Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar naar Mexico, waar over ruim een maand verkiezingen worden gehouden. Tientallen kandidaten, met name in de lokale politiek, zijn al vermoord. Hoe komt dat?
Hoe erg is het geweld tegen politici in Mexico?
‘In Mexico zijn op één dag twee burgemeesterskandidaten dood aangetroffen, waarmee het aantal gedode kandidaten verder stijgt in wat de meest gewelddadige verkiezingen ooit in het land lijken te worden’. Dit schreef Al Jazeera op 20 april. ‘De dodelijke slachtoffers die vrijdag werden gemeld, brengen het aantal vermoorde kandidaten in de aanloop naar de presidents-, congres- en lokale verkiezingen op 2 juni op zeventien.’
‘Geweld tegen politici is wijdverspreid in Mexico. Begin april werd de burgemeester van Churumuco, een stad in de naburige staat Michoacán, doodgeschoten in een tacorestaurant in de hoofdstad Morelia. Begin april werd burgemeesterskandidaat Bertha Gaytán neergeschoten, enkele uren nadat ze om bescherming had gevraagd. Ze was net begonnen met haar campagne voor het burgemeesterschap van Celaya. Eind februari werden in een andere stad in Michoacán twee burgemeesterskandidaten binnen enkele uren na elkaar doodgeschoten’, somt PBSop.
Bij CNNvertelt Sandra Ley, programmadirecteur veiligheid bij México Evalúa, een denktank voor openbaar beleid, over waarom er zoveel lokale (kandidaat-)politici in Mexico worden vermoord. ‘Dit is een cruciaal moment voor de georganiseerde misdaad om invloed uit te oefenen op wie er aan de macht komt, wie er bescherming, informatie en middelen gaat bieden,’ aldus Ley. De verkiezingen in Mexico van 2 juni zijn de grootste in de geschiedenis: voor ruim twintigduizend functies, van president tot Congres, van gouverneur tot burgemeester, wordt gestemd, met in totaal zo’n zeventigduizend kandidaten.
Het meeste geweld vindt plaats bij lokale verkiezingen, waar kiezers een gemeentepresident kiezen, een rol die verwant is aan die van een burgemeester met een brede controle over hun gemeenschappen, die de verdeling van belastinginkomsten beheert en vaak aan het hoofd staat van de lokale politie.
Hoewel politiek geweld in vrijwel alle staten voorkomt, vindt het zwaarste geweld plaats in staten waar de georganiseerde misdaad diepgeworteld is, zo meldt de Council for Foreign Relations. ‘In Michoacán, Jalisco en Morelos worden meer ontvoeringen, afpersingen, moorden en bedreigingen gepleegd dan in andere staten. Maar het geweld heeft zich ook verspreid naar relatief vreedzamere staten. Een deel van de reden is dat criminele organisaties steeds meer geld verdienen, niet alleen met drugshandel langs de kusten en de noordelijke grens, maar ook met migrantensmokkel, oliediefstal, afpersing en ontvoering in het zuiden.’
Los van het verwoestende effect op de levens van de kandidaten en hun familie, hebben de aanslagen ook een impact op de opkomst bij de verkiezingen, schrijft Semafor.‘Elke aanval op een kandidaat verlaagt de opkomst met ongeveer 1,3 procent. Kiezers houden er rekening mee dat de georganiseerde misdaad “hun openbaar bestuur, staat en regering schendt”, waardoor een groot deel van het publiek er nu van overtuigd is dat hun stem weinig zal veranderen aan het geweld.’
Wat doet de regering tegen dit geweld?
President Andrés Manuel López Obrador (AMLO in de volksmond) erkende begin april dat de georganiseerde misdaad invloed probeert uit te oefenen op wie burgemeester wordt – door hun eigen kandidaat voor te stellen of potentiële rivalen uit te schakelen. Eind maart besloot de regering om ongeveer 250 kandidaten van lijfwachten te voorzien, maar degenen die zich verkiesbaar stellen voor gemeentelijke functies – hoewel ze het meeste gevaar lopen – staan achteraan in de rij voor beveiliging.
En hoewel AMLO erkent dat kartels lokale verkiezingen beïnvloeden, blijft hij het geweld bagatelliseren. Tijdens zijn dagelijkse persconferentie noemde hij de perceptie van onveiligheid ‘een zaak van publicisten’ en zei hij dat er kandidaten zijn die angst proberen te zaaien onder de bevolking, zo schrijft Infobae. Bij dezelfde persconferentie zei de Mexicaanse president dat het geweld allemaal ‘bij de omstandigheden hoort’ en dat Mexicanen zich volgens data van het Instituut voor Statistiek en Geografie (INEGI) kalm, veilig en gelukkig voelen.
In februari, toen uit een rapport al bleek dat tientallen kandidaten slachtoffer waren geworden van bedreigingen, aanslagen, ontvoeringen en moord, ontkende de president de ernst van de zaak, ondanks dat een groot deel van de slachtoffers van dit geweld afkomstig waren uit zijn eigen partij, Morena. ‘Er is niets te vrezen,’ zei AMLO volgens Aristegui. ‘We zien geen politiek verkiezingsgeweld’.
Los van wat AMLO over het verkiezingsgeweld zegt, is er tijdens zijn bijna zesjarige termijn ook weinig gedaan om het geweld door kartels in Mexico aan te pakken. AMLO werd verkozen op een verkiezingsbelofte van ‘knuffels, geen kogels’, waarbij hij zei zich liever te concentreren op de achterliggende redenen waarom mensen de misdaad ingaan, dan de kartels verantwoordelijk voor het geweld hard aan te pakken.
Het gevolg: bendegeweld nam toe in Mexico en het aantal arrestaties door de nationale garde in Mexico, die onder López Obrador werd opgericht om de federale politie te vervangen, daalde van 21.700 in 2018 tot 2800 in 2022, volgens The Wall Street Journal. Onder de huidige regering is politiek geweld daarnaast flink gestegen: van 94 moorden in 2018 naar 355 moorden in 2023.
