Tag: oorlog

Wapens voor Oekraïne kunnen bij criminelen terechtkomen, waarschuwt Interpol

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Biden bezoekt Saoedi-Arabië – ondanks belofte om oliestaat als paria te behandelen

» Canada betaalt historische schadevergoeding aan inheemse gemeenschap

Criminelen richten zich al op oorlogswapens

Wapens die naar Oekraïne worden gestuurd om het Oekraïense leger te helpen zich te verdedigen tegen de Russische invasie, kunnen in handen van criminelen terechtkomen, aldus Jürgen Stock, secretaris-generaal van Interpol. Stock vertelde dat de internationale markt overspoeld zou kunnen worden door wapens zodra het conflict beëindigd is, bericht Evening Standard.

‘Zodra de oorlog [in Oekraïne] stopt, zal het aantal illegale wapens toenemen. Dat zien we bij veel oorlogssituaties. Criminelen richten zich zelfs op dit moment al op deze wapens,’ zei Stock. ‘De georganiseerde misdaad probeert misbruik te maken van deze chaotische situatie en de grote beschikbaarheid van wapens.’

‘Geen enkel land in onze regio kan dit alleen aanpakken, want de criminelen waarover ik het heb, opereren wereldwijd’

‘Wij kunnen een toevloed van wapens in Europa en daarbuiten verwachten,’ vervolgde Stock. ‘De verwachting is dat deze wapens niet alleen naar buurlanden maar ook naar andere continenten worden gesmokkeld.’ Jürgen Stock drong er bij de leden van Interpol op aan om wapens te registreren bij het zogenaamde ‘track and trace’-systeem van de organisatie. Hij voegde eraan toe: ‘Geen enkel land in de regio kan dit alleen aanpakken, want de criminelen waarover ik het heb, opereren wereldwijd.’

Kyiv zal de komende dagen nog meer leveringen van westerse wapens ontvangen nu de troepen van Zelensky de Russische opmars in de Donbas proberen te stuiten.

Lees ook:

In deze Oekraïense kelder ontstond een mogelijke oplossing voor de oorlog

3 juni 2022
Denemarken sluit zich aan bij Europees defensiebeleid

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Tunesië: president Kais Saied ontslaat 57 rechters

» Piepkleine eilandnatie in de Stille Oceaan wil 100 procent van haar wateren beschermen

Referendum: 67 procent voor deelname aan Europese defensie

Drie maanden nadat Rusland Oekraïne binnenviel, willen de Denen zich aansluiten bij het defensiebeleid van de EU. Tijdens een referendum woensdag stemde bijna 67 procent voor deelname aan de gemeenschappelijke Europese defensie en beveiliging, zo meldt The Guardian. Tot nu toe was Denemarken de enige EU-lidstaat die op een aantal punten vrijwillig was uitgesloten van dat beleid, maar nu wil het ‘meer Europa’, schrijft Süddeutsche Zeitung.

‘Een historisch besluit dat noodzakelijk wordt gemaakt door een historische situatie,’ zo beschreef Mette Frederiksen, leider van de Deense sociaaldemocratische regering, het referendum van woensdag, meldt Le Temps.

‘In deze onzekere tijden en met een onvoorspelbare Poetin, is het belangrijk dat Europa als een geheel optrekt’

‘Denemarken mag dan een van de meest eurosceptische leden van de EU zijn, de Russische invasie van Oekraïne heeft de situatie veranderd’, schrijft Slim Allagui, correspondent voor Le Temps in Kopenhagen. ‘In deze onzekere tijden en met een onvoorspelbare Poetin, is het belangrijk dat Europa als een geheel optrekt,’ zegt Alexander Sillehoved, directeur van een rederij in de Deense hoofdstad, aan de verslaggever op de dag van het referendum.

Denemarken, dat sinds 1973 een EU-lidstaat is, verwierp in 1992 het Verdrag van Maastricht, waarin onder andere het defensiebeleid werd vastgesteld. Concreet betekent de uitslag van woensdag dat Deense troepen weer mee mogen doen aan militaire missies van de EU en dat Denemarken in Brussel mag meebeslissen over bijvoorbeeld de ontwikkeling van wapensystemen, schrijft Süddeutsche Zeitung.

‘Mensen vertrouwen meer op de beschermende paraplu van de NAVO dan op de Europese defensie’

Op het eiland Bornholm in de Oostzee, dat 160 kilometer verwijderd ligt van Kopenhagen, heerst het grootste gevoel van angst. ‘De Russen die Bornholm bombardeerden om de Duitsers te verdrijven en het bijna een jaar bezetten, lieten pijnlijke herinneringen achter,’ vertelt historicus Jacob Bjerring-Hansen, die museumdirecteur is op Bornholm, aan Le Temps. ‘Bijna tachtig jaar later zijn de eilandbewoners nog steeds ongerust over hun onvoorspelbare buren.’ Toch relativeert Bjerring-Hansen de uitslag van het referendum ook: ‘Mensen vertrouwen meer op de beschermende paraplu van de NAVO dan op de Europese defensie.’

Lees ook:

Jürgen Habermas: ‘Een oorlog tegen een kernmogendheid kan niet gewonnen worden’

2 juni 2022
In deze Oekraïense kelder ontstond een mogelijke oplossing voor de oorlog

Een Oekraïense familie bracht tijdens de invasie drie weken door met vijf Russische soldaten. Ze aten samen, ze wandelden en ze praatten. De kelder in Loekasjivka werd een soort microkosmos van het oorlogspropagandafront. Algauw was niet meer duidelijk wie de slachtoffers waren.

Toen het Russische leger een begin maakte met de beschieting van Loekasjivka, een dorp in Noord-Oekraïne, vluchtten tientallen bewoners naar de kelder van de familie Horbonos. Kinderen, zwangere vrouwen, bedlegerige gepensioneerden en de familieleden zelf scholen er onder de perzikenboomgaard en de groentebedden van de familie en wachtten af. Tien dagen lang hoorden ze meermalen per uur granaten boven hun hoofd fluiten en inslaan. Door de aanvallen ontstonden diepe kraters in het land, werd de auto van de familie in de as gelegd en werd het dak van hun huis verwoest. Op 9 maart was uiteindelijk te horen hoe zwaar wapentuig en tanks het dorp binnenrolden: het Russische leger had Loekasjivka ingenomen.

Soldaten sommeerden de verschrikte dorpelingen tevoorschijn te komen en gooiden vervolgens een granaat in de kelder, voor het geval daar nog Oekraïense soldaten verborgen zaten. De familie Horbonos – Irina van vijfenvijftig, Sergej van negenenvijftig en hun vijfentwintig jaar oude zoon Nikita – brachten de nacht erna door in de kelder van een buurman, maar het was daar zo nat en koud dat ze besloten naar die van henzelf terug te gaan. Toen ze daar aankwamen, ontdekten ze dat er inmiddels vijf Russische soldaten bivakkeerden.

‘En waar moeten wij dan heen? Dit is ons huis’

‘En waar moeten wij dan heen?’ vroeg Irina. ‘Dit is ons huis.’ De soldaten vertelden de familie dat ze terug konden komen – ze konden daar met z’n allen wonen. En dus trok het drietal weer in.

Ze zouden zo’n drie weken met die vijf Russische soldaten doorbrengen en samen eten, wandelen en praten. De Russen legden onzinnige verklaringen af over hun vermeende missie en stelden verbijsterend onnozele vragen over Oekraïne, maar ze gaven ook inzicht in hun motivatie en moreel. Vader, moeder en zoon ontzenuwden hun beweringen, gaven luid uiting aan hun woede, maar hieven ook het glas met hen en gebruikten dat blijk van vertrouwen om het geloof van de soldaten in Vladimir Poetins oorlog af te zwakken.

Gedurende die weken, vertelde de familie mij en mijn collega Andri Basjtovy, veranderde de kelder in Loekasjivka in een soort microkosmos van het oorlogspropagandafront. Aan de ene kant had je de Russen die niets anders deden dan de onjuistheden herhalen die hun over hun invasie op de mouw waren gespeld; aan de andere kant was daar de Oekraïense familie die zich afvroeg hoe het bestond dat hun huis was kapotgeschoten door agressors die handelden vanuit een waanidee.

Maar toen ik de familie Horbonos en in dezelfde week hun nationale leider, president Volodymyr Zelensky, had gesproken, drong in volle hevigheid tot me door dat de ervaringen van de familie ook interessant waren in verband met een vraag die al die politici, functionarissen, journalisten en activisten in Oekraïne en daarbuiten, die wanhopig proberen deze oorlog tot een einde te brengen, bezighoudt: hoe krijg je Russen die een oneindige reeks leugens door de strot is geduwd zover dat ze hun steun voor Poetins invasie in Oekraïne laten vallen?

Elkaar leren kennen

In het begin waren de familie Horbonos te bang om hun mond open te doen tegen hun Russische huisgenoten. De soldaten van hun kant hielden hun geweren de hele tijd stevig vast. Ze verlieten de kelder enkel als ze in actie moesten komen, net als hun gastheren bang voor het spervuur boven hun hoofd terwijl het Oekraïense en Russische leger strijd leverden om de regio rond de nabijgelegen stad Tsjernihiv.

De groepen leerden elkaar beter kennen door het gesprek te beperken tot onderwerpen die als neutraal werden ervaren

Maar na enkele dagen leerden de twee groepen elkaar beter kennen door aanvankelijk het gesprek te beperken tot onderwerpen die als neutraal werden ervaren, zoals eten en populaire Oekraïense recepten. De familie Horbonos kwam erachter dat de vijf soldaten militaire technici waren. Een van hen, met 31 jaar de jongste, was kapitein. Drie anderen waren in de veertig. Twee van hen hadden in Syrië gediend; het gezicht van de ene was verbrand toen een voertuig waarin hij zat een mijn onklaar maakte op de weg naar Loekasjivka en hij vloekte wanneer hij zijn gezicht met zalf insmeerde. Ze kwamen alle vier uit Siberië. De vijfde was eveneens een veertiger, een Tataar, een etnische groepering met haar eigen grote republiek in Centraal-Rusland. De anderen vonden het irritant dat hij almaar Tataarse liedjes zong en plaagden hem met zijn klaarblijkelijke lafheid, want hij leek altijd als eerste de kelder in te rennen als het spervuur begon.

Aanvankelijk kraamde de kapitein fervent Kremlin-propaganda uit: hij en zijn landgenoten waren in Oekraïne om de familie Horbonos te redden, zei hij; de soldaten vochten niet tegen de Oekraïners maar tegen de Amerikanen; dit was geen oorlog maar een ‘speciale militaire operatie’. Was die eenmaal voorbij, dan konden ze allemaal met elkaar in vrede leven onder Poetins bewind, zei hij.

Lik op stuk

Irina gaf hem lik op stuk. Zij hoefde niet gered te worden, zei ze. Er waren geen Amerikaanse soldaten of bases in Loekasjivka of waar ook in Oekraïne. Ze wilde niet onder Poetin leven. Toen de kapitein zei dat hij had gehoord dat Oekraïners geen Russisch mochten spreken, vertelde zij hem dat ze iedere taal die ze wilden mochten spreken. (Ik spreek Russisch met de familie Horbonos.)

Gaandeweg begon hij wat in te binden, niet alleen vanwege Irina’s protesten maar ook door de grimmige realiteit van de oorlog. In de begindagen van het conflict was hij goedgehumeurd en verkeerde in de veronderstelling dat de overwinning nooit lang kon uitblijven. Hij stormde soms de kelder binnen met kreten als ‘Kyiv is omsingeld! Tsjernihiv staat op vallen!’ Maar naarmate de weken verstreken en Kyiv noch Tsjernihiv viel, werd hij somberder. Sergej vertelde me dat hij de kapitein op een gegeven moment Kyiv op de kaart had moeten aanwijzen en dat de Rus verbaasd was geweest toen hij zag dat de stad niet in de buurt lag, zoals hij had aangenomen, maar zeker 150 kilometer verderop.

