Russische dreiging leidt tot herziening neutraliteit in beide landen
De regeringsleiders van Finland en Zweden zijn van plan in de week van 16 mei bijeen te komen en dan publiekelijk hun voornemen bekend te maken om toetreding tot de alliantie aan te vragen, aldus de Finse krant Iltalehti maandag. De Finse minister van Buitenlandse Zaken Pekka Haavisto weigerde commentaar te geven, maar herhaalde er de voorkeur aan te geven dat Finland en Zweden vergelijkbare keuzes maken.
Het Zweedse dagblad Aftonbladet meldde, onder verwijzing naar bronnen dicht bij de Zweedse regering, dat de VS en Groot-Brittannië Zweden een verhoogde militaire aanwezigheid, uitgebreidere militaire oefeningen en ‘sterke’ politieke steun van de NAVO-landen hadden beloofd in geval van een eventuele aanvraagprocedure. De inval van Rusland in Oekraïne heeft Stockholm en Helsinki ertoe gedwongen na te denken over de vraag of hun langdurige militaire neutraliteit nog wel de beste manier is om hun nationale veiligheid te waarborgen.
Het Russische bedrijf Gazprom levert vanaf vanochtend voorlopig geen gas meer aan Polen en Bulgarije. Beide landen zeggen dat ze hierop voorbereid waren, zo melden zij in VarsawBusiness Journal en Novinite.
De opschorting is een gevolg van de escalerende spanningen tussen Moskou en het Westen, schrijft The Telegraph. Het Russische besluit werd genomen nadat de regering in Warschau het verzoek van president Poetin had geweigerd om het gas in roebels te betalen, aldus de Britse krant. De Europese Commissie had gewaarschuwd dat betaling in roebels in strijd zou zijn met de EU-sancties tegen Moskou, merkt Politico Europe op. Het is de eerste keer dat het Kremlin de gastoevoer naar een land heeft afgesneden sinds het begin van de Russische invasie in Oekraïne.
‘Rusland begint in Europa “gaschantage” uit te oefenen’
Gazprom levert meer dan de helft van de gasinvoer van Polen. ‘Dat is een groot gat om te vullen,’ merktBBCop. ‘Wanneer het stookseizoen in de herfst weer begint en de vraag toeneemt, kan het voor Polen moeilijk zijn om voor een paar maanden aan gas te komen,’ zegt de correspondent van de Britse zender in Warschau. Temeer daar ‘de concurrentie groot is op een reeds krappe gasvoorzieningsmarkt’.
‘Rusland begint in Europa “gaschantage” uit te oefenen,’ aldus Andri Jermak, stafchef van de Oekraïense president Zelensky, die dinsdag in The Guardian werd geciteerd. Ook Duitsland en Polen, landen die sterk afhankelijk zijn van Russisch gas, bereiden zich voor op het ergste, aldus de Britse krant.
Na Krim-annexatie bleven EU-landen wapens leveren aan Rusland
Frankrijk en Duitsland hebben Rusland bewapend met 273 miljoen euro aan militair materieel, dat nu waarschijnlijk wordt gebruikt in Oekraïne, zo blijkt uit een analyse van de Europese Unie die in handen is vanThe Telegraph. De twee landen stuurden onder andere bommen, raketten en geweren naar Moskou ondanks een EU-embargo op wapenzendingen naar Rusland, dat werd ingesteld in de nasleep van de annexatie van de Krim in 2014.
De Europese Commissie zag zich deze maand gedwongen een maas in haar blokkade te dichten nadat was gebleken dat ten minste tien lidstaten voor bijna 350 miljoen euro aan militair materieel hadde verkocht aan het regime van Vladimir Poetin. Ongeveer 78 procent daarvan werd geleverd door Duitse en Franse bedrijven, aldus de Britse krant.
Novak Djokovic en Martina Navratilova uiten afkeuring
De organisatoren van het tennistoernooi Wimbledon hebben Russische en Belarussische spelers dit jaar uitgesloten van het evenement, meldt The Telegraph. De All England Lawn Tennis and Croquet Club vaardigde een algeheel verbod uit vanwege de aanhoudende invasie in Oekraïne. Ook zou er een internationaal conflict kunnen ontstaan bij de uitreiking van een trofee door leden van de koninklijke familie aan een Russische speler. Daniil Medvedev, de regerend US Open-kampioen en de huidige nummer 2 van de wereld, behoort normaal gesproken tot de favorieten voor het toernooi, maar is nu uitgesloten.
‘Als de politiek zich met sport bemoeit, loopt het meestal niet goed af’
Volgens de krant heeft de spelersbond ATP de ‘oneerlijke‘ beslissing veroordeeld en hebben verschillende spelers hun ongenoegen geuit. Novak Djokovic en Martina Navratilova hebben hun afkeuring uitgesproken over het besluit om Russische en Belarussische spelers te weren van alle kampioenschappen van deze zomer. Djokjovic gaf gisteren een verklaring waarin hij de beslissing bekritiseerde. ‘Ik zal altijd de eerste zijn om de oorlog te veroordelen. Als kind van de oorlog weet ik wat voor emotioneel trauma een oorlog achterlaat. Dat gezegd hebbende, kan ik het besluit van Wimbledon niet steunen. Het is niet de fout van de atleten. Als de politiek zich met sport bemoeit, loopt het meestal niet goed af.’ Voormalig kampioen Martina Navratilova zei dat ze ‘er kapot van was’.
Onder de naam Guardian Angels hebben jonge creatieven in Kyiv de handen ineengeslagen. Kappers, modellen en kledingontwerpers gebruiken hun netwerk nu om het front te bevoorraden.
Een maand geleden wist Anastasija Zamoela nog niets van kogelvrije vesten of nachtkijkers. ‘Drie dagen voordat de oorlog uitbrak, werkte ik nog aan een fotoshoot voor Vogue,’ vertelt de drieëntwintigjarige styliste uit Kyiv over de periode die voorafging aan de Russische invasie in Oekraïne. ‘Toen wist ik nog niet dat er kogelwerende vesten bestaan in verschillende categorieën en gradaties. Nu wel. Niveau drie biedt bescherming tegen lichtere handvuurwapens en granaatscherven, maar je hebt niveau vier nodig om geweren van een hoger kaliber tegen te houden.’
De komst van de oorlog naar Kyiv verandert voor bijna alle inwoners radicaal hun dagelijkse activiteiten. In de stad die bekendstaat om zijn hippe, levendige creatieve scene, houdt een hele generatie jongeren zich nu bezig met oorlogsinspanningen op afstand van het front.
Guardian Angels
De ’Guardian Angels‘, een collectief van vrienden en creatieven uit de Oekraïense hoofdstad, behoren tot degenen die voedsel en medicijnen bezorgen bij burgers die in Kyiv zijn achtergebleven. Ook voorzien ze de strijdkrachten en plaatselijke verdedigingseenheden van benodigde uitrustingen.
De groep bestaat uit meer dan vijftig vrijwilligers en is opgericht door dj en regisseur Markijan Matsijovsky, die onlangs aan bod kwam in een artikel van New York Magazine over de oorlogsverhalen van dertig jonge Oekraïners.
Net als de meeste inwoners van de hoofdstad had de dertigjarige kapper Resjat Isliamov niet verwacht dat er een grootschalige oorlog zou uitbreken. ‘De eerste paar dagen zat ik gewoon thuis en volgde ik de hele dag het nieuws,’ zegt Ismailov, een geboren Krim-Tataar, die naar Kyiv verhuisde nadat Rusland het schiereiland in 2014 annexeerde. ‘Er werd wel aan vertrekken gedacht, maar we zagen al snel in dat we gewoon zouden blijven. Na de derde dag legden we contact met gelijkgestemde vrienden en gingen we aan de slag.’