‘Onder bedreigingen benoemen burgemeesters bendeleden op hoge plekken in gemeenten,’ vervolgt de Amerikaanse krant op basis van twee voormalige burgemeesters in de Mexicaanse deelstaat Guerrero. ‘Door deze functies krijgen kartels in feite de controle over contracten voor gemeentelijke bouwwerken, aanbestedingen en andere openbare diensten.’
Gaat een nieuwe regering het geweld anders aanpakken?
Gezien het geweld in Mexico, dat niet alleen politici maar ook heel veel onschuldige burgers treft, is het niet gek dat veiligheid een belangrijk thema is bij de aanstaande verkiezingen. ‘De duizenden mensen die elk jaar onder de grond belanden in Mexico, met of zonder grafsteen, maken het onmogelijk om de andere kant op te kijken. Er is ook geen manier om de realiteit die het land het hardst treft en die alleen maar erger wordt in verkiezingstijd te verbergen. Het zal het meest controversiële thema in de campagne zijn, die de twee prominente presidentskandidaten op de agenda zullen zetten’, schrijft El País hierover.
Die twee presidentskandidaten zijn Claudia Sheinbaum en Xóchitl Gálvez. Sheinbaum is de absolute topfavoriet om de verkiezingen te winnen. Ze is afkomstig uit Morena, de partij van president AMLO, en de president heeft Sheinbaum hoogstpersoonlijk aangewezen als zijn opvolger. Xóchitl Gálvez is de kandidaat van de oppositie, bestaande uit een coalitie van de traditioneel machtige partijen PRI, PAN en PRD. Ze erft zo het nalatenschap van die partijen, die decennialang het land bestuurden en met name onder president Felipe Calderón, die kartels keihard probeerde aan te pakken, Mexico in een veiligheidscrisis brachten.
De voorstellen van Claudia Sheinbaum omvatten meerdere punten: de jeugd weghouden van de georganiseerde misdaad, de rechterlijke macht hervormen en het leger inzetten tegen kartels, zo schrijft Expansion Politica.‘De snelheid waarmee de criminaliteit afneemt zal groter zijn, met andere woorden, elk jaar gaan we meer en meer criminaliteit terugdringen,’ zei Sheinbaum bij de presentatie van haar plannen.
Politiek analist Enrique Pérez Quintana is in een opiniestuk op Yahoo Newshard over de plannen van de gedoodverfde nieuwe president van Mexico. ‘De voorstellen van Claudia Sheinbaum zijn niet nieuw’, schrijft hij. ‘[Ze] zijn een voortzetting van de aanpak van de president. Ze zullen niet goed worden ontvangen door degenen die te maken hebben met onveiligheid en geweld, zoals de familieleden van de vermisten, de ontvoerden, de afgepersten, de bedreigden, degenen die van hun land zijn gejaagd en zijn beroofd.’
Oppositiekandidaat Gálvez was ook kritisch over de plannen van haar rivaal. Tijdens een persconferentie beschuldigde ze Sheinbaum ervan ‘knuffels te willen blijven geven’ aan kartels, zo schrijft El Financiero.Ze verwees naar een moment tijdens het presidentschap van AMLO, toen de president naar het geboortedorp van drugsbaas Joaquín ‘El Chapo’ Guzmán ging en een ontmoeting had met de moeder van de inmiddels aan de VS uitgeleverde kartelleider. ‘Sheinbaum wil doorgaan met knuffels geven aan de moeder van El Chapo,’ zei Gálvez.
Haar eigen veiligheidsplannen zijn uitgebreid, zo meldt PMX: van voorstelbare punten als hardere straffen tot de bouw van een zwaar beveiligde, hightech gevangenis, het vergroten van het aantal lokale en federale openbaar ministeries en een groei van de nationale politie.
Volgens het Wilson Centergaat het deze verkiezingen alsnog te weinig over geweld tegen politici. ‘Er staat te veel op het spel in Mexico, waaronder Mexicaanse levens. Het normaliseren van politiek geweld is in niemands belang. Politici, overheidsfunctionarissen, wetshandhavers, het maatschappelijk middenveld en de internationale gemeenschap moeten er veel meer aandacht aan besteden.’
De aanval volgt twee dagen na een andere massale steekpartij in Sydney
In de Australische stad Sydney zijn maandag meerdere mensen gewond geraakt bij een steekpartij in een kerk door een 16-jarige jongen. Karen Webb, politiecommissaris van New South Wales, zei dinsdag op een persconferentie dat de tiener die maandag de bisschop van de Assyrische gemeenschap Mar Mari Emmanuel en verschillende kerkgangers verwondde, handelde uit religieus extremisme. Dat schrijft The Sydney Morning Herald.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Na bestudering van al het bewijsmateriaal heb ik verklaard dat dit een terroristische daad was’, zei ze, eraan toevoegend dat de verdachte ‘bekend was bij de politie’. Volgens The Sydney Morning Herald stond hij echter niet onder speciaal toezicht wegens terrorisme.
Deze nieuwe aanslag volgt twee dagen na een andere steekpartij waarbij zaterdag zes mensen om het leven kwamen, waaronder vijf vrouwen, in een winkelcentrum in Sydney. Een terroristisch motief voor deze moord, gepleegd door een man met een psychische aandoening die door de politie werd doodgeschoten, werd uitgesloten.
Het is nog onduidelijk welke vorm de reactie zal aannemen
De hoogste generaal van Israël heeft gezegd dat het land zal reageren op de raket- en droneaanval van Iran, meldt The Guardian. Het blijft onduidelijk welke vorm die reactie zal aannemen en of deze zo krachtig zal zijn dat het een verslechterende spiraal van geweld zou kunnen doen omslaan in een grootschalige regionale oorlog.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Amerikaanse functionarissen zeiden maandag dat een vorm van tegenaanval op de aanval van Iran, waarbij meer dan driehonderd raketten en drones betrokken waren, bijna onvermijdelijk was. Toch hoopte de regering-Biden nog steeds dat het een beperkte tegenaanval zou zijn en dat deze niet gericht zou zijn op Iraans grondgebied.
De stafchef van het Israëlische leger, luitenant-generaal Herzi Halevi, gaf hiermee de tot nu toe duidelijkste bevestiging dat Israël zal terugslaan sinds de aanval van Iran.
