Onlangs ontstond in Nederland ophef vanwege een iftarviering in de Tweede Kamer. In het Verenigd Koninkrijk speelt een vergelijkbare discussie. Met name extreemrechts beweert dat het toelaten van islamitische feesten een gevaar vormt voor de christelijke cultuur die ten grondslag ligt aan de westerse maatschappij. Een bisschop en een katholiek commentator geven hun mening.
Nee: ‘Het is als christenen onze roeping ruimte te maken voor mensen met wie we het oneens zijn’
Als bisschop van Kirkstall, een buitenwijk van Leeds, leidt Arun Arora in het Verenigd Koninkrijk ieder jaar op 11 november – Remembrance Day, de herdenking van het einde van de Eerste Wereldoorlog – een openbare christelijke herdenkingsdienst in de open lucht. Tijdens zo’n dienst worden hymnen gezongen, passages uit de Bijbel voorgelezen, gebeden uitgesproken in de naam van Jezus Christus en de zegen van de Heilige Drie-eenheid ingeroepen. Daarbij wordt Arora vergezeld door leiders van andere geloofsgemeenschappen: joods, hindoeïstisch, sikh en islamitisch.
‘In de loop der jaren heb ik deze diensten (…) bijgewoond en geleid, en nooit heb ik een klacht gehoord van mensen met andere geloofsovertuigingen dat dergelijke diensten een “overheersing van de publieke ruimte” vormden of dat ze “een uiting van macht en intimidatie” waren in openbare ruimtes.’
Deze klachten kwamen naar voren naar aanleiding van een openbare iftar op het Trafalgar Square in Londen. De iftar zou volgens Nick Timothy, de Britse schaduwminister van Justitie, deel uitmaken van een ‘islamitisch draaiboek’ om het christendom te vervangen. Deze suggestie vindt Arora ‘zo irrationeel en angstaanjagend dat ze definitief kan worden beschouwd als een islamofobe beschuldiging, vermomd als bezorgdheid over het openbaar beleid’, schrijft hij in The Guardian.
‘Als we het oneens zijn, moeten we het respectvol oneens zijn’
Volgens de bisschop is intolerantie richting andersdenkenden bovendien in strijd met christelijke waarden. ‘Onze roeping als christenen is om ruimte te maken voor mensen met wie we het oneens zijn, maar in wie we de door God gegeven waardigheid zien. Onze roeping is niet om te domineren, noch om gedomineerd te worden, maar om het algemeen belang na te streven en in vrede met onze naasten te leven. En als we het oneens zijn, moeten we het respectvol oneens zijn.’
Arora refereert naar een toespraak uit 2012 van Koningin Elizabeth II aan over de rol van de Anglicaanse staatskerk: ‘Haar rol is niet om het anglicanisme te verdedigen met uitsluiting van andere religies. Integendeel, de kerk heeft de plicht om de vrije uitoefening van alle geloofsovertuigingen in dit land te beschermen.’
‘Een dergelijk begrip van de rol van de kerk en de plaats van gelovigen staat haaks op de mening van degenen die pleiten voor een inperking van de beoefening van het islamitische geloof tot achter gesloten deuren, vanuit de onterechte aanname dat openbaar gebed een bedreiging vormt,’ aldus de bisschop van Leeds.
Verder is Arora bang dat dit soort anti-islamitische uitspraken geweld tegen moslims in de hand werkt en bijdraagt aan de normalisering van extremistische ideologieën, erop gericht om moslims uit het openbare leven te bannen. ‘In een tijd waarin ons land nog nooit zo verdeeld is geweest, zouden we ons moeten laten leiden door christelijke waarden om dergelijke haat te verwerpen en ons juist te richten op wat ons verenigt,’ besluit hij.
Arun Arora is de Anglicaanse bisschop van Kirkstall, een buitenwijk van de Engelse stad Leeds. Van 2012 tot 2017 was hij directeur communicatie van de Raad van Aartsbisschoppen van de Kerk van Engeland. Tot 2022 was hij vervolgens predikant van de St. Nicholas-kerk in Durham.
Ja: ‘Christendom en islam kunnen allebei ongelijk hebben, maar ze kunnen niet allebei gelijk hebben’
‘Om onduidelijke redenen lijkt het in Groot-Brittannië mode te zijn geworden voor christelijke kerken om zich beschikbaar te stellen als locatie voor de iftar. Dit jaar opende nota bene de kathedraal van Manchester op een avond haar deuren voor de lokale moslimgemeenschap, wat voor ophef zorgde op sociale media. Ik moet bekennen dat het ook mijn wenkbrauwen deed fronsen,’ zo begint de katholieke commentator en ambtenaar Niall Gooch zijn opiniestuk in The Spectator.
Volgens Gooch is het goed om te beseffen welke religieuze betekenis een iftar voor een moslim heeft. ‘Een iftar is onlosmakelijk verbonden met een specifieke religieuze plechtigheid. Het bijbehorende gebed, de adhan, omvat de shahada, ongetwijfeld een van de belangrijkste geloofsbelijdenissen in de islam, omdat het oprecht reciteren ervan algemeen wordt beschouwd als voldoende om moslim te worden. De shahada stelt niet alleen dat Mohammed de boodschapper van God is, maar beschrijft God ook als één.’
Deze twee uitspraken zijn in strijd met het christendom, dat Mohammed niet als een belangrijke figuur beschouwt en leert dat God een Drie-eenheid is. Gooch vindt het dan ook extreem achteloos en onzorgvuldig dat sommige geestelijken toestaan dat de shahada in een christelijke kathedraal wordt uitgesproken.
‘Ik vermoed dat niet veel moskeeën christenen zouden uitnodigen voor een gebedsbijeenkomst of een bijbelstudie – en terecht!’
‘We kunnen er niet omheen dat het christendom en de islam twee verschillende en onderling tegenstrijdige religies zijn. Ze kunnen allebei ongelijk hebben, maar ze kunnen niet allebei gelijk hebben. Als Jezus Christus de Zoon van God was, kan hij niet tegelijkertijd ook slechts een belangrijke profeet zijn. (…) Ik denk dat toegewijde moslims het erover eens zullen zijn dat hier een keuze moet worden gemaakt. (…) Ik vermoed dat niet veel moskeeën christenen zouden uitnodigen voor een gebedsbijeenkomst of een bijbelstudie – en terecht!’
Gooch vraagt zich af hoe het komt dat christenen ‘zo enthousiast’ zijn over dit soort tolerante gebaren richting andere godsdiensten. Onder verwijzing naar het boek The Strange Death of Europe van Douglas Murray vertelt hij hoe onze beschaving haar zelfvertrouwen verloor na twee verwoestende wereldoorlogen. Als gevolg daarvan zou de Europese intelligentsia niet langer respectvol met haar eigen culturele en religieuze erfgoed om kunnen gaan. In plaats daarvan staat ze daar wantrouwend en vijandig tegenover, en wringt ze zich in allerlei bochten om aanhangers van andere religies tegemoet te komen.
Gooch vreest dat ‘overmatige tolerantie’ tegenover anderen ertoe kan leiden dat de eigen opvattingen vanbinnen uitgehold worden. ‘Het doet denken aan een oude grap over een liberaal die zo ruimdenkend is dat hij in een gevecht nooit partij kiest. (…) De traditionele nadruk van het christendom op zelfverloochening en nederigheid kan leiden tot een soort wegcijferen van eigen overtuigingen. De grenzen van de eigen leer en levenswandel moeten worden bewaakt.’
Niall Gooch schrijft onder meer voor The Catholic Herald, een katholiek magazine, en UnHerd, een conservatieve nieuwssite.
