Antropoloog Anna Tsing en architect Feifei Zhou tonen in de tentoonstelling Fungi. Anarchistische ontwerpers zwammen en schimmels als actieve spelers in een wereld die niet alleen door mensen wordt gevormd.
In Het Nieuwe Instituut breken antropoloog Anna Tsing en architect Feifei Zhou met het modieuze gebruik van schimmels en zwammen als trendy en duurzaam materiaal. De twee curatoren kozen voor een andere benadering omdat zij nadrukkelijk voorbij wilden gaan aan de ‘grenzeloze groei’ op basis van uitbuiting, die ‘met het inlijven van schimmels in het ontwerpen productieproces in feite gewoon wordt voortgezet’. De tentoonstelling mocht dan ook in geen geval de zoveelste presentatie worden van gebruiksvoorwerpen of bouwstenen die uit zwamvlokken zijn opgekweekt. In plaats daarvan dichten zij deze ‘autonome wezens’ grootgebracht op het mycelium van kapitalisme en kolonialisme een eigen multi-soortelijke wereld toe. Met dit anders-dan-menselijk leven, voorbij grenzeloze groei en uitbuiting, zouden bondgenootschappen moeten worden gezocht.
Met dit anders-dan-menselijk leven zouden bondgenootschappen moeten worden gezocht
Waarom de radioactieve straling na de kernramp van Tsjernobyl minder snel afnam dan verwacht? Antropoloog Bettina Stoetzer, kunstenaarsduo Berkveldt en Åsa Sonjasdotter maken zichtbaar hoe hertentruffels radioactiviteit in de kringloop houden via bewegingen en uitwerpselen van wilde zwijnen die de truffels eten. Of de installatie van ecologen Ivette Perfecto en Zachary Hajian-Forooshani, die samen met Filipp Groubnov aantonen hoe de schimmel koffieroest gedijt in de monocultuur van industriële koffieplantages. Wordt dat evenwichtige ecosysteem verstoord om maximale opbrengsten te behalen, dan kan een schijnbaar onbeduidende schimmel het hele systeem ontwrichten.
In een kunstwereld die lange tijd gedomineerd werd door het viseuele, zette de Japanse kunstenares Takako Saito (1929-2025) onze fundamentele annames over waarneming radicaal op hun kop. Saito is dochter van een Japanse grootgrondbezitter, studeerde psychologie en nam deel aan de Sāzo Biiku undo-beweging, voor kunstonderwijs. Kunstenaar en landgenoot Ay-O introduceerde haar in de avant-gardekringen van Tokio, en later in New York.
Daar introduceerde oprichtend lid en coördinator George Maciunas haar bij de Fluxusgroep, een internationale gemeenschap van kunstenaars, architecten, componisten en ontwerpers met wie ze dezelfde vrije geest deelde. Saito begon (onder andere) met eindeloze variaties op het schaakspel.
Ze verving de traditionele houten stukken door identieke transparante flesjes gevuld met verschillende kruiden. Witte pionnen werden kaneel, zwarte lopers komijn, de zwarte koning duivelsdreksaus. Om te kunnen spelen, moet de deelnemer eerst twaalf verschillende geuren memoriseren. Ze verzegelde dozen die verschillende geluiden maken, gebruikte gewichten als pionnen, transponeerde het vlakke schaakbord naar spiralen, trappen en zelfs een bord van slechts 1 vierkant breed maar 64 vierkanten lang.
De democratiserende impuls – ze wilde dat iedereen deelnemer kon zijn – werd de kern van haar werk. Waar schaak traditioneel een cerebraal spel is, dwong Saito spelers hun zintuigen in te zetten.
De meer dan honderd schaakgerelateerde werken zijn volgens kenners ‘de meest diepgaande verkenning van de relatie tussen schaak en kunst sinds Marcel Duchamp’, die het spel vierde als ‘doelloos en puur’ intellectueel vermaak. Saito’s rijke erfenis strekt zich uit tot het MoMA, British Museum en Centre Pompidou en herinnert ons eraan dat kunst de meest radicale vorm van vrijheid kan zijn.
Wat schrijven internationale commentatoren en opiniemakers over de recente roof uit het Louvre? ‘Deze inbraak legt de angst vast dat de staat niets meer kan beschermen, de vrouwen op straat niet, de winkeliers in de buitenwijken niet en nu zelfs de kroonjuwelen van het land niet.’
‘De Franse autoriteiten moeten grondig reflecteren (…) Frankrijk heeft jammerlijk gefaald in het beschermen van zijn erfgoed. In opdracht geroofde stukken zijn meestal schilderijen. Dat is een ongeschreven regel in de donkerste hoeken van de kunstwereld. Maar het is ook een les dat in dit tijdperk niets als vanzelfsprekend kan worden beschouwd. Het verwaarlozen van de bewaring van kunstwerken vandaag de dag leidt tot situaties als deze. Een verlies van deze juwelen is van onschatbare waarde.’
‘De overval op het Louvre vond plaats te midden van een politieke impasse, toenemende criminaliteit en de instorting van het publieke vertrouwen. Het legt de angst vast dat de staat niets meer kan beschermen, de vrouwen op straat niet, de winkeliers in de buitenwijken niet en nu zelfs de kroonjuwelen van het land niet. De nationale reactie is een mengeling van ongeloof en schaamte. Een vreselijke mislukking die het Franse moreel aantast. Het Louvre is niet zomaar een museum, het is het gezicht van Frankrijk. En dat gezicht heeft een klap gekregen.’
‘Het verlies van al die saffieren en diamanten hoeft uiteindelijk toch niet zo “rampzalig” te zijn, gezien de algehele toestand van de mensheid en de toekomst van de planeet (…) Het Louvre en gelijkgestemde elitekunstinstellingen staan symbool voor historisch onrecht, omdat ze dienen als bewaarplaatsen voor schatten die zijn vergaard door vorsten die hun rijkdom hebben opgebouwd ten koste van de arbeidersklasse – om nog maar te zwijgen van culturele artefacten en gestolen relikwieën uit voormalige koloniale nederzettingen.’
‘(…) de overval [was] een duidelijk voorbeeld van hoe dieven culturele instellingen niet per se binnenvallen vanwege hun kostbare schilderijen, maar vanwege de dure artefacten die gedemonteerd, losgemaakt of omgesmolten kunnen worden. Kunst wordt niet langergestolen vanwege hun culturele waarde (…) Werken van Picasso of Mondriaan duiken tientallen jaren later weer op in een kelder of achter een onopvallende slaapkamerdeur. Maar sieraden, munten of medailles lopen het risico voorgoed verloren te gaan – en snel ook.’
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Geboren in een Bauhausnest
Nooit gehoord van Dr. Mahmoud Bodo Rasch (1943)? Het Design Museum in Den Bosch wil daar (terecht) verandering in brengen met de tentoonstelling Van Bauhaus naar Mekka.
