Marwan Moussa is een van de bekendste rappers in het Midden-Oosten en Noord-Afrika op dit moment. Hij fuseert chaâbi, traditionele volksmuziek, met hiphop en trap. Sinds het overlijden van zijn moeder en het begin van de oorlog tegen Gaza laat hij zich van een kwetsbaardere kant zien. ‘Ik wil voorzichtiger zijn met waar ik over opschep.’
Marwan Moussa begon als kind met vioolspelen, maar raakte tijdens zijn tienerjaren geïnteresseerd in rap en Eminem, en later met name ook in Kendrick Lamar. In 2021 brak hij door met het album Florida, ‘een meesterwerk van dertien nummers bestaande uit chaâbi-trap dat zich snel verspreidde door Noord-Afrika en het Midden-Oosten’, schrijft Rolling Stone. Inmiddels is hij de derde meest gestreamde rapper op platforms in het Midden-Oosten en Noord-Afrika en wordt hij volgens GQ Middle Eastop dertigjarige leeftijd ‘beschouwd als een pionier in de hiphopscene van de regio’. En die is sinds de Arabische Lente steeds groter geworden.
Afgelopen maand verscheen The Man Who Lost His Heart (de titel is voor de internationale markt vertaald uit het Arabisch), volgens het magazine een ‘bewijs van zijn virtuositeit in het verleggen van de grenzen van het genre om te vernieuwen’. Hij schreef het na de dood van zijn moeder begin oktober 2023 en het begin van de oorlog tegen Gaza een paar dagen later, gebeurtenissen die hem diep raakten en maakten dat hij ‘een meer kwetsbare kant van zichzelf liet zien’. Dit houdt ook in dat hij afstand neemt van de opschepperige houding uit zijn jeugd, vertelt hij Rolling Stone. ‘Ik had er genoeg van om mijn borst vooruit te steken en te zeggen: “Ik ben zo cool”, enzovoort. Dat zijn niet echt de waarden waar wij als Arabieren voor staan. In de toekomst wil ik voorzichtiger zijn met waar ik over opschep.’
‘Marwan kan niet kwetsbaarder en authentieker zijn, hij toont zich hier volledig’
Hij is ook meer gaan putten uit zijn eigen cultuur, onder andere chaâbi, populaire muziek uit de tweede helft van de twintigste eeuw, en het in Egypte opkomende genre mahraganat, dat energieke elektronische muziek combineert met traditionele klanken en afkomstig is uit de arme wijken van Caïro. Moussa beschouwt het als ‘een neef van rap’ en ‘heeft enorm veel respect voor dit hyperpopulaire genre, dat de Egyptische autoriteiten herhaaldelijk hebben geprobeerd te onderdrukken. Ze beweerden dat het inferieur zou zijn, een mening die gedeeld wordt door een groot deel van de elite van het land’, licht Rolling Stone toe.
De Egyptische site CairoScenenoemt het nummer Bosakber, een ‘fusie van hiphopbeats, soefi-elementen, oude chaâbi-invloeden en een vleugje hedendaagse elektronica’, als voorbeeld van zijn nieuwe stijl; ‘Marwan kan niet kwetsbaarder en authentieker zijn, hij toont zich hier volledig.’ Zelf hoopt Moussa dat zijn muziek ‘deel [gaat] uitmaken van het DNA van ons volk, onze gemeenschap, onze cultuur. Ik wil de hele Arabische wereld bereiken.’
De solotentoonstelling van Mounira Al Solh verbindt het heden met het verleden. De sculpturen, installaties en schilderijen kaarten de huidige sociaal-politieke realiteit van Syrië en Libanon aan, maar ook de oriëntalistische blik op deze regio en haar geschiedenis.
Na haar deelname aan de laatste Biënnale in Venetië exposeert de Libanese kunstenaar Mounira Al Solh (1978) dit jaar in Beiroet, Straatsburg, Porto en vanaf begin juni in Maastricht. Volgens L’ActuaLitté richt Al Solh zich met haar sculpturen, installaties, tekeningen, schilderijen en video’s op ‘de sociaal-politieke realiteit in Libanon en Syrië, waarbij ze de transformerende kracht van vrouwen in de islamitische cultuur belicht’.