De spanningen tussen Iran en Israël blijven oplopen
De Verenigde Staten maakten donderdag bekend dat Amerikaanse diplomaten en hun familieleden tot nader order niet buiten de gebieden Tel Aviv, Jeruzalem en Beersheba mogen reizen. Dat schrijft The Times of Israel. Dit besluit komt tegen de achtergrond van de angst voor Iraanse vergelding, als reactie op de aanval van Israël op het Iraanse consulaat in Damascus.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Iran heeft gedreigd Israël aan te vallen na een luchtaanval op 1 april op een Iraans consulaatsgebouw in de Syrische hoofdstad Damascus, waarbij verschillende commandanten van de Islamitische Revolutionaire Garde omkwamen, waaronder twee generaals.
De Amerikaanse president Joe Biden zei woensdag dat Iran dreigde een belangrijke aanval te lanceren op de Joodse staat. ‘Blijkbaar in een poging de vlammen te temperen, vertelden Iraanse bronnen donderdag aan Reuters dat Teheran aan Washington had laten weten dat het op een bepaalde manier zou reageren om een grote escalatie te voorkomen en dat het niet overhaast zou handelen’, merkt TheTimes of Israel op.
De overgangsregering moet de orde in de door bendes geteisterde hoofdstad herstellen
De leiders van Haïti hebben een politiek akkoord gesloten dat zal dienen als raamwerk voor een tweeëntwintig maanden durende overgangsregering, meldt Miami Herald. De overgangsregering zal verantwoordelijk zijn voor het herstellen van de orde in de door bendes geteisterde hoofdstad. Ook moet ze de weg vrijmaken voor verkiezingen die zullen leiden tot de beëdiging van een nieuwe president over twee jaar, op 7 februari 2026.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Een negenkoppige bestuursraad – bestaande uit zeven stemgerechtigde leden en twee niet-stemgerechtigde waarnemers – werd benoemd door een representatieve groep van politieke partijen en maatschappelijke organisaties. De leiders ondertekenden dit weekend samen met de leden van de raad het document.
Met het akkoord komt een einde aan bijna een maand aan onderhandelingen om een nieuwe premier te kiezen ter vervanging van aftredend leider Ariel Henry, een hoofd voor de raad te benoemen én een nieuwe regering te vormen.
De evacuatie volgde na een overgave van honderden troepen
Thailand heeft de junta van Myanmar toestemming gegeven om een speciale vlucht uit te voeren om haar personeel te evacueren nadat honderden troepen in de buurt van het strategische Myanmarese grenshandelscentrum Myawaddy zich hadden overgegeven aan het verzet. Dat schrijft The Strait Times.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De verliezen in de Myanmarese deelstaat Kayin zijn de laatste in een reeks nederlagen sinds oktober 2023 die het militaire regime – dat de macht greep via een staatsgreep in 2021 – dwong om de controle af te staan in belangrijke grensgebieden zoals de deelstaten Rakhine en Shan, aldus de Singaporese krant.
Het spel moet het bewustzijn over de mensenrechtenkwesties in de DVK vergroten
In Seoul is een nieuw soort escaperoom gebouwd die de ervaring van het overlopen uit Noord-Korea simuleert. Dat schrijft NK News. De tijdelijke installatie nabij het Gwanghwamun-plein wil de ervaring van het vluchten uit Noord-Korea nabootsen om zo het bewustzijn over de mensenrechtenkwesties in de Democratische Volksrepubliek Korea (DVK) bij een jonger publiek te vergroten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Escaperooms, een interactief spel op een fysieke locatie waarbij deelnemers samenwerken om aanwijzingen te vinden, puzzels op te lossen en taken uit te voeren om binnen een beperkte tijd te ‘ontsnappen’, zijn populair sinds 2010.
Maar de nieuwe escaperoom in het centrum van Seoul, gecreëerd door de Citizens’ Alliance for North Korean Human Rights en gefinancierd door het ministerie van Eenwording van Seoul, heeft tot doel meer te bieden dan alleen een leuke ervaring met vrienden.
“Als het gaat om educatieve inhoud over de Noord-Koreaanse mensenrechten, wordt het grootste deel ervan gegeven via seminars of lezingen”, vertelde Miri Cha, de maker van de escaperoom voor Citizens’ Alliance, aan NK News. “Maar dit is een goede gelegenheid voor families en vrienden om op een zinvollere manier na te denken over de mensenrechtenschendingen in Noord-Korea, zoals ze nog nooit eerder hebben gedaan.”
Émile verdween acht maanden geleden en werd onlangs gevonden
De Franse politie zoekt naar aanwijzingen voor de dood van een kleuter, die acht maanden geleden verdween en wiens stoffelijke overschot dit weekend werd gevonden. Dat meldt Le Monde. Émile Soleil, een jongetje van tweeënhalf jaar oud, verdween in juli terwijl hij bij zijn grootouders verbleef in een gehucht in de Franse Alpen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Er werd destijds een grootscheepse zoekactie op touw gezet, zonder resultaat. De zoektocht werd maandag hervat, nadat een wandelaar een schedel had ontdekt op een kilometer van de plek waar de jongen voor het laatst was gezien. De politie keerde met behulp van drones en speurhonden terug om het gebied rond het kleine dorpje Le Vernet te onderzoeken op verdere resten en kleding.
Marie-Laure Pezant, een woordvoerster van de gendarmerie, zei dat het gebied vorig jaar al verschillende keren was uitgekamd. ‘Het is mogelijk dat deze botten hiernaartoe zijn gebracht door iemand of een dier of door weersomstandigheden’, aldus Pezant. De plaatselijke burgemeester, François Balique, zei: ‘Emile zou nooit alleen naar de plek zijn gegaan waar ze hem gevonden hebben.’