‘Ik kreeg weer energie en kon ineens veel makkelijker omgaan met alles wat er gebeurde’
Jeva Podoerian is model en handelt in kamerplanten. In de eerste week van de oorlog verliet ze Kyiv en evacueerde met haar moeder naar Ivano-Frankivsk in het westen van het land, van waaruit ze haar hulp aanbood aan de groep. ‘In het begin overheerste een gevoel van apathie, van zwakte, van hypnose bijna. Het was ongelooflijk moeilijk,’ zegt de eenentwintigjarige Podoerian over haar aanvankelijke emotionele reactie op de invasie. ‘Daarop volgde een bizar soort innerlijke ontwaking… Ik kreeg weer energie en kon ineens veel makkelijker omgaan met alles wat er gebeurde.’
In het begin, toen screenshots met hulpverzoeken uit heel Kyiv hun sociale media overspoelden, verliep het werk van de vrijwilligers nog chaotisch. ‘Markijan was de eerste die dingen begon te coördineren binnen onze vriendengroep. Hij stuurde ons verzoeken die overal vandaan kwamen: hier had een grootmoeder medicijnen nodig en daar moest een kat worden gevoerd,’ zegt Isliamov. ‘Voor die tijd werkte iedereen op eigen initiatief en in z’n eentje.’
Het duurde niet lang voordat er een georganiseerd systeem ontstond. ‘Ik zag dat Resjat een chatgroep voor Kyiv had gemaakt, en dat die werd overspoeld met screenshots van mensen met hulpverzoeken. Het was allemaal erg ongeorganiseerd,’ zegt Podoerian. ‘Ik heb toen aangeboden om te helpen die screenshots om te zetten in tekst en ze te ordenen.’ Alle verzoeken en leveringen worden nu per wijk van Kyiv bijgehouden in spreadsheets met kleurcodering en er is sprake van volledige financiële transparantie.
Meisjescollectief
Zamoela heeft er inmiddels voor gekozen haar eigen team in Lviv op te zetten, als aanvulling op het werk van de Guardian Angels. Onder de naam Tsvit (Oekraïens voor bloem) voorziet haar ‘meisjescollectief’, zoals het ook wel wordt genoemd, het Oekraïense leger en plaatselijke verdedigingsmilities van artikelen die essentieel zijn aan de frontlinie.
‘Markijan stuurde me een lijst met spullen die soldaten in Boetsja nodig hadden: vesten, helmen, fakkels, thermisch ondergoed, laarzen et cetera,‘ zegt Zamoela. ‘Ik bekeek die enorme lijst, en zag als eerste item staan “militaire winterslaapzakken, 300 stuks”. Toen wist ik dat ik het niet in mijn eentje zou redden. Dus belde ik een stel vriendinnen die verspreid over heel Oekraïne wonen, met wie ik plannen maakte om een soort crowdfunding op te zetten.’
In de eerste weken van de oorlog raakten militaire dumpstores door Europa in snel tempo door hun voorraad kogelvrije vesten heen, en dus moesten Zamoela en haar vriendinnen creatief zijn. Daar kwamen de uiteenlopende netwerken en vaardigheden van de creatieven in Kyiv goed van pas.
‘Het feit dat we elkaar allemaal al kenden heeft enorme invloed op wat we nu aan het doen zijn’
‘Ik benaderde een vriendin, een ontwerpster in Kyiv die haar eigen merk heeft. Die vertelde me dat ze een werkplaats en werknemers had, en dat ze wel kogelvrije vesten wilden gaan maken’, vertelt Zamoela. ‘Ik bracht haar in contact met een paar smederijen in een andere stad die de beschermende platen maken, en nu werken ze samen aan de vesten.‘
De energie en de organisatorische kracht van de groep schrijft Zamoela toe aan de hechte band die veel leden in vredestijd al met elkaar hadden. ‘Het feit dat we elkaar allemaal al kenden, dat we naar elkaars verjaardagen en feestjes gingen, heeft enorme invloed op wat we nu aan het doen zijn,’ zegt ze.
‘Voordat dit allemaal begon, hadden we al een sterke gemeenschappelijke ideologie… We zijn allemaal heel verschillend, maar hebben ook veel gemeen. Dat maakt het gewoon makkelijker. We bedachten altijd al dingen samen, kwamen elkaar altijd al tegen en werkten samen. Ik denk dat dit gewoon een voortzetting is van die traditie.’
Nieuwe normaal
De vrijwilligers in Kyiv zien oorlog nu als het nieuwe normaal. Hoewel de hoofdstad niet in dezelfde mate is verwoest als andere Oekraïense steden, zoals Charkov, is aan de rand van de stad regelmatig artillerievuur te horen en worden dagelijks woonwijken getroffen.
‘Gelukkig hebben we het nog niet van dichtbij meegemaakt, maar het gevaar spookt door je hoofd’, zegt Isliamov. ‘Soms loop je op straat als je het nieuws leest, dan hoor je sirenes, explosies en trillen de ramen – dat heeft allemaal zeker impact. Dan komen er wel gedachten bij je op, maar we proberen er niet te lang bij stil te staan.’
De humanitaire situatie in Kyiv is grotendeels gestabiliseerd. Voedsel is goed verkrijgbaar in de supermarkten, maar er is nog steeds een tekort aan bepaalde medicijnen. De Russische opmars naar de buitenste voorsteden is tot stilstand gekomen en van een omsingeling van de stad door Russische troepen is geen sprake.
‘Als deze oorlog voorbij is, dan denk ik dat jonge Oekraïners Oekraïne beter zullen heropbouwen dan het ooit geweest is‘
‘Kyiv is als een gebalde vuist,’ zegt Isliamov. ‘Overal in de stad zijn controleposten, er zijn soldaten en plaatselijke verdedigingseenheden op straat, en het is duidelijk dat iedereen er mentaal op is voorbereid zijn huis te verdedigen.‘
Het is nog de vraag met hoeveel verwoestingen Kyiv te maken zal krijgen voordat de oorlog voorbij is. De afgelopen weken leken wat rustiger te verlopen dan kort na de invasie, maar raketaanvallen op de avond van 20 maart herinnerden er op grimmige wijze aan dat de bombardementen elk moment weer heviger kunnen worden.
Wat de uitkomst ook is, de Guardian Angels van Kyiv zijn optimistisch over de toekomst. ‘Dit is zo’n unieke tijd. De oorlog, de verwoestingen, alle verschrikkingen waarmee we te maken hebben vallen samen met de opkomst van deze ongelooflijk actieve generatie’, zegt Zamoela. ‘Als deze oorlog voorbij is, dan denk ik dat jonge Oekraïners Oekraïne beter zullen heropbouwen dan het ooit geweest is.‘
De Verenigde Staten en de Europese Unie hebben woensdag beide extra militaire steun aan Oekraïne toegezegd. De aankondiging vindt plaats op het moment het land zich opmaakt voor een Russisch offensief in het oosten, dat een grotere uitdaging zou kunnen opleveren dan eerdere gevechten in de buurt van Kyiv, meldt The Washington Post.
President Biden vertelde aan de Oekraïense president Volodymyr Zelensky dat hij 800 miljoen dollar extra toezegt voor veiligheidssteun, waaronder wapens en munitie. Eerder op woensdag zei de Europese Raad van regeringsleiders akkoord te gaan met 500 miljoen euro (544 miljoen dollar) aan extra steun voor de Oekraïense strijdkrachten.
De nieuwe toezeggingen komen op een moment dat wereldleiders reageerden op de opmerking van Biden dat Rusland een ’genocide’ uitvoert in Oekraïne. De Franse president Emmanuel Macron waarschuwde voor ’een escalatie van de retoriek’ en een woordvoerder van het Kremlin noemde de uitspraak ’onaanvaardbaar’.
