Wetenschappers testen zoekmachines op complottheorieën
Een op de vijf volwassenen in de VS denkt dat hun eigen land een rol speelde bij de aanslagen van 9/11. Een op de drie gelooft dat Big Pharma schadelijke bijwerkingen van vaccins verbergt. Zevenendertig procent gelooft dat de wereld wordt geregeerd door een groep lieden die zich New World Order noemt. Een aantal sociale wetenschappers uit Zwitserland en Duitsland onderzocht waar die misplaatste overtuigingen vandaan komen door de rol te analyseren die zoekmachines spelen bij het bestendigen van onwaarheden.
Zoekmachines zijn ‘erg belangrijk in de huidige informatie-ecologie’, aldus Mykola Makhortykh van de Universiteit van Bern tegen InputMag. Volgens zijn collega Roberto Ulloa, van het Duitse GESIS-Leibniz-Institut für Sozialwissenschaften, zijn zoekmachines bepalend in het vormgeven van overtuigingen: ‘de informatie die ze bieden heeft uiteindelijk invloed op beslissingen van individuen.’
Vergeleken met andere zoekmachines haalt Yandex een groter aandeel berichten van socialemediasites
In Google, Bing, DuckDuckGo, Yahoo en de Russischtalige Yandex voerden de onderzoekers zes zoektermen in die populair zijn bij complottheoretici, zoals ‘Platte Aarde’, ‘9/11’, ‘QAnon’, ‘Illuminati’, ‘George Soros’ en ‘Nieuwe Wereldorde’. Ze onderzochten deze controversiële termen in verschillende regio’s. Er bleek geen verschil te zijn in zoekresultaten op basis van waar gebrowset werd, maar de zoekmachines die werden gebruikt vertoonden een enorm verschil wat betreft de waarschijnlijkheid om aan complottheorieën te worden blootgesteld.
Ruim driekwart van de zoekresultaten op Yandex leverde voor de zes termen sites op die samenzweringen vermelden of actief promoten. Op Yahoo was dat ruim de helft. Op Bing en DuckDuckGo ging het om iets minder dan de helft. Alleen Google slaagde er goed in om samenzweringstheorieën niet rond te pompen.
De resultaten zijn deels te herleiden tot het soort bronnen waaruit de zoekmachines putten. Vergeleken met andere zoekmachines haalt Yandex een groter aandeel berichten van socialemediasites en een veel kleiner aandeel van nieuwssites. Ruim de helft van de Yandex-resultaten verwees naar uitgesproken samenzweringssites, terwijl Google er vrijwel geen liet zien.
College football mogelijk stilgelegd vanwege de vele coronagevallen
College football in de Verenigde Staten is toe aan de play-offs maar het stijgende aantal coronagevallen brengt het doorgaan van die wedstrijden in gevaar. Daardoor dreigt het sportnetwerk ESPN, dat in handen is van Disney, maar liefst 400 miljoen dollar (circa 354 miljoen euro) aan reclamegelden te verliezen, zo berekende een analist van Bloomberg.
Aanhoudende problemen bij luchtvaartmaatschappijen
Vorige week donderdag lieten United Airlines en Delta in de VS weten ‘enkele vluchten’ te hebben moeten annuleren vanwege de omikronvariant van het coronavirus. Maar in de dagen daarna zagen Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen zich genoodzaakt nog eens honderden vluchten te annuleren, omdat personeel en bemanning zich ziek meldden met omikronbesmettingen, bericht CNN.
Er vliegen nog steeds miljoenen mensen, ondanks de toenemende besmettingen door omikron
De annuleringen zorgden voor massale vertragingen en grote onvrede tijdens het kerstweekend. Volgens FlightAware werden er ruim twaalfhonderd Amerikaanse vluchten geannuleerd en meer dan vijfduizend vertraagd. Volgens de luchtvaarttracker hebben luchtvaartmaatschappijen wereldwijd meer dan zesduizend vluchten moeten annuleren op kerstavond, eerste kerstdag en de dag erna. Daarbij ging het om zeventienhonderd vluchten binnen, naar of uit de Verenigde Staten.
De operationele problemen bij de luchtvaartmaatschappijen zijn nu allesbehalve verdwenen, aangezien nog steeds miljoenen mensen vliegen, ondanks de toenemende besmettingen door omikron. In China moesten inmiddels China Eastern, Air China, Shenzhen Airlines, Lion Air en Wings Air in totaal honderden vluchten annuleren.
In 2020 werkten 236.000 mensen op Bali in de toeristische sector, tegenover 328.000 in 2019. Dat aantal zal in 2021 hoogstwaarschijnlijk niet gestegen zijn. Want internationale reizigers zijn sinds oktober weer welkom, maar in de eerste 10 maanden van dit jaar verwelkomde het eiland slechts 45 toeristen, tegenover ruim zes miljoen internationale en 10 miljoen binnenlandse toeristen in 2019.
De pandemie en de ineenstorting van het toerisme hebben veel jonge mensen geïnspireerd om na te denken over het starten van een eigen bedrijfje, schrijft Al Jazeera. Als medeoprichter van de nonprofitorganisatie Pratisara Bumi Foundation helpt Irma Sitompul hen bij het opzetten van bedrijven die prioriteit geven aan duurzame praktijken. ‘Jongeren zoeken ook naar alternatieven voor toerisme omdat ze zien hoe destructief het effect van massatoerisme op Bali is, hoe voorouderlijk land plaats moest maken voor villa’s en hoe het eiland lijdt onder afvalvervuiling’.
Sitompul heeft inmiddels 276 aanmeldingen van mensen tussen de 18 en 32 jaar; 45 procent daarvan zit nog op school.
Wapenbezit in de VS blijft stijgen
De aankoop van wapens door particulieren in de VS is in 2020-2021 gegroeid in vergelijking met 2019. Meer dan 5 miljoen volwassenen werden tussen januari 2020 en april 2021 voor het eerst wapenbezitter, tegenover 2,4 miljoen in 2019, zo blijkt uit een onderzoek naar nieuw wapenbezit door professor Matt Miller van de Northeastern University, waarover The Guardian bericht.
Tussen januari 2019 en april van dit jaar kochten ongeveer 7,5 miljoen mensen, dat is 2,9 procent van alle Amerikaanse volwassenen, voor het eerst een wapen.
Ongeveer de helft van alle nieuwe wapenbezitters is vrouw en bijna de helft is van kleur.
‘De verhouding tussen wapenverkoop aan nieuwe bezitters met bestaande wapenbezitters is met 20 procent ongeveer hetzelfde gebleven’, zegt Miller. ‘Wat is veranderd, is het volume van de wapenaankopen.’
Het totale aantal wapenaankopen tussen 2019 steeg van 13,8 miljoen naar 16,6 miljoen. Ongeveer de helft van alle nieuwe wapenbezitters is vrouw en bijna de helft is van kleur.
Voormalige Oekraïense president beschuldigd van hoogverraad
Tegen de voormalige Oekraïense president en huidige oppositiepoliticus Petro Porosjenko dreigt een proces wegens hoogverraad. De beschuldiging luidt dat hij ‘terroristische activiteiten’ heeft gefinancierd door voor 50 miljoen euro steenkool te kopen in door separatisten gecontroleerde gebieden in het oosten van Oekraïne, schrijft Der Spiegel. Dat zou zijn gebeurd in opdracht en in het belang van Russische vertegenwoordigers die de separatisten steunen.
Porosjenko heeft het land inmiddels tijdelijk verlaten
Recente berichten over Russische voorbereidingen voor een invasie in Oekraïne zorgden ervoor dat de EU en de NAVO Moskou met ernstige gevolgen dreigden in het geval van militaire escalatie. Het Kremlin noemde die berichten ‘hysterisch’, maar riep het Westen wel op om Oekraïne en andere ex-Sovjetrepublieken niet toe te laten tot de NAVO.
Porosjenko heeft het land inmiddels tijdelijk verlaten.
Van vijf zoekmachines verspreidt Yandex de meeste complottheorieën
Een op de vijf volwassenen in de VS denkt dat hun eigen land een rol speelde bij de aanslagen van 9/11. Een op de drie gelooft dat Big Pharma schadelijke bijwerkingen van vaccins verbergt. Zevenendertig procent gelooft dat de wereld wordt geregeerd door een groep lieden die zich New World Order noemt. Een aantal sociale wetenschappers uit Zwitserland en Duitsland onderzocht waar die misplaatste overtuigingen vandaan komen door de rol te analyseren die zoekmachines spelen bij het bestendigen van onwaarheden.
Zoekmachines zijn ‘erg belangrijk in de huidige informatie-ecologie’, aldus Mykola Makhortykh van de Universiteit van Bern tegen InputMag. Volgens zijn collega Roberto Ulloa, van het Duitse GESIS-Leibniz-Institut für Sozialwissenschaften, zijn zoekmachines bepalend in het vormgeven van overtuigingen: ‘de informatie die ze bieden heeft uiteindelijk invloed op beslissingen van individuen.’
Vergeleken met andere zoekmachines haalt Yandex een groter aandeel berichten van socialemediasites
In Google, Bing, DuckDuckGo, Yahoo en de Russischtalige Yandex voerden de onderzoekers zes zoektermen in die populair zijn bij complottheoretici, zoals ‘Platte Aarde’, ‘9/11’, ‘Qanon’, ‘Illuminati’, ‘George Soros’ en ‘Nieuwe Wereldorde’. Ze onderzochten deze controversiële termen in verschillende regio’s. Er bleek geen verschil te zijn in zoekresultaten op basis van waar gebrowsed werd, maar de zoekmachines die werden gebruikt vertoonden een enorm verschil wat betreft de waarschijnlijkheid om aan complottheorieën te worden blootgesteld.
Ruim driekwart van de zoekresultaten op Yandex leverde voor de zes termen sites op die samenzweringen vermelden of actief promoten. Op Yahoo was dat ruim de helft. Op Bing en DuckDuckGo ging het om iets minder dan de helft. Alleen Google slaagde er goed in om samenzweringstheorieën niet rond te pompen.
De resultaten zijn deels te herleiden tot het soort bronnen waaruit de zoekmachines putten. Vergeleken met andere zoekmachines haalt Yandex een groter aandeel berichten van socialemediasites en een veel kleiner aandeel van nieuwssites. Ruim de helft van de Yandex-resultaten verwees naar uitgesproken samenzweringssites, terwijl Google er vrijwel geen liet zien.
2750 Miljardairs bezitten 3,5 procent van ’s werelds rijkdom
The World Inequality Lab, een onderzoeksinstituut naar ongelijkheid dat mede wordt voorgezeten door de Franse econoom Thomas Piketty, stelt in zijn rapport voor 2022 dat 3,5 procent van de mondiale rijkdom inmiddels in handen is van zo’n 2750 ultrarijken, terwijl de armste 50 procent slechts 2 procent van de rijkdom deelt, schrijft Bloomberg. Het rapport wordt sinds 2018 jaarlijks opgesteld door honderden internationale onderzoekers van onder andere de l’École d’Économie de Paris en de University of California in Berkeley.
Door tekorten aan vaccins en financiën leden opkomende economieën meer onder de pandemie dan geavanceerde. Ondertussen stegen in de rijke wereld sinds vorig jaar de financiële en vastgoedmarkten, waardoor ook de binnenlandse kloof is vergroot.
Miljardairs hebben tijdens de crisis 3,6 biljoen euro aan rijkdom verworven
Volgens mededirecteur Lucas Chancel, hebben miljardairs tijdens de crisis 3,6 biljoen euro aan rijkdom verworven terwijl naar schatting zo’n 100 miljoen mensen in extreme armoede vervielen. Het effect van de pandemie op ongelijkheid is volgens Chancel het gevolg van ‘tientallen jaren van beleid dat vaak is ontworpen voor individuen die aan de top van de ladder staan en dat uitging van een ‘trickle down’-idee waarbij uiteindelijk iedereen zou profiteren. Deze polarisatie komt bovenop een wereld die voor de pandemie al erg ongelijk was.’
Latijns-Amerika en het Midden-Oosten zijn volgens het rapport de ‘meest ongelijke regio’s ter wereld, met meer dan 75 procent van de rijkdom in handen van de rijkste 10 procent’; Rusland en Sub-Sahara Afrika volgen. De meest gelijke regio ter wereld is Europa, zowel in termen van inkomen als vermogen.
De Europese Unie heeft zich aangesloten bij de Verenigde Staten om een wapenembargo tegen Myanbar te steunen nadat het leger op 24 december ten minste vijfendertig mensen heeft gedood.
De internationale hulpgroep Save The Children claimt dat legertroepen dorpelingen hebben gedood die de gevechten deelstaat Kayah waren ontvlucht, en dat zij vervolgens hun lichamen hebben verbrand. De hulporganisatie verklaarde dat twee van haar medewerkers mogelijk tot de slachtoffers behoorden, bericht The New York Times.
‘Gezien het escalerende geweld in Myanmar is aanvullende preventieve actie op internationaal niveau nodig, waaronder een wapenembargo’, aldus EU-buitenlandchef Josep Borrell, volgens persbureau Reuters. Hij voegde eraan toe dat de EU ook bereid is ‘aanvullende sancties tegen het militaire regime op te leggen’.