‘Het samensmelten van oudheid en moderniteit loopt als rode draad door de tentoonstelling’
In Bidoun, het magazine van het gelijknamige, in New York gevestigde centrum voor kunst en cultuur uit het Midden-Oosten, noemt Charles Esche haar kunstwerken ‘heerlijk opwindend, vooral door het intense, persoonlijke karakter’. Esche schrijft dat Al Solh, die afwisselend in Libanon en Nederland woont, in een serie schilderijen de ‘eigenaardige postkoloniale verhoudingen benadrukt en een poging doet om de oriëntalistische blik van westerse kunstenaars om te keren’.
Keshav Anand besprak Al Solhs tentoonstelling in Beiroet voor het magazine SomethingCurated. Hij constateert dat ze het mythische verleden van de stad Tyrus verbindt met de huidige, roerige situatie in het land: ‘Het samensmelten van oudheid en moderniteit loopt als rode draad door de tentoonstelling, met mozaïeken en Fenicische inscripties, waarbij ze acryl combineert met animatie. Deze temporele gelaagdheid versterkt het centrale inzicht dat de geschiedenis nooit vastligt, maar voortdurend wordt herschreven door degenen die haar meemaken.’
Mounira Al Solh, solotentoonstelling in Museum Bonnefanten, Maastricht: 7 juni t/m 11 januari 2026.
De zelfbenoemde ‘travestiet-pottenbakker’ Grayson Perry toont in de tentoonstelling Delusions of Grandeur veertig nieuwe werken. Op geheel eigen wijze speelt hij met thema’s als identiteit, sociale status en de politiek van de kunstwereld.
Grayson Perry (1960), de zelfbenoemde ‘travestiet-pottenbakker’ die verkleed als zijn alter ego Claire in 2003 de Turner Prize won, is de afgelopen twintig jaar uitgegroeid tot cultureel erfgoed. In de expositie Delusions of Grandeur is nieuw werk te zien van Sir Grayson, liefhebber van cross-dressing en outsider art – kunst gemaakt buiten de traditionele instituten, vaak door mensen met psychische problemen.
De kunstwereld heeft volgens Grayson de outsiderkunst inmiddels ‘meegesleurd in haar kudde’
Een boek over ‘outsider’-kunstenares Madge Gill (1882-1961) bracht hem op het idee een kunstenaar te bedenken die ‘intermediair’ zou kunnen zijn tussen de Wallace Collection en hemzelf. Dat werd een nieuw alter ego: Shirley Smith, een verarmde vrouw uit East End. Shirley werd in het verleden mishandeld en bracht jaren door in een psychiatrische inrichting, waar ze de kunst ontdekte. Wat de zaak nog ingewikkelder maakt, is dat Shirley zelf een alter ego heeft: de Honourable Millicent Wallace, de rechtmatige erfgename van Hertford House, waar de Wallace Collection is gehuisvest.
De kunstwereld heeft volgens Grayson de outsiderkunst inmiddels ‘meegesleurd in haar kudde’. De grenzen zijn veel vager geworden. Ook in het overbevolkte zoekplaatje Modern, Beautiful and Good (2024), een psychedelisch wandtapijt, waar logo’s van moderne liefdadigheidsorganisaties overheen zweven, zit zijn commentaar op de kunstwereld verstopt. Zijn punt: zelfs de hedendaagse kunstwereld voelt zich genoodzaakt om esthetiek te verantwoorden via sociale doelen. Perry vindt dat ‘de rol van kunst simpelweg is om visueel plezier te bieden’.
Grayson Perry: Delusions of Grandeur, The Wallace Collection, Londen, tot 26/10
Met behulp van sjablonen stuurt Diana Scherer de groei van plantenwortels, waardoor deze veranderen in textielachtige structuren. Dit innovatieve proces staat centraal in haar doorlopende project Interwoven.
Diana Scherer (Lauingen, Duitsland, 1971) heeft een opvallende en unieke manier van werken ontwikkeld waarin ze botanische wetenschap letterlijk verweeft met textiel en sculptuur. Door onder de aarde templates van bioplastic aan te brengen, manipuleert ze de groei van planten zodanig dat hun wortels complexe, textielachtige patronen vormen.
Scherer onderzoekt de mogelijkheid om complete kledingstukken ondergronds te laten groeien
Scherer werkt samen met biologen en ecologen van de Radboud Universiteit in Nijmegen en onderzoekt de mogelijkheid om complete kledingstukken ondergronds te laten groeien, wat veel zou kunnen betekenen voor duurzame mode. Haar innovatieve benadering heeft Scherer grote internationale erkenning opgeleverd.