Poetin noemde niet IS, die verantwoordelijkheid voor aanslag opeiste
De Russische president erkende op maandag 25 maart voor het eerst dat de terroristische aanslag op de concertzaal Crocus City Hall bij Moskou was gepleegd door radicale islamisten, meldt Radio Free Europe. Tijdens een bijeenkomst met regeringsfunctionarissen zei Poetin dat de moorden werden gepleegd door extremisten ‘wier ideologie de islamitische wereld al eeuwen bestrijdt’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Poetin noemde niet de Islamitische Staat, die de verantwoordelijkheid voor de aanslag opeiste. In plaats daarvan probeerde hij Oekraïne en de Verenigde Staten erbij te betrekken, zonder hiervoor bewijs te leveren.
‘We weten dat de misdaad werd gepleegd door radicale islamisten… Maar we zien ook dat de Verenigde Staten hun satellietstaten en andere landen van de wereld ervan proberen te overtuigen dat er zogenaamd geen spoor is van Kyiv in de terroristische aanslag in Moskou’, aldus de Russische president. Kyiv en Washington hebben de beschuldigingen van Poetin ontkend.
De terreurgroep eiste snel verantwoordelijkheid voor de aanslag op
Islamitische Staat heeft nieuwe video’s vrijgegeven van de aanslag op de concertzaal Crocus City in Moskou, waarbij zeker 137 mensen omkwamen. Dat meldt The Moscow Times. Met de beelden lijkt de terreurgroep te willen bevestigen dat zij achter de aanslag zitten, terwijl Rusland probeert Oekraïne de schuld te geven.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De terreuraanslag in Moskou van vrijdag is de dodelijkste aanslag op Europese bodem die door IS is opgeëist en de dodelijkste aanslag in Rusland sinds de belegering van een school in 2004. Op de video’s, die werden gepubliceerd door het IS-nieuwsagentschap Amaq, is te zien hoe de schutters zichzelf filmden terwijl ze op concertgangers schoten.
Rusland hield gisteren een landelijke dag van rouw. Russische autoriteiten hebben gezegd dat ze verwachten dat het dodental nog zal stijgen, aangezien ten minste tien slachtoffers nog in kritieke toestand verkeren. Lokale hulpverleners zijn nog steeds op zoek naar gewonden of doden in het zwaar beschadigde concertgebouw. Duizenden mensen brachten dit weekend bloemen naar het stadhuis van Crocus buiten Moskou.
Regionale milities zoals Hamas hebben Teheran voor een dilemma gesteld: is het nog wel mogelijk om aan de zijlijn te blijven staan, zodat de oorlog tussen Israël en Gaza niet uitmondt in een regionaal conflict?
Enkele weken nadat Israël Gaza was binnengevallen als reactie op de dodelijke aanval van Hamas op 7 oktober, riep ayatollah Ali Khamenei, de Iraanse opperste leider, op tot een bijeenkomst van militieleiders van een alliantie die Teheran de ‘as van verzet’ noemt. De aanval, die Khamenei publiekelijk had geprezen als een ‘epische overwinning’, markeerde een hoogtepunt in vier decennia aan Iraanse inspanningen om een netwerk van niet-gouvernementele militante groepen te trainen en te bewapenen, om zo zijn vijanden af te schrikken en zijn invloed in het Midden-Oosten uit te breiden.
Maar achter gesloten deuren vertelde de Iraanse leider aan vooraanstaande Hamas-vertegenwoordigers, alsook aan Libanese, Iraakse, Jemenitische en andere Palestijnse militieleiders, dat Teheran niet van plan was om zich rechtstreeks in het conflict te mengen en de oorlog uit te breiden, aldus twee hooggeplaatste functionarissen van Hamas en twee van Hezbollah. Aanvullende gevechten, zo vertelde hij de afgevaardigden, zouden de wereld kunnen afleiden van de verwoestende invallen van Israël in Gaza. Met andere woorden: Hamas stond er alleen voor.
De as staat voor een beslissend moment. Nu Irans bondgenoten nog meer brand stichten in de regio – van aanvallen op schepen in de Rode Zee tot de droneaanval waarbij drie Amerikaanse soldaten omkwamen in Jordanië – brengen ze hun weldoener dichter bij de rand van een direct conflict met Washington dat het al zo lang probeert te vermijden.
De militaire en financiële macht van Iran vormt de ruggengraat van de alliantie, waar Teheran evenwel geen volledig commando en controle over uitvoert. Niet elk lid hangt de sjiitische ideologie van Iran aan en de verschillende groepen hebben binnenlandse agenda’s die soms in strijd zijn met die van Teheran. Sommige opereren in geografisch geïsoleerde gebieden, waardoor het voor Iran lastig is om wapens, adviseurs en training te leveren. Dat geldt ook voor Hamas, een soennitische beweging, of voor de Houthi’s in Jemen, die met hun aanvallen op schepen de wereldwijde handelsstromen hebben verstoord en tegenaanvallen van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk hebben uitgelokt.
Kracht van de as
Amerikaanse functionarissen gaven een door Iran gesteunde groep de schuld van de droneaanval en het Witte Huis zei te geloven dat de daders werden gesteund door Kataib Hezbollah, een Iraanse militie in Irak met troepen in Syrië. Iran wees alle mogelijke betrokkenheid van de hand.
Voor Teheran ligt de kracht van de as in het feit dat elk lid operationele en territoriale autonomie geniet, wat een plausibele ontkenning mogelijk maakt. Iran kan zich distantiëren van de milities, ook al dienen die de strategische belangen van Iran door de macht van de VS en Israël in de regio tegen te gaan.
Deze aanpak heeft Teheran in staat gesteld vergeldingsacties van Israël en de VS te voorkomen die het geestelijke bewind zouden kunnen destabiliseren, aldus Norman Roule, een voormalig Midden-Oostenexpert van de CIA. Iraanse agressie, zei hij, ‘omvat nu steevast acties die kunnen worden toegeschreven aan Teheran, maar die Iran voldoende kan ontkennen’.
Teheran is voor groot dilemma gesteld
Dat model wordt als nooit tevoren op de proef gesteld door de aanslag van 7 oktober. Door Israël de grootste klap aller tijden uit te delen – met meer dan 1200 slachtoffers, veelal burgers – is er een reusachtige Israëlische militaire campagne op gang gebracht die is gericht op het uitroeien van Hamas. Israël heeft grote delen van de Gazastrook verwoest en heeft het gemunt op Hamas-leiders, wat het duidelijk liet zien bij de luchtaanval in Beiroet in januari; daarbij kwam Saleh al-Arouri om het leven, de politieke adjunct van de groep, die enkele weken daarvoor had deelgenomen aan de ontmoeting met Khamenei in Teheran.