Azov-brigade maakte melding van gebruik chemische wapens
Het Verenigd Koninkrijk wil de berichten verifiëren dat Rusland chemische wapens heeft gebruikt bij een aanval op de belegerde Oekraïense stad Marioepol, zei de Britse minister van Buitenlandse Zaken Liz Truss afgelopen maandag, meldt The Telegraph. ‘Elk gebruik van dergelijke wapens zou een meedogenloze escalatie in dit conflict zijn en we zullen Poetin en zijn regime ter verantwoording roepen,‘ waarschuwde ze.
Alle opties liggen op tafel als reactie op een eventueel gebruik van chemische wapens in Oekraïne door Rusland, heeft James Heappey, de minister van strijdkrachten, gezegd. ‘Er zijn dingen die niet door de beugel kunnen, en het gebruik van chemische wapens zal hoe dan ook een reactie teweegbrengen,‘ aldus Heappey tegen Sky News.
Gisteravond beweerde de Oekraïense Azov-brigade dat er chemische wapens waren gebruikt in de zuidelijke stad. Maar een assistent van de burgemeester van de stad zegt dat dit niet is bevestigd en dat ze ‘wachten op officiële informatie van het leger‘.
Chinese berichtgeving over het conflict tussen Rusland en Oekraïne laat zien hoe nieuwszenders en bloggers de rol van China framen. De media verleggen de focus op de verantwoordelijkheid van Beijing naar de onverantwoordelijkheid van Washington.
Nu het conflict tussen Rusland en Oekraïne nog geen tekenen van de-escalatie vertoont en meer dan twee miljoen Oekraïners op de vlucht zijn, is er in de internationale media steeds meer aandacht voor de Chinese reacties op de oorlog.
De ontwikkelingen in Oekraïne vormen een belangrijk thema in de Chinese media. De oorlog, die meestal de ‘speciale militaire operatie’ van Rusland wordt genoemd, wordt in kranten, op socialemediasites en in persconferenties duidelijk in een Chinees perspectief geplaatst.
De Chinese media leggen de nadruk op de rol van de Verenigde Staten en diens westerse bondgenoten, en op het Chinese verzet tegen de ‘Koude Oorlog-mentaliteit’, die de crisis zou hebben aangewakkerd. Het gewelddadige conflict in Oekraïne is een aanleiding voor Chinese media om de betrekkingen tussen China en het Westen te beschouwen, van verleden naar toekomst. De recente ontwikkelingen roepen de herinnering op aan het NAVO-bombardement op de Chinese ambassade in Belgrado in 1999. Discussies over wat de oorlog in Oekraïne zou kunnen betekenen voor Taiwan, laaien eveneens op.
Bloedschuld
Op 24 februari, toen over de hele wereld het verloop van Ruslands grootschalige aanval op Oekraïne op de voet werd gevolgd, waren op Chinese sociale media twee hashtags trending: ‘De NAVO heeft nog steeds een bloedschuld bij China’ en ‘De NAVO is niet in de positie om China te vertellen wat het moet doen’.
De uitspraken werden op 24 februari gedaan tijdens een persconferentie van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De hashtags verschenen later op Sina Weibo, een van de grootste socialemediaplatforms van het Chinese staatsmediakanaal People’s Daily, met respectievelijk 1,2 miljard en 650 miljoen views.
Tijdens desbetreffende persconferentie beantwoordde woordvoerder Hua Chunying vragen over de Oekraïense situatie. Een CCTV-reporter (China Central Television News) refereerde in zijn vraag aan opmerkingen van Ned Price, de woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse zaken. Price had gezegd dat China verplicht is Rusland aan te sporen zich terug te trekken om de toestand te laten de-escaleren.
Hua Chunying antwoordde dat China nog niet zo lang geleden vernederd werd door westerse mogendheden en zei dat ‘de VS niet in de positie verkeert om China de les te lezen’. Hua verwees naar het bombardement op de Chinese ambassade in Joegoslavië, waarbij drie Chinese journalisten werden gedood. Ze voegde eraan toe dat ‘de NAVO nog steeds een bloedschuld heeft bij China’.
Meedoen aan de westerse ‘politiek van blokvorming’ om Rusland te veroordelen, daar is China niet in geïnteresseerd
De Chinese woordvoerder veroordeelde de Verenigde staten vanwege hun geschiedenis van overzeese militaire operaties en beweerde dat China vandaag de dag nog steeds geconfronteerd wordt met een ‘reële dreiging’ van de VS en hun bondgenoten. Meedoen aan de westerse ‘politiek van blokvorming’ om Rusland te veroordelen, daar is China niet in geïnteresseerd, concludeerde ze. Een video met de opmerkingen van Hua Chunying kreeg meer dan twee miljoen likes op het Weibo-platform.
De Chinese staatsmedia besteedden veel aandacht aan dit specifieke moment in de persconferentie en zetten daarmee de toon voor de wijze waarop officiële media het conflict tussen Rusland en Oekraïne framen. In het bijzonder werd het Chinese aandeel benadrukt, waardoor het verhaal verschuift van de verantwoordelijkheid van Beijing naar de onverantwoordelijkheid van Washington.
The China Daily schrijft op de voorpagina van 24 februari letterlijk dat de ‘onverantwoordelijke’ Verenigde Staten ‘olie op het vuur van de Oekraïnecrisis gooien’ en beschuldigt Washington ervan de spanningen te vergroten en paniek te zaaien. Jiefang Daily herhaalde diezelfde boodschap en benadrukte dat China handelde als een verantwoordelijke leider die niet wenste aan te zetten tot oorlog.
Belgrado, 1999
Na de Russische inval in Oekraïne begonnen op het internet video’s te circuleren met beelden van de bomaanslag op de Chinese ambassade in Belgrado in 1999. De invloedrijke nieuwssite Guancha.cn was een van de platforms die een korte video deelden met beelden van de nasleep van de dodelijke bomaanslag. Daarin beweert de Amerikaanse regering dat het de bedoeling was geweest om een Joegoslavisch bureau voor bewapening te bombarderen. ‘Die dag vergeten we nooit’, schrijft Guancha.cn, en al snel waren er bloggers die nieuwe content maakten over het incident in Belgrado, waarin ze uitlegden waarom de NAVO het Chinese volk iets schuldig was en waarom de VS niet het recht hebben om China onder druk te zetten om te handelen.
Dit trending topic is veelzeggend over de manier waarop het conflict tussen Rusland en Oekraïne wordt geframed in de Chinese berichtgeving en op sociale media. De vele verhalen en discussies zijn dus in feite niet gericht op wat er zich in Oekraïne afspeelt maar gaan over andere kwesties die zijn ingekaderd in Chinese nieuwsverhalen over de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.
Het NAVO-bombardement op de Chinese ambassade in Joegoslavië is daar een voorbeeld van. Een ander voorbeeld is de status van Taiwan, een nog grotere kwestie die steeds terugkeert in de context van het conflict in Oekraïne.
‘Vandaag Oekraïne en morgen Taiwan?’ is een vraag die steeds terugkeert op Chinese sociale media
Meteen toen Rusland Oekraïne binnenviel, gingen Chinese gebruikers van sociale media de ontwikkelingen vergelijken met de situatie in Taiwan. ‘Vandaag Oekraïne en morgen Taiwan?’ is een vraag die steeds terugkeert. Aan de ene kant zien commentatoren op het internet de snelle invasie van Oekraïne als een waarschuwing aan de Taiwanezen dat de situatie in Taiwan binnen slechts een paar dagen zou kunnen veranderen. Er circuleerde een meme met een varken, ‘Taiwan’ genaamd, dat toekeek hoe een ander varken, ‘Oekraïne’, werd geslacht.
Andere bloggers zien de ontwikkelingen in Oekraïne als een waarschuwing aan het Chinese vasteland: het Westen zou direct of indirect op een conflict aansturen en militaire steun verlenen aan Taiwan, als het Chinese vasteland geweld zou gebruiken om Taiwan tot een ‘hereniging’ te dwingen
Hoewel Chinese autoriteiten al waarschuwden dat het onverstandig is om de parallel te trekken tussen Oekraïne en Taiwan, wordt de vergelijking online wel gemaakt. De zoekindex van Baidu, de populairste zoekmachine in China, laat duidelijk zien hoe zoekopdrachten op het web voor ‘Taiwan’ een piek bereikten op hetzelfde moment dat zoekopdrachten naar de term ‘Rusland-Oekraïneconflict’ ook explodeerden.