Op Art Rotterdam presenteert de Andriesse Eyck-galerie een selectie van werken uit haar doorlopende project Interwoven.
Diana Scherer, Interwoven, Art Rotterdam, andriesse eyck galerie, 27 tot 30/6
In Museum De Pont is de eerste grote solotentoonstelling van de Japanse kunstenaar Meiro Koizumi te zien. Zijn video- en performancekunst confronteert bezoekers met ongemakkelijke waarheden over de Japanse geschiedenis.
Museum De Pont heeft een unicum met de eerste grote solotentoonstelling in Nederland van de Japanse kunstenaar Meiro Koizumi (1976). De Japanner maakt intense video-installaties en performances waarin hij thema’s zoals nationalisme, macht en historisch besef in de Japanse samenleving blootlegt.
Koizumi heeft het vermogen om met zijn werk complexe emoties als schuld en schaamte te verkennen
In de video-installatie The Angels of Testimony verweeft de kunstenaar het levensverhaal van oorlogsveteraan Hajime Kondo met universele vragen over intergenerationele schuld. Koizumi heeft het vermogen om met zijn werk complexe emoties als schuld en schaamte te verkennen. Door gebruik te maken van interviews, historische reconstructies en fictie daagt hij de bezoeker uit om anders naar het verleden te kijken en ongemakkelijke waarheden niet uit de weg te gaan.
De Britse kunstenaar James Turrell creëert door middel van complexe lichtinstallaties en -projecties ervaringen die de zintuigen te boven gaan.
Je staat in een volledig donkere kamer en er verschijnt langzaam een zacht, kleurrijk licht dat de hele ruimte vult. Je weet niet meer waar de muren zijn, of waar de vloer ophoudt en het plafond begint. Dan beleef je het zogenaamde ‘zweven’ in licht, dat de Britse kunstenaar James Turrell probeert te creëren met zijn werk.
In Parijs laat hij zien hoe veelzijdig licht kan zijn.
Hij projecteert licht zodanig dat het lijkt alsof er een zwevend blok licht in de ruimte hangt
Turrell maakt ook andere soorten lichtkunst. Hij projecteert licht zodanig dat het lijkt alsof er een zwevend blok licht in de ruimte hangt. Of hij maakt ‘schilderijen’ van licht die in de muur lijken te zitten, als een soort magische ramen.
In een langlopend project in een uitgedoofde vulkaan in Arizona, maakte hij ruimtes waar bezoekers de sterren en de zon op een nieuwe manier kunnen ervaren.
Terwijl de Zuid-Afrikaanse kunstenaar Gavin Jantjes onvermoeibaar vocht tegen het apartheidsregime, creëerde hij tegelijkertijd een rijk oeuvre dat diverse kunststromingen overspant.
De Zuid-Afrikaanse kunstenaar Gavin Jantjes (Kaapstad, 1948) werd door zijn kritiek op het apartheidsregime verbannen en gecensureerd door de Afrikaner Nationale Partij. Hij leefde twintig jaar in ballingschap in Duitsland, Noorwegen en Engeland. Door zijn verschillende rollen als historicus, schrijver, docent en curator is zijn werk als kunstenaar wellicht onderbelicht gebleven. Dit omvangrijke overzicht in Londen, van postpop tot expressionisme en activisme, wil daar (terecht) verandering in brengen.
Jantjes veelzijdige oeuvre weerspiegelt een groot associatief talent
Jantjes veelzijdige oeuvre weerspiegelt een groot associatief talent. Zo verbindt hij een Afrikaans Fang-masker met een witte lijn aan een schilderij van Picasso, alsof het een het ander in leven houdt. In een serie vroege zeefdrukken uit 1970, met de titel A South African Colouring Book, speelt hij op pijnlijke wijze met het woord ‘kleur’ en plaatst hij afbeeldingen van zwarte mijnwerkers en vermoorde studenten naast toespraken van John Vorster, premier van 1966 tot 1978 en fervent verdediger van de apartheid.
In de schaduw van het communistische regime verweefde de Roemeense kunstenaar Ana Lupaş subtiele vormen van verzet in haar sculpturale werken. De installaties zijn ‘conceptueel en sensueel tegelijk, intellectueel en bijna romantisch volks,’ aldus ArtMargins.