Geboren in een Bauhausnest, vader en oom waren architecten opgeleid aan de beroemd geworden opleiding van Walter Gropius, leerde Rasch het vak kennen bij Frei Otto, pionier van lichtgewichtconstructies. Samen experimenteerden ze met zeepsop om architectonische overspanningen te ontwerpen, geïnspireerd door de elegantie van natuurlijke vormen.
Maar in 1974 nam Rasch leven een onver- wachte wending. Tijdens een gastdocentschap in de Verenigde Staten raakte hij geïntrigeerd door een stedenbouwcompetitie voor Mina in Saoedi-Arabië, waar jaarlijks miljoenen moslims samenkomen tijdens de hadj. Hij bekeerde zich zelfs tot de islam om functionaliteit en spiritualiteit anders te leren begrijpen dan als tegenpolen van elkaar. Rasch bestudeerde hoe twee miljoen mensen veilig door heilige ruimtes kunnen bewegen en niet sterven aan hitte en verdrukking. Voor het binnenplein van de moskee in Medina ontwierp hij enorme parasols van soepele lagen stof die automatisch openen en sluiten.
Zijn tentensteden voor Mina laten zien hoe hij het Bauhaus van zijn familie, de op de natuur geïnspireerde Leichtbau van leermeester Frei Otto, verenigde met de islamitische architectuur en vormgeving.
Design Museum Den Bosch, t/m 5 april
Amazone
Broken Spectre van Richard Mosse (1980) portretteert op een meeslepende manier de vernietiging van het Amazone-regenwoud tussen 2018-202: van microscopische details tot satellietbeelden, versterkt doorde soundtrack van Ben Frost.
Centraal Museum Utrecht, 29/3/26
Geen materialiteit
Met This youiiyou presenteert Tino Sehgal een werk dat de essentie van zijn radicale kunstpraktijk blootlegt: kunst die alleen bestaat in het moment van de ontmoeting zelf.
De in Berlijn woonachtige kunstenaar, choreograaf en politicoloog stelt met zijn ‘geconstrueerde situaties’ al decennia fundamentele vragen over wat kunst kan zijn in een tijd waarin alles wordt gefotografeerd en opgenomen. Zijn werk is dan ook verstoken van elke materialiteit. In This youiiyou creëert een groep performers een choreografie van stem, ritme en lichaamstaal rond het thema ‘intergenerationele verbondenheid’. Er is geen foto die als bewijs dient. Wat blijft is slechts de herinnering aan een fysieke aanwezigheid, een gesprek, een choreografisch gebaar voor wie er bij was.
De Pont, Tilburg, tot 1 maart
Indentiteit
Jacob Lawrence schilderde de strijd van zwarte Amerikanen in levendige, verhalende schilderijen. Zijn stijl kenmerkt zich door felle kleuren, duidelijke vormen en ritmische composities. Bekend werd hij met de Migration Series, over de trek naar het noorden.
Kunsthal KADE, Amersfoort, tot 4/1
Het betere verstelwerk
Volgens het Zeeuws Museum zijn er generaties die nog geen knoop aan hun broek kunnen naaien. Door verschillende redenen, grotere welvaart en fast fashion zijn er twee van, is het betere herstelwerk uit de mode geraakt. De kwaliteit is gekelderd en een gat in een goedkoop in elkaar gezet kledingstuk is niet meer de moeite van het stoppen waard. Darn, Engels voor zowel ‘verdomme’ als repareren, is een eerbetoon aan het betere verstelwerk.
Merklappen en eindeloos verstelde hemden komen uit de eigen collectie en zijn een resultaat van een paar eeuwen lang lessen in borduur- en stopwerk, een belangrijk onderdeel van het meisjesonderwijs. De steken moesten tot in de perfectie worden uitgevoerd, iedere keer opnieuw. Dat precieze en vlijtige handwerk, ook beoefend door mensen in geestesnood voor wie de concentratie therapeutische waarde bleek te hebben, is ingehaald door de moderne, veel snellere tijd. Maar nu halen hedendaagse modeontwerpers als Miuccia Prada en Stella McCartney en kunstenaars weer inspiratie uit ‘ouderwets’ brei-, haak- en stopwerk.
Zeeuws Museum, 30/11 tot 25/1
Brancusi
Met The Birth of Modern Sculpture er voor het eerst in Nederland een grote collectie te zien van Constantin Brancusi. In totaal worden er 31 meesterwerken, originele sokkels, foto’s en films gepresenteerd, die zijn invloed op de moderne beeldhouwkunst benadrukken.
Codes ontcijferen door creatief te denken: Kunstenaar Ryan Gander laat zich inspireren door het werk van Edgar Degas om ‘een ongrijpbaar gevoel van mysterie’ op te roepen.
Museum Beelden aan Zee presenteert met Pas de Deux een expositie waarin de Britse multidisciplinaire kunstenaar Ryan Gander (1976) volgens curator Brigitte Bloksma het werk van de Franse schilder en beeldhouwer Edgar Degas (1834-1917) herinterpreteert en in een hedendaagse context plaatst. Waar de schilderijen en sculpturen van Degas al anderhalve eeuw tot de verbeelding spreken, is het de eerste solotentoonstelling van Gander in Nederland.
Art Daily omschrijft Gander als een ‘veelzijdig neoconceptualist en amateur-filosoof wiens werk is doordrenkt van intellectuele speelsheid en scherpe humor. Van een kikker die menselijke taal spreekt tot onleesbare klokken, een fictieve vlag en de verzonnen geschiedenis van een paar broers en zussen.’ Zijn werken zijn ‘opvallend concreet’ en roepen tegelijkertijd ‘een ongrijpbaar gevoel van mysterie op’.
‘Niet alleen erg leuk om naar te kijken, maar het stelt ook de gangbare manier om naar kunst te kijken ter discussie’
In de jaarlijkse Royal Academy Summer Exhibition in Londen zag Chiara Wilkinson namens TimeOut een serie reusachtige opblaasbare ballen van de hand van Gander. Daarop had hij vragen aangebracht als ‘Wanneer weet je dat je gelijk hebt?’ en ‘Gaan alle deuren open?’ ‘Niet alleen erg leuk om naar te kijken, maar het stelt ook de gangbare manier om naar kunst te kijken ter discussie. Met de bedoeling om nieuwsgierig en ruimdenkend te zijn voordat je het museum betreedt.’
Collega Evgenia Siokos is minder enthousiast over de installatie, bekent ze in The Telegraph. Ze vraagt zich af waarom een kunstenaar het nietsvermoedende publiek met zulke ‘banale’ vragen confronteert: ‘Wel was ik benieuwd hoe hard het geluid zou zijn wanneer ik zo’n bal losmaakte en vlak voor de bus op Piccadilly naar beneden gooide.’