Deze trend wordt nog aangewakkerd door berichten in de Chinese staatsmedia over Taiwan. Op 26 februari berichtte het nieuwsplatform Global Times dat de torpedobootjager Ralph Johnson van de Amerikaanse marine door de politiek gevoelige Straat van Taiwan voer. Hoewel Amerika de overtocht ‘routine’ noemt (het oorlogsschip voer in voorgaande jaren ook door de Straat van Taiwan), bestempelt het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken tijdens een persconferentie op 1 maart de actie als een provocerende daad.
De kwestie-Oekraïne is ingelijfd in het debat over de toekomst van Taiwan
Na meer discussies over Taiwan in het licht van de ontwikkelingen in Oekraïne, startte China Central Television News (CCTV) de hashtag ‘De hoop voor de toekomst van Taiwan ligt in nationale hereniging’, een uitspraak van minister van Buitenlandse Zaken Wang tijdens een persconferentie op 7 maart.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken benadrukte dat Oekraïne en Taiwan niet te vergelijken zijn vanwege de status van Taiwan als ‘een onvervreemdbaar deel van het Chinese grondgebied’ dat uiteindelijk zal worden herenigd met het vasteland. Toch werd met deze uitspraak de kwestie-Oekraïne ingelijfd in het debat over de toekomst van Taiwan.
Tweedeling
Een andere duidelijke trend in Chinese sociale media-discussies over het conflict in Oekraïne, is de tweedeling tussen ‘anti-oorlog’ en ‘anti-Amerikaans’.
Hoewel er publiekelijk zeker sympathie is voor de slachtoffers van dit conflict, zien de Chinese sociale media een groeiend verzet tegen de anti-oorlogsbeweging. Ze noemen de voorstanders van deze beweging hypocriet en naïef omdat ze nu wel met luide stem deze oorlog veroordelen, terwijl ze bij andere conflicten hun mond dichthielden. Volgens deze redenering worden sterke tegenstanders van de oorlog bestempeld als ‘pro-Amerikaans’.
Een populair-wetenschappelijke blogger (meer dan twaalf miljoen volgers) op Weibo met de bijnaam Occam’s Razor plaatste op 27 februari een meme (afbeelding hieronder) en schreef:
‘Sommige mensen sabelen Rusland neer terwijl ze zelfingenomen prediken tegen de oorlog. Natuurlijk is het goed om anti-oorlog te zijn, en iedereen zou voor wereldvrede moeten opkomen. Maar vraag hun dan ook of ze anti-oorlog waren toen de Verenigde Staten Iran, Irak, Panama, Libië, Joegoslavië of Afghanistan binnenvielen.’
Een meme van de Chinese blogger Occam’s Razor.
Het idee dat de anti-oorlogspredikers een verborgen agenda hebben als ze zich niet ook tegen de Verenigde Staten uitspreken, is zichtbaar in talloze posts en video’s. Ze zijn alomtegenwoordig, niet alleen Weibo maar ook op andere populaire Chinese platforms zoals Bilibili en Douyin. Je vindt er opvallende slogans als: ‘Wie anti-oorlog is maar niet anti-Amerikaans, heeft slechte bijbedoelingen’ en ‘Je bent inhumaan als je anti-oorlog bent maar niet anti-Amerikaans.’
In de laatste jaren kenden de Chinese online media verschillende golven van anti-Amerikanisme. In het najaar van 2021 werd de epische Chinese oorlogsfilm The Battle at Lake Changjin een groot succes. De film, die laat zien hoe Chinese troepen tijdens de Koreaanse oorlog ernstig werden onderschat door de VN-troepen, kwam op een moment van oplopende spanningen tussen de VS en China. Volgens een van de scenarioschrijvers moest de film uitdrukken dat er ‘niet met de Chinezen te spotten viel’. China moest vechten om de ‘imperialistische’ Verenigde Staten en hun bondgenoten te bestrijden, was de boodschap. Anders zouden die buitenlandse grootmachten, die op hen neerkeken, hun macht uitbreiden tot aan de drempel van China en de vreedzame ontwikkeling van de pas opgerichte natie in gevaar brengen.
Chinese media benadrukken hoe andere Aziatische landen het Westen zogenaamd bekritiseren en Rusland steunen
Veel Chinezen suggereren nu ook dat het conflict in Oekraïne een soort ‘Koreaanse is oorlog voor Rusland’. Op sociale media wordt een politieke cartoon gedeeld met de titel ‘Westerse publieke opinie’. Er staan twee televisieschermen op afgebeeld. Het bovenste scherm zoomt in op een grommende beer (Rusland) en een kleine, bange man (Oekraïne). Het scherm daaronder laat de uitgezoomde scène zien en dan wordt duidelijk dat het kleine Oekraïne, gesteund door drie helpers (VS, NAVO en Groot-Brittannië), de moederbeer (Rusland) opjaagt terwijl zij haar haar welpen in het hol beschermt.
Deze aangepaste cartoon werd gedeeld op Weibo, de originele cartoon is van Pusang Gala en is getiteld ‘Wat de media laten zien versus wat er echt gebeurd’.
Online anti-Amerikaanse sentimenten worden ook aangewakkerd door Chinese mediaberichten die benadrukken hoe andere Aziatische landen het Westen zogenaamd bekritiseren en Rusland steunen. Als reactie op buitenlandse druk op Pakistan om Rusland te veroordelen, haalde de Pakistaanse premier Imran Khan uit met de vraag: ‘Wat denk je wel van ons? Zijn wij soms jouw slaaf?’ – Het Chinese mediakanaal Guancha.cn was er snel bij om van het onderwerp een hashtag op sociale media te maken: ‘Pakistan vraagt zich af: zijn we een slaaf van het westen?’. Evenzo promootte het staatsmedium Global Times een van zijn artikelen over Indiase sociale-mediagebruikers die hun steun voor Poetin betuigden met de hashtag ‘Groot aantal Indiase internetgebruikers steunt Rusland sterk’.
Ondertussen plaatste het Engelstalige Twitteraccount van de Global Times een foto van India dat een van zijn historische gebouwen, de Qutub Minar, zou verlichten als steunbetuiging aan Rusland. De tweet bleek misleidend, want in feite werd de Qutub Minar verlicht ter gelegenheid van Jan Aushadhi Diwas om mensen aan te sporen merkloze medicijnen te gebruiken.
Biologische wapens
Op 8 maart, toen de oorlog tussen Rusland en Oekraïne de dertiende dag inging, was een van de trending topics op Chinese sociale media niet de twee miljoen vluchtelingen maar de vermeende ontdekking van zesentwintig Amerikaanse militaire biologische laboratoria in Oekraïne. Hashtag: ‘De 26 Amerikaanse biolabs in Oekraïne zijn slechts het topje van de ijsberg’.
Tijdens een persconferentie sprak het Chinese minister van Buitenlandse Zaken, Zhao Lijian, zijn bezorgdheid uit over het vermeende bestaan van Amerikaanse biologische laboratoria in Oekraïne en elders en zette vraagtekens bij hun intenties. Volgens Bloomberg waren de Chinese beschuldigingen dat het Amerikaanse leger ‘gevaarlijke’ biolaboratoria exploiteert, een afspiegeling van de Russische afleidingstactiek om de Russische invasie te rechtvaardigen. Maar op Weibo werd het onderwerp binnen enkele uren meer dan 180 miljoen keer bekeken en leidde het tot talloze opmerkingen van Chinese internetgebruikers die de VS veroordelen en antwoorden eisten over de waarheid achter deze biologische laboratoria.