Langzaam maar zeker ontstond er een soort vertrouwensband

De andere soldaten waren minder fanatiek dan hun kapitein. Twee van hen namen hun toevlucht tot cynisme en waren net zo min bereid verslagen of berichten te vertrouwen van de kant van de Russen als van de Oekraïners. De man met het verbrande gezicht was net zo fel anti-Poetin als de kapitein pro. Hij vervloekte de president openlijk en noemde hem een pias. Hij had nog nooit op zijn partij gestemd.

Langzaam maar zeker ontstond er een soort vertrouwensband. Op een avond zwalkte er een dronken Russische sergeant-majoor in een leren jack met een Sovjet-insigne door Loekasjivka die dreigde lokale bewoners te vermoorden als wraak voor de soldaten die hij had verloren. Hij was te dronken om zijn dreigement gestand te doen, maar het incident stond niet op zichzelf: de jongere soldaten dronken veel en riepen als ze aangeschoten waren naar de Oekraïners dat ze stuk voor stuk moesten worden ‘gestraft’. Vader, moeder en zoon waagden zich zelden buiten hun boomgaard. Ze voelden zich veiliger in de kelder, bij hun vijf soldaten.

Als de Russen de kelder verlieten om iets te drinken of te roken, vroegen ze Sergej mee. De groep lengde pure alcohol aan met een beetje water en Sergej rolde tabak in krantenpapier. Hun gesprekken kregen een meer bespiegelend karakter. ‘Wat doen jullie hier eigenlijk?’ vroeg Sergej bijvoorbeeld. ‘Waar slaat deze oorlog op?’ Het moedeloze antwoord van de Russen was dat ze geen gevecht hadden verwacht, maar een viering. Ze waren, zei een van hen, gekomen ‘voor een overwinningsmars in Kyiv’.

Lage moreel

Het lage moreel van de soldaten en hun cynisme en wantrouwen zijn niet echt verrassend. Poetins beruchte propagandamachine draaide altijd minder om het wekken van enthousiasme dan om het zaaien van twijfel en onzekerheid door zo veel versies van ‘de waarheid’ te verspreiden dat het volk de weg kwijt raakt en zich tot een autoritaire leider wendt om hen door de duisternis te leiden. In een binnenlandse politieke context kan zo’n tactiek goed uitpakken: het volk blijft passief, onzeker over wat er nu echt gebeurt. Maar deze aanpak voldoet duidelijk niet wanneer een land moet worden opgezweept tot de laaiende geestdrift die nodig is voor een oorlog.

Ik woonde en werkte als tv-producent en documentairemaker in Rusland gedurende Poetins eerste twee termijnen als president, van 2000 tot 2008. Zoals een van Poetins spindoctors me toen vertelde, heeft het Kremlin altijd moeite gehad met het motiveren van de bevolking. Altijd als het nodig was om een proregeringsdemonstratie te organiseren, werden functionarissen gedwongen om ambtenaren tegen extra betaling te charteren. Opvallend is dat ondanks de buitensporige censuur duizenden mensen zijn vastgezet vanwege protesten tegen de oorlog. Ondanks alle binnenlandse steun die het Kremlin voor de invasie zegt te hebben, zijn massale demonstraties ten gunste van de regeringsmaatregelen in de straten van de Russische steden achterwege gebleven.

Hoe langer de oorlog zich voortsleept, des te meer de bevolking zich zal afvragen of het Kremlin wel weet waar het mee bezig is

Zelfs voor al die Russen die geloven in de complottheorieën – dat hun land wordt bedreigd door de VS, dat Rusland een wereldrijk verdient – blijft het de vraag of het Kremlin competent genoeg is om zijn ambities na te streven. Hoe langer de oorlog zich voortsleept, des te meer de bevolking zich zal afvragen of het Kremlin wel weet waar het mee bezig is. Mannen zoals de officier die bij de familie Horbonos woonde zullen op een gegeven moment gaan twijfelen aan wat het land nog kan wanneer het met de werkelijkheid wordt geconfronteerd.

Er zijn ook tekenen die erop wijzen dat de Russen niet helemaal overtuigd zijn door het verhaal dat het Kremlin de wereld in stuurt. Een paar van de populairste recente zoekopdrachten op het Russische internet betroffen de vraag naar het verblijf van de minister van Defensie, Sergej Sjojgoe, die op mysterieuze wijze een poosje verdween nadat hij verantwoordelijk was gesteld voor tegenslagen aan het front. Andere populaire zoekopdrachten betroffen de gruwelijkheden die werden toegeschreven aan het Russische leger toen het zich terugtrok uit Boetsja, een voorstad van Kyiv. Onderzoekers aan het Publiek Sociologisch Laboratorium, een onafhankelijke instelling, hielden 134 diepte-interviews met Russen en kwamen tot de bevinding dat zelfs degenen die op zich geloof hechtten aan het idee dat hun land omringd was door vijanden en dat de oorlog in Oekraïne de schuld was van de NAVO, twijfels hadden over de bewijzen waar Moskou mee kwam. Een van de onderzoekers die de studie leidden, Natalja Savaljeva, concludeerde: ‘Bij velen schommelt hun houding tussen steun en verzet. Ze begrijpen de redenen voor de invasie niet en praten anderen na. Ze geven blijk van verwarring als het gaat over een “informatieoorlog” die wordt gevoerd door alle betrokken partijen en “propaganda” die van beide kanten komt.’

Onnodige schade

Enquêtes in een dictatuur zijn op hun best een hachelijke zaak. Hoe eerlijk verwacht je dat mensen zijn als zelfs het gebruik van het woord ‘oorlog’ een gevangenisstraf van vijftien jaar kan betekenen? Toch lijkt het erop dat het moreel niet alleen laag is onder soldaten, zoals de vijf die verbleven bij de familie Horbonos, maar ook onder gewone Russen. Vlak na het begin van de invasie toonde onderzoek dat circuleerde onder een kleine groep academici en waar ik de hand op legde dat weliswaar bijna de helft van de deelnemers aan een landelijk representatieve enquête Poetins ‘speciale operatie’ steunde, maar dat de emoties die daarmee gepaard gingen oppervlakkig waren: hoop en trots. Daarentegen gaf de 20 procent die tegen de oorlog was uiting aan veel intensere gevoelens, zoals schaamte, schuld, woede en ook verontwaardiging. Ongeveer een kwart zei geen duidelijke mening te hebben of steunde de oorlog met enige reserve, maar gewaagde ook van bedroefdheid.

De familie Horbonos merkte dat de Russische soldaten doorkregen hoeveel onnodige schade ze hadden aangericht

Naarmate de weken verstreken merkte de familie Horbonos dat de Russische soldaten doorkregen hoeveel onnodige schade ze hadden aangericht. Het huis van de familie, dat dertig jaar daarvoor was gebouwd, was volledig verwoest; hun boekenkasten smeulden twee dagen na en eindigden in een hoopje puin. Als Irina het te kwaad had, moest ze huilen en schreeuwde ze de soldaten in het donker van de kelder toe: ‘We hadden alles wat ons hartje begeerde! Wat doen jullie hier?’ De Russen gaven geen antwoord en zaten daar maar, in het donker.

Op een ochtend nam zij hen mee om wilde kruiden te zoeken voor de thee. Terwijl ze wandelden door het weinige dat over was van het leven van de familie Horbonos verontschuldigden de soldaten zich voor alle vernieling. Het zou zo veel beter zijn, zei er een, als ze hen op een dag konden bezoeken als gasten. Sergej was witheet. ‘Jullie zijn hier gekomen om mij te doden en mijn huis kapot te schieten,’ zei hij, ‘en dan worden we verondersteld vrienden te zijn? We kunnen alleen maar vijanden zijn.’ De Russen verontschuldigden zich opnieuw en algauw zei de een na de ander dat de oorlog zinloos was. Ze begonnen het zelfs een ‘oorlog’ te noemen.

De soldaten werden niet gedreven door nationale trots of expansiedrift, maar door geld

De familie Horbonos kreeg ook een ongewoon inkijkje in de motieven van de Russen. Toen ik Sergej vroeg wat hen volgens hem dreef, was hij ondubbelzinnig. De soldaten, zei hij, werden niet gedreven door nationale trots of expansiedrift, maar door geld. De soldaten vertelden stuk voor stuk dat ze schulden hadden – hypotheken, leningen, doktersrekeningen – en hun soldij nodig hadden. En zelfs dat was niet toereikend. Het was hun taak als technici om tanks te repareren, maar met hun deskundigheid konden ze die dingen ook uit elkaar halen. Als het schieten even stillag zochten ze naar beschadigde of vernielde Russische voertuigen en smolten ze platen met gouden bedrading om. Eén zo’n stuk metaal zou thuis 15.000 roebel of ongeveer 200 dollar opleveren.

Andere soldaten waren minder creatief. Op de dag dat het Russische leger het dorp verliet, graaiden velen van hen alles bij elkaar wat ze te pakken konden krijgen; hun tanks waren hoog opgetast met matrassen en koffers, hun pantservoertuigen volgeladen met lakens, speelgoed en wasmachines. (Toen de Tataarse soldaat afscheid kwam nemen, vertelde hij Sergej dat hij binnenkort het leger zou verlaten en beloofde hij de familie een deel van zijn pensioen te sturen.)

Oppervlakkig beschouwd bejubelen Russische functionarissen Poetins nieuwe model van splendid isolation en beweren ze dat hun mensen niet geven om sancties, dat ze geen enkel ander land nodig hebben, dat Rusland zichzelf kan bedruipen. Maar het gedrag van de Russen suggereert iets anders: zie de enorme toeloop bij IKEA voordat de Zweedse meubelketen zijn winkels in het land sloot of het wijdverspreide gebruik van VPN-verbindingen en mirror sites om op Instagram en Netflix te kunnen.

Van westerse makelij

Economen maken verschil tussen aangegeven voorkeuren – wat mensen zeggen te willen – en verborgen voorkeuren, wat zij op grond van hun handelingen echt blijken te willen. Russen kunnen wel beweren dat zij het Westen niet nodig hebben, maar uiteindelijk waren verreweg de meeste producten waarop die Russische soldaten bij hun plunderingen in Oekraïne gebrand waren van westerse makelij.

Bijna niemand denkt zo veel na over de vraag hoe je het Russische publiek kunt bespelen als Volodymyr Zelensky. Hij roept sympathie op door naar raakvlakken met zijn publiek te zoeken. Dat deed hij als acteur, als stand-upcomedian en als satiricus in sketchshows. Ik ontmoette hem samen met Jeffrey Goldberg en Anne Applebaum voor een interview voor The Atlantic. Zodra ik hem had verteld dat ik in Kyiv was geboren, praatte hij tegen me zonder één ogenblik het oogcontact te verbreken – hij had zijn raakvlak met mij gevonden. Dat is de sleutel tot zijn communicatiestrategie op alle niveaus, met mensen en met landen. Iedere keer dat hij zich tot het parlement van een ander land richt, doen hij en zijn team onderzoek naar de geschiedenis van dat land om overeenkomsten te vinden met wat Oekraïne momenteel doormaakt: voor Groot-Brittannië was dat de Blitzkrieg, voor de VS was het 9/11.

Vanaf het allereerste begin van de invasie heeft hij geprobeerd Russen rechtstreeks aan te spreken door te zeggen dat hij weet dat er onder hen ook goede mensen zijn. Natuurlijk, vertelde hij ons in ons interview, zijn er altijd Russen geweest die dachten dat Oekraïne geen echt land was, maar velen zagen dat anders en gingen graag in Oekraïne op vakantie. Het probleem, zei hij verder, was dat deze laatste groep niet meer door zijn berichten werd bereikt. Afgezien van bij een kleine kring verbannen Russische democraten lijken zijn appèl en dat van andere Oekraïners niet aan te komen. Enquêtes, hoe problematisch ook, laten in Rusland een overweldigende steun voor de invasie zien, en verhalen over Oekraïners die bekenden in Rusland opbellen om hun over de oorlog te vertellen zijn ontmoedigend – de meesten lijken zelfs bewijsmateriaal dat hun eigen familie aandraagt te verwerpen. Rusland zit in een ‘informatiebunker’, zei Zelensky tegen ons, in zowel psychologisch als technologisch opzicht.