Ana Lupaş (Roemenië, 1940) was vijf toen haar land onder de controle viel van het totalitaire regime dat het de komende veertig jaar zou regeren. Als een vorm van subtiel verzet tegen de onderdrukking en de daaruit voortvloeiende verzwakking van de Roemeense identiteit, begon Lupaş kunst te maken waarin ‘de plattelandsgemeenschappen, rituelen en bescheiden materialen van haar thuisland [zoals wol, katoen, hennep en vlas] centraal staan’, aldus Apollo Magazine.
Zowel het materiaal als de arbeid, van met name vrouwen, spelen een grote rol
Een voorbeeld zijn haar Humid Installations: sculpturen van nat wasgoed dat in grote hoeveelheden te drogen hangt. Ze roepen de associatie op van een gezamenlijk productieproces, waarbij zowel het materiaal als de arbeid, van met name vrouwen, een grote rol spelen en wijzen op Roemeniës historische verbinding met het plattelandsleven, aldus ArtMargins. De installaties, ‘conceptueel en sensueel tegelijk, intellectueel en bijna romantisch volks (…) voeren een intieme en urgente dialoog met de historische, misschien wel onherroepelijke veranderingen die het leven en de cultuur op het platteland ondergingen’. Volgens ArtMargins is het deze manier waarop ze het verleden weet op te roepen die maakt dat het werk van Lupaş nog altijd in de belangstelling staat.
De werken waren begin 2023 op mysterieuze wijze verdwenen
Twee zeventiende-eeuwse schilderijen – een militaire scène van Robert van den Hoecke en een stilleven van Dirck de Bray – zijn weer opgedoken in het Kunsthaus in Zürich, nadat ze begin 2023 op mysterieuze wijze waren verdwenen. Omdat het onderzoek ‘nog gaande’ is, gaf het museum geen details over ‘waar en hoe’ de schilderijen zijn gevonden, maar het verzekerde dat ze ‘in goede staat zijn teruggevonden en binnenkort weer tentoongesteld kunnen worden’, aldus Blick.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De schilderijen waren na de brand in het Kunsthaus in augustus 2022 samen met bijna zevenhonderd andere werken weggehaald om schoongemaakt en gerestaureerd te worden. Het museum was ze vervolgens uit het oog verloren. ‘Interne zoekacties leverden niets op. Het museum kon daarom een diefstal niet uitsluiten en schakelde de politie in,’ voegt de Zwitserse website toe.
De twee werken – Soldaten in het kamp van Robert van den Hoecke en Narcissen en andere bloemen van Dirck de Bray – hebben een gezamenlijke waarde van meer dan 550.000 euro.
Bij de brand werd 85 procent van de 20 miljoen exemplaren en artefacten verwoest
Burkhard Pohl, een Zwitsers-Duitse verzamelaar en ondernemer die een van ’s werelds grootste particuliere fossielencollecties beheert, heeft ongeveer 1100 exemplaren aan het Nationaal Museum van Brazilië overgedragen, die allemaal afkomstig zijn uit Brazilië. Dat schrijft The New York Times. Het museum kan met de schenking een deel van de collectie herbouwen voorafgaand aan de geplande heropening in 2026.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De donatie is de grootste en belangrijkste wetenschappelijke bijdrage tot nu toe aan de wederopbouw van het museum, na het verlies van 85 procent van de ongeveer 20 miljoen exemplaren en artefacten door de enorme brand in 2018, waarbij de oudste wetenschappelijke instelling van het land en een van de grootste en belangrijkste musea van Zuid-Amerika verwoest werden.
Deze verhuizing geeft ook wetenschappelijke schatten terug aan een land dat zijn natuurlijke erfgoed vaak buiten zijn grenzen heeft zien verdwijnen – en presenteert een potentieel mondiaal model voor het bouwen van een natuurhistorisch museum in de 21e eeuw.
