Zeker drie journalisten zouden slachtoffer zijn geworden
Sinds de oorlog in Oekraïne zijn meerdere Russische journalisten en activisten, die het land vanwege de toenemende repressie verlieten, slachtoffer geworden van vergiftigingen. Dat schrijft The Insider. De vergiftigingen vonden elders in Europa plaats, toen de Russen al gevlucht waren.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens The Insider werd Jelena Kostjoetsjenko, journalist voor Novaya Gazeta en Meduza, vergiftigd in München en werd een week later Irina Bablojan, journalist bij Echo Moskvj, in Tbilisi opgenomen met bijna identieke symptomen. In het voorjaar werd Natalja Arno, hoofd van de Stichting Vrij Rusland, vergiftigd met een neurotoxische stof.
Wie er achter de vergiftigingen zit, is niet bekend. De symptomen werden voorgelegd aan artsen die experts zijn op het gebied van giftige stoffen, onder wie een chemischwapenexpert die werkt voor de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens en een Russische wetenschapper die werkt in een geheim programma voor de ontwikkeling van giftige stoffen. Zij benadrukken dat de acties waarschijnlijk het werk zijn van Russische agenten.
Volgens Moskou heeft Oekraïne bijna geen militaire middelen over
De oorlog in Oekraïne heeft aan zo’n tienduizend Oekraïense burgers het leven gekost. Dat zegt de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties (OHCHR), die benadrukt dat de daadwerkelijke cijfers waarschijnlijk hoger liggen, omdat door de hevige gevechten in meerdere regio’s onafhankelijke tellingen niet mogelijk zijn.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Zo wordt er nog steeds hard gevochten in de Oekraïense bezette regio Donetsk, waar volgens The Kyiv Post het dorpje Oerozjajne is heroverd op de Russen. Rusland heeft daar niet op gereageerd, maar zei dinsdag wel, bij monde van defensieminister Sergej Sjojgoe, dat Oekraïne amper vooruitgang boekt. Volgens Sjojgoe heeft het land bijna geen militaire middelen over.
Op de achtergrond proberen de Verenigde Staten Iran ervan te overtuigen niet langer drones te leveren aan Rusland. Die oproep zou zijn gedaan tijdens gesprekken over het Iraanse nucleaire programma. Iran zou niet afwijzend hebben gestaan tegenover die oproep, maar eist wel dat de VS onder meer Iraanse gevangenen vrijlaten.
De explosie vond plaats na een brand in deelrepubliek Dagestan
Bij een brand in een tankstation in de Russische deelrepubliek Dagestan zijn minstens vijfendertig mensen omgekomen. Dat schrijft het Russische staatspersbureau TASS. Ruim honderd mensen zijn gewond geraakt, van wie elf ernstig. Zij zijn naar Moskou gebracht in een speciaal vliegtuig.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De explosie vond plaats in Machatsjkala, de hoofdstad van de deelrepubliek. Volgens autoriteiten begon de brand in een autogarage en verspreidde het vuur zich naar een tankstation, waar zeker twee benzinetanks explodeerden. De brandweer zou minstens vier uur nodig hebben gehad om de brand te blussen.
Mogelijk liggen er nog lichamen onder het puin van het benzinestation. Uit andere regio’s zijn medische teams gekomen om verdere bijstand te bieden. Dinsdag wordt uitgeroepen tot een dag van rouw in de deelrepubliek.
De Colombiaanse schrijver Héctor Abad Faciolince zag hoe zijn Oekraïense collega Victoria Amelina omkwam bij een Russisch bombardement op een restaurant in Kramatorsk. Aangezien zij deze gruweldaad niet meer kan documenteren, doet hij het voor haar.
Een paar dagen geleden had ik nog geen idee wat voor een raket de Iskander was. Ik weet eigenlijk niets van wapens, ik was dienstweigeraar en heb mijn hele leven geen kogel afgevuurd. Je kunt zeggen dat ik het toppunt van een pacifist ben: een lafaard. Maar omdat het een Russische Iskander was die voor mijn ogen de schrijfster Victoria Amelina doodde, voelde ik me verplicht uit te zoeken wat voor wapen dat precies is. Dit Russische speeltje kost om te beginnen drie miljoen dollar, weegt vier en een halve ton, heeft een bereik van vijfhonderd kilometer, vliegt sneller dan het geluid (meer dan twee kilometer per seconde) en is zo nauwkeurig dat het zijn doelwit met een marge van niet meer dan vijf meter treft. En ja, het was dit uiterst nauwkeurige wapen dat op zo’n tien meter van ons ontplofte.