De oorlog tussen Rusland en Oekraïne domineert de Chinese online media, zonder in te zoomen op wat er vandaag precies op het slagveld plaatsvindt. Uiteindelijk heeft framing door Chinese media en bloggers van het Russisch-Oekraïense conflict veel meer te maken met Beijing eigen strategische ambities in een veranderende internationale gemeenschap dan met Moskou of Kyivv. Dat nieuwsframe bevestigt het Chinese narratief: de pijnlijke herinneringen aan vernedering door dezelfde westerse mogendheden die nu proberen China aan hun kant te krijgen.
De Britse Fotograaf Mark Neville wilde al veel langer internationale steun verwerven voor de onafhankelijkheidsstrijd van Oekraïne en aandacht vragen voor de Russische agressie in de Donbas. En dat was niet alles, hij hoopt desinformatie uit het Kremlin tegen te gaan met echte portretten van echte Oekraïners.
Mark Neville verhuisde in 2020 van Londen naar Kyiv om daar zijn werk Stop Tanks with Books voort te zetten. Om een verdere opmars van de Russische troepen aan de Oekraïense grens een halt toe te roepen, wilde de fotograaf Oekraïnes aanvraag van het NAVO-lidmaatschap ondersteunen. Het was voor hem de enige manier, zei hij, om vorm te geven aan zijn verzet tegen de Russische invasie. Animo om het boek in productie te nemen was er nog niet direct, maar eind november 2021 zag uitgeverij Nazraeli Press in Californië de urgentie van het werk, evenals Mas Matbaa in Istanboel, dat het boek drukte en meewerkte aan de distributie ervan.
Mark Neville, Stop Tanks with Books
In Londen, Parijs, Berlijn, Brussel en New York werden kantoren op-gezet om de 750 gratis exemplaren te verzenden, de hoeveelheid die Neville zich kon veroorloven. Vier dagen voor de Russische invasie in Oekraïne waren er ongeveer 150 tot 200 exemplaren verstuurd.
De fotograaf vraagt iedereen die iemand in een machtspositie kent of zelf politieke invloed kan uitoefenen, contact met hem op te nemen. Een gratis exemplaar van zijn boek is dan onderweg.
Om jonge Iraniërs te laten lezen over de Holocaust, en om antisemitische desinformatie tegen te gaan, zorgde filmmaker en journalist Maziar Bahari voor een Perzische vertaling van Het dagboek van Anne Frank. In stripvorm.
De Iraans-Canadese journalist, filmmaker en activist Maziar Bahari zette zich al langer in om zijn landgenoten bewust te maken van wat er tijdens de Holocaust was gebeurd. Iraniërs die na de [islamitische] revolutie zijn geboren, hebben een verkeerde voorstelling van zaken; ze krijgen verkeerde, antisemitische informatie, zei hij tegen het Israëlische dagblad Haaretz. ‘Dat is alles wat ze horen.’
Om tegenwicht aan die desinformatie te bieden werkte Bahari mee aan het Sarardi Project dat – samen met het U.S. Holocaust Memorial Museum – de Perzische vertaling van Anne Franks dagboek in stripvorm presenteerde op de Internationale Herdenkingsdag, afgelopen 27 januari.
Het project is in het leven geroepen om Iran bewust te maken van de Holocaust, door artikelen en video’s te verspreiden over de grotendeels onbekende rol van Iran als toevluchtsoord voor joden die in de Tweede Wereldoorlog voor de nazi’s waren gevlucht. Abdol Hossein Sarardi was een Iraanse diplomaat, die tijdens de Duitse bezetting van Frankrijk consul in Parijs was. Ook wel bekend als de Schindler van Iran, omdat hij duizenden Joden aan een paspoort hielp.
Holocausteducatie
Volgens Bahari is een ‘Holocausteducatie’ broodnodig: ‘De ontkenning van de Holocaust moet worden tegengegaan en we moeten weerwoord bieden aan de antisemitische retoriek van de Iraanse regering.’ Zijn eerste film, The Voyage of the Saint Louis (1995), ging over het schip met joodse vluchtelingen dat in mei 1939 de toegang tot Cuba en de VS werd ontzegd en dat moest terugkeren naar Europa. Meer dan een kwart van de passagiers zou uiteindelijk omkomen. Vanaf 1988, toen Bahari naar Canada emigreerde, heeft de Holocaust hem niet meer losgelaten. Hij leerde dat ook in zijn adoptieland joden waren vervolgd: er waren quota voor joden op universiteiten en de meeste joodse vluchtelingen werden in Canada geweigerd.
Een historicus die als adviseur bij het project betrokken was, vertelde dat kinderen in Iran op de lagere school wel les krijgen over de Tweede Wereldoorlog, inclusief het naziregime, Hitler en de overwinning van de geallieerden, maar dat er met geen woord wordt gerept over joden. De Holocaust komt in het onderwijsmateriaal niet voor.
Veel Iraniërs hebben er geen idee dat er destijds duizenden Joden naar Iran zijn gevlucht
Het is belangrijk, benadrukt Bahari in al zijn werk, dat er kennis is van wat de Holocaust inhield. Veel Iraniërs hebben er geen idee van, ook niet dat er destijds duizenden joden naar Iran zijn gevlucht. Door wat hij zelf leerde over de genocide kon hij de tragedies in eigen land beter begrijpen, vooral sinds de islamitische revolutie en de machtsovername door Khomeini in 1979. ‘Dat wil ik doorgeven.’
Bahari, ook een van de oprichters van het journalistieke platform IranWire, was dus de aangewezen persoon om te betrekken bij het Sarardi Project, schreef het dagblad Haaretz. Tot nog toe was de Holocaust niet eerder toegankelijk en interessant gemaakt voor jonge Iraniërs in Iran en de diaspora. De graphic novel van het dagboek van Anne Frank in het Perzisch veranderde de zaak. Het probleem is volgens Bahari dat de meeste Iraniërs, zelfs als ze Engels lezen, het moeilijk vinden om complexe kwesties zoals de Holocaust te begrijpen. In hun eigen taal, het Farsi of Perzisch, is dat veel makkelijker.
Diplomaat Hossein Sardari, de naamgever van het project, verloor zijn pensioen en al zijn bezittingen aan de ayatollahs. Hij stierf in 1981 in armoede in Londen, waar hij na zijn pensionering was gaan wonen.
Bernstein schreef artikelen over de invasie van Oekraïne
Half maart werd Mark Bernstein uit Minsk gearresteerd door Belarussische troepen. Hij zou zijn opgepaktvoor ‘het verspreiden van valse anti-Russische informatie’, meldt Haaretz. Bernstein, die werkt onder de gebruikersnaam Pessimist2006, is een van de meest prominente en productieve redacteuren van het Russische Wikipedia. Zijn artikelen worden door het Kremlin gezien als kritisch ten aanzien van de Russische president Vladimir Poetin.
Toen de eerste Russische troepen de grens met Oekraïne overstaken, startten vrijwilligers in Rusland een Russischtalig Wikipedia-lemma over de ‘Russisch-Oekraïense oorlog’ van 2022. Dat is sindsdien omgedoopt tot ‘Russische invasie van Oekraïne’ en werd al miljoenen keren gelezen. Bernstein had er verschillende artikelen over de invasie voor geredigeerd.
Poetin dreigde eerder al de toegang tot Wikipedia te blokkeren
Wikimedia Foundation (WMF), een in de VS gevestigde non-profitorganisatie die toezicht houdt op verschillende ‘wiki’-projecten, waaronder Wikipedia’s in verschillende talen, ontving onlangs een brief met het verzoek sommige artikelen over de invasie te verwijderen. Afzender: het Russische bureau dat de facto de autoriteit is op het gebied van internetcensuur. WMF, die zich nooit bemoeit met de inhoud van de open encyclopedie, weigerde dat. In een verklaring aan de San Francisco Examiner gaf Maryana Iskander, CEO van WMF, daar een verklaring voor: ‘In een tijd waarin kennis en informatie steeds meer gepolitiseerd worden, is het belangrijker dan ooit om de betrouwbaarheid van de informatie op Wikipedia te handhaven.’