Het standbeeld maakt deel uit van het Italiaanse culturele erfgoed
Het bronzen standbeeld ‘De zegevierende jeugd’, dat in 1964 voor de kust van Italië werd ontdekt, had niet aangekocht mogen worden door het Getty Museum in Los Angeles, oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) donderdag. Rome ‘is nu gemachtigd om het Griekse brons dat is teruggevonden in de Adriatische Zee in beslag te nemen’, aldus Corriere della Sera.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Italië probeert al tientallen jaren dit standbeeld terug te krijgen, tussen beslagen van Interpol en diplomatieke demarches door. Maar het Getty Museum in Los Angeles, dat het werk in 1977 kocht, heeft altijd geweigerd het terug te geven. De Getty Foundation diende een verzoek in bij het Hof in Straatsburg om een beslaglegging van de Italiaanse rechtbanken ongedaan te maken. De rechters hebben Rome echter in het gelijk gesteld.
Een van de argumenten van de Getty Foundation was dat het Griekse beeld geen deel uitmaakte van het Italiaanse erfgoed. Maar in de uitspraak van donderdag verwierp het Europese Hof het verzoek van het Amerikaanse museum en stelde dat ’de Italiaanse autoriteiten op een redelijke manier hebben aangetoond dat het standbeeld deel uitmaakt van het Italiaanse culturele erfgoed’.
In What Freedom Is To Me onderzoekt de Britse kunstenaar Isaac Julien door middel van film- en videoinstallaties ‘de zwarte identiteit en diaspora die hij met een delicate intensiteit bestrijkt’, aldus Max Wiener van Musée Magazine.
Met zijn film- en video-installaties probeert de Britse kunstenaar Isaac Julien (63) de grenzen tussen dans, muziek, fotografie, theater en beeldende kunst te doorbreken. Zijn werk is sterk geïnspireerd op de cultuur en de geschiedenis van het kolonialisme.
Juliens overzichtstentoonstelling What Freedom Is to Me betekende voor Max Wiener van Musée Magazine een ‘uitnodiging om een compleet andere wereld binnen te gaan. Daarin onderzoekt Julien de zwarte identiteit en diaspora die hij met een delicate intensiteit bestrijkt.’ Zo presenteert hij zwarte mannen en vrouwen in koloniale kleding als ‘sociaal commentaar om te laten zien hoe het zwarte imago in de VS voortdurend is gedwarsboomd en wortelt in onzekerheid’.
‘Een overrompelende kijk op de ingrijpende gevolgen van ongelijke geldcirculatie’
Mark Hudson van The Independent vond Juliens retrospectief technisch verbluffend: ‘Je ziet allemaal verschillende beelden op zwart-witschermen, die door de ruimte zijn gerangschikt in een quasi-sculpturale doorloopopstelling. Ze worden weerspiegeld in gevlekte roestvrijstalen muren, wat een behoorlijk oogverblindend effect oplevert.’ Homo-erotiek vormt een vast ingrediënt in Juliens filminstallaties: ‘Zwarte mannenlichamen, zowel in standbeelden als in levensechte vorm, worden met volmaakte elegantie in de film gemengd.’
Volgens Laura Cumming van The Guardian ‘kun je het best een volle dag uittrekken om de films te zien van deze geboren verleider’. Juliens stijl kenmerkt zich volgens haar door ‘feiten af te wisselen met fictie, documentaire met drama, drijvende droomlandschappen met archiefbeelden. Je ziet tegelijkertijd montages van dans, zang en monoloog, waarbij de camera langs mooie mensen en fraaie locaties zweeft.’
Adela Lovric is vooral onder de indruk van de video-installatie Playtime, schrijft ze voor cultuurmagazine Berlin Artlink: ‘Een overrompelende kijk op de ingrijpende gevolgen van ongelijke geldcirculatie. Julien speelt zo met cameraopstelling en montage dat het lijkt alsof je op de kermis in het spiegelhuis bent beland. Ook onthult hij de verwevenheid van kunstwereld en grootkapitaal.’
What Freedom Is to Me, Bonnefantenmuseum, Maastricht, t/m 18 augustus 2024.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Jackson en het fenomeen van verkeerde intimiteit
Fotografie met een disclaimer
FOTOGRAFIE | Alison Jackson was net afgestudeerd aan het Londense Royal College of Art toen prinses Diana in 1997 stierf. De intensiteit van het verdriet van de natie fascineerde en verontrustte haar. ‘Diana was zo sterk aanwezig in ons leven, als een lid van onze familie,’ vertelt ze. ‘Door de pers hadden we het gevoel heel dicht bij haar te staan, maar in feite stond ze heel ver van ons af.’ Ze besloot om via de fotografie dit ‘fenomeen van veronderstelde intimiteit met beroemdheden’ te onderzoeken, schrijftLA Times.