Dat heeft Teheran voor een groot dilemma gesteld: zijn Palestijnse bondgenoot verdedigen, met het risico op een regionale oorlog waarin het zou kunnen worden meegesleept, of aan de kant blijven staan en toezien hoe een cruciale partner in de alliantie wordt gedecimeerd?
De aanval van 7 oktober was in het belang van Teheran, omdat een diplomatieke toenadering tussen Israël en Saoedi-Arabië – een andere regionale rivaal – hierdoor werd onderbroken en Iran de kans kreeg zich op te werpen als voorvechter van de Palestijnse zaak. De leiding van Iran probeerde vergelding door Israël of de VS te voorkomen door snel elke betrokkenheid bij de planning of uitvoering van de aanval te ontkennen. Functionarissen van Hamas en Hezbollah gaven tegenstrijdige verklaringen over de mogelijke voorkennis van Iran. The Wall Street Journal meldde dat sommigen van hen zeiden dat Iraanse veiligheidsfunctionarissen groen licht hadden gegeven voor de aanval, terwijl anderen dat verhaal in twijfel trokken.
De aanval had niet kunnen plaatsvinden zonder jarenlange Iraanse steun aan Hamas in de vorm van wapens, geld en training
Hoe dan ook, de aanval had niet kunnen plaatsvinden zonder jarenlange Iraanse steun aan Hamas in de vorm van wapens, geld en training, aldus Afshon Ostovar, universitair docent aan de Naval Postgraduate School in Monterey (Californië), die gespecialiseerd is in de militaire ondernemingen van Iran in het Midden-Oosten. ‘Of ze nu in de pas lopen met deze of gene actie is minder belangrijk dan hoe ze collectief bewegen in de loop van de tijd,’ stelt Ostovar. ‘Iran gaf hun de wapens om de oorlog naar Israël te brengen op een manier waarop Iran dat zelf niet kon.’
De as van verzet is ontstaan uit de zoektocht van Iran om na de Islamitische Revolutie van 1979 zijn militaire en ideologische invloed in het Midden-Oosten uit te breiden. Het door Iran opgebouwde netwerk van extremistische militante groeperingen heeft door de jaren heen gebruikgemaakt van zwakke staten en instabiliteit om militaire en vaak ook politieke macht te verwerven. De alliantie, van Irak, Syrië en Jemen tot Libanon en de Palestijnse gebieden, gaf Iran relatieve bewegingsvrijheid van Teheran tot aan de Middellandse en de Rode Zee.
Vergelding VS
Als reactie op de drone-aanval van een door Iran gesteunde militie op 28 januari in Jordanië, waarbij drie Amerikaanse militairen omkwamen, hebben de VS op 2 februari bombardementen uitgevoerd in Irak en Syrië. Daarbij zijn meer dan 85 doelen geraakt op 7 locaties die werden gebruikt door Iraanse troepen en door Iran gesteunde milities.
Het zou gaan om commando- en controleoperaties, inlichtingencentra, wapenfaciliteiten en bunkers die worden gebruikt door de Iraanse Revolutionaire Garde en aanverwante milities. Er zijn naast militairen en strijders ook burgers omgekomen.
Na de aanval van 28 januari zijn er geen Amerikaanse militairen meer omgekomen bij het conflict in het Midden-Oosten.
In 1982 begon de Quds-brigade, een tak van de Iraanse Revolutionaire Garde, tijdens de chaos van de Libanese burgeroorlog betrekkingen aan te knopen met jonge Libanese militanten, die werden getraind en bewapend om Israëlische soldaten lastig te vallen en guerrillaoorlogen te voeren. De militie die daaruit ontstond, Hezbollah, werd de machtigste bondgenoot van Iran; ze trainde Palestijnse groepen, waaronder Hamas en de Palestijnse Islamitische Jihad, terwijl Iran financiële hulp en wapens naar hen doorsluisde.
Qassem Soleimani, een charismatische Iraanse commandant, nam eind jaren negentig de Quds-brigade over. Hij sluisde geld, wapens en militaire adviseurs door naar een reeks sjiitische milities in Irak, nadat de VS dat land in 2003 waren binnengevallen. De milities doodden volgens het Amerikaanse ministerie van Justitie meer dan zeshonderd Amerikaanse soldaten. Soleimani werd in de hele regio bekend als het brein achter de Iraanse schaduwoorlogen.
Eigen agenda
Irans bondgenoten waren weliswaar afhankelijk van Teheran, maar hadden allemaal hun eigen agenda, die de as van Soleimani soms uit zijn voegen deed barsten. Jemenitische Houthi-rebellen namen de hoofdstad Sana’a in, tegen Iraans advies. De Iraakse militieleider Qais al-Khazali sloeg Iraanse bevelen om de Amerikaanse troepen niet aan te vallen in de wind met de woorden ‘de Amerikanen bezetten ons land, niet dat van jullie’. Toen Hezbollah een van de grootste politieke partijen van Libanon werd, werd het gedwongen de eisen van de Libanese kiezers in evenwicht te brengen met de plannen van Soleimani voor de milities in het buitenland.
Tijdens de burgeroorlog in Syrië zette Soleimani Hezbollah in, samen met milities van Irakezen, Afghanen en anderen, om een opstand tegen president Bashar al-Assad te helpen verslaan. Dat bracht Soleimani’s strijdkrachten in conflict met Hamas, dat de voornamelijk soennitische opstanden van de Arabische Lente steunde. Hamas trainde Syrische rebellen in guerrilla-oorlogstactieken en veel van haar leden verdwenen in de gevangenissen van Assad.