Concurrenten werken samen om veiligheid te vergroten
Airbnb en Expedia zijn een proef begonnen om informatie met elkaar te delen over notoire verhuurders in een poging de veiligheid van gebruikers van hun verhuurplatforms te vergroten. De samenwerking, die het Community Integrity Program is genoemd, werd vorige week in de VS gelanceerd na maandenlang overleg tussen de twee bedrijven die elkaar normaal gesproken fel beconcurreren, schrijft The Japan Times.
Airbnb zou miljoenen dollars aan schikkingen hebben betaald aan personen die zijn verkracht of gewond zijn geraakt tijdens hun verblijf
Eerder dit jaar verschenen berichten over gewelddadige misdrijven die zouden hebben plaatsgevonden binnen verhuuradressen van Airbnb. Airbnb zou miljoenen dollars aan schikkingen hebben betaald aan personen die zijn verkracht of gewond zijn geraakt tijdens verblijven die via het platform werden geboekt. Het is daarna voorgekomen dat een door Airbnb geblokkeerde accommodatie opdook bij Expedia of een ander verhuurplatform aangezien informatie over incidenten niet werd gedeeld. Airbnb en Expedia laten weten dat ze in gesprek zijn met andere kortetermijnverhuurders over deelname aan het programma en dat ze ‘hopen in de nabije toekomst extra partners te verwelkomen’.
Bill Clinton was er dol op. En zelfs Homer Simpson prees de rauwe vis op primetimetelevisie met ‘Mmmm! Fan-fugu-tastic!’ Maar wist je dat sushi zijn enorme succes in de VS te danken heeft aan de controversiële Sun Myung Moon, de Koreaanse oprichter van de Verenigingskerk en zelfverklaard messias?
In den beginne schiep God geen sushibedrijf. De sushi kwam later. In den beginne was er een simpelere tijd, 1980, toen maar weinig Amerikanen wisten wat toro en omakase betekenden, en was er alleen dominee Sun Myung Moon, de stichter van de Verenigingskerk, die tientallen volgelingen toesprak in de Grand Ballroom van hotel The New Yorker.
Je kunt je de energie van die tijd en het gevoel van verwachting op die dag voorstellen. De volgelingen waren vanuit het hele land naar New York geroepen, naar Moons eigen wolkenkrabber, het leegstaande hotel waarvan hij zijn zendingshoofdkwartier had gemaakt door alle tweeduizend kamers te zegenen met gewijd zout. De meeste aanwezigen zagen Moon alleen van een afstand: de messias met zijn ronde gezicht die in Madison Square Garden duizenden identiek geklede ‘Moonies’ in het huwelijk zou verbinden, veroordeeld zou worden voor belastingfraude en uiteindelijk van een gevreesde, verafschuwde hersenspoeler zou vervagen tot een wazige, gestoorde herinnering. Maar voor de jonge volgelingen in die Grand Ballroom was hij de Ware Vader van de mensheid. Moon kwam uit Korea, maar de meeste van de rond de zeventig volgelingen voor wie hij die dag het leven veranderde, kwamen uit Japan. Het waren mensen als Takeshi Yashiro, de jongste zoon van de anglicaanse bisschop van Kobe, een gesjeesde student die als tiener een slopende ziekte had overleefd. Nu stond hij daar, een dertigjarige immigrant in een art-decotempel hoger dan het Vrijheidsbeeld, klaar om een nieuwe missie te ontvangen.
‘Sushi was een groot succes tijdens corona, omdat het geweldig afhaaleten is’
En daar stond híj. Men zei dat Moon in de toekomst kon kijken, je in je dromen kon bezoeken en met gene zijde kon praten, waar zelfs God zijn grootsheid verkondigde. De datum was, volgens een door een volgeling bewaard document, 16 april, de dag na een kerkelijke feestdag waarop ze tijdens de liturgie de Gelofte hadden afgelegd, waarin ze beloofden voor altijd hun Vader te dienen en Gods ideale wereld in ere te herstellen. De true world, zoals ze die noemden.
Nu luisterden Yashiro en de anderen aandachtig toe. ‘Jullie,’ zei Moon tegen hen, ‘zijn de pioniers van het visserijbedrijf, het zeevruchtenbedrijf. Ga heen, zoek de juiste weg en breng welvaart mee terug.’
True World Foods
Dat deden ze. En ze zetten onder andere met succes een bedrijf op dat nu als enige in de Verenigde Staten verse vis levert op het hele continent. Het is gespecialiseerd in sushi en het heet True World Foods.
Yashiro is jarenlang algemeen directeur geweest van True World, een bedrijf dat nu filialen heeft in zeventien Amerikaanse staten (en daarnaast in Groot-Brittannië, Canada, Japan, Zuid-Korea en Spanje). Het bedrijf distribueert niet alleen vis en schaaldieren, meer dan veertig zalm- en zalmkuitproducten en vijf soorten Japanse zeebrasem, maar ook unagi-saus, scheermessen, exotische citrusvruchten, mochi-ijsbonbons en vrijwel elk ander product dat een sushichef zich maar kan wensen. Volgens Robert Bleu, de directeur van het moederbedrijf, de True World Group, heeft True World Foods in het afgelopen jaar producten geleverd aan meer dan 8300 klanten in de VS en Canada, voornamelijk sushirestaurants. De Japanse dochteronderneming heeft afgelopen jaar meer dan een miljoen kilo verse vis naar de VS geëxporteerd. Volgens Bleu levert True World in veel steden aan zo’n 70 tot 80 procent van de betere sushirestaurants; in een normaal jaar liggen de inkomsten van de groep boven de 500 miljoen dollar. De pandemie was natuurlijk niet normaal, maar ‘sushi was een groot succes tijdens corona, omdat goede sushi geweldig afhaaleten is. We verkopen nu meer dan ooit.’
‘Voordat hij aan dat project begon, wist niemand dat je rauwe vis kon eten’
Een van Moons dochters, In Jin Moon, heeft ooit in een preek de vraag gesteld of hun beweging werkelijk iets heeft veranderd in de wereld. Ze gaf zelf het antwoord: ‘Ja, op een ongelooflijke manier.’ Haar vader had True World Foods geschapen. ‘Voordat hij aan dat project begon, wist niemand wat sushi was, of dat je rauwe vis kon eten.’ Moon, besloot ze, heeft de wereld geleerd van sushi te houden.’ Of, zoals ze het bij een andere gelegenheid formuleerde: ‘Het werk van mijn vader zit in hun lichaam.’
Iedereen weet dat religie een ingewikkelde zaak is. Het kan oorlogen of kunststromingen in gang zetten, onze meest openbare daden of onze meest intieme gedachten bepalen. Religie kan ook in de haarvaten zitten van een trendsettend bedrijf, dat Japanse heerlijkheden naar Nebraska brengt of de hand heeft gehad in de sushi die je gisteren hebt gegeten.
Sun Myung Moon, geboren in 1920, tijdens de naschokken die de opleving van het protestantisme in Pyongyang had veroorzaakt, placht te vertellen hoe op zijn vijftiende Jezus aan hem was verschenen op Eerste Paasdag en hem had verteld over de werken die hij zou moeten verrichten. Moon knoopte verhalen over vervolging en overleven, met name over zijn gevangenschap in een communistisch werkkamp, aaneen tot een mythologie waarmee hij tienduizenden volgelingen aantrok, voornamelijk in Azië, Amerika en Europa. Zijn geloofsleer, een mix van christendom en elementen uit het boeddhisme, confucianisme, sjamanisme en seksuele magie, was niet zo heel anders dan die van andere nieuwe Koreaans religies. Wat de Verenigingskerk uiteindelijk van de andere onderscheidde, was zijn gigantische succes in Japan.
Dat succes was voor een groot deel te danken aan een conglomeraat met de naam Happy World, dat volgens latere afvalligen nauw verbonden was met de financiële afdeling van de Japanse Verenigingskerk. Het onderhield een landelijk netwerk van religieuze verkopers. Zij waren geïnstrueerd om te zwijgen over hun banden met de kerk en benaderden potentiële klanten vaak door zogenaamde aandoeningen en problemen bij hen vast te stellen. En die waren natuurlijk alleen te genezen als ze bijvoorbeeld een peperdure ginsengthee kochten of een stenen miniatuurpagode, geïmporteerd door dochterbedrijven van Moon in Korea.
Moon gaf iedereen wat startkapitaal: één biljet van 100 dollar
Het waren twijfelachtige methoden, maar ze werkten; de fondsenwervers waren zo succesvol dat Japan ‘de economische moloch’ werd die Moons wereldwijde beweging aandreef, zoals kerkhistoricus Michael Mickler het formuleerde. Toen Moon in 1972 naar de VS verhuisde, kwam een voorhoede van Japanse kerkleden met hem mee. De assistent van zijn financiële topman in Japan arriveerde met een attachékoffertje met daarin zo’n 1,8 miljoen dollar aan bankbiljetten, volgens een beëdigde verklaring van de voormalige financiële topman zelf. Tussen 1976 en 2010 zou de Japanse Verenigingskerk meer dan 3,6 miljard dollar naar de Verenigde Staten sturen.
Deze tweeledige stroom van geld en mensen bepaalde aanvankelijk de toekomst van de sushi. De eerste stroom verbond het lot van sushi aan dat van een nieuw bedrijf in Washington D.C. dat miljarden dollars zou ontvangen en beheren. Dit bedrijf stond juridisch los van Moons kerk, maar werd wel Unification Church International genoemd; tot op de dag van vandaag is het de eigenaar van de True World Group. Unification Church International zou veel meer blijken te zijn dan een sushiholding. Soms rechtstreeks en soms via een brievenbusfirma zou het Moons mediabezittingen financieren, zijn anticommunistische activisme, zijn balletgezelschap, de juridische bijstand van rechtsgeleerde Laurence Tribe in zijn beroep tegen de veroordeling voor belastingfraude, zelfs een chinchillaboerderij in Noord-Californië (die bijna 3 miljoen dollar ontving). Maar ook diende Unification Church International voor de kerk als vehikel om de visbusiness te runnen.
De tweede stroom die de toekomst van sushi vormgaf, was duidelijker: honderden Japanse zendelingen die in 1980 de halve aardbol over waren gereisd naar Amerika.
In de balzaal van hotel The New Yorker voelde Takeshi Yashiro zich trots, vertelt hij, omdat hij en zijn ‘broeders en zusters’ een rol kregen in een plan dat een eind zou maken aan de honger in de wereld. In werkelijkheid lag het iets gecompliceerder. Wat het grootste deel van de wereld niet wist, was dat de Ware Vader van Yashiro een fervent visser was die zich een groot deel van de jaren zeventig en tachtig had beziggehouden met het jagen op reuzentonijn en het prediken over de spirituele kracht van de oceanen, die hij als de oorsprong van een hele ‘oceaanvoorzienigheid’ zag, een visie die ruim genoeg was om er schimmige religieuze projecten en een verticaal geïntegreerd zakenimperium in onder te brengen. In zeker zin, zei hij in een toespraak, ‘zie ik een tonijn als een geschenk van God’.
Vis en bekeringswerk
Op het moment dat Yashiro en de andere ‘vispioniers’ in die balzaal zaten te luisteren, had Unification Church International al meer dan 10 miljoen dollar in scheepswerven en visbedrijven aan alle kusten van de Verenigde Staten gestoken, waaronder een verwerkingsfabriek in Alaska. Maar iemand moest de vangst verkopen. Moons idee was volgens de pioniers dat zij vanuit diepvriesbusjes de producten huis aan huis zouden gaan verkopen en tegelijkertijd hun bekeringswerk zouden doen.
Moon gaf iedereen wat startkapitaal: één biljet van 100 dollar. Ze werden naar alle vijftig staten uitgezonden. ‘North Dakota,’ zegt Yashiro lachend. (Hij werd naar Massachusetts uitgevaardigd.) Mike Tsurusaki, die op weg ging naar Louisiana, herinnert zich nog een strenge waarschuwing van Moon zelf. ‘Hij was heel duidelijk,’ vertelt hij. ‘Vader kan elk moment bij je op bezoek komen, dus je moet voorbereid zijn. Je moet altijd sojasaus en wasabi in huis hebben.’
Yashiro reisde naar Boston, waar andere pioniers zich bij hem voegden, onder wie zijn vriend Max Nagai. Hij verdiende geld door ballonnen te verkopen bij het grote winkelcentrum Faneuil Hall. Ze spaarden voor een busje, isoleerden dat zelf met glasvezel en multiplex. ‘Het was heel leuk om vis te verkopen,’ zei Yashiro. Maar bevroren koolvis uit Moons fabriek in Alaska? Die was wel wat lastig te verkopen.