De arrestatie van Mark Bernstein is de meest recente en expliciete poging van het Kremlin om de online-encyclopedie, die wordt gemaakt door vrijwilligers over de hele wereld, te ondermijnen. Moskou verzet zich al langer tegen Wikipedia. In het kader van een breder optreden tegen onafhankelijke media dreigde Poetin eerder al de toegang tot Wikipedia te blokkeren. Drie jaar geleden suggereerde hij plannen te hebben voor een online Grote Russische Encyclopedie die, anders dan Wikipedia, ‘betrouwbare’ informatie zou bevatten.
Moslims in Oekraïne gaan dit jaar een moeilijke ramadan tegemoet in oorlogstijd, maar toch zijn velen van plan om de vastenperiode te benutten om geld in te zamelen voor mensen in nood.
‘We moeten alles anders doen,’ zegt Niyara Nimatova, Krim-Tataarse en hoofd van de Oekraïense Moslimliga tegen Al Jazeera. Op de eerste dag van de vastenmaand, waarschijnlijk zaterdag, wil zij een iftar bereiden met een groep gevluchte gezinnen die bij haar in het islamitisch centrum in Tsjernivtsi verblijven.
Moslims maken ongeveer één procent uit van de bevolking van Oekraïne
‘Veel moslims zijn het land uit gevlucht maar de moslims in Oekraïne hebben steun nodig,’ zegt Nimatova aan de telefoon vanuit de westelijke Oekraïense stad, waar ze naartoe is verdreven vanuit de zuidoostelijke provincie Zaporizja.
Moslims maken ongeveer één procent uit van de bevolking van Oekraïne, dat overwegend orthodox-christelijk is. De voorbereidingen voor de ramadan zijn dit jaar moeilijk als emotioneel geweest. Families kunnen zich daardoor niet vrij bewegen bij zonsondergang, als de vastendag voorbij is en zij bij elkaar gaan eten.
‘Ons huis staat altijd open tijdens de ramadan, oorlog of niet’
Als Krim-Tataarse moest Nimatova al eerder haar woonplaats verlaten. Toen Rusland in 2014 de Krim annexeerde, werden zij en haar familie gedwongen te vluchten naar Zaporizja.
Isa Celebi, een Turkse gordijnverkoper die sinds 2010 in Oekraïne woont, zegt dat veel moslims dit jaar tijdens de ramadan niet thuis zullen zijn en dat sommigen ‘zelfs in hun auto zullen wonen’.
‘Ons huis staat altijd open tijdens de ramadan, oorlog of niet. ‘We zullen ons brood delen,’ maar hij voegt eraan toe dat de voorraden van sommige voedingsmiddelen schaars zijn, terwijl de prijzen zijn gestegen.
Geruchten gaan dat soldaten zijn blootgesteld aan straling
De Oekraïense exploitant van de kerncentrale in Tsjernobyl liet donderdag weten dat bijna alle Russische troepen de locatie hebben verlaten. De kerncentrale is weer onder Oekraïense controle.
CNN citeert Energoatom, de exploitant, die bevestigt dat Russen, die de kerncentrale en andere faciliteiten in de uitsluitingszone – het gebied in een straal van 30 kilometer rond de kerncentrale – hadden bezet, in twee colonnes vertrokken in de richting van de grens met Belarus. Als bewijs publiceerde Energoatom een foto van een overdrachtsdocument van 31 maart, ondertekend door een Russische generaal.
‘Vanzelfsprekend hebben de omwonenden ook flinke doses radioactieve straling opgelopen‘
Tsjernobyl, waar in 1986 de ergste kernramp uit de geschiedenis plaatsvond, is sinds het begin van de oorlog in Oekraïne voor beide partijen ‘een strategische en gevoelige plaats’ geweest, aldus El País.
Rusland beweert dat de terugtrekking uit Tsjernobyl ‘bij de toezegging hoorde om zijn militaire aanwezigheid in Oekraïne te verminderen’ maar volgens de Oekraïense media ‘was de eigenlijke reden dat de [Russische] troepen blootgesteld zijn aan bestraling’, meldt The Daily Beast.
Soldaten zouden loopgraven gemaakt hebben in het bos rond de fabriek, dat als het meest besmette deel van het terrein wordt beschouwd. ‘Vanzelfsprekend hebben de omwonenden ook flinke doses radioactieve straling opgelopen‘, aldus Energoatom.
‘Hoewel de centrale niet meer operationeel is, heeft zij elektriciteit nodig om de koelsystemen voor de opslag van verbruikte splijtstof te laten werken’, aldus Radio Free Europe-Radio Liberty.
Verdwenen materiaal
BBCinterviewde onderzoekster Claire Corkhill van de Universiteit van Sheffield, die erg bezorgd is dat ‘er geen regelmatige communicatie is geweest tussen de kerncentrale en het IAEA, het Internationaal Atoomenergieagentschap, dat [een logboek] bijhoudt van de locatie van potentieel gevaarlijk materiaal. We moeten in de fabriek gaan kijken of deze materialen niet verdwenen zijn.’
IAEA-baas Rafael Grossi was de afgelopen dagen in Oekraïne om de veiligheid van de kerncentrales van het land te bespreken. De Russen hebben nog steeds zeggenschap over de centrale van Zaporizja, de grootste van Europa. Donderdagavond reisde hij naar Rusland, waar hij vrijdag verschillende hoge ambtenaren zal ontmoeten.
Het ontbrak Oekraïne aan nationale mythen. Wat in het ene deel van het land als heldendaad geldt, brandmerkt men elders als verraad of onderdrukking. Maar sinds de oorlog wemelt het van de nationale helden, die de bevolking houvast geven, aldus de Oekraïense schrijver Andrej Koerkov.
Vóór de oorlog sms’ten Oekraïense tieners elkaar vaak foto’s van Russische rappers. Nu tonen hun telefoonschermpjes een gezichtsloze man met een helm op: de zogeheten ‘spook van Kyiv’. Deze levende legende zag het licht op de tweede dag van de Russische invasie. Een onbekende piloot zou de lucht boven Kyiv patrouilleren in een oude Sovjet MiG-29. Al snel zou hij ten minste tien Russische straaljagers hebben neergeschoten. Hoewel het ministerie van Defensie volhoudt dat deze schimmige crack geen mooi verzinsel is, ontbreekt overtuigend bewijs voor zijn bestaan – sommige video’s van hem in actie bleken afkomstig te zijn van computergames.
Nog veel meer memes overspoelen de virtuele ruimte: de soldaten op het Slangeneiland in de Zwarte Zee die met een ondubbelzinnig ‘val dood’ reageerden op de oproep van een Russisch oorlogsschip om zich over te geven; Vitaly Skakoen, de (genie)soldaat die zich als vrijwilliger aanmeldde om mijnen te leggen onder de brug naar het stadje Henitsjesk aan de Zee van Azov om een colonne Russische tanks te stuiten en zichzelf daarbij opblies (het Russische leger veroverde de plaats alsnog). Zelfs de president, Volodymyr Zelensky, is met zijn uitdagende video‘s op social media stoerder geworden dan het droes van Sint-Petersburg.
Sinds de onafhankelijkheid in 1991 heeft het Oekraïne ontbroken aan helden waaromheen nationale sprookjes konden worden gesponnen. De historische coryfeeën die de geschiedenis ons heeft geschonken, voldoen om allerlei redenen matig. De afgelopen dagen zijn er echter tientallen helden opgestaan. In zekere zin is het passend als de meest romantische van hen, de geheimzinnige piloot, misschien niet echt is. Als deze helden niet bestonden, zouden we ze moeten uitvinden. Op dit moment voelt het alsof alleen moed ons van de totale vernietiging kan redden.