Onder Qaani begon Iran steeds meer het idee te promoten van een verenigd front met zijn militiebondgenoten
Nadat Yahya Sinwar, een hooggeplaatste Hamas-functionaris, in 2017 het roer had overgenomen in Gaza, na te zijn vrijgelaten uit de Israëlische gevangenis tijdens een gevangenenruil in 2011, werden de verschillen gladgestreken. Begin 2020 werd Soleimani gedood bij een Amerikaanse droneaanval in de buurt van de internationale luchthaven van Bagdad. De VS en Israël hoopten dat de dood van Soleimani, die een bijna mythische status had verworven onder zijn volgelingen, de regionale macht van de Quds-brigade zou inperken. Dat gebeurde niet. Soleimani’s opvolger en jarenlange plaatsvervanger Esmail Qaani was minder bekend bij het publiek, maar hij nam al snel de rol over. ‘De Quds-brigade is een onderneming, en hij is de CEO. Uiteindelijk is hij degene die hun salarissen betaalt,’ zegt Afshon Ostovar.
Onder Qaani begon Iran steeds meer het idee te promoten van een verenigd front met zijn militiebondgenoten. Ook de Palestijnse groepen kwamen intern meer op één lijn te staan. Onder leiding van Hamas begonnen zo’n twaalf Palestijnse groeperingen oorlogsoefeningen te houden, die gepubliceerd werden op een kanaal op de berichtenapp Telegram. De Israëlische inlichtingendienst merkte de oefeningen op, maar nam ze niet serieus, zeggen huidige en voormalige Israëlische veiligheidsfunctionarissen.
In mei 2021 bestormden Israëlische politietroepen het terrein van de Al-Aqsamoskee in Jeruzalem, waarbij ze traangas en stungranaten afvuurden na confrontaties met Palestijnen die protesteerden tegen de uitzetting van bewoners in het oostelijke deel van de stad. De brand bij de moskee, die voor zowel sjiitische als soennitische moslims een centrale plaats inneemt, leidde tot een brede regionale veroordeling van Israël.
Eind 2021 ontmoetten Hamas-functionarissen Hezbollah-leider Nasrallah en zijn plaatsvervanger Naim Qassem in Beiroet om te bespreken hoe ze wraak zouden kunnen nemen op Israël, zeggen de twee functionarissen van Hamas en de twee van Hezbollah. Iraanse veiligheidsfunctionarissen namen volgens hen niet deel aan de bijeenkomst.
Diplomatieke herschikking
In de zomer van 2022 kwamen functionarissen van Hamas, de Quds-brigade en Hezbollah regelmatig bijeen om scenario’s op te stellen voor een aanval op Israël, onder meer vanuit Gaza, Zuid-Libanon en Syrië. Dat laatste scenario werd al snel uitgesloten, volgens de twee Hamas- en twee Hezbollah-functionarissen. Een vierde optie omvatte volgens hen een gelijktijdige infiltratie vanuit Zuid-Libanon, Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Volgens een andere hoge Hamas-functionaris werden er algemene plannen voor een actie tegen Israël besproken, maar er werd geen tijdschema afgesproken voor een aanval.
Hezbollah was een centrale rol gaan spelen in de coördinatie van de activiteiten binnen de alliantie, vooral sinds de moord op Soleimani. Het hielp de Iraanse Revolutionaire Garde bij het trainen van milities om Islamitische Staat te bestrijden in Irak en Syrië, waar militaire bases doorgaans op de ene verdieping Iraniërs huisvesten en op de andere Hezbollah-strijders, aldus een veiligheidsinsider van Hezbollah. Het stelde Palestijnse militanten ook in staat om Israël te beschieten vanaf door Hezbollah gecontroleerd grondgebied in het zuiden van Libanon.
Toch bleef Israël ervan overtuigd dat de echte dreiging aan zijn noordgrens lag
Iran maakte zich afgelopen jaar steeds meer zorgen over een bredere diplomatieke herschikking in het Midden-Oosten, nadat Israël in 2020 al een belangrijke overeenkomst had ondertekend met de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein, bekend als de Abraham-akkoorden, om de diplomatieke betrekkingen te normaliseren. De overeenkomst was bedoeld om de regionale machtsdynamiek te herstellen en Teheran buitenspel te zetten. Er werd nu gewerkt aan een nog grotere overeenkomst tussen Israël en Saoedi-Arabië, in wat het meest gedenkwaardige vredesakkoord voor het Midden-Oosten in jaren zou worden.
Tegen september begonnen de Israëlische inlichtingendiensten een toename in vijandigheid te bespeuren van Palestijnse militanten, waaronder Hamas, dat een video plaatste met een oefening voor een commando-operatie met onder meer een amfibische aanval met duikers. Het bouwde zelfs een replica van een Israëlische kibboets en bestormde die tijdens trainingen in het volle zicht van Israëlische veiligheidstroepen – een scenario dat griezelig veel leek op wat er op 7 oktober zou gebeuren. Toch bleef Israël ervan overtuigd dat de echte dreiging aan zijn noordgrens lag. In een toespraak op 3 oktober waarschuwde Khamenei, de opperste leider van Iran, Arabische regeringen die proberen de banden met Israël aan te halen dat ze verkeerd bezig waren. Op een islamitische eenheidsconferentie in Teheran zei hij dat ‘verzetskrachten uit de hele regio’ Israël zouden uitroeien: ‘Hun wacht een nederlaag.’
In de vroege ochtend van 7 oktober regende er in een tijdsbestek van ongeveer twintig minuten een spervuur van ruim drieduizend raketten over Israël. Bijna drieduizend Palestijnse militanten, overwegend leden van Hamas, doorbraken vanuit Gaza op pick-uptrucks, motoren en in paragliders de grens. Zwaar bewapend en in zwarte uniformen drongen ze kibboetsen in het zuiden van Israël binnen en schoten ongewapende burgers neer, terwijl ze de gruweldaden vastlegden met bodycams. Ze staken Israëlische militaire voertuigen in brand en hielden auto’s aan op snelwegen, waarna ze de inzittenden executeerden. Op een muziekfestival in de buurt van Re’em richtten militanten een bloedbad aan en doodden minstens 360 bezoekers. Toen ze vertrokken, namen de leden van Hamas en de Palestijnse Islamitische Jihad meer dan tweehonderd gijzelaars mee naar Gaza. Het was de ernstigste schending van de Israëlische grenzen sinds de Jom Kippoeroorlog van 1973.