Waar het Kremlin bijzonder goed in is, is verantwoordelijkheid afschuiven

‘Russen,’ aldus Zelensky, ‘huiveren om schuld te bekennen. Hoe ga je daarmee om? Ze moeten leren de waarheid te accepteren.’ Hij beschreef drie stappen die hiervoor nodig zijn: een omslag in het mediaklimaat, een politieke elite die erkent schuldig te zijn aan de agressie en tot slot gewone mensen die zelf verantwoordelijkheid nemen.

Waar het Kremlin bijzonder goed in is, is verantwoordelijkheid afschuiven. Rusland had ‘geen keus’ en moest zijn ‘speciale operatie’ in Oekraïne wel beginnen, zei Poetin onlangs. Het is aan de cultuur, de media, het onderwijs en de rechtspraak om daar verandering in te brengen. Maar zulke processen kosten tijd. Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog zagen de meeste Duitsers zichzelf niet als daders maar als slachtoffers – zowel van de nazileiding als van de bombardementen door de geallieerden. Pas na de oorlogstribunalen in Neurenberg, waarbij de Holocaust in zijn volle verschrikking aan het licht kwam, en na decennialange culturele en educatieve inspanningen kwam daar verandering in.

De situatie in de kelder van de familie Horbonos was uniek. Het komt niet vaak voor dat Russen zo rechtstreeks met de werkelijkheid of met hun slachtoffers worden geconfronteerd. Maar de ervaring van de familie wijst ook op een mogelijke manier om het Russische volk te bereiken – en het einde van Poetins oorlog te bespoedigen.

Motivatie

Anders dan je zou denken is de oorlog niet per se het thema om op te focussen. Het gaat eerder om kwesties die de Russen in hun dagelijks leven raken en die hun gedrag bepalen: hypotheken, medicijnen, scholen, de toekomst van hun kinderen en hun verlangen deel uit te maken van een grotere wereld.

Voor de doeltreffendheid van zijn systeem is Poetin afhankelijk van miljoenen mensen, inclusief dokters, soldaten, academici en politieagenten, die allemaal gemotiveerd moeten blijven om mee te doen. Die motivatie is langzaam uit het systeem aan het sijpelen. Of Poetin voldoende repressieve middelen heeft om louter door angst te zaaien aan te blijven is niet duidelijk: de gevangenissen zitten al vol. Het meest dramatische eindspel dat zich in Rusland kan voltrekken is een machtswisseling, of zelfs een revolutie. Het volk hoeft alleen maar zijn steun in te trekken omdat het inziet dat de regering niet langer bekwaam is of in hun belang handelt. (Iets dergelijks gebeurde halverwege de jaren tachtig in de Sovjet-Unie: het systeem liep vast doordat het volk afhaakte, wat de top ertoe bracht hun koers te veranderen. Toen was het een zinloze oorlog in Afghanistan die de moedeloosheid katalyseerde. Vandaag de dag zou Oekraïne een overeenkomstige rol kunnen spelen.)

Democratisch gezinde media en berichtgeving – vanuit onafhankelijke Russische bronnen, het Westen of Oekraïne – kunnen dit proces versnellen. Ondanks de sluiting van websites en bepaalde socialemediaplatforms zijn er wel degelijk technische middelen om het Russische volk te bereiken: radio, Telegram-kanalen, satelliet-tv, beveiligde berichtendiensten, mirror sites en VPN’s.

Desastreus

De Russische staatsmedia verspreiden momenteel kamerbrede politieke propaganda, wat altijd desastreus uitpakt. De Russen zullen spoedig naar ander vermaak uitzien. Dat soort behoefte biedt mogelijkheden om onconventionele bronnen te steunen. Steun aan de (nu grotendeels verbannen) onafhankelijke Russische media is van vitaal belang. Deze exponenten van de vrije meningsuiting spraken in het verleden met name een al prodemocratisch publiek aan. Zij en anderen moeten worden aangemoedigd om groepen buiten de liberale bubbel, met hun eigen prioriteiten, voor zich te winnen.

Maar niet alleen de agenda’s en doelgroepen behoeven nadere beschouwing; het gaat ook om de manier waarop. We weten allemaal hoe het Kremlin zijn informatieoorlog met het buitenland voert, door middel van trollenfabrieken, complotten spuiende staatsmedia en smalende woordvoerders die iedereen die kritiek op hen durft te uiten kleineren en uitschelden. De pogingen van democratische regeringen om de gewone Rus te bereiken moeten hier totaal van verschillen. Denk aan onlineburgerberaden met deelname van doorsnee-Russen waar westerse beroemdheden met een grote Russische aanhang, zoals Arnold Schwarzenegger (wiens recente video-oproep aan zijn Russische fans miljoenen keren werd bekeken) een ander Rusland voorspiegelen. Denk aan praatprogramma’s waarin Russen kunnen vragen naar bijzonderheden over wat er aan het front gebeurt en antwoorden krijgen die op aantoonbare feiten zijn gebaseerd. Denk aan onlineplatforms waar dokters uiteenzetten hoe gewone mensen het hoofd kunnen bieden aan de dreigende crisis in de Russische gezondheidszorg, of aan YouTube-kanalen waar psychologen ingaan op de psychische spanningen waarmee Russen te kampen hebben.

De familie Horbonos had ons aanknopingspunten getoond om een eind te maken aan deze oorlog

Terug naar Loekasjivka, waar Irina Horbonos me vertelde dat ze zich soms bizar genoeg gelukkig voelde. Haar dorp waren de ergste gruwelen die zich voordeden terwijl het leger van Poetin de aftocht blies uit Kyiv en Tsjernihiv bespaard gebleven. Ja, zei ze, haar huis was in puin geschoten en alles waar Sergej en zij hun hele leven voor hadden gewerkt was weg, maar het had nog erger gekund.

Terwijl ik terugreed naar Kyiv dacht ik na over haar verhaal en over wat Zelensky ons een paar dagen daarvoor had verteld. Irina leek te geloven dat het enige wat zij had gedaan overleven was, maar eigenlijk hadden zij en haar gezin veel meer gedaan. Zelensky, met zijn onvermoeibare streven naar empathie en verantwoordelijkheidsgevoel, en de familie Horbonos, met de lessen die ze hadden geput uit hun opmerkelijke gesprekken met hun Russische vijanden, hadden ons aanknopingspunten getoond om een eind te maken aan deze oorlog en zelfs te fantaseren over een ander Rusland.

1 juni 2022
Het pro-Russische Transnistrië is nerveus. ‘We willen niet bij het conflict betrokken raken’

Het lijkt erop dat de zelfverklaarde republiek Transnistrië, in Moldavië, een strategie is overeengekomen met Rusland om ‘paniek te zaaien’ onder de bevolking, de regio te destabiliseren en aan te dringen op erkenning van de onafhankelijkheid van de enclave.

Keuze uit het archief

Afgelopen week won de pro-Europese Partij voor Actie en Solidariteit (PAS) van zittend premier Maia Sandu met een absolute meerderheid de Moldavische parlementsverkiezingen. Daarmee heeft Moldavië duidelijk aangegeven dat het liever met de Europese Unie in zee gaat dan met Rusland, dat een grote desinformatiecampagne had opgezet om de uitslag van de verkiezingen in zijn eigen voordeel te beslechten.
Deze reportage van El Diario van drie jaar geleden legt uit waarom Rusland belang heeft bij de verkiezingsuitslagen in Moldavië: het wil via de grensregio Transnistrië voet aan de grond krijgen in het Europese binnenland.

Bij een controlepost tussen Moldavië en de afgescheiden regio Transnistrië controleren grensbeambten buitenlandse paspoorten en visa. Een stel Russische soldaten houdt elk voertuig scherp in de gaten. Op de oostelijke oever van de Dnjestr wappert de tweekleurige vlag met hamer en sikkel naast de driekleur van Rusland. In de hoofdstad waakt een enorm standbeeld van Lenin over de ‘Opperste Sovjet’, het regerings- en parlementsgebouw van de zelfverklaarde republiek die op een strook land tussen Moldavië en Oekraïne ligt, en die internationaal nauwelijks wordt erkend.

We lijken ons in een communistisch gebied te bevinden dat in het Sovjetverleden is blijven steken. Maar in Transnistrië is niet alles wat het lijkt.

Inwoners vrezen dat het gebied weleens bij het conflict in buurland Oekraïne betrokken zou kunnen raken

In de 25 Oktoberstraat rijden dure auto’s langs het imposante Lenin-beeld en op elke straathoek bevinden zich winkels van het Sheriff-conglomeraat, dat eigendom is van oligarch en voormalig KGB-agent Viktor Goesjan, tevens eigenaar van voetbalclub FC Sheriff. Verder barst het van de hipstercafés in Tiraspol, de hoofdstad van het onafhankelijke gebied, dat sinds het begin van de jaren negentig een eigen regering, parlement, politie, leger en munteenheid heeft. Na de oorlog tussen Moldavië en Transnistrië heeft het Kremlin er ongeveer vijftienhonderd ‘vredeshandhavers’ gestationeerd.

Toen El Diario het gebied begin april bezocht, contrasteerde de kalmte in het schone en ongerepte centrum nog scherp met berichten in internationale kranten over de angst die de bevolking van de pro-Russische enclave heimelijk zou hebben geuit sinds het begin van de oorlog in Oekraïne. Maar onlangs hebben explosies in de regio de vrees bij inwoners doen toenemen dat het separatistische gebied weleens bij het conflict in het buurland betrokken zou kunnen raken.

Verschillende explosies

Maandag 25 april klonken verschillende explosies bij het hoofdkwartier van het Transnistrische staatsministerie van Veiligheid, dat leeg was wegens de viering van orthodox Pasen. Dinsdag deden andere ontploffingen twee zendmasten in de regio schudden. De aanvallen, die door geen enkele groep of staat zijn opgeëist, hebben geleid tot beschuldigingen over en weer tussen Rusland, Oekraïne, Transnistrië en Moldavië.

De regering van Transnistrië houdt de Oekraïense autoriteiten verantwoordelijk voor een schietpartij in de buurt van de stad Kobasna, waar zich een belangrijk wapendepot uit het Sovjettijdperk bevindt. De Oekraïense inlichtingendienst beweert dat de explosies in Transnistrië ‘een geplande provocatie door Russische speciale eenheden’ zijn om ‘paniek te zaaien en anti-Oekraïense sentimenten te creëren’.

Sinds begin april beschuldigt de Oekraïense generale staf Rusland van een ‘herschikking’ van de Russische troepen, die sinds het staakt-het-vuren van 1992 in Transnistrië zijn gelegerd. De Transnistrische en de Moldavische regering ontkennen dit en zeggen dat ze de rust in het gebied handhaven.

‘We overwegen nu om weer te vertrekken, maar we weten niet waarheen’

Maar na verklaringen van een hoge Russische commandant, vorige week, gingen overal de alarmbellen af. Voor het eerst bevestigde Rusland dat het huidige Russische offensief is bedoeld om controle over het zuiden van Oekraïne te krijgen en zo de toegang tot Transnistrië te vergemakkelijken, waar, zo beweerde de commandant, ‘sprake is van onderdrukking van de Russischtalige bevolking’. Amper vier dagen later klonken de eerste explosies, die door niemand werden opgeëist.

‘Ik was in het centrum van Tiraspol, hoorde een explosie en rende naar huis,’ vertelt Yoan (niet zijn echte naam) in een bericht. Hij is een Oekraïner die na het uitbreken van de oorlog in zijn land van Odessa naar de pro-Russische separatistische regio vluchtte. De jongeman heeft familie in Transnistrië en was ervan overtuigd dat het er veilig was. Tot maandag kon hij niet geloven dat het conflict Moldavië zou bereiken. ‘We overwegen nu om weer te vertrekken. Maar we weten niet waarheen. We denken dat het gevaarlijk is om in Transnistrië te blijven.’

