Miljoenen flessen wijn liggen opgeslagen in de immense ondergrondse tunnels van Cricova en Mileștii Mici, de twee grootste wijnkelders ter wereld. Het Moldavische ministerie van Cultuur vindt dat het tijd wordt om ze op te nemen in de werelderfgoedlijst van UNESCO.
De immense wijnkelders van Moldavië, in Cricova en Mileștii Mici, strekken zich uit over honderden kilometers, herbergen miljoenen flessen en spreken zeer tot de verbeelding van toeristen die in een soort kleine treintjes door de tunnels rijden. Deze tunnels vertellen het verhaal van de hoofdstad van Chișinău, die is verwoest en vervolgens herbouwd. Dat is een van de redenen dat het Moldavië van nu beschikt over zo’n unieke onderaardse wereld.
De gidsen in Cricova en Mileștii Mici vertellen dat de toeristen veel geïnteresseerder zijn in de wijn dan in de geschiedenis van de mijnen of in de wederopbouw van Chișinău na de Tweede Wereldoorlog. Een groot deel van het verhaal van de immense wijnkelders van Moldavië blijft dan ook onbekend, als een geheim dat de kelders verborgen hebben gehouden.
Het Moldavische ministerie van Cultuur is daarom begonnen aan een traject om de twee grootste onderaardse wijnkelders ter wereld – die van Cricova en die van Mileștii Mici – op de werelderfgoedlijst van de UNESCO te krijgen. Het doel is om dat voor 2030 voor elkaar te krijgen.
Mileștii Mici wordt nu al wereldwijd erkend als de grootste wijncollectie. De wijnkelder staat in het Guinness Book of Records vermeld met anderhalf miljoen flessen. Cricova komt daar niet ver achteraan. Alleen al de kelder van Cricova bestaat uit een tunnelstelsel van 7 kilometer, dat vol ligt met mousserende wijn. De zeven vrouwen die er werken draaien dagelijks 35 duizend flessen mousserende wijn, geproduceerd in de stijl van traditionele champagne.
Momenteel is er slechts één locatie in Moldavië die op de werelderfgoedlijst staat: de geodetische boog van Struve in het noorden van het land. Astronoom Friedrich Georg Wilhelm von Struve wist als eerste nauwkeurig een lange meridiaan in kaart te brengen, wat hielp bij het vaststellen van de grootte en de vorm van de aarde. Vierendertig van Struves UNESCO-punten zijn verspreid over tien landen, en een daarvan bevindt zich in Moldavië.
Prodan heeft een werkgroep samengesteld bestaande uit historici, archeologen, projectontwikkelaars en lokale inwoners, met aan het hoofd erfgoedspecialist professor Sergiu Musteață. Ondergrondse wijnkelders van deze omvang zijn uniek, zowel in Europa als wereldwijd, zegt Musteață. Het proces om dat te bewijzen is nu in gang gezet.
Verwoesting
Het verhaal van de Moldavische wijnkelders is nauw verweven met de verwoestingen ten tijde van oorlog en bezetting, en met de snelle innovatie die men wel vaker ziet in moeilijke tijden. Chișinău werd zwaar gebombardeerd in de strijd tussen de nazi’s en de Sovjets. Toen de Sovjets in 1944 als overwinnaar uit de strijd kwamen, lag de stad in puin.
‘In augustus 1944 was meer dan twee derde van alle gebouwen in Chișinău verwoest,’ legt Musteață uit. Er stond nog maar weinig overeind en aan het begin van de Sovjetbezetting woonden er nog maar twintigduizend mensen in de stad. Chișinău moest weer worden opgebouwd en daarvoor was materiaal nodig,’ voegt Musteață eraan toe.
Sinds het einde van de negentiende eeuw was kalksteen het voornaamste bouwmateriaal in Moldavië. Vanaf het begin van de Sovjetbezetting werd de ontginning geïntensiveerd.
‘Men gebruikte witte kalksteen om huizen te bouwen. De meeste huizen zijn gebouwd na de jaren 1950, ’60, ’70 en ’80,’ vertelt professor Musteață. Vanaf dat tijd werd Chișinău ook wel de witte stad genoemd.
Wetenschapper Doina-Cezara Albu schrijft in haar onderzoek dat Moldavië in de jaren 1950 is begonnen met het op grote schaal gebruiken van blokken kalksteen voor de bouw. De Sovjets gebruikten blokken kalksteen om kleuterscholen, gewone scholen en appartementengebouwen neer te zetten, die Stalinkas en Khrushchyovkas werden genoemd.
In de Sovjetperiode produceerde Moldavië jaarlijks maar liefst 1,25 miljoen kubieke meter kalksteen, vergelijkbaar met zo’n vijfhonderd olympische zwembaden. In 2000 was de productie teruggevallen tot ongeveer een kwart van wat hij ooit was geweest.