De omvang en de schaal van de aanval riepen bij regeringen over de hele wereld de vraag op hoe Hamas erin was geslaagd om door de verdediging van een van de machtigste legers van het Midden-Oosten te breken, hoewel het al bijna twee decennia zucht onder een strenge blokkade.
Buitengewone actie
‘Iedereen was zich bewust van de noodzaak een buitengewone actie uit te voeren,’ zei Husam Badran, een hooggeplaatst lid van de politieke vleugel van Hamas in Doha, in een interview. Maar ‘de details van de militaire operatie werden overgelaten aan de Qassam Brigades’, zei hij, verwijzend naar de militaire vleugel.
Sommige partijen in de alliantie hebben er belang bij om de oorlog uit te breiden door Iran erbij te betrekken, terwijl anderen, waaronder Iran zelf, verdere escalatie willen voorkomen. Door de gefragmenteerde aard van het contact tussen de leden van de alliantie hebben zelfs hoge functionarissen niet altijd een volledig beeld van de gebeurtenissen.
Hoewel Iran de aanval van 7 oktober aanvankelijk begroette als een enorme overwinning voor zijn as van verzet, distantieerden de leiders van het land zich al snel van elke suggestie dat ze erbij betrokken zouden zijn. Ook andere bondgenoten ontkenden voorkennis te hebben gehad. Hezbollah-chef Nasrallah was woedend over het nieuws van de aanslag, aldus een westerse functionaris die contact heeft met hooggeplaatste Hezbollah-figuren. Na bijna een maand te hebben gezwegen hield Nasrallah een toespraak waarin hij benadrukte dat Hezbollah niet had meegedaan. Hij zei dat de tijd nog niet rijp was voor een totale oorlog van Hezbollah tegen Israël, maar waarschuwde dat dat wel zou kunnen veranderen.
Ze raakten bevolkte gebieden, waarmee ze Israël dwongen om steden te evacueren en tienduizenden mensen uit het grensgebied ontheemd raakten
Commandant Qaani van de Quds-brigade pendelde tussen Iran, Syrië en Libanon om te voorkomen dat de acties van Iraanse bondgenoten uit de hand zouden lopen, vertellen een westerse veiligheidsfunctionaris, een hoge Libanese functionaris en de adviseur van de Revolutionaire Garde. Vanuit Libanon beschoten Palestijnse groepen en Hezbollah het noorden van Israël met raketten en handvuurwapens. Ze raakten bevolkte gebieden, waarmee ze Israël dwongen om steden te evacueren en tienduizenden mensen uit het grensgebied ontheemd raakten.
In een zeldzame actie tegen Israël vuurden de Houthi’s in Jemen raketten af op de Zuid-Israëlische stad Eilat en vielen ze aan Israël gelinkte schepen aan in de Rode Zee. In de afgelopen weken hebben de Houthi’s nieuwe aanvallen uitgevoerd op commerciële schepen rond Jemen. De VS en het Verenigd Koninkrijk hebben gereageerd met luchtaanvallen op Houthi-bases in Jemen. De regering-Biden zei dat ze de Houthi’s opnieuw zou aanmerken als een terroristische organisatie, na jarenlange afwezigheid op de terreurlijst.
Deze acties over en weer hebben wereldwijd markten door elkaar geschud en internationale scheepvaartroutes overhoop gehaald, en hebben de regering-Biden betrokken bij een breder conflict dat de spanningen in de regio dreigt te vergroten. Toch zijn de schermutselingen niet uitgelopen op een directe confrontatie tussen Iran en de VS en is een grote regionale oorlog op het nippertje voorkomen.
Laag pitje
Analisten zeggen dat de aanval van Hamas inging tegen de manier waarop Iran al vier decennia lang het conflict met zijn vijanden op een laag pitje houdt, om een vergelding te voorkomen die de Islamitische Republiek ten val zou kunnen brengen. ‘Iran heeft zo lang overleefd, in tegenstelling tot Saddam Hoessein en andere autoritaire regimes, omdat het land het machtsevenwicht in de regio begrijpt,’ aldus Hage Ali van denktank Carnegie in Beiroet. Hij noemde de strategie van Iran er een van ‘langdurige uitputting’.
Toen de politiek leider van Hamas, Ismail Haniyeh, en zijn plaatsvervanger Saleh al-Arouri in november naar Teheran reisden voor een ontmoeting met Khamenei, werd hun verteld dat Iran Hamas steunde, maar geen rol speelde in de verrassingsaanval van de militanten op Israël, zo meldden Iraanse staatsmedia. Haniyeh en Arouri verlieten de ontmoeting teleurgesteld, maar gaven Iran een lijst met wapens, waaronder antitankraketten en draagbare luchtdoelraketten, die ze nodig zouden kunnen hebben als de oorlog langer dan zes maanden zou duren, aldus Hamas-functionarissen.
Kort na dit bezoek vond volgens hoge Hamas- en Hezbollah-functionarissen een grotere bijeenkomst van Iraanse bondgenoten plaats in Teheran. Onder de aanwezigen bevonden zich Haniyeh en Arouri, evenals Quds-brigadecommandant Qaani, de hooggeplaatste Hezbollah-functionaris Hashem Safi al-Din, Houthi-ambassadeur in Teheran Ibrahim al-Dulaimi en de leider van de Palestijnse Islamitische Jihad, Ziyad al-Nakhalah. Tijdens de vergadering deelde Khamenei de groep mee dat hij zich bewust was van de groeiende ontevredenheid over de toespraak waarin Nasrallah had gezegd dat de tijd niet rijp was voor een breder conflict, aldus de functionarissen van Hamas en Hezbollah. Volgens hen verdedigde Khamenei de strategie om een totale oorlog te vermijden door te zeggen dat hij de aandacht niet wilde afleiden van de Palestijnse strijd, die volgens hem in het voordeel van Hamas zou zijn, ondanks de aanhoudende verliezen in Gaza.