Waarom die excessieve wreedheid, die precisie, die enorme hoeveelheid geld om een simpel restaurant aan te vallen? De Russische inlichtingendiensten (zie hun desinformatiecampagnes, de leugens die ze verspreiden) verklaarden in eerste instantie dat zij het niet waren geweest, maar het Oekraïense leger. Vervolgens zeiden ze dat het restaurant Pizza Ria per abuis was aangevallen. En daarna beweerden ze dat het een legitiem doelwit was omdat op de eerste verdieping ‘tijdelijk een commandopost was ingericht voor de 56ste Brigade van de Oekraïense Mobiele Infanterie’.
Elke buitenlandcorrespondent die in Kramatorsk is geweest heeft daar gegeten
Vaststaat dat het restaurant geen eerste verdieping had en dat er geen enkele brigade in was gehuisvest. Elke buitenlandcorrespondent die in Kramatorsk is geweest heeft daar gegeten en weet dat het etablissement allesbehalve een militaire post is – of liever gezegd was. Zeker, er komen soldaten, als ze op verlof zijn, om er samen met hun familieleden te eten.
Maar het was vooral een ontmoetingsplek voor de inwoners van Kramatorsk, een stad die aan het begin van de Russische inval nog 200.000 inwoners telde en nu nog maar 80.000. Dus waarom en met welk doel zo veel geld en zo veel precisie besteden aan een burgerdoel? Victoria had ons bij een andere gelegenheid het antwoord al gegeven: als straf voor een bevolking die niet Russisch wil zijn en die de Russen ook niet met open armen heeft ontvangen.
Boekenbeurs
Wat deden wij daar in Kramatorsk, op 40 kilometer van het front en in dat restaurant? Om dat te vertellen moet ik terug naar het begin en de lezer nog twee alinea’s van zijn tijd beroven. Eigenlijk waren Sergio Jaramillo (hoge commissaris voor de vrede en voormalig viceminister van Defensie in Colombia) en ik naar Kyiv gekomen voor de Boekenbeurs, die er werd gehouden – ik om een roman te signeren die onlangs in Oekraïne is gepubliceerd en Sergio in het kader van de campagne ¡Aguanta Ucrania! (Hou vol Oekraïne!).
Omdat ik al vanaf het begin deelneem aan die campagne en mijn Latijns-Amerikaanse collega’s heb aangespoord zich bij het initiatief aan te sluiten, was ik ook aanwezig op de presentatie van deze beweging, die werd bijgewoond door de Oekraïense juriste en vredesactiviste Oleksandra Matviichuk, winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede, de filosoof Volodymyr Yermolenko, voorzitter van de PEN in Oekraïne, de Colombiaanse journalist Catalina Gómez, gespreksleider van het panel, en de ongelukkige Victoria Amelina. Ik zat naast haar.
Op de presentatie werd ook een video vertoond die afgesloten werd met het volkslied van Oekraïne, gespeeld door Paquito D’Rivera op zijn klarinet. Het talrijke publiek was na die laatste scène tot tranen toe geroerd. Dat was op zaterdag. Het plan was om op maandag naar Polen terug te keren, maar Sergio en Catalina vonden dat we onze campagne nog beter over het voetlicht moesten brengen en dat we bovendien de terreur en de misdaden van de Russen in de strijd zelf moesten documenteren. Bangbroek die ik ben verzon ik allerlei smoezen om niet te gaan, maar mijn bezwaren werden door mijn vrienden compleet weggewuifd. Tijdens een diner met Victoria op zondag raakte ze zo opgetogen over onze Zuid-Amerikaanse solidariteit dat ze aanbood persoonlijk met ons mee te gaan naar Donetsk. Dat zou dan haar laatste excursie zijn voordat ze naar Frankrijk vertrok om een jaar lang, met een beurs die ze van de Franse overheid had gekregen, aan de voltooiing van haar boek over de Russische oorlogsmisdaden te werken. De volgende dag, maandag, kwamen we (ik met tegenzin en Victoria met heel veel zin) vroeg uit de veren om in negen uur de 550 kilometer van Kyiv naar Kramatorsk per auto af te leggen.