Met minstens duizend stuks sushi per dag, had hij last van een ‘sushi-elleboog’
Het langs de deuren gaan maakte plaats voor winkels en groothandels. Hoge leden van de kerk stuurden Yashiro ondertussen naar een nieuwe standplaats in Chicago, waar hij dagen van twintig uur maakte om een groothandel met de naam Rainbow Fish House op te zetten. Hij en zijn spirituele broeders woonden op elkaar gepropt in een kaal appartement, waar ze soms op de vloer sliepen. Het was, zegt hij, hun ‘Amerikaanse droom’, een droom die nu opeens over sushi ging. Krachtige culturele stromingen – gezond eten, de tv-miniserie Shogun, de status van het leven als ‘bewuste yuppie’ – werkten allemaal mee om een steeds meer Toyota rijdend en Casio dragend publiek over te halen de rauwe cuisine van de Japanse zakenelite te omarmen. Volgens Mutual Trading Company, een toonaangevende groothandel in Japanse voedingswaren, schoot het aantal sushibars in Zuid-Californië tussen 1977 en 1980 omhoog van 39 tot 116. Een sushichef vertelde in 1989 in The Washington Post over vroeger tijden, toen dinergasten om een mes en vork vroegen. Nu maakte hij minstens duizend stuks sushi per dag en had hij last van een ‘sushi-elleboog.’
Het sushifenomeen berustte duidelijk op een gevoel van sociaal onderscheid, van erbij horen in een gastronomische wereld met zijn eigen regels en rituelen. Op basis van een onderzoek naar ‘lokale stijluitingen’ in Atlanta beweerde U.S. News and World Report in 1981 dat sushi ‘in’ was (net zoals racquetball en ‘perzik als interieurkleur’). De film The Breakfast Club gebruikte een sushilunch als symbool voor de kokette wereldwijsheid van Molly Ringwalds personage.
Maar langzaam maar zeker kreeg sushi méér sociale betekenissen. Sushi werd een snack bij honkbalwedstrijden (vanaf eind jaren tachtig geserveerd in Californische Major League-stadions) en belandde in een raptekst (Big Daddy Kane: ‘I’m genuine like Gucci, raw like sushi’). Sushi was culturele diplomatie (Bill Clinton: ‘Ik ben er dol op’). ‘Mmmm! Fan-fugu-tastic!’ verklaart Homer in een aflevering van The Simpsons uit 1991, terwijl hij van een kogelvis (fugu) eet die door een sushileerling in plakjes is gesneden, en daarmee een dodelijk geachte dosis gif binnenkrijgt omdat de sushimeester zelf de bar heeft verlaten om in een auto met Edna Krabappel te gaan vozen. Dat sushi door ‘Mr. Simpson-san’ en zijn dorpsgenoten werd omarmd, was het startsein voor bredere verspreiding in het Midwesten van de VS. In 1995 zou The Kansas City Star een artikel publiceren over de komst van supermarktsushi.
‘Wij zijn Japanners’
In zekere zin was het simpel: de nieuwe sushichefs van het land hadden toeleveranciers nodig en in elke uithoek van dit nu op sushi verzotte Amerika stond een groep potentiële leveranciers klaar. ‘Zij zijn Japanners, wij zijn Japanners,’ zegt Nagai. ‘Zij kwamen naar ons toe.’
Sushi was niet wat Moon voor ogen had gestaan, zo heeft hij zelf toegegeven: ‘Hoe kun je de wereld redden met sushi?’ Maar helemaal toevallig was het ook niet. ‘Soms zit er een gat tussen idee en werkelijkheid. Soms moet je een compromis sluiten.’
Bijna veertig jaar na de dag van de 100-dollarbiljetten ontving een manager me bij True World Foods New York, dat volgens schattingen van het bedrijf zelf zakendoet met 60 procent van de sushirestaurants in de agglomeratie New York. Dit grootste van alle 22 True World Foods-filialen ligt in feite in New Jersey, op een strategische locatie in de buurt van luchthaven Newark. Het was rond zes uur ’s avonds, zo’n beetje het eind van de middag in de sushiwereld en het tijdstip waarop de vrachtwagens van True World in Manhattan proberen te zijn.
Het is verleidelijk om True World Foods te zien als een op winst gericht conglomeraat met een kleurrijk maar uiteindelijk dun laagje religie – het sushi-equivalent van de Marriott-groep, die decennialang door publieke aandeelhouders is geleid en soms zakelijke beslissingen heeft genomen die tegen de mormoonse overtuigingen van de oprichter ingingen (zoals het besluit om alcohol te serveren). Maar correcter is om het te zien als een visbedrijf dat het grootste deel van zijn geschiedenis onder leiding heeft gestaan van het equivalent van mormonenleider Joseph Smith en zijn naaste volgelingen. Fundamentele aspecten van de identiteit van het bedrijf – wie is de baas, waar, hoe en wanneer wordt er uitgebreid, de boodschappen op jaarlijkse bijeenkomsten, welk doel moet het bedrijf dienen, welke offers moeten werknemers accepteren en waarom – zijn bij True World altijd tegen het normale getij van de zakenwereld ingegaan en werden direct of indirect bepaald door de trekkracht van Moon.
In de hal voor levende vis stonden tanks ter grootte van een hottub driehoog opgestapeld
Op een paar plekken na, zoals de walk-in-supervriezer, waarin het ongeveer zo koud is als op de Zuidpool in de winter, wordt de rest van het gebouw gekoeld tot een constante 2 graden. Lopend langs rekken met mosselen, Japanse oesters en Californische zee-egels toonde een arbeider een van zijn kop ontdane Chileense zeebaars. In de tonijnruimte plukte een man fijne graatjes uit een brok blauwvintonijn. In de distributieruimte zaten chauffeurs te ontbijten tussen wanden behangen met kaarten en sleutels. In de hal voor levende vis stonden tanks ter grootte van een hottub driehoog opgestapeld; de enorme emballagehal bevatte rijen met bakken gember in het zuur op pallets. Het hele complex is iets kleiner dan anderhalf voetbalveld; het werd eind jaren tachtig aangekocht door een aantal hooggeplaatste Japanse volgelingen, van wie de meeste op dezelfde massabruiloft door Moon waren getrouwd.
Zo was Moons godsdienst ervoor verantwoordelijk dat merk en operatie één geheel werden. Aanvankelijk waren de pionierende visgroothandels officieel niet verenigd: terwijl Yashiro de zaken in Chicago leidde en Nagai de leiding had in Boston, begonnen – of erfden – andere pioniers onafhankelijke bedrijven die uiteindelijk samen één geheel zouden vormen, van Miami in het zuiden tot Californië in het westen. Hun kerk richtte ondertussen hun uiteindelijke moedermaatschappij op en zorgde ervoor dat alles daaronder samenkwam. True World Group, opgericht in 1976 als International Oceanic Enterprises (IOE), zou de grootste inkomsten genererende dochter met winstoogmerk van Unification Church International worden. Tot de eerste directeuren van IOE behoorden niet alleen twee presidenten van de Unification Church of America, maar ook Moon zelf. De spraakmakende acquisities van dit bedrijf – zoals Moons geliefde vis- en schaaldierenonderneming in Alaska – weerspiegelden zijn persoonlijke voorkeuren, terwijl de groothandelaren, waar de Ware Vader weinig mee te maken had, buitenstaanders bleven.
Maar in 1994, toen de bestuursvoorzitter van IOE tijdens een viering van Moons oceaanvoorzienigheid op een landgoed van de kerk in de Hudsonvallei een gouden trofee aan Moon uitreikte, werd duidelijker waar Moon naartoe wilde. Het landgoed stond vol stalletjes en reclameborden van Rocky Neck Seafood uit Boston, Rainbow Fish House uit Chicago en hun collega’s uit het hele land.
De fusie zat al in de pen. Toch was het voor de leiders van deze onafhankelijke bedrijven geen vooropgezette bedoeling geweest dat ze hun eigendomsaandelen aan Unification Church International zouden doneren en samen zouden gaan als True World Foods. ‘Het is je eigen koninkrijkje, om het zo maar te zeggen,’ zegt Jennifer Yashiro, de vrouw van Takeshi Yashiro, die bij Rainbow Fish met hem samenwerkte en later bestuurder van True World Group werd. Dat ze die vrijheid opgaven, vertelt ze, hoorde bij een ‘spirituele visie van bovenaf’.
Takeshi Yashiro coördineerde de formele naamsveranderingen van de nieuwe dochterbedrijven in 1999, als bestuursvoorzitter van True World Foods. Volgens hem gaf Moon zijn persoonlijke goedkeuring aan het True Word-logo: een mensachtige T en W in een cirkel van twee gebogen pijlen die het ‘geven en nemen’ van het heelal symboliseren, geleend van het embleem van Moons kerk.
Volgelingen hebben de opmars niet veroorzaakt, ze hebben hem versterkt
Achteraf kan het lijken of het plotseling is gebeurd, alsof God van de ene dag op de andere een landelijke sushileverancier heeft geschapen. In werkelijkheid was True World het resultaat van een geleidelijke opeenstapeling van gunstige factoren. De gearrangeerde huwelijken van de kerk, bijvoorbeeld, vaak tussen echtelieden uit verschillende landen, maakten het voor Japanse vispioniers mogelijk om legaal in de VS te blijven. Met name in de beginjaren leefden ze samen in communes en werkten ze voor weinig of geen loon. Toen het tijd werd om uit te breiden, mobiliseerden Japanse leden van het Happy World-conglomeraat dat de beweging financierde hun enorme tegoeden en kredietmogelijkheden om de aankoop van nieuwe bedrijven zoals dat in New Jersey te ondersteunen, waarmee ze de schaal en de geografisch spreiding van True World een enorme boost gaven.
De culturele invloed van die spreiding is moeilijk in harde cijfers te vatten. Maar het is duidelijk dat de trek van de vispioniers naar de sushiwildernis – van Boston en Chicago tot Detroit, Atlanta, Dallas en verder – een krachtige verschuiving heeft veroorzaakt. ‘Dat heeft de markt veranderd,’ zegt Yasu Kizaki, souschef van restaurant Sushi-Den in Denver. ‘Zonder True World zou Denver nu op het gebied van sushi erg achterlopen.’
Moons volgelingen hebben de opmars van het bedrijf niet veroorzaakt, ze hebben hem alleen versterkt, door het sushi-equivalent van Amerika’s eerste en enige landelijke draadloze netwerk op te bouwen, dat er met zijn steeds toenemende kracht en bereik voor heeft gezorgd dat zo’n beetje iedereen zich overal op rijafstand van een goede sushichef bevindt, omdat elke sushichef zich binnen afleverafstand van een True World Foods bevindt.
Rusland en de Verenigde Staten hebben op dinsdag 28 december aangekondigd dat zij op 10 januari in Genève besprekingen zullen voeren over Oekraïne en de veiligheid in Europa. Maar in Washington blijven twijfels bestaan over de bedoelingen van het Kremlin, dat bij voorbaat elke ‘concessie’ heeft uitgesloten ten aanzien van zijn eisen om de westerse invloed op zijn grenzen te beperken.
Het is dan ook in Genève dat ‘de stabiliteit van Europa en de toekomst van de Oost-West-scheidslijn, waarvan men dacht dat die dertig jaar geleden door de val van de Sovjet-Unie was verdwenen, op het spel staan’, aldus de Zwitserse krant Le Temps. Rusland en de Verenigde Staten hebben dinsdag aangekondigd dat zij op 10 januari samen in de Zwitserse stad zullen deelnemen aan besprekingen over Oekraïne en de veiligheid van het Oude Continent. ‘De toekomst van Oekraïne zal in Genève worden vormgegeven’, kopt het in Lausanne gevestigde dagblad.
Het Kremlin eist dat de NAVO niet uitbreidt naar de voormalige Sovjet-Unie
De bilaterale ontmoeting is bedoeld om de spanningen te doen afnemen nu Kiev en zijn westerse bondgenoten Moskou ervan beschuldigen tienduizenden troepen aan zijn grens te verzamelen als voorbereiding op een mogelijke invasie. Het Kremlin, dat elke oorlogszucht ontkent en zich opwerpt als het mikpunt van westerlingen die Kiev politiek en militair steunen, eist veiligheidsgaranties: met name de toezegging van de NAVO om niet uit te breiden naar de voormalige Sovjet-Unie, onder andere door Oekraïne niet toe te laten tot haar gelederen, aldus The Guardian.
De Amerikaanse miljardairsfamilie Sackler is als producent van de verslavende pijnstiller OxyContin in ongenade geraakt. Het ene na het andere kunstinstituut verwijdert nu de naam van deze royale schenkers aan de kunsten. Maar is dat wel de beste oplossing?
In april van dit jaar besteedde 360 Magazineaandacht aan het schandaal rond de pijnstiller OxyContin van Purdue Pharma die in een kwart eeuw alleen al in de VS vijfhonderdduizend mensenlevens heeft geëist en honderdduizenden verslaafd heeft gemaakt. Een aantal rechtszaken tegen de familie Sackler, eigenaar van Purdue Pharma, eindigde in september van dit jaar met miljardenschikkingen, maar sommige zaken lopen nog door.