Iran had zijn as van verzet opgebouwd om zijn eigen voortbestaan te garanderen, niet dat van Hamas. Hoewel de Palestijnse groep een belangrijke bondgenoot is, zou Iran de vernietiging van zijn sterkste partner, Hezbollah, niet riskeren om Hamas te redden, stelt Emile Hokayem, een expert op het gebied van veiligheid en non-gouvernementele actoren in het Midden-Oosten bij het International Institute for Strategic Studies. ‘Ze gaan Hezbollah niet inzetten in een oorlog die de Iraniërs niet als existentieel zien,’ luidde zijn commentaar.
Dov Lieber, Max Colchester, Adam Chamseddine en Fatima Abdul Karim hebben bijgedragen aan dit artikel.
Het aantal ontvoeringen neemt de afgelopen dagen flink toe
Een gewapende bende heeft ten minste 87 mensen ontvoerd uit een dorp in de Nigeriaanse deelstaat Kaduna, zo schrijft France 24.Onder hen zouden veel vrouwen en kinderen zijn geweest. In de afgelopen week werden ongeveer 75 mensen ontvoerd uit andere nabijgelegen dorpen. Begin maart werden 287 studenten en leraren ontvoerd uit een dorp in het naburige district Chikun, ook in de staat Kaduna.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Inwoners meldden maandag dat ze mannen in legeruniformen in het dorp zagen aankomen. Vaak dwingen dergelijke gijzelnemers hun slachtoffers om de jungle in te trekken, waar ze maandenlang worden vastgehouden in afwachting van losgeld. De ontvoering van mensen in het noorden van Nigeria werd tien jaar geleden wereldnieuws toen de islamistische groep Boko Haram 276 schoolmeisjes gevangen nam in de staat Borno.
Terwijl groepen als Boko Haram ideologische motieven hadden voor hun acties, willen andere criminele bendes door middel van ontvoeringen aan losgeld komen. Getroffen families worden vaak gedwongen om land en andere waardevolle bezittingen te verkopen om hun geliefden terug te krijgen. De ontvoerders van de 287 studenten hebben 1 miljard naira (meer dan 570.000 euro) geëist voor hun vrijlating, wat neerkomt op meer dan 2000 dollar per gijzelaar, of meer dan het jaarinkomen per hoofd van de bevolking in Nigeria.
Bendes blijven de stad in een ijzeren greep houden
Minstens tien mensen zijn maandag gedood in een welgestelde buitenwijk van de hoofdstad van Haïti. Dat meldt The Guardian, die daarbij aangeeft dat er ook berichten over plunderingen waren. Volgens de Britse krant is het een teken dat ook de voorheen veilige wijken van Port-au-Prince niet meer veilig zijn.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Een getuige zag maandagochtend in de straten van het chique Petion-Ville aan de rand van Port-au-Prince ten minste tien dode lichamen, waarvan enkelen vol kogelgaten, die later per ambulance werden afgevoerd. Intussen blijven bendes en politie met elkaar in gevecht, onder meer in de wijk Delmas, waar bendeleider Cherizier woont.
Intussen wordt er hard gewerkt een overgangsbestuur te vormen, bestaande uit afgevaardigden uit de politiek, het zakenleven en maatschappelijke organisaties. Lokale media meldden dat de katholieke kerk van Haïti niet zou deelnemen aan de raad, zoals eerder werd verwacht, om een ‘morele afstand’ te bewaren.
Leiders van de gewapende groepen die de inmiddels afgetreden premier Henry al lange tijd probeerden te verdrijven, hebben gewaarschuwd voor een ‘strijd’ om Haïti en bedreigen politici die zich aansluiten bij de overgangsraad. Inwoners worden geconfronteerd met een toenemend tekort aan voedsel en medische zorg omdat scheepvaartmaatschappijen niet langer aanmeren in Haïti. In het weekend zei UNICEF, de kinderorganisatie van de VN, dat een van haar containers met ‘essentiële spullen’ voor moeder-, neonatale en kinderverzorging was gestolen uit de belangrijkste haven van Haïti.
Op zondag heeft de Colombiaanse regering de wapenstilstand met het Centraal Commando (EMC) van de FARC in drie departementen van het land opgeschort. De militaire operaties tegen deze dissidente factie van de voormalige marxistische guerrillagroep worden hervat, meldt El Tiempo.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De autoriteiten beschuldigen de rebellen onder leiding van Iván Mordisco ervan het staakt-het-vuren dat begin 2023 werd ingesteld te hebben geschonden door op zaterdag een aanval uit te voeren op een inheemse gemeenschap in het departement Cauca, waarbij een 52-jarige vrouw werd gedood. Slechts in drie departementen (Nariño, Cauca en Valle del Cauca) beëindigt de regering de wapenstilstand, die van kracht blijft in de 29 andere departementen van het land.
De EMC, met momenteel zo’n 3500 leden, heeft het vredesakkoord dat in 2016 werd ondertekend door de FARC en de Colombiaanse regering verworpen. Het staakt-het-vuren van 2023, dat sinds oktober gepaard gaat met vredesbesprekingen, is al verschillende keren door de rebellen verbroken.
Gewapende mannen, die afgelopen donderdag ten minste 287 schoolkinderen in Nigeria ontvoerden, hebben een losprijs van 1 miljard naira (621.848 dollar) geëist en gedreigd alle leerlingen te vermoorden als niet aan hun eisen wordt voldaan. Dat schrijft persbureau Reuters.De daders zouden binnen drie weken het geëiste bedrag willen ontvangen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De kinderen werden op 7 maart ontvoerd. Volgens de daders was deze ontvoering ‘een manier om wraak te nemen op de regering en de veiligheidsdiensten voor het doden van bendeleden’. Ook zouden leraren zijn meegenomen door de nog onbekende daders.
Meer dan driehonderd studenten werden donderdagochtend vroeg ontvoerd door gewapende mannen op motoren die de LEA Primary and Secondary School in het dorp Kuriga bestormden. Een deel wist te ontsnappen en enkelen werden bevrijd. Het is niet voor het eerst dat Nigeria te kampen heeft met ontvoeringen van schoolkinderen.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