De aanwezigheid van Amelina was cruciaal voor onze kennis van de wreedheid en de verschrikking die het Russische leger, zowel in de eerste weken van de invasie als in het jaar daarna, aan de dag heeft gelegd. Ze nam ons mee naar het huis waarin de Russen de dichter Wolodymyr Wakulenko hadden gemarteld en doodgeschoten, om hem vervolgens, zoals het lot was van zo veel Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog, in een massagraf te dumpen. Ik heb een obsessie met de Holocaust, dus stond ik erop dat we in een buitenwijk van Charkiv stopten bij een monument voor de vijftienduizend Joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord en in massagraven geworpen. In zijn ‘speciale militaire operatie’ om Oekraïne te ‘denazificeren’, vernietigde Poetin, de meest op Hitler lijkende president die we na 1945 gekend hebben, de menora die de plaats herdenkt waar de nazi’s hun misdaad pleegden.
Er is één oorlogsmisdaad die ze niet meer kan documenten: de moord op haarzelf
We spraken met militairen van het Oekraïense leger, soldaten zowel als officieren. Ze hebben niets weg van nazi’s, kan ik u verzekeren. Als ze al een tekortkoming hebben, dan is het wel dat hun leger nog steeds te ‘sovjet’ is, dat wil zeggen paranoïde (wat te begrijpen is in een oorlog), te log en inefficiënt (wat een grote handicap is in een oorlog). We leerden een heel aardige soldaat kennen, een vriend van Amelina met een engelachtige glimlach, die ons uitlegde dat hij weliswaar zijn hele leven overtuigd pacifist was geweest, maar dat hij er ook vast van overtuigd was dat Poetin en zijn trawanten maar één taal spreken en verstaan: die van bruut geweld. Dialoog en diplomatie hebben niets uitgehaald. Of we willen of niet, het enige wat er nu nog opzit is het kwaad met wapengeweld te lijf te gaan.
Het afgelopen jaar heeft Victoria de fictie vaarwel gezegd en zich toegelegd op het opsporen en gedetailleerd documenteren van alle oorlogsmisdaden die door de agressor zijn gepleegd. Er is één oorlogsmisdaad die ze niet meer kan documenteren: de moord op haarzelf. Ik heb me voorgenomen de komende maanden over die afgrijselijke misdaad te schrijven, heel minutieus en gedetailleerd, tegen alle propaganda en leugens van de Russen in. Ik ben dat verschuldigd aan het recht in abstracte zin en aan het recht in praktische zin, dat ooit zal vonnissen over deze gruwelijke misdaad, gepleegd tegen een geweldige, uiterst dappere collega van mij, een schrijfster van dezelfde leeftijd als mijn dochter, die op haar beurt een zoontje van tien verweesd achterlaat. Aan haar kind ben ik dit op z’n minst verplicht, zodat hij over nog eens tien jaar precies zal weten hoe ze zijn dappere, briljante en lieftallige moeder hebben vermoord.
Voor nu wil ik alleen nog het laatste ogenblik beschrijven dat Victoria Amelina bij kennis was. Ik zat tegenover haar op het terras van het restaurant. Omdat er een alcoholverbod gold, had ik mijn glas gevuld met ijs en iets wat leek op appelsap. Victoria keek naar mijn glas. ‘Dat lijkt wel whisky,’ zei ze glimlachend. En dat was het moment waarop de hel, in de vorm van de Iskander, neerdaalde. Nu heeft Victoria een toevluchtsoord gevonden in de hemel. Maar niet de hemel in de zin van het christelijk of islamitisch geloof. Nee, het is de immateriële, mentale, o zo menselijke hemel die we ‘herinnering’ of ‘nagedachtenis’ noemen.