CNN schreef in september over die schikkingen: ‘Drugsdealers in achterafstraatjes gaan naar de gevangenis als ze gepakt worden. Maar drugsdealers in bestuurskamers kunnen zich verschuilen achter faillissementen en zo het grootste deel van hun miljarden behouden als ze in de problemen komen. Dat is het nare resultaat van een onlangs goedgekeurde faillissementsregeling waardoor de meest beruchte drugsdealers in de geschiedenis, wier bedrijf Purdue Pharma het land verslaafd heeft gemaakt aan OxyContin, immuniteit krijgen voor toekomstige rechtszaken.’
‘De familie Sackler is nooit strafrechtelijk vervolgd’
‘De familie Sackler is nooit strafrechtelijk vervolgd. Ze zullen betalen; 4,3 miljard dollar voor individuele betalingen aan slachtoffers en voor verslavingsprogramma’s, vanwege een middel waarvan de verslavende werking door leidinggevenden werd gebagatelliseerd. Maar de familie zelf zal er niet veel onder lijden. Hun huidige vermogen bedraagt volgens Forbes ruim 11 miljard dollar.’
Desondanks begint de familie steeds grotere reputatieschade te lijden en het einde daarvan lijkt nog niet in zicht.
The Met
‘Het Metropolitan Museum of Art in New York [‘The Met’] heeft de naam Sackler uit het gebouw verwijderd’, schrijft Sarah Cascone op de kunstsite ArtNet. Ze noemt de stap een mijlpaal en ‘misschien wel de meest prominente verbreking van de banden in de museumwereld met de in ongenade gevallen familie’. Na een evaluatie van ruim een jaar besloot het museum in samenspraak met de familie ‘om The Met in staat te stellen zijn kernmissie voort te zetten’, aldus een gezamenlijke verklaring van de familie Sackler en de instelling.
De Sacklers namen de gelegenheid te baat om een publicitaire duit in het zakje te doen: ‘Onze familie heeft The Met altijd krachtig gesteund en we geloven dat deze stap in het belang is van het museum en de belangrijke missie die het dient’, aldus de familie in een verklaring. ‘Onze eerste giften werden bijna vijftig jaar geleden gedaan en nu geven we de fakkel door aan anderen die misschien naar voren willen komen om het museum te steunen.’
Gulle gevers als wapenhandelaren en oliemaatschappijen liggen inmiddels ook onder vuur
Volgens Cascone werden veel instellingen de afgelopen jaren geconfronteerd met toenemende druk om de betrekkingen met de Sacklers te verbreken. Ze ziet dat als onderdeel van een groeiende tendens om instellingen en andere culturele groepen verantwoordelijk te houden voor waar hun geld vandaan komt. Zo liggen ook gulle gevers als wapenhandelaren en oliemaatschappijen inmiddels ook onder vuur.
Maar liefst zeven grote zalen van het museum aan Fifth Avenue droegen de naam Sackler. De grootste was de Sackler Wing, die in 1978 werd geopend, die de Sackler Gallery for Egyptian Art en de Tempel van Dendur omvatte. In 1987 werden daar de Sackler Wing Galleries aan toegevoegd.
Patrick Radden Keefe, de auteur van de bestseller Empire of Pain: The Secret History of the Sackler Dynasty waarin het schandaal rond de pijnstiller gedetailleerd uit de doeken wordt gedaan, bezocht The Met op de dag van de aankondiging en zag dat de naam van de familie al was verwijderd. ‘Ik dacht dat dit misschien een leuke middag was voor een wandeling door The Met. Bleek dat toen The Met eerder vandaag aankondigde zich van de naam Sackler te ontdoen, dit al was gebeurd’, schreef hij op Twitter.
P.A.I.N.
De gerenommeerde kunstenaar Nan Goldin overwon haar eigen verslaving aan pijnstillers en richtte vervolgens de belangenorganisatie Sackler P.A.I.N. op. Daarmee werd zij de drijvende kracht achter alle pogingen om de Sacklers te ontdoen van de soft power die wordt geboden door het doen van filantropische giften.
Goldin en haar organisatie organiseerde zeer zichtbare protesten bij kunstinstellingen, waaronder The Met en het Louvre in Parijs, dat al in 2019 stilletjes de naam Sackler verwijderde van zowel de vleugel met oriëntaalse oudheden als de website. Acties bij het Solomon R. Guggenheim Museum in New York hadden nog geen succes; het Guggenheim is nog steeds de thuisbasis van het Sackler Center for Arts Education.
‘We zijn heel erg blij dat The Met heeft geluisterd naar P.A.I.N. en naar het eigen morele bewustzijn,’ liet Goldin weten aan ArtNet. ‘We zijn The Met dankbaar voor het leiden van de aanval en wachten tot andere musea dit voorbeeld volgen.’
‘De overlevenden van OxyContin-verslavingen en hun families, evenals instellingen, hadden gehoopt dat de schikking van 4,5 miljard dollar met de familie bepalingen zou bevatten die nonprofitorganisaties in staat zouden stellen om overeenkomsten met de Sacklers te beëindigen’, schrijft Carascone. ‘Maar dat heeft de definitieve voorwaarden van de schikking niet gehaald.’ Dat betekende volgens haar dat de Sacklers en The Met achter de schermen tot een overeenkomst moesten komen om de naam van de familie te kunnen laten vallen.
Als onderdeel van de schikking is het de Sacklers gedurende negen jaar verboden om ook na donaties rechten te laten gelden op naamgeving. ‘The Met is gebouwd op filantropie van generaties donateurs en de Sacklers behoorden tot onze meest genereuze geldschieters’, liet Dan Weiss, voorzitter en CEO van The Met weten in een verklaring. ‘Dit gracieuze gebaar van de Sacklers helpt het museum om deze en toekomstige generaties te blijven dienen. We waarderen het enorm.’
The Met behoort tot een groep van musea die al sinds enige tijd donaties van de Sackler-familie begon af te wijzen. De National Portrait Gallery in Londen wees in 2019 een gift af van 1,3 miljoen dollar, nadat Goldin dreigde een geplande tentoonstelling daar te annuleren. De South London Gallery, het Tate Modern in Londen, het American Museum of Natural History en het Joods Museum in Berlijn hebben allemaal toegezegd geen geld meer van de familie aan te nemen.
‘The Met een voorbeeld is voor andere instellingen die overwegen de familienaam te laten vallen’
De naam Sackler is overigens niet volledig besmet, zo laat Carascone zien. ‘Er zijn drie takken van de familie Sackler, namelijk afstammelingen van de broers Mortimer, Raymond en Arthur Sackler’, schrijft ze. ‘Toen Arthur in 1987 stierf, vóór de uitvinding van OxyContin, kocht zijn broer zijn een derde aandeel in hun bedrijf Purdue Pharma.’ Arthur en zijn directe familie profiteerden niet direct van het verslavende medicijn, en ruimtes in musea die hun naam dragen, zoals het Elizabeth A. Sackler Center for Feminist Art in het Brooklyn Museum en Arthur M. Sackler Gallery in The Smithsonian in Washington zijn dan ook niet tot onderwerp van protesten geworden.
Met alle instellingen die Cascone in haar artikel noemt is contact opgenomen vanwege het besluit van The Met. Volgens haar was The National Gallery de enige instelling die op tijd reageerde en die verklaarde dat de naamgeving aan de Sacklers berust op ‘een historische schenking die teruggaat tot 1993’ en dat er daarom ‘momenteel geen plannen zijn om de naam van de zaal te veranderen’.
Een paar dagen na de publicatie van haar artikel reageerden er toch nog twee musea met betrekking tot ruimtes die de naam Sackler dragen. ‘We overwegen niet om bewegwijzering met betrekking tot vroegere of huidige donateurs te verwijderen’, zo liet een woordvoerder van The Victoria & Albert Museum weten. En lafjes bevestigde The British Museum alleen maar iets wat al bekend was, met de reactie dat het museum tussen de jaren negentig en 2013 ‘financiering ontving’ van de Raymond and Beverley Sackler Foundation. ‘Deze financiering heeft galerijen, onderwijsfaciliteiten, banen voor conservatoren en onderzoeksprojecten ondersteund.’
Cascone eindigt haar artikel met de opmerking dat ‘The Met een voorbeeld is voor andere instellingen die overwegen de familienaam te laten vallen.’ Het wachten is volgens haar dan ook op het moment dat anderen dit voorbeeld zullen volgen.
‘Behoud de naam’
Ondertussen laat Arwa Mahdawi in haar column voor The Guardianeen ander, cynischer geluid horen. Niemand van de familie Sackler heeft een expliciete verontschuldiging aangeboden voor hun rol in deze crisis, schrijft ze, noch ingrijpende gevolgen ondervonden van hun daden: ‘de Sacklers zijn nog steeds miljardair en hebben zelfs immuniteit gekregen voor rechtszaken. Maar dat betekent niet dat we slecht over hen moeten denken. Kijk, de familie is ontzettend aardig geweest en heeft het Metropolitan Museum of Art in New York toestemming gegeven om de naam Sackler uit zijn zalen te verwijderen. In een verklaring vorige week prees The Met de Sacklers voor “dit gracieuze gebaar” en straalde over de genereuze steun van de familie. Er werd geen melding gemaakt van het menselijk lijden dat de verwijdering bespoedigde.’
Overigens: enkele dagen nadat Mahdawi haar artikel publiceerde, trok een Amerikaanse rechter de persoonlijke immuniteit van de Sacklers in: ‘Een federale rechter heeft een schikking van ruwweg 4,5 miljard dollar ongedaan gemaakt die leden van de familie Sackler, die beschuldigd worden van het helpen aanwakkeren van de Amerikaanse opioïde-epidemie, juridisch afschermde’, aldus Reuters.
‘Voeg gewoon een duidelijke plaquette toe die precies verklaart hoe de familie het geld heeft verdiend dat ze hebben geschonken’
Volgens Mahdawi wordt de stap van The Met op grote schaal bejubeld en de verwachting is dat andere openbare instellingen zullen volgen. Maar ze betwijfelt of dat een goede ontwikkeling is: ‘Ik weet niet zeker of het juist is om die familienaam uit musea te wissen. Ik was vorige week in Tate Britain en het zien van de naam Sackler maakte een diepe indruk op me: hij stemde meer tot nadenken dan veel van de kunst.
Behoud de naam in musea, zou ik zeggen. Voeg gewoon een duidelijke plaquette toe die precies verklaart hoe de familie het geld heeft verdiend dat ze hebben geschonken. Leg uit hoe de chronische onderfinanciering van de kunsten ervoor zorgt dat culturele instellingen zich genoodzaakt zien om onbetrouwbare filantropen te paaien. Laat iedereen die de naam ziet, weer vertrekken met het besef dat hebzucht een krachtige drug is.’
‘Eind vorig jaar waren velen van ons blij om 2020 uit de geschiedenisboeken te laten verdwijnen, vooruitlopend op een veel beter 2021. Die illusie verdween op 6 januari met de op televisie uitgezonden gewapende opstand in het Amerikaanse Capitool, een scène die door een Republikeinse Congreslid nog steeds wordt afgeschilderd als een “gewoon toeristisch bezoek”. Na twaalf maanden van Alice in Wonderland-politiek, vernietigende bosbranden, dodelijke tornado’s en overstromingen, schietpartijen op scholen, delta en omikron, is het moeilijk voor te stellen dat 2022 niet nog erger zal worden.’
Torsten Riecke – Internationaal correspondent politiek en financiën
‘Geopolitiek gezien zitten we nog steeds in een recessie, vooral doordat de twee machtigste landen ter wereld worstelen met operationele storingen. Amerika heeft zich voorlopig van het Trump-trauma bevrijd, maar blijft een diep verdeelde natie. Tussentijdse verkiezingen voor het Congres in november kunnen het land opnieuw polariseren en blokkeren – waaronder de rest van de wereld nog harder zal lijden. Ook China is niet het stabiele toevluchtsoord zoals de autoritaire heersers in Beijing het graag afschilderen. Op de financiële markten is China eerder een risicofactor dan een wondermiddel voor de wereldeconomie.’
‘We kunnen niet doorgaan met of teruggaan naar wat niet werkte, vooral niet als er betere mogelijkheden zijn. We moeten werkplekken en gemeenschappen creëren die inclusief zijn en voor iedereen werken. Ik had het voorrecht om vanuit huis te werken, en kreeg vervolgens een flexibeler werkschema toen we corona onder controle leken te krijgen, maar voor veel werknemers — waaronder degenen die tijdens de pandemie als “essentieel” worden aangemerkt – gold dat niet en dat blijft waarschijnlijk zo, tenzij er grote veranderingen worden aangebracht nadat de pandemie is geëindigd.’
Jill Ettinger – Oprichter en hoofd van duurzaamheidsplatform Ethos
‘De grootste duurzaamheidstrend van 2022 wordt veganistische luxeproducten. Topontwerpers hebben bont al vervangen door milieuvriendelijke faux-opties die er net zo luxe uitzien en net zo aanvoelen als dierenbont, zonder de wreedheid.
Dezelfde verschuiving vindt ook plaats met leer, dat nu nog afkomstig is van koeien, maar ook van honden, geiten en kangoeroes, of van andere dieren. Veganistisch leer is al populair bij luxe labels als Stella McCartney, Karl Lagerfeld en Hermès – en het wordt zonder twijfel de grootste trend in luxemode in 2022.’