Uit een profielschets van Australian Arts Review komt Gander naar voren als kunstenaar die mikt op ‘associatieve denkprocessen’. Zijn werk doet denken aan ‘een puzzel, een netwerk met meerdere verbindingen, de fragmenten van een ingebed verhaal of een enorme reeks verborgen aanwijzingen die moeten worden ontcijferd. Zo moedigt hij kijkers aan hun eigen verbanden te leggen om de schertsvertoning op te lossen die de kunstenaar in zijn werk heeft geënsceneerd.’
Ryan Gander X Edgar Degas, Pas de deux, Museum Beelden aan Zee, Scheveningen, t/m 4 januari 2026.
In de 3D-animatiefilm van de kunstenaar Hamza Halloubi dwaalt de geest van de Marokkaanse revolutionair Mehdi Ben Barka door het lege museumgebouw van het voormalige Fondation Louis Vuitton, ‘een symbool voor de verstrengeling van laatkapitalisme en kunst’.
De Marokkaans-Belgische kunstenaar Hamza Halloubi (1982) raakte geïntrigeerd door de verdwijning van de Marokkaanse revolutionair Mehdi Ben Barka (1920-1965), naar alle waarschijnlijkheid doordat hij een criticaster van koning Hassan II was. Er wordt gezegd dat hij begraven ligt in het Parijse Bois de Bologne, waar sinds 2014 de Fondation Louis Vuitton staat.
Halloubi verbindt in zijn werk actuele maatschappelijke spanningen met persoonlijke en morele dilemma’s
Halloubi schoot op de vermeende begraafplaats een 3D-animatiefilm waarin de geest van Ben Barka dwaalt door het museumgebouw – ‘een symbool voor de verstrengeling van laatkapitalisme en kunst’, volgens Museum de Pont. Daarnaast is de speelfilm Vizor te zien (2024) over een man die erachter komt dat hij getrouwd is met zijn zus en verward door zijn gevoelens op de vlucht slaat. Halloubi verbindt in zijn werk actuele maatschappelijke spanningen met persoonlijke en morele dilemma’s waar geen eenvoudige oplossingen voor te vinden zijn. Terugkerend is zijn vraag wat kunst en kunstenaarschap betekenen en hoe deze bespiegelingen artistiek tot wasdom kunnen komen.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Dialoog tussen generaties
ITA, Amsterdam. 8/9/11
Choreografe Anne Teresa De Keersmaeker en Solal Mariotte interpreteren het oeuvre van Jacques Brel opnieuw. Het werk van de Franse zanger wordt gebruikt als artistiek materiaal in een dialoog tussen generaties, met zang, beweging en herinnering.
Vrouwen van de zee
Huis van Marseille, Amsterdam 18/10 tot 8/02/26
De Japanse ‘ama’ of vrouwen van de zee’, duiken al drieduizend jaar zonder zuurstoftank de kusten van de regio Shima, waar ze op hun eigen ingehouden adem duiken naar pareloesters, zeewier en zeeoren. Kusukazu Uraguchi (1922-1988) heeft ze als kind opgroeiend langs de rotsige kusten van Shima, een regio van Japan met een rijke maritieme traditie, zelf gezien. Hij legde dertig jaar lang een omvangrijk archief aan van het door hem bewonderde vakmanschap van de duiksters, van hun moed én verbondenheid met de zee. Wat resulteerde in een blijvende hommage aan een verdwijnend beroep.
Behalve de fysieke inspanning documenteerde Uraguchi ook het alledaagse leven van de ‘amagoya’ – de vrouwelijke gemeenschappen waar de ama zich voorbereiden en uitrusten.
Uraguchi gebruikte vanaf ongeveer 1965 de Nikonos-camera, een toestel dat speciaal was ontwikkeld voor onderwaterfotografie. Hiermee kon hij de ama volgen tijdens hun ‘freediving’ tot zo’n tien meter diep. Mee- duiken met de meest ervaren ama – de funado – die met een loodgordel afdaalden tot 30 meter diep, waarbij ze soms wel twee minuten hun adem inhielden, kon hij uiteraard niet. Wel trotseerde hij technische en lichamelijke uitdagingen tot tien meter onder het wateroppervlak.
Uraguchi gebruikte houten panelen in twee standaardafmetingen, gemonteerd op een onderstel dat was vervaardigd door een ambachtsman uit Shima. Huis Marseille gebruikte zes oorspronkelijke panelen voor de tentoonstelling in Amsterdam.
Moed, twijfel en trouw
DNO, Amsterdam 12/11 tot 2/12
De Nationale Opera speelt de zelden opgevoerde De maagd van Orléans van Tsjaikovski over Jeanne d’Arc en haar liefde voor de vijand, ridder Lionel. Met grootse koorscènes, intieme aria’s een eerbetoon aan moed, twijfel en trouw.
De geest van Ben Barka
De Pont, Tilburg, tot 1/3 2026
De Marokkaans-Belgische kunstenaar Hamza Halloubi (1982) raakte geïntrigeerd door de verdwijning van de Marokkaanse revolutionair Mehdi Ben Barka (1920-1965), naar alle waarschijnlijkheid doordat hij een criticaster van koning Hassan II was. Er wordt gezegd dat hij begraven ligt in het Parijse Bois
de Bologne, waar sinds 2014 de Fondation Louis Vuitton staat. Halloubi schoot op de vermeende begraafplaats een 3D-animatiefilm waarin de geest van Ben Barka dwaalt door het museumgebouw – ‘een symbool voor de verstrengeling van laatkapitalisme en kunst’, volgens Museum de Pont. Daarnaast is de speelfilm Vizor te zien (2024) over een man die erachter komt dat hij getrouwd is met zijn zus en verward door zijn gevoelens op de vlucht slaat. Halloubi verbindt in zijn werk actuele maatschappelijke spanningen met persoonlijke en morele dilemma’s waar geen eenvoudige oplossingen voor te vinden zijn. Terugkerend is zijn vraag wat kunst en kunstenaarschap betekenen en hoe deze bespiegelingen artistiek tot wasdom kunnen komen.
His Bobness in Amsterdam
Afas, 4 en 5/11
Wie weet is Bob Dylan (84) hersteld van een eerder broos en stroef concert in 2022 en geeft His Bobness in zijn never-ending ‘Rough and Rowdy Ways’ World Wide tour zijn neverending grote schare fans weer de avond waar zij zo naar uitkijken.