Er zou een schip tot zinken zijn gebracht met een zeedrone
Oekraïne heeft Russische schepen in een marinebasis in de Zwarte Zee aangevallen. Dat schrijft The Kyiv Independent. Hoewel Rusland meldt dat alle zeedrones zijn onderschept door de Russische marine, blijkt uit beelden op sociale media dat minstens één oorlogsschip tot zinken zou zijn gebracht.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Zwarte Zeehaven van de stad Novorossiejsk wordt gebruikt door Russische schepen die onder meer graan vervoeren. De aanvallen lijken een vergelding voor eerdere aanvallen van Rusland op Oekraïense graandepots, onder meer in de havenstad Odessa. Op sociale media wordt ook gesproken van gevechten op het land in de buurt van Novorossiejsk.
De aanval zou zijn uitgevoerd door de Oekraïense veiligheidsdienst SBU in samenwerking met de marine en is bevestigd door Oekraïne zelf. Het is voor het eerst dat het land een Russische haven aanvalt. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky waarschuwde Rusland vorige week dat ‘de oorlog naar Rusland toe zou komen’.
Maar weinig Afrikaanse leiders zijn aanwezig, tot woede van Poetin
In het Russische Sint-Petersburg vindt momenteel een top plaats tussen Rusland en Afrikaanse landen. The Economist meldt echter dat maar weinig Afrikaanse leiders aanwezig zijn: zeventien leiders, waar er in 2019 nog drieënveertig leiders kwamen. Volgens de Amerikaanse krant komt dit door de manier waarop Rusland met de graandeal is omgegaan: veel Afrikaanse landen zijn afhankelijk van Oekraïens graan. President Poetin zegt dat dit komt door chantage door het Westen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Poetin beloofde bij de top gratis graan aan de landen, dat binnen enkele maanden richting het continent moet worden getransporteerd. Rusland poogt al langer de banden met Afrika aan te trekken, onder meer omdat Afrikaanse landen zich minder bekommeren om de oorlog in Oekraïne en zo een geopolitiek tegenwicht kunnen bieden tegen het westerse blok. Daarnaast zijn veel Afrikaanse landen rijk aan mineralen, wat ook de aanwezigheid van huurlingenleger Wagner op het continent verklaart.
De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov trok de afgelopen maanden meerdere keren naar Afrika, onder meer naar Kenia, Somalië en Zuid-Afrika. Dat laatste land is net als Rusland lid van BRICS, een samenwerkingsverband tussen opkomende economieën waar ook China, India en Brazilië toe behoren. Een top van BRICS in augustus in Zuid-Afrika zal niet worden bijgewoond door Poetin, omdat hij moet worden gearresteerd als hij voet zet in Johannesburg.
Met name in het zuiden zou sprake zijn van grote aanvallen
Oekraïense strijdkrachten hebben woensdag een zeer grote aanval ingezet in het zuiden van het land, rond de regio Zaporizja. Volgens The New York Times, die sprak met bronnen bij het Amerikaanse ministerie van Defensie, is met de aanval ‘het hoofdoffensief’ van het twee maanden geleden ingezette tegenoffensief begonnen. Het doel zou momenteel Melitopol zijn, een strategisch belangrijke stad.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Op verschillende plekken zou men door de Russische verdedigingslinie gebroken zijn. Oekraïne zelf heeft nog geen mededelingen gedaan over de grootscheepse aanval. President Zelensky zei woensdag wel dat er sprake was van ‘goed nieuws’ aan het front. Bij de operatie zouden duizenden door het Westen getrainde militairen zijn ingezet, net als door bondgenoten geleverde wapens zoals de Duitse Leopard-tanks.
Sinds Oekraïne twee maanden geleden begon met hun tegenoffensief vorderde het offensief traag en werd er maar beperkt terreinwinst geboekt. Experts zeiden al langer aanvallen in het zuidwesten te verwachten, omdat daarmee aanvoerlijnen van het Russische leger afgesneden zouden worden. De Russische president Vladimir Poetin zei donderdag dat er inderdaad sprake is van geïntensiveerde gevechten, maar dat Oekraïne geen succes boekt.