Bij toegangswegen tot de steden in de regio hebben de Transnistrische autoriteiten nu militaire controleposten neergezet. Vanuit zijn huis in Tiraspol reageert de Moldavische zakenman Marc (niet zijn echte naam) die in de enclave woont, kalm maar bezorgd: ‘We zijn op onze hoede. Op veel plaatsen worden auto’s doorzocht door gewapende politie. Mensen zijn nerveus.’

Nieuwe soldaten

Op 10 april lieten Britse inlichtingendiensten weten dat de Russische strijdkrachten waren begonnen met het werven van nieuwe soldaten in Transnistrië. Al eerder, in maart, waarschuwde Alex Gutsaga, een reisleider en activist die in de pro-Russische enclave is geboren maar in Moldavië woont, voor ‘activiteiten’ in de regio door Transnistrische autoriteiten en Russische troepen.

In een video die hij op Facebook zette en die bijna zevenhonderdduizend keer werd bekeken, somt hij een reeks feiten op die volgens hem aantonen dat de regering van Transnistrië bezig is met voorbereidingen om de regio bij het conflict te betrekken. Zijn broer kreeg een oproep om bij het leger te gaan, vertelt hij aan El Diario. ‘Maar hij besloot Transnistrië te verlaten. Hij is met zijn hele gezin vertrokken, want hij wilde het risico niet lopen.’

‘Transnistrië is een vreedzame plek. De mensen proberen neutraal te zijn en zich verre te houden van politiek’

Na de explosies van maandag is Gutsaga ervan overtuigd dat Transnistrië en Rusland een strategie zijn overeengekomen om ‘paniek te zaaien’ onder de bevolking, de regio te destabiliseren en aan te dringen op erkenning van de onafhankelijkheid van de enclave.

Toen alles nog rustig leek in Pridnestrovische Moldavische Republiek, de officiële naam van Transnistrië, uitte Marc al zijn vrees vanwege de nabijheid van het conflict in Oekraïne. ‘Transnistrië is een vreedzame plek. De mensen proberen neutraal te zijn en zich verre te houden van politiek. Ik probeer er geen deel van uit te maken.’ Marc is in Moldavië geboren en zijn moedertaal is Moldavisch, maar hij groeide op in Tiraspol. ‘Transnistrië ligt tussen verschillende beschavingen met tegengestelde belangen in: Rusland, Oekraïne en Moldavië. De meningen van de Transnistriërs doen er niet toe.’

Gespannen situatie

‘Eerlijk gezegd ben ik bang,’ vervolgt hij. ‘En toen ik op 24 februari wakker werd, was ik écht bang. Ik heb in het Transnistrische leger gediend, ik weet wat wapens zijn en wat de gevolgen ervan kunnen zijn.’ Zijn leven gaat verder, maar hij noemt de situatie ‘gespannen’.

Na deze uitspraak werpen enkele oudere mannen hem verontruste blikken toe. ‘Ja, het is gespannen… De huidige situatie in Oekraïne is een oorlog; we moeten de dingen bij de naam noemen. Mensen in Transnistrië, vooral jongeren, moeten dat begrijpen. Niet iedereen denkt er hetzelfde over, maar gelukkig begrijpen veel jongeren dat deze oorlog ook over ons gaat, omdat wij elk moment bij dit conflict betrokken kunnen raken.’

‘Terwijl ik dit allemaal zeg, ben ik me ervan bewust dat die oudere meneer daar me vreemd aankijkt’

Voelt hij zich vrij? Marc lacht. ‘Nee. Nee, ik kan niet vrijuit spreken. Terwijl ik dit allemaal zeg, ben ik me ervan bewust dat die oudere meneer daar me vreemd aankijkt. Er is sprake van een zwijgende meerderheid van mensen die weet wat er aan de hand is, maar er niet in het openbaar over durft te praten.’

Het is niet gemakkelijk om vrijuit over politiek te spreken in Transnistrië, zeker als het om ideeën gaat die afwijken van een pro-Russisch standpunt of die niet vallen onder het vaandel van neutraliteit.

Op een mooie stenen promenade die langs de Dnjestr en een grote tuin voert, lopen twee dames van in de zeventig arm in arm. Ze dragen elegante jassen en wollen hoeden. Zij zijn niet bang om zich uit te spreken. Ze verdedigen het Russische standpunt en herhalen de argumenten van het Kremlin. Ze zeggen op televisie te hebben gezien dat de Oekraïense regering Russischtaligen sinds het begin van de oorlog in de Donbas in 2014 ‘discrimineert’, wat in hun ogen de huidige gevechten in het land rechtvaardigt. Ze geven ook toe bang te zijn. Een van de vrouwen barst in tranen uit als ze aan de oorlog van 1992 terugdenkt en zegt dat ze dat niet nog eens wil meemaken.

Jonge inwoners

De Russische staatsmedia hebben een sterke invloed op Transnistrië. Sinds het land zich onafhankelijk verklaarde, gaven zij jarenlang de aanzet tot een wijdverbreide pro-Russische houding in de regio. Maar veel jonge inwoners van de enclave, vooral in de hoofdstad, hebben meningen die niet pro-Russisch zijn. Als ze die verkondigen, gaan ze meestal wat zachter praten.

Drie weken geleden zaten twee negentienjarige geneeskundestudenten op een bankje aan de rivier. ‘Rusland is schuldig aan de oorlog in Oekraïne, maar ik kan mijn mening alleen verkondigen in vertrouwde kring, want die levert nogal wat discussie op. Het is gevaarlijk om dit in het openbaar te zeggen, want het zou consequenties kunnen hebben,’ zei Elena (niet haar echte naam), doelend op de maatschappelijke gevolgen. Haar vriend is minder uitgesproken: ‘Ik weet niet wat ik moet geloven over de oorlog. Er is zo veel informatie dat het me niet lukt mijn eigen mening te vormen.’

‘Er is zo veel informatie dat het me niet lukt mijn eigen mening te vormen’

In de Transnistrische stad Pervomaisk, op de grens met Oekraïne, was de oorlog al op 6 maart van zeer dichtbij hoorbaar. Uit angst voor een mogelijke invasie van Russische troepen via Transnistrië blies het Oekraïense leger de spoorlijn op die Oekraïne met de pro-Russische enclave verbindt. Het huis van Nadejda schudde en haar ramen vlogen open. Haar eigen ruiten bleven heel, maar die van verschillende buren werden door de impact van de drukgolf verbrijzeld.

‘Het was schrikken,’ zegt de vrouw, een kunstenares die in een cultureel centrum werkt. ‘Ik was eerst bang, totdat duidelijk werd dat het niet op ons grondgebied was en dat Oekraïne het had gedaan uit veiligheidsoverwegingen. Daardoor kalmeerde ik.’

Haar kleine groene huis, het eerste van een rijtje huizen dat het dichtst bij de Oekraïense grens ligt, biedt vanaf de binnenplaats zicht op een vernielde spoorweg; over dat spoor vluchtte Nadejda in 1992 zelf naar het buurland, tijdens de burgeroorlog tussen Moldavië en de separatistische enclave Transnistrië. ‘En nu komen ze hierheen,’ zegt ze, verwijzend naar de Oekraïense vluchtelingen.

De oorsprong van de onafhankelijkheidsverklaring van Transnistrië gaat terug tot 1989, toen Moldavië het Moldavisch-Roemeens uitriep tot officiële taal van het land. Het land maakte in die tijd weliswaar nog deel uit van de Sovjet-Unie, maar de toenadering tot Roemenië verontrustte een deel van de Slavische bevolking in de regio. Ze waren bang het Russisch als officiële taal te verliezen en vreesden voor marginalisering van Russischtaligen.

Sindsdien is het conflict bevroren, met een de facto onafhankelijk gebied dat niet internationaal wordt erkend

Na de onafhankelijkheidsverklaring van Transnistrië in 1990 begonnen er gevechten in de regio. De oorlog brak uit op 2 maart 1992, op dezelfde dag dat Moldavië werd toegelaten als lid van de Verenigde Naties. Een staakt-het-vuren in juli van dat jaar leidde niet tot een oplossing; sindsdien is het conflict bevroren, met een de facto onafhankelijk gebied dat niet internationaal wordt erkend.

Russische steun

De enclave van 470.000 inwoners met een Russischtalige meerderheid krijgt Russische steun op verschillende niveaus, ook al erkent Rusland de republiek zelf niet. Behalve de vijftienhonderd soldaten in de regio, die de status quo handhaven en Moldavië neutraal houden in de voortdurende angst voor een conflict, financiert het Kremlin pensioenen, verstrekt het gemakkelijk paspoorten en betaalt het voor de universitaire opleiding van duizenden Transnistriërs. Maar als zij in Transnistrië studeren, wordt hun diploma niet internationaal erkend.

Op het grondgebied van Transnistrië staat ook een Russische elektriciteitscentrale die tegen lage kosten de pro-Russische enclave en Moldavië bevoorraadt. De regering heeft al gewaarschuwd dat het land niet zonder Russisch gas kan.

In Tiraspol, op twintig minuten lopen van het enorme Lenin-beeld voor het regeringsgebouw, toont een klein krakkemikkig gebouwtje hoe weinig er nog over is van het echte communisme in de Pridnestrovische Moldavische Republiek. In dit hoofdkwartier van de Transnistrische Communistische Partij, volgestouwd met foto’s en standbeelden van communistische leiders en andere Sovjetmemorabilia, werken slechts twee mensen. Een van hen is Nadezjda Bondarenko, de huidige waarnemend voorzitter en redacteur van de communistische krant PCP. De vrouw kende de partijleider goed, en slaat haar armen strak over elkaar heen terwijl ze benadrukt dat hij al sinds 2018 in de gevangenis zit.

1 juni 2022
Waarom westerse sancties tegen China mogelijk onverstandig zijn

De economische sancties die het Westen aan Rusland heeft opgelegd, zijn een waarschuwing voor China als het zijn buurland helpt of zijn dreigementen aan Taiwan doorzet. Maar China speelt zo’n grote rol in de wereldhandel dat het verbreken van de banden zeer onwaarschijnlijk lijkt.

Wat zou het betekenen als Washington China, de op een na grootste economie ter wereld, destructieve financiële en economische sancties zou opleggen, bijvoorbeeld door het land uit het internationale Swift-betalingssysteem te zetten en buitenlandse reserves te bevriezen? Die optie werd eigenlijk nooit publiekelijk overwogen. Maar sinds Rusland sancties kreeg opgelegd vanwege de invasie in Oekraïne, is daar verandering in gekomen.

De reikwijdte van die sancties en de snelheid waarmee ze zijn toegepast, hebben Beijing een idee gegeven van de eventuele gevolgen van steun aan Moskou, of van een gewelddadige poging Taiwan te herenigen met het Chinese vasteland. Maar China is geen Rusland: de economie is ongeveer tien keer zo groot en veel nauwer verweven met de rest van de wereld. Het land blijft in hoge mate afhankelijk van buitenlandse handel en heeft de grootste deviezenreserves ter wereld, waarvan een groot deel is opgeslagen in de Verenigde Staten en Europa.

‘China zou veel meer schade van sancties ondervinden dan Rusland’

‘De uitgebreide economische sancties die door westerse landen onder leiding van de VS aan Rusland zijn opgelegd, vormen een waarschuwing voor China. Ze tonen hoe ver die sancties kunnen gaan,’ zegt He Weiwen, voormalig economisch en commercieel adviseur van het Chinese consulaat in New York en San Francisco.