We moeten af van het idee dat Facebook een normaal bedrijf is, stelt The Atlantic-redacteur Adrienne LaFrance. ‘Facebook gedraagt zich als een vijandige buitenlandse macht; het wordt tijd dat we het ook zo behandelen.’
In 1947 opperde Albert Einstein in dit blad [The Atlantic] dat er een wereldregering zou moeten komen om de mensheid te behoeden voor het gevaar van de atoombom. Van die utopische gedachte is nog niet veel terechtgekomen, maar tegenwoordig is een andere visionair wel bezig een aardige imitatie van een kosmocratie te bouwen. Het idee voor Facebook is bij Mark Zuckerberg (anders dan dat van de wereldregering bij Einstein) niet geboren uit een moreel verantwoordelijkheidsbesef of het verlangen naar wereldvrede. Maar de bevolking van Zuckerbergs supranationale domein bereikte deze zomer een omvang van 2,9 miljard maandelijks actieve gebruikers – meer dan de bevolking van de twee dichtstbevolkte landen ter wereld, China en India, bij elkaar.
Zuckerberg, de oprichter en CEO van Facebook, ziet deze gebruikers als inwoners van Facebookland. Hij heeft het altijd heel nadrukkelijk over ‘mensen’, niet over ‘gebruikers’, maar uiteindelijk zijn het toch radertjes in een gigantische sociale matrix, brokjes data van vlees en bloed, voer voor de adverteerders die alleen al in de eerste helft van dit jaar 54 miljard dollar aan Facebook hebben besteed – een bedrag dat het bbp van de meeste landen ter wereld overtreft.
Het bbp is een veelzeggende vergelijking, omdat je daarmee niet alleen een indruk geeft van de ongelooflijke macht van het bedrijf, maar ook duidelijk laat zien wat Facebook eigenlijk is. Het is niet zomaar een website of een platform of een uitgever of een sociaal netwerk of een online adressengids of een onderneming of een nutsbedrijf. Het is al die dingen tegelijk. Maar daarnaast is Facebook in feite ook een vijandige buitenlandse mogendheid.
‘Het is net alsof je aan het onderhandelen bent met een buitenlandse mogendheid,’ zei Hillary Clinton over Mark Zuckerberg
Dat blijkt duidelijk uit de eenzijdige gerichtheid van het bedrijf op de eigen groei, het ontbreken van maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef, de gebleken betrokkenheid bij het ondermijnen van verkiezingen, de afkeer van vrije pers, de hoogmoed en hardvochtigheid van de topmensen, en de onverschilligheid over het voortbestaan van de Amerikaanse democratie.
Enkele van de luidruchtigste critici van het bedrijf dringen aan op betere regelgeving tegen monopolievorming en op het terugdraaien van overnames, alles wat de gestage groei van Facebooks macht maar kan afremmen. Maar beschouw je Facebook als een natiestaat, een mogendheid die verwikkeld is in een koude oorlog met de VS en andere democratische landen, dan zie je dat hier niet alleen strenger toezicht van beurswaakhonden, maar een complete civiele-defensiestrategie geboden is. Hillary Clinton vertelde me vorig jaar dat ze Zuckerberg altijd iets autoritairs vond hebben. ‘Het is net alsof je aan het onderhandelen bent met een buitenlandse mogendheid,’ zei ze. ‘Hij is zo immens machtig.’ Sheera Frenkel en Cecilia Kang verwijzen in hun boek Een smerige waarheid, Facebooks gevecht om wereldheerschappij naar een mantra van Zuckerberg uit de begindagen van Facebook: ‘bedrijf boven land’. Wanneer dat bedrijf in een land alle macht heeft, krijgt zo’n slogan een onheilspellende ondertoon.
Eigen geld
De basisonderdelen van een natiestaat komen grofweg hierop neer: je moet grondgebied hebben, een munteenheid, een bestuurlijke filosofie en mensen. Om fysiek grondgebied hoef je je als imperialist in het ‘metaverse’ niet meteen te bekommeren – al bezit Zuckerberg wel 500 hectare van Kauai, een van de dunner bevolkte Hawaïaanse eilanden. En over de andere elementen op het lijstje beschikt Facebook al. Zo is Facebook zijn eigen geld aan het ontwikkelen, een betaalsysteem op basis van blockchain met de naam Diem (voorheen Libra), waarvan financiële toezichthouders en banken vrezen dat het de wereldeconomie kan verstoren en de waarde van de dollar kan decimeren.
En Zuckerberg praat al jaren over de bestuurlijke principes van het rijk dat hij heeft opgebouwd: ‘connectiviteit is een mensenrecht’, ‘laat je horen door je stem uit te brengen’, ‘politieke advertenties zijn belangrijk om mensen een stem te geven’, ‘de hele tendens van de geschiedenis gaat richting mensen die in steeds grotere aantallen bij elkaar komen’. En hij slingert die ideeën de wereld in met een nieuw soort kolonialisme, waarbij Facebook regio’s tracht te annexeren waar nog geen grote aantallen mensen online zijn. Het omstreden Free Basics-programma, dat mensen gratis internettoegang bood zolang Facebook hun portaalsite was, werd aangeprezen als een methode om mensen met elkaar in verbinding te brengen. Maar het eigenlijke doel was ervoor te zorgen dat Facebook voor mensen overal ter wereld synoniem wordt met internet.
En waar Facebook het meest van heeft, dat zijn natuurlijk mensen: een enorme massa mensen die ervoor kiezen onder Zuckerbergs bewind te leven. In zijn geschriften over nationalisme oppert de politicoloog en historicus Benedict Anderson dat een natie niet omlijnd wordt door landsgrenzen, maar door de verbeelding. In laatste instantie is de natie een denkbeeldige entiteit, want de burgers ‘zullen de meeste van hun medeburgers nooit kennen, ontmoeten of zelfs maar over hen horen, en toch leeft in het hoofd van ieder van hen dat beeld van hun verbondenheid.’ Gemeenschappen onderscheiden zich dus vooral ‘in de stijl waarmee ze door de verbeelding worden neergezet’.
Zuckerberg opperde in een blogbericht het idee van een soort grondwet voor Facebook
Zuckerberg probeert Facebook-gebruikers altijd aan te sporen om zich in te beelden dat ze deel uitmaken van een democratie. Daarom neigt hij meer naar het jargon van staatsbestuur dan van bedrijfsvoering. In februari 2009 werden de voorwaarden van Facebook zo gewijzigd dat gebruikers hun gegevens niet meer konden wissen, zelfs niet als ze hun account opzegden. Er klonk meteen luid protest tegen dit spionagegedrag van Facebook en met enige tegenzin draaide Zuckerberg het terug, volgens hem berustte het allemaal op een misverstand. Tezelfdertijd opperde hij in een blogbericht het idee van een soort grondwet voor Facebook, een ‘Verklaring van rechten en verantwoordelijkheden’, en vroeg hij mensen om daarover hun mening te geven – maar alleen als ze een Facebook-account hadden.
‘Facebook wordt door meer dan 175 miljoen mensen gebruikt,’ schreef hij. ‘Als het een land was, zou dat de op vijf na grootste bevolking ter wereld hebben. Onze voorwaarden vormen meer dan gewoon een tekst die onze rechten garandeert; het is de leidende tekst voor hoe onze dienst door iedereen overal ter wereld kan worden gebruikt.’ Inmiddels is de bevolking van Facebook alweer zeventien keer zo groot. En heeft Zuckerberg zichzelf herhaaldelijk geafficheerd als het staatshoofd van Facebook. Achteraf gezien kon je zijn obsessie met de wereldheerschappij ook al van ver zien aankomen: de obsessieve belangstelling die hij al sinds zijn schooltijd koestert voor het Romeinse Rijk in het algemeen en keizer Augustus in het bijzonder, de digitale versie van Risk die hij als tiener schreef, zijn bestendige interesse in psychologie en ‘emotionele aanstekelijkheid’.
Facebook vindt het nodig zijn winstbejag te verhullen met loze pretenties over de democratische waarden die het in feite juist ondermijnt
In een breed uitwaaierend manifest over zijn ‘mondiale gemeenschap’ formuleerde hij het in 2017 zo: ‘Al met al is het belangrijk dat het bestuur van onze gemeenschap is afgestemd op de complexiteit en de eisen van haar mensen. Wij zijn vastbesloten om steeds beter te worden, ook al vereist dat de bouw van een wereldwijd kiessysteem om jullie meer macht en inspraak te geven.’ Zoals in elk bedrijf is de enige inspraak die voor Facebook telt natuurlijk die van de aandeelhouders. Maar Facebook vindt het nodig zijn winstbejag te verhullen met loze pretenties over de democratische waarden die het in feite juist ondermijnt.
Oversight Board
De pretentie dat de meest ingrijpende beslissingen worden uitbesteed aan holle imitaties van democratische instanties is inmiddels een handig trucje van Zuckerberg om te voorkomen dat iemand hem ter verantwoording roept. Hij heeft zo’n 58 procent van de stemgerechtigde aandelen van het bedrijf in handen, maar in 2018 kondigde Facebook aan dat het een soort interne rechterlijke macht zou optuigen met de orwelliaanse naam Oversight Board [‘Comité van toezicht’ in de Nederlandse vertaling – maar ‘oversight’ kan ook ‘onachtzaamheid’ betekenen]. Dit comité beslist over lastige vragen rond het toelaten of verwijderen van content. In mei keurde dit comité bijvoorbeeld de schorsing van Donald Trump goed. Volgens Facebook zijn de leden van het comité onafhankelijk, maar ze worden wel door Facebook aangesteld en betaald.
Inmiddels beraadt Facebook zich volgens The New York Times ook op een soort wetgevend lichaam, een commissie die beslissingen kan nemen over allerlei zaken rondom verkiezingen: politiek gekleurde berichtgeving, politieke advertenties, buitenlandse inmenging. Dat leidt de aandacht weer af van de leiding van het bedrijf. Al deze regelingen voelen als één grote schijnvertoning die alleen maar laat zien wat Facebook in feite is: een buitenlandse staat met een volk zonder soevereiniteit, geregeerd door een leider met absolute macht.
Facebook is een leugens zaaiend werktuig voor de uitholling van onze beschaving
De mensen die het voor Facebook opnemen, noemen het naïef om te suggereren dat de macht van Facebook schadelijk is. Sociale netwerken bestaan nu eenmaal, zeggen ze, en zullen niet meer verdwijnen. Daar moeten we maar mee leren leven. En ze hebben gelijk dat we niet terug moeten willen naar de informatie-ecosystemen van de jaren tachtig, de jaren veertig of de jaren tachtig van de negentiende eeuw. De democratisering van het uitgeefwezen is iets prachtigs. Ik denk nog steeds dat de drievoudige revolutie van internet, smartphones en sociale media per saldo goed kan zijn voor de samenleving. Maar dat kan alleen als we platforms eisen die in ieders belang zijn. En dat is Facebook niet.
Facebook is een leugens zaaiend werktuig voor de uitholling van onze beschaving. Het is helemaal ontworpen op het uitlokken van primaire emotionele reacties en reduceert menselijke interactie tot het aanklikken van knopjes. Het algoritme schotelt gebruikers onherroepelijk steeds extremer en minder genuanceerd materiaal voor, omdat dat de meeste reacties uitlokt. Gebruikers worden stilletjes gedrild om uit te kijken naar reacties op de berichten die ze plaatsen, en dat houdt de vicieuze cirkel in stand. De leiding van Facebook heeft toegestaan dat op hun platform propaganda werd bedreven, terroristen werden gerekruteerd en genocide werd aangeprezen. Ze verdedigen zich tegen die aanklacht met een beroep op waarden zoals vrijheid van meningsuiting, maar ondermijnen ondertussen zelf de democratie.
Facebook heeft zonder toestemming te vragen psychologische experimenten uitgevoerd op gebruikers
Deze hypocriete stand van zaken is inmiddels even genoegzaam bekend als Zuckerbergs meedogenloosheid. Facebook heeft zonder toestemming te vragen psychologische experimenten uitgevoerd op gebruikers. Het voerde in het geheim een getrapt systeem in om de toelaatbaarheid van berichten te beoordelen, waarbij beroemdheden uit de wind werden gehouden. En een intern onderzoek naar de verwoestende gevolgen van Instagram op de geestelijke gezondheid van tieners werd onder het tapijt geveegd. Facebook volgt het surfgedrag van zijn gebruikers en creëert zelfs schaduwprofielen van contacten die niet eens een Facebook-account hebben, zodat ook zij kunnen worden gevolgd. Het bezweert de buitenwereld dat het strijdt tegen desinformatie en valse berichtgeving, maar misleidt wetenschappers die hier onderzoek naar doen en beteugelt het bereik van kwaliteitsnieuws op zijn platforms.