De geniesoldaat
Ik ben geen soldaat. Gedurende mijn dienstplicht was ik gevangenisbewaker. Ik kan loopgraven aanleggen, maar ik ben een zestigplusser. Ik weet dat mijn frontlinie op het informatieslagveld ligt, toch moet ik in Oekraïne blijven. Mensen zoals Skakoen, de geniesoldaat, overtuigen me ervan dat ik niet hoef te vluchten. Ze geven me een gevoel van veiligheid, ook al vechten ze ver van mij vandaan. Ze geven me het gevoel dat Oekraïne stand zal houden.
Veel sokkels in Kyivv die als bronnen van patriottische inspiratie zouden moeten dienen, worden nu nog bezet door figuren die onbekend of onbemind zijn en het volk verdelen. Oekraïne heeft moeite om nationale helden te vinden vanwege zijn bewogen verleden. We zijn een multi-etnische, veeltalige samenleving waar allerlei grootmachten over hebben gebakkeleid – het Pools-Litouwse gemenebest, het tsaristische rijk, de nazi’s. Wat in het ene deel van het land als moed wordt geprezen, brandmerkt men in een ander deel als verraad of onderdrukking. Oekraïners houden er niet van dat hun iets wordt opgelegd, en al helemaal geen helden. Toegegeven, weinigen hebben iets tegen de nationale dichter Taras Sjevtsjenko. Evenzo lopen weinigen voor hem warm. De tsaristische keizerlijke politie verbande hem ooit vanwege zijn patriottische verzen, en slachtoffers zijn zelden goede helden, vooral voor een volk in oorlog.
Oekraïne heeft moeite om nationale helden te vinden vanwege zijn bewogen verleden
De Sovjets probeerden van de zeventiende-eeuwse Kozakkenleider Bohdan Chmelnytsky een nationaal symbool te maken. Het Kremlin had een voorkeur voor hem omdat hij de tsaar in 1654 formeel vroeg hem te helpen de Polen te bestrijden. Geen slimme zet, want kort daarop verbood de tsaar het Kozakkenleger en verloren de Oekraïense gebieden hun onafhankelijkheid. Nu nog is zijn standbeeld te vinden in het centrum van de oude stad van Kyiv, op het Sofiyskaya-plein, pal naast mijn huis. Het is niet vernield nadat Oekraïne zich in 1991 onafhankelijk verklaarde van de Sovjet-Unie, maar er legt ook nooit iemand bloemen bij hem neer. Misschien komt dat omdat zijn aanhangers duizenden Oekraïense joden, die van collaboratie met Polen werden beticht, hebben vermoord.
De meest omstreden Oekraïense ‘held’ is Stepan Bandera, een ultranationalist die de nazi’s in 1941 in Oekraïne verwelkomde omdat hij het land wilde bevrijden van communisten. Vanwege zijn diepe hang naar Oekraïense onafhankelijkheid voerden de nazi’s hem uiteindelijk af naar een concentratiekamp. Het grootste deel van de oorlog zat hij er gevangen. Daarna vestigde hij zich in München, waar een KGB-agent hem in 1959 liquideerde. Veel Oekraïners waarderen zijn inspanningen voor de onafhankelijkheid van het land (sommige vrijwilligers die nu tegen Poetin vechten noemen hun molotovcocktails Bandera-smoothies). Bij anderen roept hij weerzin op door het geweld waaraan zijn volgelingen zich hebben overgegeven.
Deze levende legende zag het licht op de tweede dag van de Russische invasie. Een ontbrekende piloot zou de lucht boven Kyiv patrouilleren in een oude Sovjet MiG-29. Al snel zou hij ten minste tien Russische straaljagers hebben neergeschoten.
Recentere pogingen tot nationale mythevorming mislukten eveneens. Even leek het erop dat Viktor Joesjtsjenko uit het juiste hout was gesneden. Tijdens de verkiezingen in 2004 was hij de tegenstander van de kandidaat van het Kremlin, Viktor Janoekovitsj, en werd hij vergiftigd, wat zijn gelaat misvormde. De daaropvolgende golf van verontwaardiging mondde uit in de Oranjerevolutie, die leidde tot hernieuwde verkiezingen. Nadat Joesjtsjenko tot president was gekozen, was hij maar al te snel bereid om compromissen te sluiten met de oude garde.
De Maidan-opstand in 2014 had een geschikte held kunnen voortbrengen. Nadija Savstjenko, een gevechtspiloot en officier in het Oekraïense leger, werd gevangengenomen door de Russen, die een proces tegen haar voerden in Moskou, waar ze de rechter uitschold en weigerde diens gezag te erkennen. Na haar vrijlating werd ze parlementslid, maar verbaasde ze vriend en vijand door voor vriendschap met de separatisten van het Donbas-bekken te pleiten. Sommigen vermoedden dat de Russen haar hadden gehersenspoeld. Inmiddels is ze helemaal vergeten.
Helden en antihelden
Zal er voor Zelensky ooit een standbeeld zijn weggelegd? Zo ja, zullen mensen dat bezoeken? Misschien dat we niet langer vast zullen zitten in die eindeloze cyclus van helden die in antihelden veranderen. Voor het eerst sinds de hoogtijdagen van Bohdan Chmelnytsky in de zeventiende eeuw werd Oekraïne in 1991 een onafhankelijk land. De Oekraïners hechten sterker aan die onafhankelijkheid dan aan wat dan ook.
Zelfs degenen die weinig op hebben met de regering van Zelensky of het Oekraïense politieke systeem, zijn bereid ervoor te vechten. Liever dat dan te worden verpletterd door een buitenlandse macht. Ook als de helden van deze oorlog later dingen doen die hun reputatie zullen bezoedelen, zal de pure moed van deze tijd voortleven. Ik denk dat mensen zich de naam van geniesoldaat Vitaly Skakoen zullen herinneren. We zullen een nieuwe nationale identiteit om hem heen bouwen.
Andrej Koerkov is een Oekraïense schrijver. Zijn meest recente roman is Grijze Bijen (Grey Bees, Deep Vellum/MacLehose Press)
Mensen zouden niet hoeven boeten voor de misdaden van hun leiders, schrijft de Mexicaanse econoom en socioloog Jorge Zepeda Patterson. Het Westen overschrijdt een grens door willekeurige maatregelen te treffen jegens mensen die je niet verantwoordelijk kunt houden voor de beslissingen van hun regering.
In een oorlog sneuvelt de waarheid het eerst omdat alles propaganda wordt, het tweede dat sneuvelt is het fatsoen. Wat Poetins leger het volk in Oekraïne aandoet is zonder enige twijfel misdadig, maar hoe de internationale publieke opinie zich jegens veel Russen opstelt is onfatsoenlijk. Uiteraard heb ik het niet over de corrupte oligarchen, pilaren van het regime, van wie geheel terecht jachtschepen en enorme fortuinen in beslag zijn genomen, maar over de inwoners van Rusland die worden benadeeld, ontslagen of tegengewerkt vanwege iets waarvoor ze niet verantwoordelijk zijn.
Het is schandalig dat miljoenen Oekraïense families worden gedwongen om hun huis te ontvluchten of moeten lijden doordat hun geliefden sterven als gevolg van de invasie van Russische soldaten die zij persoonlijk niks hebben aangedaan. Maar het is ook schandalig dat vakmensen, kunstenaars en Russische sporters hun carrière kapot zien gaan alleen omdat ze Russen zijn. Het zijn twee schanddaden die verschillen in schaal, maar in het eerste geval kunnen we niets doen, behalve Poetin onder druk zetten om te stoppen; het tweede geval daarentegen hebben we in eigen hand. Onder het mom van rechtvaardigheid en moraal overschrijdt het Westen een grens door willekeurige en hysterische maatregelen te treffen jegens mensen die je niet verantwoordelijk kunt houden voor de beslissingen van hun regering.