Volgens sommigen zouden de economische gevolgen voor China veel ernstiger kunnen zijn. ‘China zou veel meer schade van sancties ondervinden dan Rusland,’ zegt een Europese diplomaat uit Beijing die anoniem wil blijven. ‘China maakt zich zorgen en heeft weinig middelen om er iets tegen te doen.’ Aan de andere kant: China heeft zo’n sterke positie verworven in de wereldwijde waardeketen dat het volgens analisten voor meer dan honderdtwintig landen en regio’s, waaronder de Verenigde Staten, uiterst ingewikkeld, zo niet onmogelijk zou zijn om de banden met hun belangrijkste handelspartner volledig te verbreken.

Belang bij elkaar

He Weiwen, nu senior fellow bij de denktank Centre for China and Globalisation (CCG) in Beijing, zegt daarover: ‘China en de VS hebben belang bij elkaar, dus voor de VS is China een heel ander geval dan Rusland. De politieke overwegingen zullen onvermijdelijk worden beïnvloed door economische omstandigheden.’

Ook Lu Xiang, senior fellow van de Chinese Academie van Sociale Wetenschappen (CASS), denkt dat als China soortgelijke sancties worden opgelegd, dat onbedoelde gevolgen zou hebben voor de landen die deze initiëren. ‘De gevolgen van sancties zijn wederzijds,’ aldus Lu. ‘Wij hebben activa in de VS en Europa, en zij hebben die in China.’

Sommige Amerikaanse sancties zullen ongetwijfeld worden gehandhaafd, en misschien volgen er meer, maar dat zal in het huidige tempo gebeuren, denkt Shi Yinhong, hoogleraar internationale betrekkingen aan de Renmin Universiteit en adviseur van de Staatsraad, het nationale kabinet. ‘Een forse en plotselinge toename van sancties is vrij onwaarschijnlijk,’ aldus Shi.

Nu de oorlog in Oekraïne al maanden duurt, wordt het voor Beijing steeds moeilijker om zich ervan te distantiëren. Terwijl Chinese diplomaten oproepen tot een vreedzame oplossing, bekritiseren de VS en hun bondgenoten Beijings neutrale houding. In zijn toespraak voor studenten en docenten van het Georgia Institute of Technology noemde CIA-directeur William Burns China vorige maand ‘een stille deelnemer aan Poetins agressie’.

De levering van wapens wordt algemeen erkend als grens om mogelijke secundaire sancties tegen China in gang te zetten

De levering van wapens wordt algemeen erkend als grens om mogelijke secundaire sancties tegen China in gang te zetten, hoewel Washington hierover vaag is en spreekt van ‘consequenties’ als Beijing ‘materiële steun aan de Russische invasie’ zou bieden. ‘Die ambiguïteit is een strategie van de VS,’ zegt een buitenlandse diplomaat in Beijing. ‘Ook China wil graag precies weten onder welke specifieke omstandigheden het sancties kan verwachten.’

Geen bewijs

Volgens Ned Price, woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, hebben de Amerikaanse inlichtingendiensten geen bewijzen gevonden dat China wapens aan Rusland verkoopt. ‘We volgen de zaak op de voet,’ zei hij op een persconferentie op 18 april. ‘Enkele weken geleden lieten we weten dat we geen wapenleveranties op het spoor zijn gekomen, en daar is sindsdien geen verandering in gekomen.’

Net als staatsbanken en ondernemingen die zakelijke relaties hebben met Rusland, heeft de Chinese regering zich sinds het begin van de oorlog inderdaad zeer voorzichtig opgesteld, zegt professor Shi van de Renmin Universiteit. China had de westerse houding ten opzichte van de Russische agressie ‘waarschijnlijk volledig voorzien, dus ik denk dat China tot nu toe vooral zijn activa heeft willen beschermen’, aldus Shi.

‘Hoofdzaak is dat de VS geen redenen zien om China sancties op te leggen vanwege de oorlog’

Verschillende staatsbedrijven in China, zoals banken, oliemaatschappijen en producenten van halfgeleiders, hebben advies ingewonnen over de vraag of ze hun handel met Rusland na de invasie konden voortzetten, zo lieten juridische bronnen deze krant weten. Maar zolang China geen munitie aan Rusland levert, zijn secundaire sancties tegen China niet aan de orde, zegt Wang Huiyao, oprichter van de denktank CCG en adviseur van de Staatsraad. ‘China drijft normale handel met Rusland, net als de EU,’ aldus Wang. ‘Hoofdzaak is dat de VS geen redenen zien om China sancties op te leggen vanwege de oorlog.’

Ondertussen gebruiken Amerikaanse functionarissen de maatregelen tegen Rusland steeds vaker als een waarschuwing aan China, met de suggestie dat de VS een soortgelijk draaiboek zullen volgen als China op een dag probeert Taiwan met geweld in te nemen. Iedereen die ervan uitgaat dat de VS in dat geval terughoudend zullen zijn in hun vergeldingsmaatregelen, begrijpt niet hoe snel en in welke mate het debat in Washington sinds de oorlog in Oekraïne is veranderd, zo vertelde een Amerikaanse functionaris deze krant.

Taiwan

Beijing beschouwt Taiwan als een afgescheiden provincie die moet worden herenigd met het vasteland, desnoods met geweld. De spanningen liepen de laatste jaren op nadat Washington afstand had genomen van het één-Chinabeleid, dat vier decennia lang het fundament vormde van de Chinees-Amerikaanse betrekkingen.

Sommige Chinese regeringsadviseurs suggereren dat Beijing mogelijk geen enkele haast heeft om Taiwan met geweld in te nemen. ‘Hoewel er regelmatig spanningen zijn rond de kwestie Taiwan, is de basis vrij stabiel,’ zegt Shi. ‘Onder de omstandigheden die we nu kunnen voorzien zal er geen wezenlijk conflict tussen China en de VS over ontstaan. China tolereert de onafhankelijkheid van Taiwan of buitenlandse controle over Taiwan absoluut niet, en dat weten de Verenigde Staten heel goed. Dus uiteindelijk denk ik dat Beijing en Washington elkaar prima begrijpen.’

Wat Xinjiang en de Zuid-Chinese Zee betreft, is het voor de VS niet de moeite waard om sancties op te leggen die de eigen economie in gevaar kunnen brengen, denkt He, de voormalig diplomaat. ‘Voor de VS is Xinjiang meer een pion die zij kunnen inzetten om het China lastig te maken en tegelijkertijd internationale steun te verwerven. Zolang China goede betrekkingen onderhoudt met de ASEAN-landen, kunnen de VS geen golven veroorzaken in de Zuid-Chinese Zee.’

Gevoelige kwestie

Maar zoals de oorlog in Oekraïne heeft laten zien, kan er van de ene op de andere dag nogal wat veranderen, zegt Lu van de CASS. ‘China heeft de Verenigde Staten herhaaldelijk duidelijk gemaakt dat Taiwan de gevoeligste en belangrijkste kwestie is in de relatie tussen de twee landen, en de VS begrijpen dit goed. De vraag is of de VS China op dit punt zullen uitdagen, juist omdat ze het belang ervan inzien. We moeten met verschillende scenario‘s rekening houden.’

Sinds het begin van de oorlog in Oekraïne wordt het betalingssysteem Swift algemeen beschouwd als de effectiefste manier om Rusland af te snijden van het internationale financiële verkeer. De VS en hun westerse bondgenoten hebben dan ook algauw bepaalde Russische banken van het systeem uitgesloten. Toch was dit maar een gedeeltelijke uitsluiting: de handel in energie kan tot dusver gewoon doorgang vinden.

‘Het internationale betalingssysteem is eigenlijk de internationale toeleveringsketen in omgekeerde richting,’ schreef Shahin Vallee, hoofd van het Geo-Economics Programme bij de Deutsche Gesellschaft für Auswärtige Politik, in een artikel in maart. ‘Het is niet mogelijk om Rusland af te snijden van het internationale betalingssysteem, tenzij men bereid is het land af te snijden van de wereldwijde toeleveringsketens – of, in dit geval, van energieleveringen aan Europa.’

China’s grootste kracht is zijn sterke rol binnen de mondiale toeleveringsketen, en die baart de VS dan ook extra zorgen

China’s grootste kracht is zijn sterke rol binnen de mondiale toeleveringsketen, en die baart de VS dan ook extra zorgen. Als de VS de maatregelen tegen Rusland ook op China toepassen, zijn Amerikaanse bondgenoten mogelijk minder geneigd om dat voorbeeld te volgen. ‘De VS weten heel goed dat Europa terughoudender zal zijn in het opleggen van sancties aan China, omdat de economische en handelsbetrekkingen tussen China en de EU daarvoor veel te nauw zijn,’ aldus een buitenlandse diplomaat in Beijing.

Toch moet Beijing alles in het werk stellen om ervoor te zorgen dat China niet wordt uitgesloten van Swift, zeggen voormalige Chinese regeringsfunctionarissen. Er is nog een lange weg te gaan voordat de Chinese yuan internationaal hetzelfde niveau heeft bereikt als de Amerikaanse dollar of de euro. En China’s eigen betalingssysteem in yuan, het Cross-Border Interbank Payment System (CIPS), is voor grensoverschrijdend financieel verkeer nog altijd afhankelijk van Swift.

‘Het is belangrijk om de bouw en de externe verbinding van het grensoverschrijdende CIPS te versnellen. Maar de grootste prioriteit is om de samenwerking met Swift te blijven versterken,’ schreef Wang Yongli, voormalig vicepresident bij de Bank of China en voormalig bestuurslid van Swift, in maart in een artikel.

Grootste deviezenreserve

Intussen is een veel krachtiger maatregel van de VS en hun bondgenoten, namelijk het bevriezen van overzeese tegoeden van de Russische centrale bank, in Beijing niet onopgemerkt gebleven. China bezit ’s werelds grootste deviezenreserve, waarvan het grootste deel in Amerikaanse dollars. De totale waarde bedraagt sinds 2020 ongeveer 3,2 biljoen dollar [circa 3,04 biljoen euro]. Dat is meer dan het dubbele van nummer twee, Japan.

Binnen China wordt gesproken over inkrimping van die enorme reserves

Binnen China wordt gesproken over inkrimping van die enorme reserves, maar volgens deskundigen is dat geen haalbaar doel, omdat een plotselinge verandering in het volume catastrofale gevolgen zou kunnen hebben voor de wereldmarkten. ‘Die enorme deviezenreserves zijn zwaar bevochten en het zijn China’s “financiële kernbommen”, met een krachtig afschrikkend effect. Ze moeten op de juiste manier worden gebruikt en kunnen niet gemakkelijk worden ingekrompen,’ aldus Wang Yongli. ‘Natuurlijk is het niet uitgesloten dat China zijn aankoop van goud of andere strategische materialen vergroot, of dat het de valuta- en landensamenstelling van zijn deviezenreserves aanpast om zijn Amerikaanse dollarreserves af te bouwen. Maar we vermijden deze aanpak zo veel mogelijk als middel om de confrontatie met de VS aan te gaan.’

Volgens gegevens van de State Administration of Foreign Exchange heeft China de afgelopen twee decennia inderdaad zijn inspanningen opgevoerd om zijn deviezenreserves te spreiden. In 1995 bestonden China’s reserves voor 79 procent uit dollars; veel hoger dan het internationale gemiddelde van 59 procent. Maar het Chinese aandeel is tussen 2014 en 2016 tot onder de 60 procent gedaald en ligt nu onder het internationale gemiddelde van ruim 65 procent.

Tegenmaatregelen die China kan nemen zijn het verruimen van de economische en financiële openstelling naar de buitenwereld en het aanmoedigen van buitenlandse investeerders om meer Chinese activa aan te houden, aldus Chinese regeringsadviseurs.

Voorbereid

Ondertussen zijn buitenlandse multinationals al voorbereid op een scenario waarin China inderdaad sancties krijgt opgelegd. Sommige zullen bijvoorbeeld de implementatie van de ‘in China, voor China’-strategie versnellen. Dat betekent dat goederen specifiek voor lokale consumptie worden geproduceerd, aldus de eerdergenoemde Europese diplomaat die denkt dat China meer last van sancties zal hebben dan Rusland.