Zelfs de trouwste fans van Facebook willen wel toegeven dat het een site is vol bagger, overdrijving en leugens – maar ze betogen dan dat mensen de vrijheid moeten hebben om dat gif tot zich te nemen. ‘Facebook is misschien geen nicotine, maar ik denk dat het wel op suiker lijkt’, schreef oudgediende Andrew ‘Boz’ Bosworth in 2019 in een bedrijfsmemo. ‘Zoals bij alle consumptie is matigheid geboden. (…) Als ik ervoor kies om suiker te eten en dan maar jonger te sterven, moet ik dat zelf weten.’ Wat Bosworth er niet bij zei, is dat Facebook niet alleen in staat is een individu te vergiftigen: Facebook vergiftigt de hele wereld. Als het 2,9 miljard mensen aangaat, is het niet langer zaak de individuele gebruiker tot matiging te manen, maar de schaal van de bedrijfsactiviteiten te matigen. De vrijheid om jezelf te gronde te richten is één ding. De vrijheid om de democratische samenleving te gronde te richten is een ander verhaal.
Wapen tegen het vrije internet
Facebook wist zichzelf aan de massa te verkopen met de belofte dat het een kanaal was voor vrije meningsuiting, voor verbinding en verbondenheid. Maar in werkelijkheid is het een wapen tegen het vrije internet, tegen zelfontplooiing en democratie. Allemaal zodat Facebook zijn adverteerders de worst van jouw persoonlijke gegevens kan voorhouden.
Tot op zekere hoogte heeft Facebook dit gemeen met zijn dochter Instagram en zijn rivalen Google, YouTube (eigendom van Google) en Amazon. Allemaal doen die alsof ze een nobel doel hebben: mensen helpen hun levens met elkaar te delen, antwoorden vinden op moeilijke vragen, en je alles aan huis bezorgen wat je nodig hebt wanneer je het nodig hebt. Maar van al die giganten is Facebook het platform dat het duidelijkst afziet van alle ethische pretenties.
Facebook heeft er wel belang bij dat zijn gebruikers blijven geloven dat je er niet omheen kunt, dat ze de ogen sluiten voor wat Facebook de mensheid aandoet en gewoon van de diensten gebruik blijven maken. Iedereen die belang hecht aan de vrijheid van het individu en democratisch bestuur, zou zich zorgen moeten maken om de acceptatie van deze status quo.
Facebook wedijvert met China alsof het zelf een land is
Het is niet voor niets dat de wetgevers Facebook nu op de korrel nemen. Maar de bedreiging die dit bedrijf voor Amerika vormt, gaat om meer dan alleen zijn monopolie op nieuwe technologie. De opkomst van Facebook maakt deel uit van een bredere autocratische beweging die overal ter wereld de democratie ondermijnt en autoritaire leiders de toon laat zetten voor een nieuwe vorm van mondiaal bestuur. Kijk maar hoe Facebook zichzelf neerzet als tegenwicht van een supermacht als China. De top van Facebook waarschuwt tegen alle pogingen om de ongebreidelde groei van het bedrijf tegen te gaan – bijvoorbeeld via strenge regels voor de digitale munteenheid die het ontwikkelt – omdat men daarmee China in de kaart zou spelen, dat naar de dominantie van zijn eigen cryptomunt streeft. Met andere woorden: Facebook wedijvert met China alsof het zelf een land is.
Misschien zijn de Amerikanen zo cynisch geworden dat ze het niet meer de moeite waard vinden om hun vrijheid te beschermen tegen privacyschending, manipulatie en uitbuiting door het bedrijfsleven. Maar als Rusland en China net zo hard aan de stoelpoten van onze democratie zaagden als Facebook, zouden ze er toch anders over denken. Als mensen kunnen leren Facebook te zien als een vijandige buitenlandse mogendheid, dwingt dat ze misschien te erkennen waar ze aan meedoen, en wat ze prijsgeven, als ze erop inloggen. Uiteindelijk doet het er niet zozeer toe wat Facebook is, maar wat Facebook doet.
De groep die de meeste macht heeft om Facebook tot verandering te dwingen, dat zijn de gebruikers
Hoe kunnen we ons verweren? ‘Maatschappelijk verantwoorde’ bedrijven zouden Facebook kunnen boycotten en zo de inkomstenstroom van het bedrijf afknijpen op dezelfde manier als handelssancties de stroom aan buitenlandse valuta naar een autoritair regime afknijpen. Maar het boycotten van grote bedrijven als Coca-Cola en CVS heeft in het verleden weinig uitgehaald. Gewone werknemers van Facebook zouden zich binnen het bedrijf misschien sterk kunnen maken voor verandering. Maar alleen massaal ontslag op een schaal die het functioneren van Facebook bedreigt zou wellicht enig effect sorteren. En dat vergt wel buitengewoon veel moed en collectieve actie.
De groep die de meeste macht heeft om Facebook tot verandering te dwingen, dat zijn de gebruikers. Zonder hun aandacht is Facebook nergens meer. Amerikanen en inwoners van andere democratieën zouden Facebook en Instagram kunnen mijden, niet alleen als persoonlijke keuze, maar uit een soort burgerzin. Krijg je dan genoeg mensen bij elkaar die samen een vuist maken om dit imperium ten val te brengen? Waarschijnlijk niet. Zelfs als Facebook 1 miljard gebruikers verliest, houdt het er nog 2 miljard over. Maar we moeten wel beseffen in welk gevaar we verkeren. We moeten af van het idee dat Facebook een normaal bedrijf is, of dat zijn almacht onvermijdelijk is.
Misschien dat de wereld zich ooit eens in vrede verenigt op de wijze waar Einstein van droomde, niet langer onderhevig aan de verscheurende krachten die al sinds de oudheid leiden tot oorlogen en de val van beschavingen. Maar als het ooit zover komt, als we onszelf weten te redden, dan zal dat zeker niet dankzij Facebook zijn. Het zal in weerwil van Facebook zijn.
Voor de behandeling van depressies zou psilocybine, het actieve bestanddeel van ‘magic mushrooms’ oftewel paddo’s, weleens de grootste doorbraak sinds antidepressiva kunnen zijn. ‘Patiënten zijn na een psilocybine-ervaring vaak beter in staat om in het moment te leven.’
Aaron Presley (34) had zich het grootste deel van zijn leven een sukkel gevoel, een stuk vuil. Hij zat gevangen in een realiteit die zo ongekend eentonig was dat hij ’s ochtends nauwelijks zijn bed uit kon komen. Maar toen, ineens, trok de drukkende, depressieve mist op en begon de meest intense ervaring van zijn leven.
Voor Presley kwam het keerpunt toen hij aan de Johns Hopkins-universiteit bij de psychiater op de divan lag, met een oogmasker voor en een koptelefoon op waaruit een Russisch kerkkoor klonk dat hymnen zong. Hij had een flinke dosis psilocybine genomen, het actieve bestanddeel van wat de meeste mensen kennen als paddo’s. Hij verkeerde in een toestand die het beste kan worden omschreven als een lucide droom. Beelden van zijn jeugd en zijn familie zetten overweldigende gevoelens van liefde in gang, waar hij lange tijd niet bij had gekund. ‘Een soort hemel op aarde,’ zegt hij zelf.
Presley was een van de vierentwintig vrijwilligers die deelnamen aan een kleinschalige studie om de effectiviteit in kaart te brengen van een combinatie van psychotherapie en deze krachtige, geestverruimende drug bij de behandeling van depressies – een aanpak die, als de resultaten positief zouden zijn, de grootste doorbraak in de geestelijke gezondheidszorg zou kunnen zijn sinds prozac in de jaren negentig.
Ruwweg een derde van de mensen met depressie reageert niet op conventionele behandelingen
Wereldwijd kampen 320 miljoen mensen met een depressie, die vaak gepaard gaat met het gevoel niets voor te stellen, en met een intense apathie, uitputting en aanhoudende somberte. In een gemiddeld jaar lijden in de Verenigde Staten grofweg zestien miljoen volwassenen, ofwel 7 procent van de bevolking, aan depressie-gerelateerde klachten zoals een ernstige depressie, een bipolaire stoornis of dysthymie [langdurige milde depressie]. Ruwweg een derde van de mensen die zich laten behandelen, reageert niet op gesprekstherapie of op een conventionele behandeling met medicijnen.
Behandeling met paddo’s kan hoop bieden in die uitzichtloze gevallen. In het onderzoek van de Johns Hopkins-universiteit dat vorig jaar is gepubliceerd in JAMA Psychiatry, bleek deze aanpak vier keer zo effectief als de traditionele antidepressiva. Bij twee derde van de deelnemers waren de symptomen van depressie al na één week met meer dan 50 procent afgenomen; een maand later was meer dan de helft van de patiënten in remissie, wat wil zeggen dat ze niet langer als depressief werden beschouwd.
Grootschalige klinische trials in de Verenigde Staten en Europa zijn gericht op officiële goedkeuring. Twee trials, met meer dan driehonderd patiënten, in tien landen, kregen in 2018 en 2019 van de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) de status van baanbrekend onderzoek. De FDA maakt nu haast met de evaluatie van de uitkomsten. Als die evaluatie positief uitpakt zullen er snel nieuwe protocollen worden ontwikkeld om psilocybine in combinatie met gesprekstherapie binnen een klinische setting te gebruiken bij de behandeling van depressies. Die behandelingen kunnen dan al in 2024 in klinieken worden toegepast.
Sommige wetenschappers maken zich zorgen omdat het middel bij sommige mensen tot psychosen kan leiden
De rehabilitatie van psilocybine als medisch middel roept ook vragen op. Sommige wetenschappers maken zich zorgen omdat het middel, dat bij sommige mensen tot psychosen kan leiden, ook buiten klinische settings zo makkelijk verkrijgbaar is. Ze vrezen een herhaling van de jaren zestig, toen lsd in brede kringen recreatief werd gebruikt, wat veel schade heeft veroorzaakt en wat het onderzoek naar psychedelica een aantal decennia heeft teruggezet.
Maar veel wetenschappers binnen de geestelijke gezondheidszorg zijn van mening dat de risico’s niet opwegen tetegen de mogelijke voordelen: niet alleen effectieve behandelingen van depressie, maar ook nieuwe inzichten in de neurale basis van veel stoornissen op het gebied van de geestelijke gezondheid. ‘We zijn ervan overtuigd dat de effecten van deze middelen behoorlijk ingrijpend zijn, en dat het verhaal dat eraan vastzit van belang zal zijn voor een beter begrip van nieuwe manieren om hersenaandoeningen te behandelen,’ zegt Jerrold Rosenbaum, verbonden aan de Harvard Medical School, voormalig hoofdpsychiater van het Massachusetts General Hospital en nu hoofd van het nieuwe centrum voor de neurowetenschap van psychedelica van dat ziekenhuis.
De mogelijke voordelen van psilocybine behelzen niet alleen effectieve behandelingen van depressie maar ook nieuwe inzichten in de neurale basis van veel stoornissen op het gebied van de geestelijke gezondheid.
Lsd
Hoewel psychedelische drugs al duizenden jaren door inheemse volken worden gebruikt, zijn ze pas in 1943 op het netvlies verschenen van de westerse medische wetenschap, toen Albert Hofmann, een scheikundige bij de Zwitserse farmaceut Sandoz, per ongeluk wat lysergeenzuurdi-ethylamide innam, oftewel lsd. Hij kwam al snel in een ‘droomtoestand’ terecht en hallucineerde ‘een ononderbroken stroom van fantastische beelden, uitzonderlijke vormen met een intens, caleidoscopisch kleurenspel’. Hoffman raakte ervan overtuigd dat lsd van nut zou kunnen zijn voor de medische wetenschap en de psychiatrie.
Niet lang daarna reisde een bankier uit Manhattan, R. Gordon Wasson, naar Oaxaca in Mexico, probeerde een paar psilocybinepaddenstoelen en schreef een vijftien pagina’s tellende verslag over zijn psychedelische ervaringen voor het blad Life, waardoor het Amerikaanse publiek kennis kon nemen van de kracht van de paddo’s.
Al snel maakten psychiaters melding van therapeutische voordelen. In de jaren zestig van de vorige eeuw hadden ze er meer dan zevenhonderd alcoholisten mee behandeld, van wie de helft in ieder geval een paar maanden lang nuchter bleef. Andere onderzoekers kwamen tot de ontdekking dat het middel hielp tegen angsten, depressies, de existentiële angst van terminale kankerpatiënten en verschillende mentale stoornissen – mits het onder toezicht werd toegediend.
Psychedelische drugs verloren hun legitieme status toen ze binnen de alternatieve scene werden gebruikt ter ontspanning, wat leidde tot een golf van zelfmoorden, zenuwinzinkingen en bad trips. De overheidssubsidies droogden op. Maar ondertussen gingen enkele wetenschappers in Amerika en daarbuiten door met hun experimenten op muizen, en zij brachten de merkwaardige capriolen op moleculair niveau in kaart die ervoor zorgen dat psilocybine de menselijke waarneming zo ingrijpend kan veranderen.