Niemand zal het in zijn hoofd halen om Serena Williams te weren van Roland Garros of Madonna’s wereldtournee af te gelasten alleen maar omdat Bush een aantal decennia geleden Irak binnenviel om even absurde redenen (massavernietigingswapens) als die waarmee Poetin nu schermt, en met net zulke tragische gevolgen voor miljoenen onschuldige burgers. Uitgejouwde tennissers en voetballers, kunstenaars wie het werken onmogelijk wordt gemaakt, vakmensen en deskundigen wier leven plotseling te gronde wordt gericht. Velen van hen hebben geleden onder Poetin en worden nu tot zondebokken uitgeroepen opdat het Westen zijn woede kwijt kan en de regeringsleiders hun zogenaamde plichtsgevoel kunnen sussen.
Oekraïne vanuit Syrisch perspectief
Syriërs die zich verzetten tegen Assad zijn solidair met Oekraïne en de Oekraïners, schrijft Yassin Swehat in al Al-Jumhuriya.
Syriërs kunnen zich makkelijk identi-ficeren met Oekraïne. Desondanks voelen ze ook bitterheid, omdat experts en journalisten kennelijk nu pas het imperialisme, de gewelddadigheid en de valse propaganda van het Kremlin zien, aldus Swehat. En er is bezorgdheid om sommige politieke krachten en militaire onderdelen die zich tegen de Russische invasie verzetten. Vanuit Syrisch oogpunt is alleen hun verzet reden om hen te bewonderen, ‘want ze hebben de afgelopen zeven jaar niets voor ons gedaan’. Van bepaalde neonazigroepen in Oekraïne hebben Arabieren en moslims niet meer te verwachten dan van extreemrechtse krachten in Europa. Hoe dan ook, schrijft Swehat, Syriërs kunnen zich identificeren met de slachtoffers van deze nieuwe Poetin-oorlog, omdat ze de tanks en vliegtuigen kennen, en de beelden van konvooien met bussen en van vrouwen die met zware koffers de grens oversteken.
‘We identificeren ons daarom met de burgerslachtoffers in Oekraïne, en betuigen respect voor de heldenmoed van hen die hun land verdedigen, ook al zijn we het niet eens met grote delen van hun politieke spectrum. Syrië is een van de essentiële strijd-tonelen als we ons willen ontdoen van het poetinisme en despoten als Assad.’
Heksenjacht
Wat maakt deze heksenjacht van ons? Hoe verschilt deze van de ranchero’s die een klopjacht openden op Comanche-indianen omdat Navajo-indianen een karavaan hadden aangevallen? Van het lynchen van de ene Afro-Amerikaan (zoals zwarte Amerikanen nu worden genoemd) omdat de andere een winkel had overvallen, van het niet in dienst nemen van latino’s uit angst voor de misdaden van de Mara Salvatrucha-bendes?
Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) adviseerde om Russen en Belarussen voortaan uit te sluiten van sportwedstrijden, wat een breuk betekent met een lange traditie van neutraliteit met betrekking tot het politieke en geopolitieke debat. Wat ik kan begrijpen, is dat Russische teams die nu uitkomen voor hun land worden uitgesloten van deelname. Op een bepaalde manier vertegenwoordigen ze niet alleen hun land, maar eveneens de regering die hun deelname financiert. Maar een operazanger niet langer laten optreden alleen omdat hij in dat land geboren is, of het werk van een componist die al vijftig jaar dood is niet langer uitvoeren, dat gaat veel te ver.
Ana Netrebko, die voor de opera is wat Messi is voor het voetbal en die vanwege haar buitengewone stem en talent heel dicht in de buurt komt van de mythische Maria Callas, is een in ongenade gevallen koningin omdat ze Russisch is, ook al woont ze al jaren in Wenen. Twee dagen na de invasie liet ze via haar sociale media weten: ‘Ik neem de tijd om na te denken, want de situatie is te ernstig om mijn mening te geven zonder er goed over na te hebben gedacht. Maar vóór alles wil ik zeggen dat ik tegen deze oorlog ben. Ik ben Russisch en ik hou van mijn land, maar ik heb veel vrienden in Oekraïne en mijn hart breekt bij het zien van het leed en de pijn. En ik wil zeggen dat het niet juist is om een kunstenaar of een publieke figuur te dwingen zijn politieke standpunten uit te dragen en zijn land te veroordelen. Zoals veel van mijn collega’s houd ik me niet bezig met politiek. Ik ben evenmin een politiek expert. Ik ben kunstenaar en mijn doel is om mensen te verbinden, ongeacht hun uiteenlopende politieke standpunten.’
Irrationele hypocrisie
Aangezien ik deze talentvolle zangeres volg, nam ik aan dat ze met haar statement de brandstapel zou ontlopen. Het leek me een oprechte, gevoelige reactie, die zelfs getuigt van politiek verantwoordelijkheidsgevoel. Het bleek een illusie; ik had de macht van de irrationele hypocrisie onderschat. Luttele uren later werd naar buiten gebracht dat ze de rest van dit jaar geen concerten zou doen. Als ze haar houding niet veranderde uit praktische overwegingen, zou haar carrière voorbij zijn. Netrebko reageerde op dit affront met slechts enkele woorden: ‘Niemand moet vergeten wie hij is en waar hij vandaan komt.’ Een waardige reactie van iemand die vindt dat je je afkomst nooit moet verloochenen, ook al ben je het niet eens met je regering.
Het is een barbaarsheid die alle begrip te boven gaat
Het lijkt me dat de sancties tegen de Russische regering en de groep die haar politiek en economisch steunt noodzakelijk zijn, maar om blindelings alles wat Russisch is te straffen, is barbaars en toont enkel het onvermogen om verder te kijken dan een karikaturale wereld van goeden en slechteriken, die onze eigen geschiedenis niet rechtvaardigt. Eén voorbeeld volstaat: stelt u zich een middeleeuwse scène voor met op het slagveld een invasieleger en een verdedigingsleger. Het invasieleger gaat niet de strijd aan met zijn tegenstanders maar verschanst zich in een vallei, valt de eerste de beste stad binnen en rijgt de vrouwen en kinderen van zijn vijand aan het mes. Omdat het invasieleger er niet in slaagt de vijand op de knieën te krijgen, valt het een tweede stad binnen, richt een slachtveld aan onder de inwoners en dreigt hiermee door te zullen gaan. Het verdedigingsleger geeft zich over omdat de prijs die hun families moeten betalen onaanvaardbaar is. Het is een barbaarsheid die alle begrip te boven gaat. Toch? Nou, dit is wat de Verenigde Staten deden toen ze hun kernbommen dropten op Nagasaki en Hiroshima in naam van de democratie, de rechtvaardigheid en de vrijheid. Het ging hier niet om militaire doelen, er werd simpelweg besloten honderdduizenden burgers te doden om zo de militairen te dwingen hun wapens neer te leggen.
We zijn zo gewend te denken dat het Westen symbool staat voor ‘het goede’ dat we onze immorele daden niet eens meer opmerken. Op Twitter en Facebook kunnen pro-Russische standpunten worden geblokkeerd omdat ze de waarheid zouden vervormen, terwijl we tegenovergestelde berichten zonder blikken of blozen laten circuleren, of ze onwaarheden bevatten of niet. Het zou netter zijn om met de echte reden naar buiten te komen (wij liegen ook, maar het zijn wel ónze leugens) dan onszelf op de borst te kloppen vanwege onze ‘waarheid’ of ‘objectiviteit’.
Kortom, wat Poetin doet is onaanvaardbaar. Maar dat rechtvaardigt niet zijn antwoord: de terugkeer naar de tijd van McCarthy, een inquisitie of een heksenjacht die maakt dat we de beulen worden van mensen die niet zouden moeten boeten voor de misdaden van hun leiders.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