Volgens Dan Wang, technologieanalist bij Gavekal Dragonomics, doet China zijn best om eventuele nevenschade van de westerse sancties tegen Rusland in te perken, bijvoorbeeld door minder afhankelijk te zijn van buitenlandse markten en kritieke technologieën zoals chips, zaden en luchtvaart. ‘Er wordt aan gewerkt om de zelfredzaamheid te vergroten, maar het is onwaarschijnlijk dat China zich in het huidige decennium zal weten los te maken,’ aldus Wang. ‘Zodra China geen westerse technologieën meer nodig heeft, zal het misschien minder terughoudend worden.’

‘Een slechtere relatie tussen Rusland en de VS betekent niet een betere relatie tussen China en de VS’

Qin Gang, de ambassadeur van China in de VS, publiceerde op 18 april een opiniestuk in The National Interest, waarin hij schreef: ‘Een slechtere relatie tussen Rusland en de VS betekent niet een betere relatie tussen China en de VS. Net zomin betekent een slechtere relatie tussen China en Rusland een betere relatie tussen de VS en Rusland. Wat veel belangrijker is: als de relatie tussen China en de VS verslechtert, voorspelt dat weinig goeds voor de relatie tussen Rusland en de VS en de rest van de wereld.’

1 juni 2022
Waar is die god die mijn moeder elke avond aanroept?

De eindeloze oorlog in naam van Allah en de verschrikkelijke humanitaire crisis hebben sommige jonge mensen in Jemen ertoe gebracht het geloof af te zweren. Het atheïsme wint terrein in dit zwaar religieuze en conservatieve land.

‘Bij mij staat Allah voor de bloemen, maar bij de bloemen zelf staat hij voor het graf.’ Dit zijn de woorden van Omar Batawil, een Jemenitische jongen van zeventien die in april 2016 werd vermoord vanwege uitlatingen op Facebook die hem op beschuldigingen van atheïsme kwamen te staan. Omar bekritiseerde degenen die hij ‘de handelaren in religie’ noemde en heeft zwaar voor die mening moeten boeten: met zijn leven. Omar is niet de enige die is gedood vanwege zijn kritiek op het religieuze bestel of zijn mening over geloofskwesties; hij is een van de jongeren, merendeels onder de twintig, die zijn geliquideerd omdat ze openlijk hebben gezegd hoe ze over het geloof in Allah denken.

Religie is een onderwerp waarover door talrijke groepen jongeren in Jemen enorm veel wordt gediscussieerd, maar heel zelden in de openbare sfeer. Het geloof en de alomtegenwoordigheid van religieuze teksten zijn thema’s geworden die veel mensen op sociale media aansnijden. Sommigen komen zelfs in het openbaar voor hun mening uit, ondanks het gevaar dat dat oplevert in een land dat ten prooi is aan oorlog, aan een algehele crisis en aan gewapende religieuze partijen. Ik heb contact opgenomen met diverse van deze jongeren die aan het hoofd staan van ‘atheïstische’ groepen op sociale media, om te begrijpen waarom ze de religie hebben afgezworen.

‘Ik hoop te kunnen emigreren om alles te vergeten wat ik hier heb geleerd’

‘Ik word verscheurd door tegenstrijdige gevoelens over wat ik lees en op de wereld zie, en wat er in mijn stad gebeurt,’ zegt Mohsen (19). ‘Ik word niet meer overtuigd door wat ik in de moskee hoor, of het nu gaat om de gebeden over onze ellende of de vergeving die we moeten schenken aan mensen die niet denken of bidden zoals wij. Waarom wordt er niet opgeroepen tot verzoening? Ik woon zelf in Jemen, maar via internet heb ik vrienden in een heleboel landen met wie ik meningen uitwissel. In Jemen zie ik overal verwoesting om me heen. Ik kan hier niet mezelf zijn. Ik ben bang om te worden gedood. Weet u dat een ander kapsel nemen genoeg is om gevangenisstraf te riskeren? Ik hoop te kunnen emigreren om alles te vergeten wat ik hier heb geleerd.’

Religieuze mythe

De Jemenitische politicus Ali al-Bakhiti, die zich liever schrijver en blogger noemt, heeft talrijke jonge volgers op Twitter, waar hij vrijuit spreekt over het feit dat hij niet gelovig is. Veel jongeren reageren op zijn tweets, maar durven niet hun naam te noemen. ‘Mij gaat het er in de eerste plaats om gedachten te verspreiden die ik niet kon verspreiden toen ik nog in het Midden-Oosten woonde,’ zegt Al-Bakhiti. ‘Ik heb het gevoel dat Jemen is vernietigd door de religieuze mythe en dat het land daardoor al meer dan veertienhonderd jaar gebukt gaat onder etnische en sektarische conflicten. En de religieuze groeperingen die met elkaar botsen in Jemen doen dat vanwege deze mythe. Om die reden zet ik me in voor de ontmanteling ervan, om te voorkomen dat de jeugd op de bres gaat staan voor een mythisch paradijs.’

‘Je kunt nog beter dood zijn dan zo’n ellendig leven te moeten leiden’

‘Ik ben atheïst,’ verklaart Salwa F. ‘Ik gebruik een vals account om mijn mening op Twitter te geven, te meer omdat wij, de jonge vrouwen en mannen in Jemen, de laatste tijd steeds meer onder druk komen te staan. We hebben geen enkele hoop meer. Je kunt nog beter dood zijn dan zo’n ellendig leven te moeten leiden. Waar is de god die mijn moeder elke avond aanroept? Waarom laat hij ons zo lijden? Waarom verdedigt hij de onschuldige kinderen niet die in Jemen worden gedood?’

Abdel Aziz l-Assali, hoogleraar islamitische filosofie, vertelt dat er zich bijna drie jaar geleden een discussie ontspon tijdens een van zijn colleges. ‘Toen de jongeren zagen hoe vrouwen en kinderen omkwamen door granaten in de belegerde stad Taïz en met het gebrek aan medische zuurstof werden geconfronteerd, begonnen ze zich dingen af te vragen: hoe kan het dat Allah in al zijn goedertierenheid accepteert dat kinderen, vrouwen en bejaarden onschuldig worden gemarteld, gedood en verwond? Aan het eind van de discussie heb ik gevraagd of deze gebeurtenissen mensen ertoe konden brengen het geloof vaarwel te zeggen. Ik heb het volgende tegen mijn studenten gezegd: het religieuze discours dat op gevoelswaarde berust, gaat ten koste van het rationeel denken en de logica, die genegeerd en veronachtzaamd worden terwijl ze centraal staan in de religieuze tekst.’

‘De religie in onze samenlevingen wordt opgelegd door wet en overheid’

‘De eerste keer dat ik aan de religie begon te twijfelen was toen ik nog maar negen jaar was en een Koranlerares me sloeg,’ vertelt Salem. ‘Op dat moment vroeg ik me af hoe iemand die elke dag de Koran leest, die geacht wordt dicht bij Allah te staan, zo gemeen kon worden. Toen de oorlog in Jemen begon en allerhande religieuze groeperingen meer macht kregen, raakte ik er des te sterker van overtuigd dat staat en religie gescheiden moeten worden als we voor iedereen een heilzame en rechtvaardige samenleving willen.’

‘De burgers zien met eigen ogen hoe gewelddadig deze groeperingen zijn wanneer ze aan de macht komen. Ze hebben al hun krediet verspeeld,’ voegt Ali al-Bakhiti er nog aan toe. ‘Het percentage atheïsten en agnostici neemt spectaculair toe, maar die mensen kunnen zich niet vrijelijk uitspreken, dus het is moeilijk te meten. Bovendien wordt de religie in onze samenlevingen opgelegd door wet en overheid.’

Mooie kanten

Mohamed al-Mansouri (33) heeft een wat andere kijk op de zaak; hij is ervan overtuigd dat religie onontbeerlijk kan zijn voor sommige bevolkingsgroepen. ‘Ik heb het geloof twee jaar geleden vaarwel gezegd,’ bekent hij, ‘maar voor veel mensen is het volgens mij een noodzaak. Ik ben voor de scheiding van geloof en staat, en ik hoop dat de religieuze groeperingen die momenteel in Jemen aan de macht zijn zullen vertrekken. Toch hoop ik tegelijkertijd niet dat het afgelopen zal zijn met de religie. Religie is in veel gevallen belangrijk en de islam heeft ondanks alles veel mooie kanten, al valt er ook het nodige op aan te merken.’

‘Wat heb ik als vrouw voor toekomst in dit land?’

Salwa besluit het gesprek met een vraag die onbeantwoord blijft. ‘Wat heb ik als vrouw voor toekomst in dit land? Met een man trouwen die ten strijde zal trekken in naam van de religie, omdat hij daarmee in het paradijs hoopt te komen, en eindigen als weduwe? De maatschappij zal me niet toestaan mijn toekomst zelf vorm te geven. En ik zal mijn manier van leven niet kunnen veranderen. Wij jongeren zijn niet afgesloten van de wereld en we weten dat de religieuze groeperingen die ons besturen het leed alleen maar verergeren. We hebben geen recht op een normaal leven, zoals de rest van de wereld.’

1 juni 2022
Washington stuurt geavanceerde raketwerpers naar Oekraïne

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Songfestivalwinnaars veilen trofee om drones te kopen voor Oekraïense leger

» Shanghai beëindigt strikte lockdown na twee maanden

VS stellen geavanceerde raketlanceersystemen ter beschikking

De Verenigde Staten zijn van plan om geavanceerde raketwerpers naar Oekraïne te sturen, op voorwaarde dat die niet worden ingezet om Russisch grondgebied aan te vallen maar alleen ter verdediging op het slagveld. Dat kondigde de Amerikaanse president Joe Biden aan in een opiniestuk voor The New York Times. ‘Dit is de duidelijkste verklaring over de rol van Amerika in de oorlog die we tot nu toe te horen kregen’, aldus US Today.

‘Washington is niet van plan een oorlog tussen de NAVO en Rusland uit te lokken’, benadrukt Biden in zijn ingezonden brief. Zijn aankondiging komt op het moment dat Moskou dinsdag de strategisch gelegen stad Sjevjerodonetsk in het oosten van Oekraïne innam.

Volgens CNN hebben Amerikaanse functionarissen wekenlang gedebatteerd over de geavanceerde raketsystemen omdat de reikwijdte groter is dan alle andere wapens van de Oekraïners. Technisch gezien zijn de systemen in staat om het Russische grondgebied te raken, wat de Amerikanen voorzichtig maakt in hun oordeel, aldus CNN.

Het is een moderner systeem dan wat nu op het slagveld wordt gebruikt door zowel Rusland als Oekraïne

Een ambtenaar van de regering-Biden zei tegen The Washington Post dat het om Himars (High Mobility Artillery Rocket System) gaat: meerdere raketwerpers gemonteerd op lichte bepantsering met een bereik van ongeveer tachtig kilometer. Dat is een moderner systeem dan wat nu op het slagveld wordt gebruikt door zowel Rusland als Oekraïne. ‘Ze zijn in artilleriegevechten uitzonderlijk precies, met een afwijking van slechts enkele meters’, schrijft Politico.

Binnen de NAVO wordt de verdeeldheid over wapensteun aan Oekraïne steeds groter, merkt Wall Street Journal op. Sommige EU-lidstaten zijn bang dat als er steeds betere wapens naar Oekraïne gaan, het conflict lang gaat duren en de economische gevolgen steeds zwaarder gaan wegen. Vooral Frankrijk en Duitsland twijfelen er steeds meer aan of Rusland een directe bedreiging vormt voor de NAVO-landen.

Lees ook:

Jürgen Habermas: ‘Een oorlog tegen een kernmogendheid kan niet gewonnen worden’

1 juni 2022
Wereldbeeld: Onvergeeflijk leed

De gruwelijke beelden van de voorstad van Kyiv, waar het Russische leger flink heeft huisgehouden, staan in ieders geheugen gegrift. De Oekraïense diaspora protesteert wereldwijd tegen de oorlogsmisdaden die zijn begaan jegens burgers.