Neuronen die normaal gesproken niet zouden vuren gaan onder invloed van lsd en psilocybine tekeer als duizendklappers
Cruciaal hierbij is dat het middel zich kan binden aan een speciaal soort minuscule proteïnen die uit het oppervlak van veel hersencellen steken en die de aanwezigheid van chemische signalen oppikken – in dit geval de nan veel hersencellen steken en de aanwezigheid van chemische signalen oppikken – in dit geval de neurotransmitter serotonine. Dankzij een eigenaardigheid in hun geometrie zijn de actieve moleculen in lsd en psilocybine zo krachtig dat de chemicaliën in deze proteïnen – die bekendstaan als serotonine 5-HT2A-receptoren – uren blijven hangen in plaats van snel weer te verdwijnen, zoals normale neurotransmitters zouden doen. Zodra het stofje zich eenmaal heeft vastgezet in de receptoren, stuurt het de interne signalen van de cel in het honderd, waardoor sommige neuronen die normaal gesproken niet zouden vuren tekeergaan als duizendklappers, terwijl anderen juist stilvallen.
Deze inzichten geven slechts het begin van een antwoord op de diepgravende vragen die wetenschappers hebben over deze drug – waarom roept psilocybine bijvoorbeeld zulke spirituele ervaringen op? –, vragen die alleen konden opkomen dankzij de trials met mensen. In de jaren zestig, na een campagne van rechtszaken en lobby’s van voorvechters van psychedelica, keek de FDA opnieuw naar de psychedelische drugs en andere ‘schadelijke drugs’ en liet weten open te staan voor aanvragen om nader onderzoek te doen.
Mystieke ervaringen
Begin deze eeuw werd aan de New York-universiteit, de Universiteit van Californië in Los Angeles (UCLA) en de Johns Hopkins-universiteit klinisch onderzoek gedaan naar mystieke ervaringen, terminaal zieke kankerpatiënten en verslaving. Met behulp van hersenscans konden de opmerkelijke effecten van de drugs in de hersenen worden vastgelegd. De laatste jaren is er een steeds helderder beeld ontstaan van hoe de magie van deze drugs tot stand komt, en waarom psilocybine zou kunnen werken als therapie bij geestelijke stoornissen.
Zowel lsd als psilocybine zorgt voor een grondige verstoring van de normale patronen in de hersenen. Onderzoekers kunnen die veranderingen in kaart brengen met hersenscans die laten zien welke delen van de hersenen gelijktijdig of kort na elkaar actief zijn (wat een indicatie is van welke gebieden met elkaar communiceren). Psilocybine lijkt vooral te interfereren met de connectiviteit en het functioneren van netwerken van hersenstructuren die een rol spelen bij planning, besluitvorming en associatief denken – veel van de hogere circuits waarvan we afhankelijk zijn om de wereld om ons heen te kunnen duiden en begrijpen. De drugs lijken ook te interfereren met de werking van de nucleus reticularis thalami, een structuur dicht bij de kern van de hersenen die de hoeveelheid zintuiglijke signalen filtert en ons in staat stelt onze aandacht te richten op bepaalde prikkels en andere te blokkeren.
Veel patiënten ervaren na een psilocybinetherapie een herwonnen gevoel van vrede en zijn vastberaden de rest van hun leven te wijden aan de banden met hun dierbaren, vastberaden om alles uit het leven te halen.
Robin Carhart-Harris, een neurowetenschapper die onlangs de overstap maakte van Imperial College in Londen naar de Universiteit van California in San Francisco, heeft een van de meest geciteerde theorieën ontwikkeld over de manier waarop de drug transformatieve ervaringen opwekt. Hij meent dat het komt doordat de drug op de een of andere manier een specifieke constellatie van hersenstructuren kan lamleggen die bekendstaat als het ‘defaultnetwerk’. Dit netwerk is actief wanneer onze gedachten afdwalen, wanneer we dagdromen. Het veroorzaakt het bekende stemmetje in ons hoofd, dat vaak heel actief is bij depressieve en angstige patiënten, die worden gekweld door negatieve gedachten en in een kringetje blijven ronddraaien.
De psilocybine snoerde het kritische, dwingende stemmetje in zijn hoofd de mond
Sommige wetenschappers zien het defaultnetwerk als het neurale correlaat van Freuds ‘ego’, dat deel van de menselijke persoonlijkheid dat we ervaren als het ‘ik’ dat zich dingen herinnert, dat evalueert, plannen maakt, dat helpt onze interne en externe werelden met elkaar te verenigen en dat zorgt voor het mentale filter waardoor we onze ervaringen van moment tot moment beleven en interpreteren. Aaron Presleys verhaal maakt duidelijk dat dit netwerk helemaal kan vastlopen. Voorafgaand aan zijn behandeling, zo herinnert Presley zich, hield hij zichzelf stelselmatig voor dat hij geen knip voor zijn neus waard was en dat er geen enkele hoop was dat dat ooit beter zou worden. Het koesteren van dit soort onproductieve gedachten die zich steeds herhalen, het ‘zogenaamd problemen oplossen,’ wordt binnen de psychiatrie ‘rumineren’ genoemd. Volgens Harvards Rosenbaum speelt rumineren een cruciale rol bij mentale problemen zoals depressie, verslaving en dwangneuroses.
Bij Presley hielp de psilocybine-ervaring om het contraproductieve rumineren een halt toe te roepen. De psilocybine snoerde het kritische, dwingende stemmetje in zijn hoofd de mond. Presley voelde een mate van zelfacceptatie en autonomie die hij niet voor mogelijk had gehouden.
Charles Raison, die als psychiater aan de Universiteit van Wisconsin gespecialiseerd is in depressie, legt dergelijke ervaringen uit in freudiaanse termen. Als het ego is uitgeschakeld, krijgt Freuds onbewuste alle vrijheid om zich te uiten en komen er vaak innerlijke waarheden en diepe inzichten naar boven, waarvan de mensen die deze drugs nemen normaal gesproken geen weet hebben.
‘Het idee dat psychedelica sommige van deze krachtige, diepere emotionele delen van de hersenen – de limbische gebieden die betrokken zijn bij herinnering en emotie – in staat stellen ook een duit in het zakje te doen, komt overeen met wat de proefpersonen beschrijven,’ zegt Raison, die ook aan het hoofd staat van het klinische onderzoek en het translatie-onderzoek aan het Usona Institute, een non-profitorganisatie waar klinisch onderzoek wordt gedaan naar psilocybine. ‘Mensen worden vaak overweldigd door die ongekend krachtige emoties die heel verrassend kunnen zijn, alsof ze van buitenaf komen, maar die tegelijkertijd volkomen geloofwaardig en overtuigend zijn. Die limbische gebieden hebben ineens de vrijheid om ook hun zegje te doen.’
‘Heilige graal’
Maar dit alles verklaart nog niet het aanhoudende mysterie van deze drugs – wat Raison ‘de heilige graal’ noemt en wat anderen ‘de zwarte doos’ van onze huidige wetenschappelijke kennis noemen.
‘Veel hersenaandoeningen worden gedefinieerd door een “versmald mentaal en gedragsmatig repertoire,” wat degenen die eraan lijden veroordeelt tot “suboptimale patronen” waaruit ze niet kunnen losbreken,’ aldus Matthew Johnson, hoogleraar psychiatrie en gedragswetenschappen aan de Johns Hopkins-universiteit en een van de coauteurs van het depressieonderzoek waaraan Aaron Presley deelnam. Deze ‘suboptimale patronen’ manifesteren zich als gedrag, zoals rumineren en een reflex om te denken dat alles verkeerd zal lopen, en ze manifesteren zich ook fysiek, als abnormale hersenactiviteit. Veel geestelijke aandoeningen worden gekenmerkt door afwijkende hersenactiviteit, waarbij groepen gespecialiseerde neuronen, die circuits worden genoemd, vastlopen in rigide communicatiepatronen en zo het vermogen verliezen om effectief te communiceren met andere hersencircuits. De hersenen verliezen de flexibiliteit en de wendbaarheid om op nieuwe situaties te reageren en die te duiden en overeenkomstig te handelen. We worden ziek.
‘Als de drug begint uit te werken, leidt dat op de een of andere manier tot een reset, waarna deze hersennetwerken een gezonder patroon vertonen,’ zegt David Nichols, een gepensioneerde chemicus die was verbonden aan Purdue-universiteit Hij bestudeert al meer dan vijftig jaar de moleculaire biologie van psychoactieve drugs. ‘En dat is denk ik de belangrijkste vraag waar psychiaters zich lange tijd mee bezig zullen houden: Wat is precies dat resetmechanisme?’
De drugs zouden de hersenen er zelfs toe kunnen aanzetten zich te vernieuwen
De afgelopen jaren zijn wetenschappers op bewijzen gestuit van een wel heel opwindende mogelijkheid – dat de drugs de hersenen er op de een of andere manier toe aanzetten groeistoffen vrij te maken die méér doen dan alleen een globaal signaal afgeven dat de cellen van de hersenen in staat stelt zichzelf te resetten en nieuwe verbindingen aan te gaan. De drugs zouden de hersenen er zelfs toe kunnen aanzetten zich te vernieuwen.
Bij een van die onderzoeken, aan de Yale School of Medicine, werd een laserscannermicroscoop gebruikt om in de hersenen van muizen te kijken. Er werd specifiek gekeken naar de ‘dendritische spines’, de takachtige uitsteekseltjes die neuronen in staat stellen te communiceren met naburige hersencellen. We weten dat onder invloed van chronische stress en depressie het aantal van die neurale connectoren afneemt en de bestaande dendrieten verschrompelen. Toen de onderzoekers aan Yale een stel gestreste, depressieve muizen met verschrompelde dendrieten psilocybine toedienden, veerden hun dendrieten weer op.
Opmerkelijk genoeg lijkt al na een enkele dosis de nieuwe bedrading van de hersenen blijvend: na een maand hadden de muizen die psilocybine toegediend hadden gekregen, nog altijd 10 procent meer neurale verbindingen dan voordien. De toegenomen dichtheid van deze cruciale neurale connectoren had waarneembare voordelen: de muizen vertoonden gedragsverbeteringen en een toegenomen activiteit van neurotransmitters.
Structurele veranderingen
‘Deze nieuwe verbindingen zijn wellicht structurele veranderingen die de hersenen gebruiken om nieuwe ervaringen op te slaan,’ zegt Alex Kwon, universitair hoofddocent psychiatrie en neurowetenschap aan Yale en een van de auteurs van het artikel.
Andere groepen wetenschappers die in petrischaaltjes menselijke hersencellen hebben blootgesteld aan de drugs, melden ook een aangroei van nieuwe hersencellen – een proces dat ‘neurogenese’ wordt genoemd. Een theorie is dat de drugs in staat zijn de serotoninereceptoren ‘aan’ te zetten, wat op de een of andere manier voor langere tijd een reeks chemische reacties in gang zet waardoor neuronen hormoonachtige signalen afgeven die neurogenese stimuleren.
Als wetenschappers deze chemische reacties kunnen uitpluizen en in kaart brengen, aldus Rosenbaum van Harvard, kunnen ze niet alleen een nieuw licht werpen op wat er misgaat bij verschillende hersenaandoeningen, maar kunnen ze ook nieuwe behandelingen ontwikkelen voor hardnekkige en moeilijk te behandelen hersenaandoeningen.
Toen Presley bij zijn psychiater op de divan lag, was hij niet bezig met zijn florerende dendrieten of zijn Freudiaanse id. Hij was weer een zevenjarig jochie, dat op zondag met het hele gezin in de kerkbankjes zat. Zijn twee broers en hij probeerden elkaar aan het lachen te maken.
‘Ik had het gevoel alsof ik gebukt ging onder een enorme last. En van het ene op het andere moment was ik daarvan verlost’
‘Ik voelde mijn broers letterlijk naast me zitten – en ook hoe fijn dat was,’ zegt hij. ‘En ik voelde hoeveel ik van mijn broers en mijn ouders hou. Het was zo’n moment dat je bijna moet huilen van het lachen.’
De scène in de kerk ging over in andere taferelen. Presley zag zijn eigen begrafenis, die van zijn ouders en die van andere mensen die hem dierbaar zijn (en die allemaal nog in leven zijn). Hij zag een mogelijke toekomst voor zich met zijn vriendin. Hij moest zo hard huilen dat het leek alsof hij een trap in zijn maag had gekregen, en vervolgens voelde hij zijn lichaam volstromen met onvervalste vreugde en dankbaarheid. Presley wist dat het niet echt was, wat hij meemaakte. Maar de scènes waren zo gedetailleerd, zo doorvoeld en betekenisvol, dat ze echt leken.
Toen het allemaal achter de rug was en nadat hij alles had besproken met de mensen van Hopkins, was er echt iets veranderd. In de weken en maanden die volgden werden de visioenen die hem een glimp van geluk en zingeving hadden geboden, zijn leidraad. Hij sloot zich aan bij een koor omdat zingen hem plezier verschafte. Hij schoor zijn baard en zijn hoofdhaar af en nam weer deel aan het sociale leven. Hij probeerde de banden aan te halen met familie en oude vrienden. Met hulp van de Hopkins-therapeuten die klaarstonden om zijn ervaring te ‘integreren’ stelde hij lijstjes op wat hij zou kunnen doen als – of wanneer – de duisternis terugkeerde: Een vriend of een dierbare bellen, naar een klimhal gaan, gewichtheffen, zingen, piano spelen, contact zoeken met wetenschappelijke experts om met hen te praten over hun werk.