Hoewel Moldavië geen kustlijn heeft, zie je overal in het land sporen van de zee
Hoewel Moldavië geen kustlijn heeft, zie je overal in het land sporen van de zee. Kalksteen is een van die sporen. Wie door de hoofdstad loopt zal zien dat een groot deel van de stad is opgetrokken uit kleine zeewezens. Het landschap lijkt te golven, alsof de zee het heeft opgestuwd tot heuvels en vervolgens is stilgevallen.
Miljoenen jaren geleden werd een groot stuk land, van Centraal-Europa tot aan Centraal-Azië, bedekt door de Paratethyszee. Op enig moment strekte die zich maar liefst uit over onder meer het huidige Oekraïne, Moldavië, Roemenië, Bulgarije en Servië.
Zo’n vijf miljoen jaar geleden slonk de zee, om uiteindelijk helemaal te verdwijnen, maar ze liet wel sporen achter van haar bestaan, sporen die je vandaag de dag nog door heel Moldavië aantreft. Dit is tevens de reden dat Moldavië rijk is aan kalksteen en kalksteengroeven.
Een van de werkende mijnen bevindt zich niet ver van het centrum van Chișinău. Wie de tunnel in de wijk Râşcani binnengaat, kan ondergronds zo’n vier kilometer lopen naar Cricova. Daar ligt nog een andere mijn, niet ver van de Cricova-wijnkelders.
De mijn in Chișinău is nog altijd in bedrijf. Er worden kalksteenblokken opgeslagen om te worden vervoerd naar bouwplaatsen elders in Moldavië. Sergiu Lungu, de beheerder van de mijn, roemt de kwaliteit van het Moldavische kalksteen. Onderzoek bevestigt dat de blokken kalksteen uit Moldavië bestand zijn tegen verwoestende aardbevingen, tot 8 op de schaal van Richter.
Kalksteengroeven
Lungu heeft dertig jaar in de mijnen gewerkt. ‘De mijnbouw heeft zich ontwikkeld in de Sovjetperiode,’ zegt hij, waarna hij laat zien hoe ontginningsmachines blokken uit de kalkstenen wand hakken.
Hij vertelt dat er op zeker moment wel honderd mijnen in Moldavië waren. Volgens de Moldavische denktank EXPERT-GRUP zijn er in de Republiek Moldavië 166 kalksteengroeven, en in 59 van die groeven worden blokken uitgehakt.
Voor vele wijnkelders in het land, en zeker voor de grootste wijnkelders ter wereld, die in Cricova en Mileștii Mici, geldt dat het ooit gewoon kalksteengroeven waren.
‘Het winnen van het kalksteen, waarmee in de jaren 1950 was begonnen, gebeurde op steeds grotere schaal, zoals wel blijkt uit de 200 kilometer aan tunnels,’ zegt Petru Tataru, een gids in Mileștii Mici.
Parallel aan de explosieve groei van de kalksteenindustrie gingen de Sovjets ook op zoek naar manieren om de wijnproductie op te voeren. Moldavië stond bekend om zijn druiven.
‘Sinds het einde van de jaren ’50 werd erover gepraat om wijn te produceren in industriële hoeveelheden en door de hele Sovjet-Unie te verkopen. Daartoe was het noodzakelijk om een groot gebied aan te wijzen voor de productie en de opslag van al die wijn,’ vervolgt Sergiu Musteață. Zo kwam men op het idee om te experimenteren met de verlaten mijngebieden rond de hoofdstad.
‘Het is uniek hoe de industriële ruimtes een geheel nieuwe toepassing hebben gekregen binnen een totaal andere bedrijfstak’
‘De temperatuur is hier een constante 12 tot 14 graden,’ aldus Veaceslav Dogari, een gids bij de Cricova-wijngaard. ‘Er zijn geen extra investeringen nodig om die condities in stand te houden – het is puur natuur.’ ‘Het is uniek hoe de industriële ruimtes, nadat het steen is gewonnen, een geheel nieuwe toepassing hebben gekregen binnen een totaal andere bedrijfstak,’ zegt Musteață, die alleen al daarom vindt dat de wijnkelders een plek op de werelderfgoedlijst verdienen.
Na een paar jaar experimenteren met het produceren van wijn, werd de Cricova-wijnkelder in 1952 officieel geopend. Eind jaren vijftig waren de Moldaviërs begonnen met de wijnproductie. De Moldavische wijnen werden een groot succes in de Sovjet-Unie.
Het land is momenteel bezig de eigen geschiedenis te herontdekken en alle puzzelstukken in elkaar te passen, met als uiteindelijke doel dat Moldavië niet alleen bekendheid geniet vanwege de wijnen, maar ook om de achtergrond daarvan. Want onder de Moldavische aarde liggen vele verhalen verborgen.