Het historische centrum van Odessa is werelderfgoed
Bij een Russische raketaanval op Odessa zondag zijn ten minste twee mensen om het leven gekomen. Het bombardement beschadigde met name de Transfiguratiekathedraal, oorspronkelijk gebouwd in 1794 onder keizerlijk Russisch bewind, afgebroken onder Sovjetleider Stalin in 1936 en herbouwd in de jaren 1990 na de ineenstorting van de Sovjet-Unie, aldus Kyiv Post. UNESCO veroordeelde de aanval op het historische centrum van de stad, dat op de Werelderfgoedlijst staat van de organisatie. Directeur-generaal Audrey Azoulay zei dat de aanval ‘een escalatie van geweld tegen het culturele erfgoed van Oekraïne’ betekende.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Oekraïne beloofde zondag ‘represailles’ na de nachtelijke aanval, waarbij volgens de Oekraïense autoriteiten ook tweeëntwintig mensen gewond raakten, waaronder ten minste vier kinderen. ‘Zelfs in de context van de huidige meedogenloze oorlog van Rusland is een raketaanval op een historische kathedraal (…) een schokkende gebeurtenis. De priesters ter plaatse waren stomverbaasd’, schrijft Shaun Walker, correspondent van The Guardian in Oekraïne, die ter plaatse was.
Vijfentwintig monumenten raakten beschadigd tijdens de aanval, volgens de regionale gouverneur Oleg Kiper, die het Russische leger beschuldigde van het ‘opzettelijk richten van zijn raketten op het historische centrum van Odessa’. De Russische aanvallen kwamen kort nadat Moskou zich had teruggetrokken uit een graandeal waardoor Kyiv zijn graan kon exporteren.
De Russische autoriteiten beschuldigen hem van extremisme
Tegen de Russische oppositieleider Aleksej Navalny is nog eens twintig jaar geëist. Navalny zou verantwoordelijk zijn voor de oprichting van een extremistische beweging. Dat schrijft The Moscow Times. Navalny zit al maanden in de gevangenis vanwege verschillende zaken die volgens experts politiek gemotiveerd zijn.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Publiek is niet toegestaan bij de behandeling van de rechtszaak tegen Navalny, die een celstraf van bijna twaalf jaar uitzit in een strafkolonie op honderden kilometers van Moskou. De advocaten van de oppositieleider zeggen dat de Russische regering met de vele rechtszaken tegen Navalny probeert hem te ‘breken’.
Navalny geldt als de meest prominente rivaal van Vladimir Poetin. Hij beschuldigt het Kremlin, Poetin en zijn naasten van corruptie en is uitgesproken tegenstander van de oorlog in Oekraïne. Een eerdere poging om Navalny te vergiftigen, vermoedelijk door Russische agenten, mislukte. De rechtbank doet naar verwachting begin augustus uitspraak in de zaak.
Tienduizenden tonnen graan zouden al zijn vernietigd
Na het verstrijken van de graandeal is Rusland zich gaan richten op de Oekraïense graanschuur, die essentieel is voor de voedselvoorraad van veelal arme landen in het Midden-Oosten, Azië en Afrika. Volgens BBC is bij de recente Russische raketaanvallen zeker 60.000 ton graan vernietigd en is er grote schade toegebracht aan opslaginfrastructuur aan de Zwarte Zee.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Britse omroep citeert de Oekraïense minister van Landbouw Mykola Solskyi, die zegt dat een ‘aanzienlijk deel’ van de exportinfrastructuur buiten gebruik is geraakt door de aanvallen. Eerder liet het Russische ministerie van Defensie al weten dat, nu de graandeal niet meer geldig is, alle schepen die op weg zijn naar Oekraïense havens worden gezien als potentiële militaire schepen, en daarmee als oorlogspartij.
Deze schepen zullen doelwit kunnen worden door raketaanvallen, en een groot deel van de Zwarte Zee moet daarom vermeden worden door de commerciële scheepvaart, zo liet Rusland weten. Daarop volgden aanvallen op Oekraïense havens, waaronder de haven van Odessa, waar veel grote graanterminals staan.
Meerdere landen komen in de problemen zonder Oekraïens graan
Rusland doet niet langer mee aan de graandeal die een jaar geleden gesloten werd met Oekraïne. Dat schrijft The Kyiv Post. Het land zal niet langer meewerken aan het veilige transport van graan vanuit Oekraïne over de Zwarte Zee richting Afrika.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens Rusland komt Oekraïne de voorwaarden uit de graandeal, die werden besloten na bemiddeling van de VN, niet na. Zo zou de export van Russische kunstmest belemmerd worden. Voor veel landen in Afrika, Azië en het Midden-Oosten betekent het einde van de graandeal een groot probleem.