Licht en zwaar
Bonnenfantenmuseum tot 11/1 2026
Mounira Al Solh werd geboren in Beiroet (1978) en heeft als kind de burgeroorlog meegemaakt, maar ze heeft ook geleerd te overleven en hoe helend het kan zijn om het verleden naar boven te halen. Die combinatie verbeeldt zij met humor en kleur, waarmee ze laat zien dat trauma ook ruimte kan scheppen voor vernieuwing. Daardoor is de overzichtstentoonstelling licht en zwaar tegelijk. Met video’s, maskers, schilderijen, muziek en waslijnen met textiel opent Al Sohl haar wereld voor het publiek vol verrassende zienswijzen, verdriet en humor, waarin de oorlog zelden ver weg is. De gaatjes in de pyama’s aan de waslijn verwijzen naar de schaar die ze vroeger van haar moeder in de stof mocht zetten tij- dens bombardementen, waarna ze ze weer repareer- de. Het gaf rust.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Leugens en geheimen drijven familie uiteen
Haifa Chronicles gaat over de alledaagsheid van de spanningen
FILM – De kijker voelt onmiddellijk de spanning in Chroniques de Haïfa. Histoires palestiniennes (origineel Yinʿād ʿAlīkum), schrijft Sortir à Paris, dat de film typeert als een werk ‘in de traditie van geëngageerde realistische cinema’. Regisseur Scandar Copti volgt vier leden van een Palestijns gezin in Haifa, wier levens onder druk komen te staan door geheimen, sociale taboes en financiële last. Het zijn volgens de Franse site vooral ‘de alledaagse conflicten’ – de verantwoordelijkheid tegenover familie, de angst voor schande – die zwaar wegen.
Ook Télérama wijst op de manier waarop Copti zijn verhaal heeft opgebouwd: ‘als een puzzel’, een structuur die de verborgen spanningen langzaam blootlegt. Het blad benadrukt hoe de film ‘met overtuiging dodelijke ideologieën afwijst’ en tegelijk de intieme verhoudingen binnen een familie onderzoekt. Le Monde spreekt van ‘een netwerk van geheimen en leugens’ dat de familie uiteendrijft, en daarmee een scherp beeld schetst van de bredere sociale druk waaraan Palestijnse minderheden in Israël blootstaan. Copti zelf onderstreept in een interview in Courrier International dat zijn werk niet los te zien is van zijn afkomst; ‘Ik ben Palestijn voordat ik filmmaker ben.’ Hij groeide zelf op in Haifa en baseerde de film op ervaringen uit zijn eigen omgeving. Met niet-professionele acteurs, die maandenlang samenleefden om de familierelaties geloofwaardig te maken, wilde hij de alledaagsheid van die spanningen vangen.
Volgens Sortir à Paris wordt dat voelbaar in sleutelpassages, zoals de ontdekking van een zwangerschap en de ziekenhuisopname van dochter Fifi, momenten waarop ‘de façade van familie-eer afbrokkelt en de botsing tussen intimiteit en maatschappelijke verwachting scherp zichtbaar wordt’. ‘Alles begon met het verhaal van Shirley:’ vertelt Copti hierover, ‘een Joodse vrouw die gedwongen werd een abortus te ondergaan van een kind dat zij met een Palestijn had verwekt. Ik laat mij altijd inspireren door waargebeurde verhalen. (…) In mijn film stel ik vragen als: waarom zou ik geen seksuele relaties mogen hebben buiten het huwelijk? Of waarom zou ik mij moeten inschrijven bij het Israëlische leger?’
Opblaasbare ballen en pratende kikkers
Codes onctijferen door creatief te denken
KUNST– Museum Beelden aan Zee presenteert met Pas de Deux een expositie waarin de Britse multidisciplinaire kunstenaar Ryan Gander (1976) volgens curator Brigitte Bloksma het werk van de Franse schilder en beeldhouwer Paul Degas (1834-1917) herinterpreteert en in een hedendaagse context plaatst. Waar de schilderijen en sculpturen van Degas al anderhalve eeuw tot de verbeelding spreken, is het de eerste solotentoonstelling van Gander in Nederland.
Art Daily omschrijft Gander als een ‘veelzijdig neoconceptualist en amateur-filosoof wiens werk is doordrenkt van intellectuele speelsheid en scherpe humor. Van een kikker die menselijke taal spreekt tot onleesbare klokken, een fictieve vlag en de verzonnen geschiedenis van een paar broers en zussen.’ Zijn werken zijn ‘opvallend concreet’ en roepen tegelijkertijd ‘een ongrijpbaar gevoel van mysterie op’.
In de jaarlijkse Royal Academy Summer Exhibition in Londen zag Chiara Wilkinson namens TimeOut een serie reusachtige opblaasbare ballen van de hand van Gander. Daarop had hij vragen aangebracht als ‘Wanneer weet je dat je gelijk hebt?’ en ‘Gaan alle deuren open?’ ‘Niet alleen erg leuk om naar te kijken, maar het stelt ook de gangbare manier om naar kunst te kijken ter discussie. Met de bedoeling om nieuwsgierig en ruimdenkend te zijn voordat je het museum betreedt.’
Collega Evgenia Siokos is minder enthousiast over de installatie, bekent ze in The Telegraph. Ze vraagt zich af waarom een kunstenaar het nietsvermoedende publiek met zulke ‘banale’ vragen confronteert: ‘Wel was ik benieuwd hoe hard het geluid zou zijn wanneer ik zo’n bal losmaakte en vlak voor de bus op Piccadilly naar beneden gooide.’
Uit een profielschets van Australian Arts Review komt Gander naar voren als kunstenaar die mikt op ‘associatieve denkprocessen’. Zijn werk doet denken aan ‘een puzzel, een netwerk met meerdere verbindingen, de fragmenten van een ingebed verhaal of een enorme reeks verborgen aanwijzingen die moeten worden ontcijferd. Zo moedigt hij kijkers aan hun eigen verbanden te leggen om de schertsvertoning op te lossen die de kunstenaar in zijn werk heeft geënsceneerd.’
Ryan Gander X Paul Degas, Pas de deux, Museum Beelden aan Zee, Scheveningen, t/m 4 januari 2026.
Gedurfde metafoor voor de transformatie van Amerika
Het Wilde Westen bestaat nog steeds
FILM – De speelfilm Eddington van Ari Aster speelt zich af tijdens de eerste maanden van de corona- pandemie in een stoffig woestijnstadje in New Mexico. Daar voeren de sheriff (Joaquin Phoenix) en de burgemeester (Pedro Pascal) een bittere strijd over lockdown en preventiemaatregelen. Dan staat het land in brand na de dood van George Floyd door politiegeweld en komen normen en waarden nog verder op losse schroeven te staan. ‘Het stadje Eddington dient als een microscopisch kleine metonymie voor het hele land. De regisseur dompelt ons onder in een explosieve shaker die het kwaad, de gebreken en obsessies van de tijd condenseert’, schrijft Frédéric Foubert in Première.
‘Een gewaagde, verkwikkende out-of-the-box kosmisch-sociologische westerse thriller,’ vindt Owen Gleiberman Eddington in Variety. Volgens hem laat regisseur Aster ‘een boos, sinister en misschien wel gek, getransformeerd Amerika zien’. Alle recente ontwikkelingen komen aan bod. Van de ‘sluipende paranoia van de wapencultuur en complottheorieën’, tot ‘social media als donkere spiegelzaal waarin giftige krachten uitvergroot worden’ en de ‘onheilspellende opkomst van big tech’. ‘Aster is er met deze reflectieve pandemische western in geslaagd een zeer gedurfde verhandeling te maken over een diep gefragmenteerde samenleving’, noteert Dobrila Kontiç voor Kino-Zeit. ‘Dit horrordrama, dat slechts gedeeltelijk satirisch is, roept onaangename vragen op over de destructieve aspecten van politieke en persoonlijke kampvorming.’