Daarmee was ze eigenlijk haar tijd ver vooruit. Ze begon foto’s te maken die visualiseerden ‘wat bloeide en op de loer lag in de collectieve verbeelding’. Diana die haar middelvinger naar de camera opsteekt. Diana en vriend Dodi Fayed die elegante, nonchalante poses aannemen aan weerszijden van een baby, ogenschijnlijk die van hen.
De media veroordeelden haar werk, maar drukten de foto’s af op ‘precies die plekken die voor nieuws waren gereserveerd’
De media veroordeelden haar werk, maar drukten de foto’s af op ‘precies die plekken die voor nieuws waren gereserveerd’, aldus het dagblad uit Los Angeles. Jackson besloot verder te gaan op deze tour, en maakte met de hulp van lookalikes foto’s die zo overtuigend zijn dat kijkers ‘zeker wisten dat ze koningin Elizabeth II echt had betrapt terwijl ze geld uit een geldautomaat haalde, of Kanye die Kim in een corrigerende onderbroek helpt, of Donald Trump in het gezelschap van Ku Klux Klan-mannen met een kap op’. Zelf dringt Jackson er met disclaimers bij haar werk, zoals ‘This is not Donald Trump’, op aan dat wat we zien niet echt is – daarbij ook verwijzend naar Magrittes pijp die geen pijp is.
Een van de gedachten achter haar werk is dat ‘nep het nieuwe echt is’, citeert The Guardian; ‘En mensen als Donald Trump en Kim Kardashian maken het ons makkelijk: ze zijn half echt, half karikatuur.’
Volgens Jackson, die bekendstaat om haar controversiële uitspraken en dan ook, zo vertelt de Londense krant, ‘regelmatig bijna wordt gearresteerd’, begon ze te fotograferen omdat ze ‘fotografie haat. Ik vind het een bedrieglijk, glibberig en onbetrouwbaar medium dat je verleidt te geloven dat wat je ziet echt is’, aldus Daily Mail. Waar ze aan toevoegt: ‘Dat is toch eigenlijk precies waar het in Los Angeles om draait?’
Truth is Death, van 23 maart tot 15 september 2024 te zien in Fotomuseum aan het Vrijthof in Maastricht.
Door Laura Weeda
Verhalen vertellen op het dak
Plezierig aandenken aan een onplezierige tijd
Literatuur | Tijdens de eerste lockdown van de covidpandemie verzamelden New Yorkse flatgenoten zich ’s avonds op het dak om hun steun aan hulpverleners te betuigen door op potten en pannen te slaan. Later begonnen ze elkaar verhalen te vertellen waarin ze ook iets over zichzelf moesten prijsgeven. Dit gegeven vormde het uitgangspunt voor het boek Fourteen Days. Zesendertig schrijvers leverden een bijdrage, onder wie Margaret Atwood en Preston Douglas, die gezamenlijk de redactie voerden.
Het boek doet Alex Clark in The Guardian denken aan de Decamerone van Boccaccio en aan ‘de grote roman over het leven in een appartement: Het leven een gebruiksaanwijzing van George Perec’. Volgens Clark keren in elk verhaal van Fourteen Days ‘het meedogenloze verdriet en de onzekerheid van begin 2020 terug. Spookverhalen wedijveren met verhalen over verloren liefde, ruige hondenverhalen met het alledaagse, zwarte humor met het zoete en sentimentele. Het eindresultaat is een immens plezierig product van een immens onplezierige tijd.’
‘Kwesties als immigratie, racisme, politiegeweld en PTSS komen allemaal aan bod in deze monologen,’ staat te lezen op de site 24heuresdulivre. ‘Dankzij Atwood en Preston komt de lezer niet in de verleiding om telkens te kijken wie welk hoofdstuk heeft geschreven.’ De criticus concludeert dat ‘de naden misschien glad zijn, maar dat het wel een gekke lappendeken heeft opgeleverd’.
Samen leveren ze het bewijs dat de verhalen die we achterlaten ons menselijk maken.
Ook Rob Merrill van The Washington Post houdt het op ‘een allegaartje, zoals te verwachten met drie dozijn schrijvers’. Wat ze gemeen hebben, is dat ze proberen ‘het zinloze te begrijpen en orde te scheppen in de wanorde. Samen leveren ze het bewijs dat de verhalen die we achterlaten ons menselijk maken.’