Vrouwen met traditionele bloemenkransen in hun haar protesteren in Londen tegen het Russische optreden in Boetsja, de noordwestelijke voorstad van de Oekraïense hoofdstad Kyiv. Ze houden protestborden en babypoppen vast met in rode verf gedoopte handen. Het bloedbad en de door het hoofd geschoten burgers op straat vormen een vreselijke herinnering aan de vijf weken durende Russische aanwezigheid.

De Russische soldaten zijn inmiddels vertrokken. Volgens locoburgemeester Taras Sjapravsky zijn daarna in totaal nog zo’n driehonderd doden gevonden.

© Andrea de Santis / Unsplash

Lees ook:

Geen t-shirts ontwerpen, maar kogelvrije vesten: hoe de creatieve jeugd Kyiv verdedigt

30 mei 2022
Hongarije kondigt noodtoestand af vanwege de oorlog in Oekraïne

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Asielzoekers op luchthaven Marseille in mensonterende omstandigheden opgevangen

» VS: Opnieuw massale schietpartij op basisschool, dodenaantal loopt op tot 21

Noodtoestand geeft Orbán extra bevoegdheden

De Hongaarse premier Viktor Orbán heeft dinsdag een tweede noodtoestand afgekondigd, ditmaal om de gevolgen van het Russische offensief in Oekraïne op te vangen. Het besluit wordt genomen terwijl de eerste noodtoestand, die verband hield met coronapandemie, volgende week afloopt. ‘De wereld staat aan de vooravond van een economische crisis. Hongarije moet zich buiten deze oorlog houden en de financiële zekerheid van gezinnen beschermen’, schreef de regeringsleider op Facebook.

Dit besluit zal ‘de nationalistische regering in staat stellen speciale maatregelen te nemen zonder dat het parlement geraadpleegd hoeft te worden’, aldus Daily Mail. De eerste besluiten op grond van het nieuwe rechtskader zullen woensdag worden bekendgemaakt, zei Orbán. TASZ, een Hongaarse organisatie die opkomt voor burgerlijke vrijheden, heeft dinsdag de ‘permanent geworden noodtoestand’ aan de kaak gesteld. Deze biedt Viktor Orbán ‘meer manoeuvreerruimte dan gewoonlijk’, waardoor hij ‘ieders grondrechten kan beperken of eenvoudigweg kan opschorten’, aldus TASZ, dat de marginalisering van het parlement in Hongarije betreurt.

Lees ook:

Hongaarse columnist: ‘Viktor Orbán leidt al twaalf jaar een idiocratie in Hongarije’

25 mei 2022
Duitsland maakt openbaar vervoer deze zomer vrijwel gratis als steunmaatregel

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» TikTok gaat betaalde abonnementen lanceren om makers te compenseren

» China feliciteert nieuwe premier Australië: einde aan twee jaar diplomatieke stilte

Duitsland voert OV-maandabonnement in voor 9 euro

Nu de energieprijzen de pan uit rijzen, heeft het Duitse parlement heeft een plan goedgekeurd dat de reiskosten in het land in de komende drie maanden zal verlagen, aldus Deutsche Welle. Het parlement heeft afgelopen vrijdag zijn handtekening gezet onder een plan voor een maandabonnement van 9 euro, dat vanaf 1 juni voor drie maanden zal lopen. Dit omvat het openbaar vervoer in heel Duitsland met alle vormen van stads- en streekvervoer. Ter vergelijking: de 27 euro die reizigers betalen voor het ticket over de periode van negentig dagen is ongeveer half keer zo duur als het goedkoopste maandkaartje voor de binnenste zones van Berlijn, meldt de Duitse krant.

Het ticket, ‘9 voor 90’ genaamd, is een reactie op de Russische invasie in Oekraïne, die heeft bijgedragen aan de stijging van de toch al hoge energieprijzen. Het ticket maakt deel uit van een groter pakket financiële steunmaatregelen en moet het benzineverbruik verminderen en klimaatneutraal reizen met het openbaar vervoer bevorderen.

Het wetsvoorstel van de federale regering voorziet in 2,5 miljard euro om het programma te financieren.

Lees ook:

‘Loop, fiets, of neem het openbaar vervoer.’ Dat moeten autoreclames in Frankrijk voortaan vermelden

24 mei 2022
EU presenteert groen energieplan als alternatief voor Russische olie en gas

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Amerikaanse ambassade in Kyiv weer geopend

» Joe Biden stelt luchtbrug in om babymelkcrisis op te lossen

Europese Commissie wil 210 miljard euro extra uittrekken

De Europese Unie heeft woensdag een plan voor energieonafhankelijkheid gepresenteerd. De EU plant een ‘enorme’ toename van zonne- en windenergie, en een kortetermijnstimulans voor steenkool, om zo snel mogelijk een einde te maken aan haar afhankelijkheid van Russische olie en gas, aldus The Guardian. In het plan dat de Europese Commissie gisteren bekendmaakte, zei ze dat de EU de komende vijf jaar 210 miljard euro extra moet vrijmaken om het afbouwen van Russische fossiele brandstoffen te financieren en om de overschakeling op groene energie te versnellen.

De Europese Commissie wil dat in 2030 45 procent van de energiemix uit hernieuwbare energiebronnen komt

‘Opgesteld als reactie op de Russische invasie in Oekraïne en het daaropvolgende debat over Europa’s afhankelijkheid van Russisch gas, is het plan een aanscherping van de Green Deal van de EU, het vlaggenschip van het Europees beleid om de klimaatcrisis aan te pakken,’ aldus The Guardian.

De Europese Commissie wil dat tegen 2030 45 procent van de Europese energiemix uit hernieuwbare energiebronnen komt, wat de Britse krant omschrijft als ‘een stap vooruit ten opzichte van de huidige doelstelling van 40 procent, die minder dan een jaar geleden werd voorgesteld’.

Lees ook:

Kernenergie is hot, voorlopig althans

19 mei 2022
Amerikaanse ambassade in Kyiv weer geopend

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Joe Biden stelt luchtbrug in om babymelkcrisis op te lossen

» EU presenteert groen energieplan als alternatief voor Russische olie en gas

Amerikaanse ambassade opende op 18 mei opnieuw haar deuren

De Amerikaanse ambassade in Kyiv is weer geopend. Het gebouw, dat midden februari werd gesloten nadat Rusland Oekraïne binnenviel, opende op 18 mei met een kleine ceremonie opnieuw haar deuren. ‘Een zeer belangrijke stap,’ zei minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken, zo meldt CBS News. ‘De Oekraïners hebben met onze veiligheidshulp hun thuisland verdedigd tegen de gewetenloze invasie van Rusland, met als gevolg dat de Stars and Stripes weer boven de ambassade wapperen.’

De ambassade werd aanvankelijk verplaatst naar Lviv, in het westen van Oekraïne, en vervolgens naar Polen. Blinken heeft aldus CNN niet gezegd hoeveel Amerikaanse diplomaten er nu voor de ambassade gaan werken. Wel zei hij dat er aanvullende maatregelen komen om de werknemers te beveiligen.

De Amerikaanse Senaat heeft Bridget Brink unaniem als nieuwe ambassadeur gekozen, schrijft Politico. Nu de oorlog naar het oosten is verplaatst en het beleg van Kiyv is beëindigd, achten de VS de situatie veilig genoeg voor de ambassade.

Lees ook:

De Oekraïense vrouwen die bleven om te vechten

19 mei 2022
Deze Russische zakenman sprak zich uit tegen de oorlog. Het kostte hem alles

De Russische bankeigenaar Oleg Tinkov uitte in een Instagram-post kritiek op de oorlog in Oekraïne. De volgende dag werd hij door de regering van Poetin gedwongen al zijn bedrijfsbelangen te verkopen. ‘Over de prijs viel niet te praten.’

Oleg J. Tinkov was in november goed voor meer dan 9 miljard dollar en staat bekend als een van de weinige ‘selfmade’ zakenmagnaten van Rusland. Hij verdiende zijn geld niet in de energie- en mineralenindustrie – de speeltuinen van de Russische kleptocratie – maar elders.

Maar vorige maand bekritiseerde Tinkov, oprichter van een van de grootste banken van Rusland, in een Instagram-post de oorlog in Oekraïne. Naar Tinkovs zeggen nam de regering van president Vladimir V. Poetin de volgende dag contact op met de directie en dreigde de bank te nationaliseren als deze de banden met hem niet zou verbreken. Vorige week verkocht hij zijn aandeel van 35 procent aan een Russische mijnbouwmiljardair. Zelf spreekt hij van een ‘verkoop uit wanhoop, uit nood’, waartoe het Kremlin hem zou hebben gedwongen.

‘Over de prijs viel niet te praten,’ aldus Tinkov. ‘Het was een soort van gijzeling, waarbij je neemt wat je wordt aangeboden en anders niets. Ik kon nergens over onderhandelen.’

Tinkovs ondergang laat zien wat er gebeurt wanneer leden van de Russische elite Poetin durven tegenspreken

Tinkov (54) sprak zondag 1 mei telefonisch met The New York Times vanaf een locatie die hij niet wilde onthullen. Het was zijn eerste interview sinds Poetins inval in Oekraïne. Hij vertelde dat hij bodyguards heeft ingehuurd nadat vrienden met contacten bij de Russische veiligheidsdienst hem waarschuwden dat zijn leven in gevaar was. Hij mocht dan leukemie hebben overleefd, grapte hij, maar het Kremlin zou hem er misschien wel onder krijgen.

Het was een nogal verrassende wending voor Tinkov, die al lange tijd miljardair is, en conflicten met Poetin altijd heeft weten te vermijden ondanks zijn onafhankelijke opstelling ten opzichte van het Kremlin. Zijn ondergang laat zien wat er gebeurt wanneer leden van de Russische elite Poetin durven tegenspreken, en maakt duidelijk waarom andere zakelijk leiders vrijwel niets van zich hebben laten horen. Volgens Tinkov vrezen ze voor hun leefstijl en hun portemonnee.

Veel kennissen uit de commerciële en bestuurlijke elite zouden hem onder vier ogen hebben toevertrouwd dat ze het met hem eens zijn; ‘maar ze zijn allemaal bang’.

In het interview met The New York Times sprak Tinkov zich feller tegen de oorlog uit dan enige andere Russische zakenmagnaat tot nu toe heeft gedaan.

‘Ik realiseer me nu dat Rusland als land niet meer bestaat,’ stelt Tinkov, die voorspelt dat Poetin nog lang aan de macht zal blijven. ‘Ik vond zijn regime altijd al slecht. Maar ik had natuurlijk nooit kunnen voorspellen dat het zulke catastrofale proporties zou aannemen.’

Het Kremlin reageerde niet op een verzoek om commentaar.

Tinkoff

Tinkoff, de bank die Tinkov in 2006 oprichtte, spreekt zijn beschrijving van de gebeurtenissen tegen en geeft aan dat er ‘geen enkele sprake was van bedreigingen van welke aard dan ook tegen de directie van de bank’. De bank, die afgelopen donderdag aankondigde dat Tinkov zijn volledige aandeel in het bedrijf had verkocht aan een bedrijf onder leiding van Vladimir Potanin, een mijnbouwmagnaat die dicht bij Poetin staat, lijkt zich te distantiëren van zijn oprichter. ‘Oleg is al jaren niet meer in Moskou geweest, nam niet deel aan het leven in het bedrijf en was nergens meer bij betrokken,‘ aldus Tinkoff.

Ook in het Westen had Tinkov problemen. Zo stemde hij er vorig jaar mee in 507 miljoen dollar te betalen om een belastingfraudezaak in de Verenigde Staten te schikken. In maart plaatste Groot-Brittannië hem op de sanctielijst van leden van de Russische zakenelite.