In Empire verklapt John Nugent dat het verhaal uiteindelijk ‘verzandt in een totale farce’ maar volgens hem is de film ‘met vaste hand’ en ‘vol zelfvertrouwen’ gemaakt. Het eind mag dan voor sommigen ‘te bizar en dubbelzinnig’ zijn; ‘niemand maakt politieke en culturele satire met zo veel inzicht’.
Sophie Monks Kaufman concludeert in The Independent dat de film aantoont dat ‘het Wilde Westen nog steeds bestaat, op de grond en online’ en is gemaakt ‘met een scherp oog voor mensen die groeien in een zanderig, door bergen geflankeerd, eenzaam landschap’.
Eddington, regie Ari Aster, met Joaquin Phoenix, Candice Bergen en Emma Stone, vanaf 2 oktober in de bioscoop.
Het queer drama van King Princess
Over pijn, rivaliteit en verlangen
MUZIEK – Op haar nieuwe album Girl Violence, dat half september verscheen, grijpt King Princess volgens de recensenten terug op een mengeling van brutaliteit en kwetsbaarheid die haar doorbraak kenmerkte. ‘Het is gepolijst maar ook instinctief, een plaat waarin pijn en plezier, verdriet en woede hand in hand gaan’, schrijft Paste Magazine.
AP News spreekt van een werk dat ‘even eigenzinnig als oprecht’ is, waarin ‘queer verlangen en emotionele turbulentie worden verbonden met ambient synths en gruizige gitaren’. Hoogtepunten zijn volgens hen Girls en Cry Cry Cry, nummers die ‘tegelijk intiem en
explosief aanvoelen’. Volgens The New Yorker heeft Mikaela Straus, haar echte naam, op zesentwintigjarige leeftijd al een reputatie opgebouwd als ‘popster en provocateur van een nieuwe generatie’. Het New Yorkse magazine spreekt van een thuiskomst.
Maar niet elke recensent is onverdeeld positief. Indie Is Not A Genre noemt het album ambitieus, maar ook ‘oneffen’, met enkele songs die te veel op eerder werk lijken. Readdork vindt die oneffenheid juist een kracht: ‘King Princess toont lef door contrasten uit te vergroten – van rauwe humor tot openlijke wanhoop – en dat maakt Girl Violence onweerstaanbaar.’
Het ongemak en de intensiteit komen volgens Melodic Magazine het scherpst naar voren in de titeltrack, die ‘niet gaat over fysieke, maar psychologische girl violence: de wonden, de rivaliteit en het verlangen dat onderhuids woedt’.
Rachel Ruysch, een van de grootste Hollandse stillevenschilders uit de zeventiende en achttiende eeuw, is nu een voetnoot in de kunstgeschiedenis. Destijds was ze beroemder dan Rembrandt en Vermeer.
ls het schilderen van stillevens gelijkstaat aan het vastleggen van verval, dan is het niet meer dan logisch dat Rachel Ruysch uitgroeide tot een van de grootste stillevenschilders in de kunstgeschiedenis. Haar vader, Frederik Ruysch, was een internationaal beroemde balsemer. Hij kon het lijk van een door een kogel doorboorde admiraal transformeren tot het ‘verse karkas van een baby’, zei Samuel Johnson ooit. Hij kon dode kinderen veranderen in de meest serene versie van zichzelf, zozeer dat mensen ze wilden kussen, zoals Peter de Grote ooit deed.
Rachel Ruysch, Vaas met bloemen, 1700
Rachel Ruysch (1664-1750) wijdde zich aan het meest conventioneel mooie object in de natuur: de bloem, en groeide uit tot een van de beste bloemenschilders van Europa. Gedurende haar bijna zeventigjarige carrière schuwde Ruysch radicale vernieuwing en experimenten en koos ze voor de subtielste variaties op een thema. Geen grootse gebaren of avantgardistische manoeuvres. Alleen verfijning, focus en perfectie. Enkel bloemen en fruit.
Rachel Ruysch, Vruchten en Insecten, 1711.
Tegen de tijd dat Ruysch in de twintig was, werden er al gedichten over haar geschreven. Ze werd geprezen als een ‘bloemengodin’, beter dan Maria van Oosterwijck (een gevierd bloemenschilder in Amsterdam). In de dertig werd Ruysch de eerste vrouw die werd toegelaten tot de Confrerie Pictura, het schildersgilde in Den Haag. In de veertig werd ze persoonlijk uitgekozen als hofschilder voor Johann Wilhelm, keurvorst van het Heilige Roomse Rijk en een hooggeplaatste Duitse hertog. In de vijftig won Ruysch de loterij – letterlijk, met een bedrag van 75.000 gulden (vs. 8000 voor een herenhuis aan de gracht destijds).
Rache Ruysch, Vaas met Bloemen, 1716.
Maar makkelijk was haar leven niet. Uitgesloten van Latijnse scholen, universiteiten en beroepsgilden had ze geen schildergenre kunnen nastreven dat haar aansprak – de bloemstillevens waren waarschijnlijk een keuze van haar vader, vanwege haar geslacht. Ondertussen baarde ze tien kinderen van wie er slechts zes de volwassen leeftijd haalden.
Rachel Ruysch, Stilleven met druiven, steenvruchten en een vlieg, 1686.
Ruysch voltooide haar laatste werk toen ze drieëntachtig was. Een klein doek dat meer tederheid ademt dan haar monumentale boeketten: een aarzelende tulp, een bescheiden meloen, losse wilde bloemen die op het moment dat ze geschilderd verheven worden tot het belangrijkste ter wereld wat er maar bestaat.
Wat kan een bloem zich nog meer wensen?
Rachel Ruysch, Bloemen in een glazen vaas, ca. 1700.
Dit is een ingekorte versie van The Woman who Perfected Flower Painting van Zachary Fine.
De Zuid-Koreaanse kunstenaar Do Ho Suh verbeeldt zijn heimwee in replica’s van huizen en voorwerpen uit zijn jeugd. Nadat hij emigreerde naar de VS werden ontworteling, heimwee en vervreemding terugkerende thema’s in zijn werk.
De Zuid-Koreaanse kunstenaar Do Ho Suh (1962), opgeleid als traditionele inktschilder, verliet zijn geboorteland om te studeren aan de Rhode Island School of Design in Providence in de Verenigde Staten, waar hij zijn eigen stem ontdekte in een internationale gemeenschap van kunstenaars.
De voor hem ongekende overvloed aan mogelijkheden, om alles te kunnen maken wat in zijn hoofd opkwam, is terug te zien in de tentoonstelling Walk the House. Ontworteling, heimwee en vervreemding werden zijn thema’s in de VS.