‘Ik was zo moe, echt uitgeput,’ herinnert hij zich de tijd voor de behandeling. ‘Ik had het gevoel alsof ik gebukt ging onder een enorme last. En van het ene op het andere moment was ik daarvan verlost. Een verschil van dag en nacht.’
Dergelijke transformaties zijn niet ongebruikelijk in de knusse, schaars verlichte ruimten van de zorgprofessionals met hun comfortabele banken, Boeddhabeelden en geschilderde landschappen. Mary Cosimano, die aan het hoofd staat van de gespreksgroepen aan het Johns Hopkins Center for Psychedelic and Consciousness Research, heeft voor klinische trials meer dan 475 sessies met vrijwilligers gehouden. De individuele ervaringen zijn heel verschillend maar er zijn enkele overeenkomsten.
Vredig gevoel
Een vrijwilliger die deelnam aan een onderzoek naar het gebruik van psilocybine bij de behandeling van anorexia had het gevoel te worden vastgehouden en geaccepteerd door een hoger wezen – ‘gekoesterd in de armen van God’ – wat haar een vredig gevoel gaf en wat wellicht precies was wat ze nodig had om af te komen van het gevoel dat ze haar leven op allerlei vlakken onder controle moest houden. Een andere vrijwilliger beschreef dat ze zich zo waardeloos voelde dat ze op haar werk tegen niemand iets durfde te zeggen. In een van de sessies had ze een visioen van zichzelf op het werk. Ze zag haar collega’s steeds kleiner worden, ‘echt piepklein’, waarna zij hen opat. Die ervaring gaf haar het gevoel dat ‘we allemaal verbonden zijn, dat we allemaal één zijn.’ Toen ze weer op haar werk kwam, voelde ze zich niet langer minder dan haar collega’s en kon ze op voet van gelijkheid met hen omgaan.
Dr. Charles Grob, hoogleraar psychiatrie en gedragswetenschappen aan UCLA, die begin deze eeuw veel met terminale kankerpatiënten heeft gewerkt, zegt dat zijn patiënten na de psilocybine-ervaring vaak beter in staat waren in het moment te leven.
Het merendeel van zijn patiënten kampte aanvankelijk in sterke mate met existentiële stress, uitzichtloosheid, depressie en angsten. Na de psilocybinebehandelingen voelden ze zich vaak vrediger en waren vastbesloten de tijd die hun nog restte zo goed mogelijk te besteden en de banden met dierbaren aan te halen.
Patiënten ‘worden vaak overweldigd door die ongekend krachtige emoties, die heel verrassend zijn, alsof ze van buitenaf komen, maar die tegelijkertijd volkomen geloofwaardig en overtuigend zijn’.
‘Je voelt je niet langer afgesneden en geïsoleerd van je oude zelfbewustzijn’
Als we ernstig ziek worden, legt hij uit, ‘verliezen we dat deel van onze identiteit dat zo essentieel is voor ons functioneren, en dit soort behandelingen lijkt het gevoel van zingeving en identiteit te herstellen dat zit verankerd in wie we in het verleden waren’, zegt hij. ‘Je voelt je niet langer afgesneden en geïsoleerd van je oude zelfbewustzijn. We zijn tot de ontdekking gekomen dat dit in meerdere opzichten een existentieel medicijn is.’
Cosimano benadrukt dat de trip zelf gewoon deel uitmaakt van het klinische protocol. Op de Johns Hopkins-universiteit, en in de meeste onderzoeken die momenteel plaatsvinden, is wat er daarna gebeurt minstens zo belangrijk. Na afloop van de sessies wordt de vrijwilligers gevraagd een ‘sessieverslag’ te schrijven, soms niet meer dan een puntsgewijze opsomming van wat ze hebben ervaren. Vervolgens lezen ze dat verslag voor aan hun begeleiders, die de vrijwilligers helpen uitzoeken wat de ervaring voor hen heeft betekend en hoe ze de nieuwe inzichten kunnen toepassen in het leven van alledag.
‘Als je niets doet met wat je ervaart, ben je straks weer terug bij af,’ zegt Cosimano. ‘Het is een kwestie van discipline. Je moet bereid zijn een commitment aan te gaan.’
Onder supervisie
Wil de drug ooit tot de markt worden toegelaten en patiënten kunnen helpen, moeten de voorvechters de fouten uit het verleden zien te vermijden. Veel van diegenen die deze therapieën promoten zijn van mening dat het belangrijk is onderscheid te maken tussen het gebruik van de drugs in een privésituatie en het gebruik ervan in een strikt gereguleerde, veilige, therapeutische omgeving, onder supervisie.
Dit mandaat drukt zwaar op George Goldsmith, een van de oprichters van Compass Pathways, een in Londen gevestigd, beursgenoteerd biotechnologiebedrijf dat een onderzoek uitvoert op 22 plaatsen in 10 landen met 223 patiënten die voldoen aan de diagnostische criteria voor een ‘behandelingsresistente’ depressie. Goldsmith heeft een grote persoonlijke betrokkenheid bij het onderzoek: Hij en zijn vrouw Ekaterina Malievskaia stuitten op de psychedelische therapie toen ze op zoek waren naar een remedie voor haar zoon, die kampt met mentale problemen, en vervolgens stelden ze zich ten doel hier meer bekendheid aan te geven.
Goldsmith en Malievskaia en zetten het onderzoek op in nauw overleg met de instanties – sterker nog, het was een Britse instantie die opperde dat ze zich in hun eerste onderzoek zouden richten op geneesmiddelenresistente depressies. Ze hebben ook een bestuur aangesteld van gerespecteerde adviseurs zoals Tom Insel, voormalig hoofd van het U.S. National Institute of Mental Health, Paul Summergrad, voormalig hoofd van het American Psychiatric Institute, en Alasdair Breckenridge, voormalig hoofd van het Britse Medicines and Healthcare Products Regulatory Agency.
Honderden nieuwe biotechnologiebedrijven maken geld vrij voor therapieën
‘Ik ben van mening dat er op dit terrein behoefte is aan innovatie,’ zegt Insel. Hij maakt zich zorgen dat hun inspanningen zullen worden ingehaald door andere ontwikkelingen. Een Amerikaanse beweging voor het decriminaliseren van psilocybine wint steeds meer terrein en de kiezers in Denver, Oakland, Santa Cruz, Washington D.C., en Somerville en Cambridge in Massachusetts, hebben zich erachter geschaard.
Hoewel de drugs onder de federale wetgeving nog altijd zijn verboden, maakt hij zich zorgen wat er kan gebeuren als ze breed aftrek vinden buiten een klinische omgeving. Zonder toezicht kunnen psychedelica de eerste symptomen van een psychose in de hand werken bij mensen die daar gevoelig voor zijn. Dat kan leiden tot het soort tragedies en de negatieve publiciteit die de drug in het verleden parten hebben gespeeld.
Maar de goudkoorts voor behandelingen is al begonnen. Honderden nieuwe biotechnologiebedrijven maken geld vrij voor therapieën en het aantal groepen dat onderzoek doet naar de bestanddelen voor klinisch gebruik is geëxplodeerd, tot inmiddels ver over de honderd.
De therapie die Compass voorstaat bestaat onder meer uit een protocol om te garanderen dat de drug veilig gebruikt kan worden, en er zijn specialisten in de buurt voor als het een patiënt te veel mocht worden. Patiënten worden gescreend, moeten voorbesprekingen houden met een therapeut, staan onder supervisie, worden gemonitord tijdens de sessies waarin ze doses psilocybine krijgen toegediend en hebben achteraf gesprekken die zijn bedoeld om hun ervaringen te integreren in het leven van alledag.
‘Een bad trip hoeft volgens mij niet meteen een slechte ervaring te zijn. Het is een uitdagende ervaring’
Als de FDA de therapie goedkeurt, zal dat vermoedelijk zijn met als speciale voorwaarde dat de drugs niet buiten de klinische omgeving mogen worden gebruikt, dat ze zorgvuldig worden gecontroleerd en dat ze alleen kunnen worden toegediend door een geschoolde zorgprofessional.
‘We zien vaak dat de ervaring zelf nogal uitdagend is, maar dat mensen er toch veel baat bij hebben,’ zegt Goldsmith. ‘Een bad trip hoeft volgens mij niet meteen een slechte ervaring te zijn. Het is een uitdagende ervaring. Je wilt misschien niet al te diep op de inhoud ingaan, maar eigenlijk kan het heel heilzaam zijn om dat wel te doen. En daarom is het ook zo belangrijk dat er een therapeut aanwezig is. God mag weten wat er in het wild allemaal kan gebeuren.’
Maar binnen de juiste klinische setting zou de therapie ook van nut kunnen zijn voor mensen op wie andere therapieën geen vat kregen. Drie jaar na zijn ervaring aan Hopkins slaat Aarons depressie nog weleens toe. Maar als dat het geval is, wordt hij er niet langer door overweldigd en weet hij wat hij moet doen om het tij te keren. De ervaring heeft hem ertoe aangezet de band met zijn ouders en zijn broers aan te halen. Hij is opener en hij praat meer over persoonlijke dingen die hij vroeger voor zich zou hebben gehouden, zegt hij.
‘Ik ben gaan inzien dat ik kan terugvallen op een reeks handelingen en activiteiten, in precies de goede verhouding en volgorde, die voor mij ideaal uitpakken. En ik ben bij machte om dat in gang te zetten. Ik heb mijn passies hervonden, wat me diep van binnen enorm motiveert.’
De Amerikaanse regering heeft donderdag een belangrijke beperking op de toegang tot abortuspillen definitief opgeheven, de medicijnen kunnen nu per post worden verstuurd. ‘Het besluit van de Food and Drug Administration komt op een moment dat het Hooggerechtshof overweegt of het de abortusrechten zal terugschroeven of zelfs het baanbrekende besluit Roe v. Wade uit 1973, dat abortus in het hele land legaal maakte, ongedaan zal maken’, schrijft The New York Times.
‘Patiënten maken op afstand een afspraak met een arts die abortuspillen kan voorschrijven en deze per post naar de patiënt stuurt’
Het besluit ‘betekent dat abortus met medicatie, een methode die in de Verenigde Staten steeds vaker wordt toegestaan voor zwangerschappen tot tien weken, beter beschikbaar wordt voor vrouwen die moeilijk bij een abortuskliniek kunnen komen (…) Patiënten maken op afstand een afspraak met een arts die abortuspillen kan voorschrijven en deze per post naar de patiënt stuurt’, aldus NYT.
Niet elke staat biedt deze optie. In negentien staten, voornamelijk in het Zuiden en het Midwesten, zijn medische consulten op afstand voor abortusverzoeken verboden en de verwachting is dat ook andere conservatieve staten soortgelijke wetten zullen aannemen om dit onmogelijk te maken, stelt de krant.
De grootste olie- en gasbedrijven maakten in de eerste negen maanden van het jaar samen een winst van 174 miljard dollar, ruim 154 miljard euro, voornamelijk vanwege de gestegen brandstofprijzen in de Verenigde Staten. Alleen al in het derde kwartaal verdienden de vierentwintig grootste olie- en gasbedrijven, waaronder Exxon, Chevron, Shell en BP, ruim 74 miljard dollar netto, schrijft The Guardian.
‘De stijgende grondstofprijzen hebben zeker geholpen’, aldus BP
Exxon boekte in het derde kwartaal een netto-opbrengst van 6,75 miljard dollar, de hoogste winst sinds 2017, en zag zijn omzet met 60 procent stijgen ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Het bedrijf schrijft de winst toe aan de stijgende oliekosten, evenals BP, dat 3,3 miljard winst maakte. ‘De stijgende grondstofprijzen hebben zeker geholpen’, aldus Bernard Looney, CEO van BP.
Door de dure olie hebben de benzineprijzen in de VS het hoogste punt in zeven jaar bereikt. Amerikanen betalen nu ongeveer 3,40 dollar (3,00 euro) voor een gallon (circa 3,8 liter) benzine, vergeleken met ongeveer 2,10 dollar een jaar geleden.
Het fameuze standbeeld Fearless Girl in New York, dat ooit tegenover de stier van Wall Street stond opgesteld als teken van vrouwelijke kracht, heeft een ongewis lot nu de maker en het bedrijf dat opdracht tot vervaardiging ervan gaf met elkaar ruziën over de vraag wie het intellectueel eigendom bezit, schrijft Artnet News.
Kunstenaar Kristen Visbal maakte het werk in 2017, waarna het een jaar lang tegenover de Charging Bull in het Bowling Green-park in New York stond. Na klachten van de maker van de stier werd het verplaatst naar de huidige plek bij de New York Stock Exchange. Visbal meent op grond van haar contract met State Street Corporation, de financiële dienstverlener die het werk betaalde, het volledige intellectueel eigendomsrecht te bezitten. Maar State Street verwijst naar een ander contract, dat de eigendomsrechten van Visbal over het standbeeld zou beperken. Het conflict gaat over replicatie: Visbal wil kopieën maken om te verkopen, maar volgens State Street heeft zij het recht daartoe dus afgestaan.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