Zij zijn afhankelijk van Oekraïens graan, dat een van ’s werelds grootste exporteurs van het gewas is. Sinds het sluiten van de graandeal exporteerde het land zeker 33 miljoen ton graan en maïs naar het buitenland. Turkije, dat een grote rol speelde in de totstandkoming van de graandeal, heeft aangekondigd in overleg te gaan met Rusland om de graandeal weer in te voeren.
Oekraïense hoofdstad wordt al dagen bestookt met drones
Er is één dode gevallen nadat Rusland woensdagnacht voor de derde achtereenvolgende keer luchtaanvallen met kamikazedrones uitvoerde op Kyiv, schrijft Kyiv Post. De burgemeester van de stad zei dat het lichaam ‘was ontdekt tijdens het blussen van een brand’ veroorzaakt door een droneaanval. Minstens vier mensen raakten gewond bij de aanvallen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Oekraïense luchtmacht zei donderdagochtend dat het twintig Russische drones en twee kruisraketten had neergehaald tijdens de aanval. Volgens de autoriteiten gaat het om door Iran geproduceerde Shahed-drones met explosieven.
Een belangrijke VN-missie in het noorden van Syrië, die noodhulp voor miljoenen Syriërs verzorgde vanuit Turkije, wordt niet verlengd. Dat komt door een veto dat Rusland dinsdag heeft uitgesproken in de VN-Veiligheidsraad, schrijft Al Jazeera.De leveringen van onder meer drinkwater, voedsel en medicijnen worden stopgezet.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Delen van het noorden van Syrië zijn bezet door rebellen die vechten tegen het regime van Bashar al-Assad, een bondgenoot van Rusland. Volgens de Syrische regering schendt de noodhulp de Syrische soevereiniteit omdat deze niet via door de overheid gecontroleerde gebieden wordt verstrekt. De leveringen van hulpgoederen, die via de grensovergang bij Bab al-Hawa het land binnenkwamen, waren voor Syrië illegaal. Rusland steunt dit standpunt.
Desondanks ontvingen miljoenen mensen in het door de burgeroorlog en later door aardbevingen getroffen gebied de VN-noodhulp. Rusland wilde de grensovergang niet langer dan zes maanden openhouden, de VS en Frankrijk zetten in op een jaar. Een compromis van negen maanden werd weggestemd met een veto door Rusland. Wie de miljoenen mensen nu van noodhulp gaat voorzien, is onduidelijk.
Poetin zou ook met commandanten van Wagner hebben gesproken
Vladimir Poetin heeft in de dagen na de muiterij door de Wagner-groep een ontmoeting gehad met Wagner-baas Jevgeni Prigozjin en enkele van zijn commandanten. Dat schrijft Kyiv Post. Hoewel er al twee weken niks in het openbaar is vernomen van Prigozjin, zou de Russische president al vijf dagen na diens muiterij met hem hebben gesproken.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Poetin zou hebben geluisterd naar de klachten van de Wagner-soldaten en hen werk hebben aangeboden. De Wagner-commandanten zouden hebben beloofd door te vechten voor Rusland in Oekraïne. Wat er tussen Poetin en Prigozjin is gezegd, is niet duidelijk. Of de Wagner-baas daadwerkelijk in Belarus is, is evenmin duidelijk. Op donderdag zei president Aljaksandr Loekasjenka dat noch Prigozjin noch zijn mannen zich in zijn land bevonden.
Zo zou Prigozjin alweer terug zijn in Rusland en zouden de eenheden uit de Wagner-groep ook niet naar Belarus zijn gegaan, zoals Loekasjenka eerst beweerde nadat hij als onderhandelaar had bemiddeld tussen Wagner en de Russische autoriteiten. Wel is duidelijk dat het grootste deel van de Wagner-groep is teruggetrokken uit Oekraïne.
De oorlog in Oekraïne leidt niet alleen tot binnenlandse onrust in Rusland, maar ook tot de vrees dat Poetin overgaat tot de inzet van kernwapens. Reden te meer om de ‘nucleaire koorts’ in Rusland scherp in de gaten te houden, schrijft Ana Palacio, voormalig minister van Buitenlandse Zaken van Spanje.