‘Lopen met het huis’ betekent in Zuid-Korea dat je je eigen huis ontmantelt, oppakt en meeneemt naar een andere plek. Het verwijst naar het gevoel van verlies dat gepaard ging met Suh’s weliswaar geprivilegieerde immigratie, evenals naar de traditionele houten hanoks die in Zuid-Korea bijna allemaal hebben moeten wijken voor hoogbouw.
Sinds zijn vertrek uit Seoul is vooral wat hij achterliet wat hem bezighoudt
Suh maakte zijn eigen hanok – die waarin hij is opgegroeid – voor de Tate Modern na met papier en grafiet. Elk detail is te zien in deze replica van transparante stof – ‘Rubbing/Loving. Seoul Home’ –, behalve het frame dat het bouwwerk stut.
Daarnaast haalt Suh honderden voorwerpen terug uit zijn herinneringen, waarmee hij de heimwee naar wat eens was opnieuw tastbaar maakt. Sinds zijn vertrek uit Seoul is vooral wat hij achterliet wat hem bezighoudt.
Do Ho Suh: Walk the House. Tate Modern, Londen, tot 26/9
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Tegen status quo
Tomorrow is a Different Day toont werken van internationale kunstenaars en vormgevers die medeverantwoordelijk zijn voor de veranderingen in deze tijd. Ze verzetten zich tegen de status quo en bieden andere perspectieven.
Stedelijk Museum, Amsterdam, vaste collectie.
Leven en dood
In Tussen werelden verbeelden kunstenaars de overgang tussen leven en dood. Candice Lin maakte een terracotta sarcofaag voor haar toekomstige lichaam terwijl Matt Mullican in Birth to Death List een heel fictief leven oproept.
Kröller Müller, tot 18/1 2026.
Heimwee verbeeldt in ijle replica’s
De Zuid-Koreaanse kunstenaar Do Ho Suh (1962), opgeleid als traditionele inktschilder, verliet zijn geboorteland om te studeren aan de Rhode Island School of Design in Providence in de Verenigde Staten, waar hij zijn eigen stem ontdekte in een internationale gemeenschap van kunstenaars.
De voor hem ongekende overvloed aan mogelijkheden, om alles te kunnen maken wat in zijn hoofd opkwam, is terug te zien in de tentoonstelling Walk the House. Ontworteling, heimwee en vervreemding werden zijn thema’s in de VS.
‘Lopen met het huis’ betekent in Zuid-Korea dat je je eigen huis ontmantelt, oppakt en meeneemt naar een andere plek. Het ver- wijst naar het gevoel van verlies dat gepaard ging met Suh’s weliswaar geprivilegieerde immigratie, evenals naar de traditionele houten hanoks die in Zuid-Korea bijna allemaal hebben moeten wijken voor hoogbouw.
Sinds zijn vertrek uit Seoul is vooral wat hij achterliet wat hem bezighoudt.
Suh maakte zijn eigen hanok – die waarin hij is opgegroeid – voor de Tate Modern na met papier en grafiet. Elk detail is te zien in deze replica van transparante stof – ‘Rubbing/Loving. Seoul Home’ –, behalve het frame dat het bouwwerk stut.
Daarnaast haalt Suh honderden voorwerpen terug uit zijn herinneringen, waarmee hij de heimwee naar wat eens was opnieuw tastbaar maakt. Sinds zijn vertrek uit Seoul is vooral wat hij achterliet wat hem bezighoudt.
Do Ho Suh: Walk the House. Tate Modern, Londen, tot 26/9
Reus van de hedendaagse kunst
De Amerikaanse conceptuele kunstenaar John Baldessari (1931-2020) was niet alleen zelf behoorlijk lang (2.01 meter), ook zijn carrière bereikte enorme hoogten met ruim 200 solotentoonstellingen en 1000 groepsexposities op zijn naam. Hij was lid van de American Academy of Arts and Letters en werd bekroond met de Gouden Leeuw voor zijn gehele oeuvre op de Biënnale van Venetië in 2009.
Even belangrijk was zijn werk als docent aan het California Institute of the Arts, waar hij leerlingen als David Salle en Mike Kelley ‘I will not make boring art’ op muren liet schrijven. Baldessari keerde zich tegen de modernistische stromingen die de New Yorkse kunstmarkt in de jaren 70 domineerden en verwierp het modernisme en de verering van de kunstenaar als geïsoleerd genie door in 1966 al zijn abstracte en landschapschilderijen te verbranden. In een ander experiment verving hij het beeld op schilderijen door teksten over schilderkunst.
De tentoonstelling met werk uit de jaren 80 tot 2000 toont de blijvende internationale relevantie van Baldessari voor generaties geboren in het digitale tijdperk.
Parables, Fables, and Other Tall Tales. Bozar, Brussel, tot 1/2 2026
Altijd Onderweg
In de fotografie en de kunst is de thematiek van migratie vast onderdeel geworden, zo ingrijpend en gelukkig ook inspirerend is het om huis en haard te verlaten. In The Family of Migrants – een eerbetoon aan de historische fototentoonstelling The Family of Man in 1955 met meer dan 500 fotografen uit 68 landen – in het nieuwe Rotterdamse museum Fenix is iedereen onderweg. Op zoek naar betere kansen, avontuur, veiligheid, ontplooiing, liefde of een nieuw begin. De foto’s verbeelden gedeelde emoties over wat mensen bindt en van elkaar scheidt, verdriet, liefde, familie en hoop. De tentoonstelling is gecureerd door Fenix in samenwerking met fotografen, archivarissen, curatoren en beeldredacteuren van over de hele wereld.
The Family of Migrants.Fenix, Rotterdam. Doorlopend.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Van de moord op Olof Palme naar de Lockerbie-aanslag
Gissen naar de waarheid
LITERATUUR – Na zijn boek Stieg Larssons erfenis, over het ontrafelen van de moord op de Zweedse premier Olof Palme in 1986, besloot Jan Stocklassa zich nooit meer in te laten met hypothesen en complottheorieën. Tot hij, opnieuw speurend in de archieven van Millenium-auteur Larsson, op een ander onopgelost mysterie stuitte. In De man die uit de lucht viel probeert Stocklassa de waarheid achter de bomaanslag op een vliegtuig boven het Schotse Lockerbie in 1988 te achterhalen. Na een jarenlang internationaal politieonderzoek werd een Libische terrorist als dader aangewezen en tot levenslang veroordeeld, terwijl de toenmalige Libische leider Muammar Khadaffi 2,7 miljard dollar moest betalen.
Catrin Fägerstrand schrijft in het Zweedse magazine Corren dat Stocklassa ‘mogelijke motieven en spannende toevalligheden’ naast elkaar zet. Ze laat de auteur vertellen waarom de Lockerbie-zaak hem zo intrigeerde: ‘Een van de 270 slachtoffers was politicus en diplomaat Bernt Carlsson, een vertrouweling van Palme. Twee jaar later werd ook hij gedood bij een aanslag. Was dat toeval? Niemand heeft er ooit serieus naar gekeken. Dat vormde het startpunt van mijn boek.’
