de grondwet voorrang geven boven het EU-recht

Oekraïne wil zo snel mogelijk lid worden van de EU