De opstand van Jevgeni Prigozjin met zijn Wagner-groep heeft de klaarblijkelijke kwetsbaarheid van Vladimir Poetins regime het afgelopen weekend in een schril daglicht gezet. Het duurde weliswaar niet lang voordat Prigozjin eieren voor zijn geld koos en zijn naar Moskou oprukkende manschappen weer bevel gaf rechtsomkeert te maken, maar toch illustreert dit incident met een opstandige krijgsheer weer eens hoe dreigend en existentieel het gevaar is dat een agressieve en onstabiele nucleaire mogendheid voor de wereld vormt.
Sinds Oekraïne vorig jaar door Rusland werd binnengevallen, en vooral sinds het duidelijk werd dat Poetin daar niet de snelle overwinning zou behalen waarop hij blijkbaar had gerekend, doemt als een van de mogelijke uitkomsten ook een nachtmerriescenario aan de horizon op: dat Poetin ten val wordt gebracht en Rusland zal worden verscheurd door een machtsstrijd tussen krijgsheren, die dan ook met elkaar zullen wedijveren om de macht over het grootste nucleaire arsenaal ter wereld.
Constant gevaar
Dit scenario leek even werkelijkheid te worden toen Prigozjin het Russische leger beschuldigde van aanvallen op Wagner-kampen en in reactie daarop het zuidelijke hoofdkwartier van het leger in Rostov aan de Don innam en zijn eigen huurlingenleger liet oprukken naar Moskou. En al is deze opstand nu met een sisser afgelopen, er is geen enkele garantie dat er geen tweede poging volgt, zeker als je ziet hoeveel steun Prigozjin bij sommige delen van de Russische bevolking lijkt te genieten.
Maar ook met Poetin in het Kremlin blijven de Russische kernwapens een constant gevaar vormen. Het is immers de dreiging van nucleaire escalatie die het Westen ervan weerhoudt Oekraïne te hulp te schieten met militair ingrijpen, en die de NAVO dwingt de timing en de aard van haar militaire steun aan de Oekraïense strijdkrachten heel precies uit te kienen.
Poetin heeft het Westen herhaaldelijk gemaand om op zijn tellen te passen. In 2014, het jaar waarin hij de Donbas binnenviel en de Krim annexeerde, heeft Rusland een nieuwe militaire doctrine aangenomen waarbij het zich het recht voorbehoudt kernwapens in te zetten bij een aanval met conventionele wapens die een bedreiging vormt voor het voortbestaan van de Russische staat. Vier jaar later bekrachtigde Poetin zijn geloof in dat principe nog eens. Ja, het zou een ‘mondiale catastrofe’ zijn, gaf hij toe, maar een wereld zonder Rusland had toch geen bestaansrecht.
Hij voert dit nucleaire wapengekletter steeds verder op. De toespraak waarmee hij afgelopen september de annexatie van nog eens vier Oekraïense oblasten (provincies) afkondigde, zat vol bijtende opmerkingen over het militaire verleden van de Verenigde Staten, waaronder het feit dat de VS als enige land ter wereld ooit nucleaire wapens heeft gebruikt. En eerder deze maand bevestigde Poetin opnieuw dat hij bereid is kernwapens in te zetten als hij dat nodig acht voor ‘het voortbestaan’ en de bescherming van de ‘territoriale integriteit, onafhankelijkheid en soevereiniteit’ van de Russische staat. Hij zei ook dat zijn land dankzij het gigantische Russische kernwapenarsenaal een ‘strategisch voordeel’ heeft tegenover de NAVO. In februari heeft Rusland het START-verdrag opgeschort, het laatste verdrag over de nucleaire wapenbeheersing die het nog met de VS had.
Rusland is momenteel in de greep van een repressie die doet denken aan de Sovjettijd
Die provocerende nucleaire retoriek van Poetin begint de laatste tijd ook door te klinken in de commentaren van andere prominente Russen. Sergej Karaganov, erevoorzitter van de Russische Raad voor Buitenlands en Defensiebeleid, pleitte in een recent opiniestuk voor de mogelijkheid van een preventieve nucleaire aanval. Zo’n aanval op ‘een reeks doelwitten in een aantal verschillende landen’ zou Rusland volgens hem in staat stellen ‘diegenen die hun verstand verloren hebben weer tot rede te brengen’ en ‘de wil van het Westen te breken’. Zelfs voor een havik als Karaganov is dat een schokkende stellingname.