In Bläddrat waarschuwt Anna Lavfors de lezer voor een ‘wilde reis, zowel mentaal als geografisch’. Ze wijst op de ‘wirwar van losjes verbonden informatie die als waarheid wordt gepresenteerd. Daarom kun je het boek maar beter in de categorie entertainment plaatsen.’
‘autofictie en onderzoeksjournalistiek [is] geen voor de hand liggende combinatie.’
Teodor Stig-Matz van dagblad ETC vindt ‘autofictie en onderzoeksjournalistiek geen voor de hand liggende combinatie.’ Doordat Stocklassa in één moeite door over ‘prostaatangst, zijn gestrande huwelijk en zijn liefde voor cocker-spaniël Rut schrijft, is het net of je een roman zit te lezen’.
‘Wie echt meer wil weten over de Lockerbie-ramp, moet iets anders lezen dan dit grillige boek’, vindt Per Anderson van SVT Nyheter. Beschouwt de criticus het als een ‘serieus onderzoek naar een ernstige terroristische daad’, dan raakt hij ‘moedeloos en depressief’. Leest hij het als kluchtroman, dan beleeft hij er ‘veel plezier aan’. Wanneer hij het interpreteert als ‘onthullende belichaming van samenzweerderig denken’, kan hij er ‘zelfs iets van leren’.
De man die uit de lucht viel en de jacht op de vergeten terrorist verschijnt begin september in een vertaling van Ron Bezemer bij Hollands Diep.
Nachtelijke Odyssee door Portland
Van maatschappijkritiek tot afdaling naar de hel
FILM – Tussen de voicemails van haar schuldeisers door luistert Lynette naar het nieuws over de Amerikaanse huizencrisis. De hoofdpersoon van Night Always Comes, die vanaf 15 augustus op Netflix te zien is, staat op het punt haar huis uitgezet te worden vanwege onbetaalde schulden. ‘Lynette (Vanessa Kirby) woont samen met Doreen (Jennifer Jason Leigh), haar vreselijk onverantwoordelijke, instabiele moeder, en Kenny (Zack Gottsagen), haar oudere broer met het syndroom van Down’, beschrijft The New York Times. Ze combineert drie banen: barvrouw, bakker en sekswerker.
Zij en haar moeder hebben genoeg geld bij elkaar gesprokkeld om de aankoop van hun huis te starten, maar laatstgenoemde komt niet opdagen op de afspraak voor de aanbetaling en besteedt deze aan een nieuwe auto. De film van Benjamin Caron volgt Lynette één nacht, ‘waarin ze wanhopig streeft naar het onmogelijke: $ 25.000 [€ 21.400] vinden. Ze benadert een rijke klant, gespeeld door Randall Park, die haar in haar gezicht uitlacht als ze het bedrag noemt dat ze nodig heeft.’ Vervolgens steelt ze zijn auto en wordt alles van kwaad tot erger.
Glenn Kenny, recensent van de The New York Times, is zeer onder de indruk van de hoofdrolspeelster: ‘Kirby’s spel toont van begin tot eind een combinatie van vastberadenheid en hulpeloosheid.’ De Wall Street Journal is het daarmee eens en noemt haar personage ‘boeiend’. The Hollywood Reporter vindt vooral de scènes met haar broer, die ze ‘mee moet slepen in een reeks gevaarlijke situaties’, ontroerend. In zijn ontwapenende onschuld wordt hij met grote gevaren geconfronteerd – zonder dat je haar daarvoor veroordeelt, aldus recensent David Rooney. Maar hij betreurt dat de film niet dezelfde kritische kracht heeft als de gelijknamige roman van Willy Vlautin (2021). Het scenario van Sarah Conradt is ‘meer gericht op de afdaling van de hoofdpersonen naar de hel dan op de meedogenloze economische context van een Amerika dat voortdurend gentrificeert en verwatert daarmee de maatschappijkritiek die het boek zo goed maakte’.
Ook Variety is minder overtuigd door het geheel, inclusief de rol van Kirby, al bootst de Britse een ‘onberispelijk Pacific Northwest-accent’ na. Wel houdt Night Always Comes je volgens het blad scène voor scène op het puntje van je stoel. ‘De relaties tussen de personages zijn raak en overtuigend neergezet. De cinematografie – zoals te verwachten in Portland – benut de stad en haar omgeving ten volle. Cameraman Damián García toont zich hier op het hoogtepunt van zijn kunnen, met beelden die het verhaal de allure van een rauw avontuur geven. Alleen dat al maakt deze nachtelijke odyssee de moeite waard.’
Night Always Comes, sinds 15 augustus te zien op Netflix
Je kunt ook eten wat je bent
De counter images van Hiền Hoàng
FOTOGRAFIE – De kijker voelt onmiddellijk de spanning in Hiền Hoàng werk, schrijft het toonaangevende kunsttijdschrift ArtReview. In haar series en installaties keert de Vietnamese kunstenaar steeds terug naar dezelfde vraag: hoe worden lichamen – en vooral Aziatische lichamen – gezien, geconsumeerd en vervormd door een westerse blik? ‘In haar werk speelt ze op zowel humoristische als verontrustend wijze met stereotypen’, kenschetst METAL Magazine. Bijvoorbeeld in Asia Bistro, waarin sojasaus uit een vrouwenborst druipt, of in de performance Made in Rice, waar de kunstenaar letterlijk uit rijst tevoorschijn komt. Het zijn beelden die ‘tegelijkertijd verleidelijk en afstotend zijn’, en daarom verwarren.
‘Hoàngs serie Asia Bistro kannibaliseert dat oude gezegde [je bent wat je eet], en suggereert dat je ook kunt eten wat je bént’, schrijft ArtReview, dat haar in 2024 opnam in de prestigieuze lijst Future Greats. Het ongemak wordt volgens de recensent nergens sterker dan in de serie Across the Ocean, waarin Hoàng tofu presenteert met daarin verborgen haren, een beeld dat ook Creative Review ‘banaal en verontrustend’ noemt. Het Britse tijdschrift prijst vooral de kritische kracht van het werk: ‘Fotografie toont hoe we collectief culturele beelden consumeren, en counter images verstoren dat collectieve denken.’
Ook kenmerkend voor Hoàngs werk volgens METAL Magazine is de wisselwerking tussen kunst en wetenschap, die in haar meest recente project, Garden of Entanglement, opnieuw naar voren komt. Hierin verlegt ze de aandacht van het lichaam naar de natuur en vertaalde ze samen met wetenschappers data van bomen in sculpturen van mycelium en UV-prints in een poging de herinneringen van de natuur zelf tastbaar te maken. ‘Het is een multidisciplinaire zoektocht naar onze verhouding met migratie, kolonialisme en ecologie’, aldus PhMuseum. Daarbij staat één kernachtige vraag centraal: ‘Wat zouden bomen zich van ons herinneren als wij er niet meer zijn?’