‘Deze oligarchen, bedrijven en ingehuurde misdadigers zijn medeplichtig aan de moord op onschuldige burgers en het is terecht dat ze daarvoor de prijs moeten betalen,’ ste l de minister van Buitenlandse Zaken Liz Truss destijds.

Als reactie plaatsten Russische voorstanders van de oorlog foto’s op sociale media van hun versnipperde Tinkoff-betaalkaarten

Niettemin wordt Tinkov over het algemeen beschouwd als een zeldzame Russische businesspionier, die zijn onorthodoxe kapitalisme baseerde op die van Richard Branson en van tegendraadse bierbrouwer uitgroeide tot oprichter van een van ’s werelds meest geavanceerde onlinebanken. Naar eigen zeggen heeft hij nog nooit een voet in het Kremlin gezet. Zo nu en dan uitte hij kritiek op Poetin.

Maar in tegenstelling tot Russische magnaten die jaren geleden met Poetin braken en nu in ballingschap leven, zoals voormalig oliemagnaat Michail B. Chodorkovski of techondernemer Pavel Doerov, kon Tinkov ongestoord zijn miljarden blijven verdienen. Tenminste, tot 19 april jongstleden.

Op die dag plaatste Tinkov een emotioneel antioorlogbericht op Instagram, waarin hij de invasie ‘waanzin’ noemt en het Russische leger bespot: ‘Wat is het nut van een goed leger’, vraagt hij zich af, als de rest van het land disfunctioneel is ‘en riekt naar nepotisme, slaafsheid en onderdanigheid?’

Als reactie plaatsten Russische voorstanders van de oorlog foto’s op sociale media van hun versnipperde Tinkoff-betaalkaarten. Vladimir Solovjov, een vooraanstaande presentator op de staatstelevisie, opende de aanval op hem en verklaarde: ‘Jouw geweten is verrot.’

Leukemie

Tinkov bevond zich op dat moment al niet meer in Rusland; in 2019 was hij vertrokken voor de behandeling van zijn leukemie. Later trad hij af en gaf hij de leiding over Tinkoff uit handen, maar hij behield een aandeel van 35 procent in het bedrijf, dat vorig jaar op de beurs van Londen op meer dan twintig miljard dollar werd gewaardeerd.

Tinkov vertelde zondag dat het Kremlin een dag na zijn Instagram-post van 19 april contact had opgenomen met de leidinggevenden van de bank en hen meedeelde dat elke band met hun oprichter vanaf nu een enorm probleem vormde.

‘Ze zeiden: “De verklaring van uw aandeelhouder wordt niet op prijs gesteld, en we zullen uw bank nationaliseren als hij zijn aandeel niet verkoopt en er geen nieuwe eigenaar komt, en als u de naam niet verandert”,’ citeert Tinkov bronnen bij Tinkoff, die hij weigert te onthullen.

Op 22 april kondigde Tinkoff aan dat het dit jaar een naamsverandering zou ondergaan – een stap die naar eigen zeggen al lang op de planning stond. Tinkov vertelt dat hij achter de schermen met pijn en moeite zijn aandeel wist te verkopen, dat door westerse sancties tegen het financiële systeem van Rusland al in waarde was gedaald. Hij zegt Potanin, de mijnbouwmagnaat, dankbaar te zijn dat hij tenminste nog iets aan zijn bedrijf heeft overgehouden. Hoewel hij over de prijs niks kan zeggen, vertelt Tinkov zijn aandeel te hebben verkocht voor zo’n 3 procent van wat volgens hem de oorspronkelijke waarde was.

‘Zolang Poetin leeft, betwijfel ik of er iets gaat veranderen’

‘Vanwege mijn uitspraken kon ik niet anders,’ aldus Tinkov. ‘Ik heb het voor kopeken [Russische centen] verkocht.’

Hij had er eerder over gedacht om zijn aandeel te verkopen: ‘Zolang Poetin leeft, betwijfel ik of er iets gaat veranderen.’

‘Ik geloof niet in de toekomst van Rusland,‘ vertelt hij verder. ‘Bovenal ben ik niet bereid om mijn merk en naam in verband te brengen met een land dat zonder enige reden zijn buren aanvalt.’

Tinkov vreest dat een door hem opgerichte stichting die streeft naar een betere behandeling van bloedkanker in Rusland, onder zijn financiële problemen zal komen te lijden.

Hij ontkent dat hij zijn uitspraken deed in de hoop dat de Britse sancties tegen hem worden opgeheven, al verklaart hij wel te hopen dat de Britse regering ‘haar fout uiteindelijk recht zal zetten’.

‘Rusland verandert snel, zeer snel in een soort Iran. En daar zijn Russische zakenmensen niet blij mee’

Hij denkt dat zijn ziekte – hij lijdt nu aan graft versus host disease [transplantaat versus gastheerziekte], die volgens hem het gevolg is van een stamceltransplantatie – hem misschien wel de moed heeft gegeven om zich uit te spreken, in tegenstelling tot andere Russische zakenmensen en hoge ambtenaren. Hij beweert dat leden van de elite ‘in shock’ verkeren over de oorlog en hem in groten getale hebben gebeld om hun steun te betuigen.

‘Ze weten dat ze met het Westen verstrengeld zijn, dat ze deel uitmaken van de wereldmarkt, en ga zo maar door,’ aldus Tinkov. ‘Rusland verandert snel, zeer snel in een soort Iran. En daar zijn ze niet blij mee. Ze willen dat hun kinderen hun zomervakantie in Sardinië kunnen doorbrengen.’

Hoewel niemand van het Kremlin ooit rechtstreeks contact met hem heeft opgenomen, vertelt Tinkov dat hij niet alleen druk op zijn bedrijf heeft ondervonden, maar van vrienden met contacten bij de veiligheidsdienst bovendien heeft vernomen dat hij mogelijk ook fysiek in gevaar is.

‘“De beslissing over jou is genomen”, vertelden ze me,’ aldus Tinkov. ‘Of dat betekent dat ze ook nog van plan zijn te vermoorden, weet ik niet. Ik sluit het niet uit.’

Lees ook:

‘In Rusland praten we niet over oorlog of politiek’

17 mei 2022
Ecuador: 43 doden bij nieuwe gevangenisopstand

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» Spanje wil abortuswetgeving verruimen en menstruatieverlof invoeren

» Noord-Korea meldt eerst coronabesmetting sinds uitbraak pandemie

Oorlog rivaliserende drugsbendes om macht in de gevangenissen

Bij een nieuwe opstand in een gevangenis in Ecuador zijn drieënveertig mensen omgekomen, aldus El Mercurio. Het geweld vond maandag plaats in de gevangenis van Bellavista, zo’n 80 kilometer ten westen van Quito. Ongeveer honderd gevangenen ontsnapten tijdens botsingen tussen rivaliserende bendes. De politie voert momenteel controles uit in de andere gevangenissen van het land ‘om een uitbarsting van geweld te voorkomen’, meldt El Mercurio.

Conflicten, vaak met extreem geweld, zijn aan de orde van de dag in Ecuadoraanse gevangenissen, waar sinds februari 2021 bijna 350 gedetineerden zijn omgekomen. Volgens de regering voeren rivaliserende drugsbendes, die opgegaan zijn in of gecontroleerd worden door Mexicaanse kartels, een meedogenloze oorlog om de overvolle gevangenissen in handen te krijgen, een oorlog die de autoriteiten tot dusver niet hebben kunnen bedwingen.

Lees ook:

Een bul in de bajes: maffiosi verlaten cum laude de gevangenis

13 mei 2022
Poetin biedt excuses aan voor nazi-opmerkingen Sergej Lavrov

Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:

» China: Meer dan 50 doden bij instorting woongebouw

» Geen Harry, Meghan en Andrew op balkon bij jubileum Elizabeth II

Lavrov beweerde dat Adolf Hitler van Joodse afkomst was

In een gesprek met premier Naftali Bennett heeft de Russische president Vladimir Poetin zich verontschuldigd voor een bewering van de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov, meldt Haaretz. Lavrov had gezegd dat Adolf Hitler van Joodse afkomst was.

Bennett aanvaardde Poetins verontschuldiging voor Lavrovs opmerkingen en bedankte hem voor het verduidelijken van de houding van de Russische president ten opzichte van het Joodse volk en de herinnering aan de Holocaust, zei Bennett in een verklaring.

‘Volgens mij had Hitler ook Joods bloed. Dat wil absoluut niets zeggen’

De diplomatieke ruzie begon toen Lavrov in een interview met de Italiaanse media zei dat het Joods-zijn van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky de vermeende nazi-elementen van zijn land niet tenietdeed, aldus de krant. ‘Wat maakt het uit dat Zelensky Joods is?’ had Lavrov gezegd. ‘(…) Dat wil absoluut niets zeggen. Wijze Joden zeiden dat de meest fervente antisemieten meestal zelf Joods zijn.’

Veel Israëlische leiders, waaronder premier Naftali Bennett en minister van Buitenlandse Zaken Yair Lapid, veroordeelden de verklaring. Yair Lapid noemde de opmerking ‘onvergeeflijk en schandalig, en ook een verschrikkelijke historische misser’.

Lees ook:

Oekraïense vluchtelingen. De exodus naar het westen

10 mei 2022

Tag: oorlog

Criminelen richten zich al op oorlogswapens

Referendum: 67 procent voor deelname aan Europese defensie

Een Oekraïense familie bracht tijdens de invasie drie weken door met vijf Russische soldaten. Ze aten samen, ze wandelden en ze praatten. De kelder in Loekasjivka werd een soort microkosmos van het oorlogspropagandafront. Algauw was niet meer duidelijk wie de slachtoffers waren.

Elkaar leren kennen

Lik op stuk

Lage moreel

Onnodige schade

Van westerse makelij

Motivatie

Desastreus

Het lijkt erop dat de zelfverklaarde republiek Transnistrië, in Moldavië, een strategie is overeengekomen met Rusland om ‘paniek te zaaien’ onder de bevolking, de regio te destabiliseren en aan te dringen op erkenning van de onafhankelijkheid van de enclave.

Keuze uit het archief

Verschillende explosies

Nieuwe soldaten

Gespannen situatie

Jonge inwoners

Russische steun

De economische sancties die het Westen aan Rusland heeft opgelegd, zijn een waarschuwing voor China als het zijn buurland helpt of zijn dreigementen aan Taiwan doorzet. Maar China speelt zo’n grote rol in de wereldhandel dat het verbreken van de banden zeer onwaarschijnlijk lijkt.

Belang bij elkaar

Geen bewijs

Taiwan

Gevoelige kwestie

Grootste deviezenreserve

Voorbereid

De eindeloze oorlog in naam van Allah en de verschrikkelijke humanitaire crisis hebben sommige jonge mensen in Jemen ertoe gebracht het geloof af te zweren. Het atheïsme wint terrein in dit zwaar religieuze en conservatieve land.

Religieuze mythe

Mooie kanten

VS stellen geavanceerde raketlanceersystemen ter beschikking

De gruwelijke beelden van de voorstad van Kyiv, waar het Russische leger flink heeft huisgehouden, staan in ieders geheugen gegrift. De Oekraïense diaspora protesteert wereldwijd tegen de oorlogsmisdaden die zijn begaan jegens burgers.

Noodtoestand geeft Orbán extra bevoegdheden

Duitsland voert OV-maandabonnement in voor 9 euro

Europese Commissie wil 210 miljard euro extra uittrekken

Amerikaanse ambassade opende op 18 mei opnieuw haar deuren

De Russische bankeigenaar Oleg Tinkov uitte in een Instagram-post kritiek op de oorlog in Oekraïne. De volgende dag werd hij door de regering van Poetin gedwongen al zijn bedrijfsbelangen te verkopen. ‘Over de prijs viel niet te praten.’

Tinkoff

Leukemie

Oorlog rivaliserende drugsbendes om macht in de gevangenissen

Lavrov beweerde dat Adolf Hitler van Joodse afkomst was