Maar misschien nog wel zorgwekkender is dat er nu ook zulke opruiende taal te horen is van figuren die zich in het verleden juist altijd gematigd opstelden. Dmitri Trenin, de voormalig directeur van het Carnegie Moscow Center, gold binnen Rusland lange tijd als de stem van de rede, maar ook hij pleit er nu voor dat Rusland ‘de nucleaire kogel’ in ‘het magazijn van zijn revolver’ laadt. Hij oppert dat een preventieve aanval de ‘mythologie’ zou ontkrachten van artikel 5 van de NAVO (dat een aanval op één lidstaat een aanval is op allen) en zo tot het uiteenvallen van heel dat bondgenootschap kan leiden.
Er klinken natuurlijk ook wel tegengeluiden. De opvatting van Karaganov wordt bestreden door mensen als Fjodor Loekjanov, de huidige voorzitter van de Russische Raad voor Buitenlands en Defensiebeleid, Ivan Timofejev, directeur-generaal van de denktank Russische Raad voor Internationale Zaken, en Aleksej Arbatov van de Russische Academie van Wetenschappen. Maar zo’n pleidooi moet wel in patriottische termen worden vervat, want Rusland is momenteel in de greep van een repressie die doet denken aan de Sovjettijd. Dat blijkt wel uit de recente arrestatie van Evan Gershkovich, de journalist van The Wall Street Journal, en de krankzinnige gevangenisstraf die een oppositiefiguur als Vladimir Kara-Moerza wordt opgelegd. Historisch is interne repressie in Rusland altijd verbonden geweest met externe agressie.
Voorlopig hoeft Rusland nog geen kernwapens in te zetten, zegt Poetin, althans niet om het voortbestaan van de Russische staat te garanderen. Maar een krijgsheer als Prigozjin zou daar heel anders over kunnen denken. In ieder geval lijkt de kans op de inzet van kleinere, ‘tactische’ kernwapens in Oekraïne sowieso toe te nemen. Terwijl Ruslands conventionele arsenaal stilaan uitgeput raakt, heeft het land onlangs een lading van zulke wapens op het grondgebied van zijn naaste bondgenoot Belarus gestationeerd, en het wil er nog meer sturen.
‘Nucleaire koorts’
Volgens een enquête van het Levada Center uit april dit jaar meende een derde van de ondervraagde Russen dat de Russische leiders wel bereid zijn kernwapens in te zetten in Oekraïne, al is 86 procent van de Russen van mening dat kernwapens onder geen enkel beding mogen worden gebruikt. Vorige week erkende president Biden nog dat er een ‘reëel’ gevaar bestaat op de inzet van tactische kernwapens door Rusland. Dat zou de wereld een stuk gevaarlijker maken – zeker als Poetin er zomaar mee wegkomt. Als het Westen zwicht voor nucleaire chantage van Rusland, vallen er meer aanvallen te verwachten, in Moldavië en elders.
De oorlog in Oekraïne roept niet alleen het schrikbeeld op van het uiteenvallen van de Russische staat, maar ook van een nucleaire confrontatie zoals de Cubacrisis van 1962 – maar dan misschien een crisis die niet kan worden bezworen. Vanwege dit gevaar moet het Westen alle beschikbare middelen inzetten om de vinger aan de pols te houden van het binnenlands debat in Rusland om te zien of de ‘nucleaire koorts’ in het land niet te hoog oploopt. De opstand van Prigozjin toonde natuurlijk wel aan dat in Rusland alles mogelijk is. En zoals de kremlinologen uit de Koude Oorlog na decennia van koffiedik kijken moesten constateren, valt het onmogelijk te voorspellen of je uit het maatschappelijk debat en uitingen in openbare media iets kunt afleiden over een nieuwe consensus in de politieke en militaire top. Maar er staat voor de wereld zoveel op het spel dat we het op zijn minst moeten proberen.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