Bollywood-romcom vanuit queer-perspectief
Indiase stereotypen ondermijnd
SPEELFILM – De Indiase familie van Naveen heeft zijn seksuele geaardheid geaccepteerd, maar zit niet te wachten op een grootse Bollywood-bruiloft met zijn vriend Jay. Al is Jay wit en, als adoptiekind van Indiase ouders, een vrome hindoe. Dat is het uitgangspunt in A nice Indian boy van de Amerikaans-Indiase regisseur Roshan Sethi. ‘Een heerlijke, hilarische romcom’, schrijft William Stottor in Loud and Clear Reviews. ‘Het verhaal lijkt dun, maar wordt door de uitgediepte karakters gaandeweg compact en diep ontroerend. Het is onmogelijk dat je er niet door meegesleept wordt.’
Variety-criticus Guy Lodge vindt Jay ‘net iets te mooi en ideaal om geloofwaardig te zijn’, maar laat zich wel overtuigen door de manier waarop de film ‘clichés en cynisme overstijgt’. Volgens Proma Khosla in Indie Wire gaat de film over ‘het ondermijnen van stereotypen over de Indiase cultuur’. Ze stelt dat de regisseur wil benadrukken dat Bollywood-liefde niet alleen is weggelegd voor hetero’s maar geen onderscheid maakt tussen generaties en culturen. ‘Een rechttoe-rechtaan komedie,’ schrijft Jared Richard voor het Australische ABC, ware het niet dat hoofdpersoon ‘worstelt met queerness én familietradities’. Richard heeft wel kritiek op de financiering van de film: ‘Die kwam pas rond toen Broadway-ster Jonathan Groff, de enige witte acteur in de cast, zijn contract had getekend.’
A Nice Indian Boy van Roshan Sethi draait vanaf 4 september in de bioscoop.
Naakte vrouwen in dikke lagen verf; de Britse schilder Jenny Saville laat in haar schilderijen zien hoe het is om een vrouwenlichaam te hebben. Ze richt zich op de vorm in plaats van het individu en maakt de realiteit niet mooier dan die is.
De Britse Jenny Saville (1971) heeft sinds haar eindexamenexpositie aan de Glasgow School of Art een aanzienlijke bijdrage geleverd aan de heropleving van de figuratieve schilderkunst. Met haar viscerale portretten uit dikke lagen verf geeft ze de naakte vrouwelijke vorm weer op een manier die niet vaak werd vertoond.
‘Ik schilder geen walgelijke, grote vrouwen. Ik schilder vrouwen die wijsgemaakt zijn dat ze groot en walgelijk zijn’
In tegenstelling tot de werken van Rubens of Rembrandt of Lucian Freud, die allemaal duidelijk invloed op Saville hadden, laten haar schilderijen zien hoe het is om een vrouwenlichaam te hebben, in plaats van het te beoordelen vanaf een ezel. Voor het uit de kluiten gewassen Propped stond zij zelf model, de imposante schaal van het schilderij is een truc van het perspectief. Het is Saville vaak verweten dat haar afbeeldingen van vrouwen ‘afschuwelijk’ waren, waarop zij de ander van repliek diende door te zeggen: ‘Ik schilder geen walgelijke, grote vrouwen. Ik schilder vrouwen die wijsgemaakt zijn dat ze groot en walgelijk zijn.’
Hoewel ze vaak close-ups schildert, maakt ze zelden portretten van herkenbare mensen. Ze richt zich op het hoofd, gezicht en lichaam, in plaats van op het individu. Veel van haar schilderijen zijn bij wijze van spreken zelfportretten. Zoals ze zelf zegt: ‘Ik ben gefascineerd door lichamen die een soort staat van tussenheid uitstralen: hermafrodiet, travestiet, een karkas, een half-levend/half-dood hoofd.’ The Anatomy of Painting is de eerste solotentoonstelling die aan haar werk wordt gewijd.
Jenny Saville: The Anatomy of Painting Portrait Gallery, Londen, t/m 7/9
Volgens de Duitse kunstenaar Joseph Beuys kunnen sommige materialen of constructies emoties opwekken en dragers van betekenis zijn. Een vervallen monument uit zijn jeugd dient daarom als basis voor zijn eigen installatie en symboliseert vrede na oorlog.
De installatie Straßenbahnhaltestelle van de Duitse kunstenaar Joseph Beuys (1921-1986) is gebaseerd op een vervallen monument uit Beuys’ jeugd in Kleef, waar hij bij de tramhalte wachtte om naar zijn oom te gaan. De zeventiende-eeuwse sculptuur die als basis diende, symboliseerde vrede na oorlog, met Cupido boven op een kanon. Beuys voegde een hoofd toe dat de schreeuw van de revolutionaire edelman Anacharsis Cloots verbeeldt, die in 1794 onder de guillotine stierf.
De onderdelen moeten neergelegd worden getoond, als ‘antiheroïsch monument’ voor het naoorlogse Duitsland
Het werk verwerkt herinneringen aan zijn jeugd en de Tweede Wereldoorlog, toont hoe materiaal als drager van betekenis en gevoel kan fungeren en vormt een monument voor persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke reflectie. Beuys geloofde dat materiaal gevoelens en betekenissen oproept die woorden niet kunnen vervangen.
De installatie werd in 1976 gepresenteerd op de Biënnale van Venetië in het opzettelijk vervallen gehouden Duitse paviljoen, als commentaar op oorlog en vrede. Sindsdien mag het nooit meer rechtop worden tentoongesteld; de onderdelen moeten abgelegt (neergelegd) worden getoond, als ‘antiheroïsch monument’ voor het naoorlogse Duitsland.
Joseph Beuys, Strassenbahnhaltestelle, Kröller-Müller Museum, Otterlo, t/m 5/10
De Zuid-Koreaanse kunstenaar Haegue Yang transformeert alledaagse objecten tot indrukwekkende installaties die alle zintuigen prikkelen.
Alledaagse voorwerpen worden kunst en alle zintuigen staan op scherp in de eerste grote Nederlandse overzichtstentoonstelling van de Zuid-Koreaanse kunstenaar Haegue Yang (1971). Meermaals stond ze in de jaarlijkse top 100van belangrijkste kunstenaars van ArtReview.
Ze maakt gebruik van licht, geluid, damp, warmte en geur om alle zintuigen te prikkelen
In Leap Year veranderen droogrekken, jaloezieën, riet en belletjes in grootschalige kunstinstallaties. Yang onderzoekt in haar werk hoe beweging, gevoelens en emoties in verschillende culturen worden ervaren. Ze maakt gebruik van licht, geluid, damp, warmte en geur om alle zintuigen te prikkelen.
Met hoogtepunten als de kleurrijke Randing Intermediates en de speciaal voor deze tentoonstelling gemaakte installatie Star-Crossed Rendezvous after Yun presenteert de Kunsthal een overzicht van dertig jaar werk van een van de meest toonaangevende kunstenaars van haar generatie.
Kunsthal, Rotterdam, tot 24/8
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