In The Scotsman geeft Stuart Kelly aan dat hij het lezen van Fourteen Days als een spelletje beleefde: ‘Wie schreef wat? Nou, probeer dan maar eens het verschil tussen Dave Eggers en John Grisham uit te leggen.’ Meer algemeen heeft hij er veel plezier aan beleefd: ‘Al zit het er dik in dat geen enkele lezer van elk verhaal zal genieten.’
Fourteen days, 36 auteurs, onder redactie van Margaret Atwood en Douglas Preston, vertaald door Liedwien Biekmann als Veertien dagen, verscheen in februari bij De Arbeiderspers.
Door Diederik Samwel
De trauma’s en vitaliteit van Palestijnse vrouwen
Soualem vervalt niet in oriëntalisme
DOCUMENTAIRE | Ze is bekend van de Amerikaanse serie Succession, als de nooit volledig betrouwbare vrouw van mediamagnaat Logan Roy, om wie alles draait. Maar in de documentaire Bye Bye Tiberias laat Hiam Abbass een heel andere kant van zichzelf zien. Voor de camera van haar dochter, de Frans-Algerijns-Palestijnse regisseur Lina Soualem, ‘duikt de actrice in een verleden dat is getekend door de pijn van ballingschap’. Soualems zoektocht naar de levens en gemeenschappelijke trauma’s van de vrouwen in haar familie wordt door de Arabische pers volop geprezen. De Libanese site Raseef22 meent dat ‘het heel belangrijk is dat (…) cinema alles vertegenwoordigt wat er is gebeurd, wat er gebeurt en wat er zal gebeuren in Palestina’.
Abbass groeide op in Palestina, dat ze verliet om haar droom te verwezenlijken: actrice worden. Aan het begin van de film staat ze met haar gezicht naar de camera van haar dochter, ‘ondergedompeld in wit licht, pratend over haar liefde voor kunst, film, komedie, maar naarmate de film vordert en richting het ouderlijk huis in Palestina beweegt, wordt de sfeer warmer, zoals dat past bij Arabische huizen. Een warmte waar iedereen in de diaspora naar terugverlangt’, aldus Raseef22.
Vervolgens neemt Lina haar moeder mee naar Deir Hanna, het dorp dat nu in Israël ligt (vlak bij Tiberias), waar haar voorouders tijdens de Nakba in 1948 uit wegvluchtten. Vanaf dat moment klinken er ook andere stemmen, een overgrootmoeder, grootmoeder, moeder, tantes. Soualem maakt volgens Al Jazeera op ‘briljante wijze’ gebruik van oude homevideo’s, die ze vermengt met hedendaagse beelden en foto’s uit archieven.
Dit levert veel hartverscheurende scènes op, schrijft New Arab
Dit levert veel hartverscheurende scènes op, schrijft New Arab. Zoals het verhaal van Abbass’ tante die tijdens de Nakba van haar familie werd gescheiden en sindsdien gedwongen in een vluchtelingenkamp in Syrië leeft, waar ze vrijwel niets voor haar kunnen betekenen.
Toch, meent het pan-Arabische platform, is de film bovenal een ‘prachtig portret van vier generaties vrouwen: hij vertegenwoordigt het trauma dat ze hebben geërfd, maar ook de banden van liefde, de gemeenschappelijke geschiedenis en de herinneringen die ons altijd zullen verenigen met de dierbaren die ons zijn voorgegaan’. De zwaarte van dit verleden wordt verzacht door ‘de lichtheid en humor die tussen de actrice en haar zussen bestaat’.
Ook Al Jazeera prijst de kracht en vitaliteit van de zussen, en volgens Raseef22 behoedt deze aanpak Soualem ervoor in oriëntalisme te vervallen; ‘ze toont de menselijkheid van deze vrouwen en hoe ze er ondanks hun beproevingen in zijn geslaagd hun doelen te bereiken’.
Door Laura Weeda
Hoe een lichte tenor atletisch en scherp blijft
Ongemakkelijke seksliedjes
Muziek | ‘Een optreden in de pauze van de Super Bowl, de Olympus van de Amerikaanse popmuziek; als dat geen comeback is…’ Zo omschrijft Aida Baghernejad de lancering van Coming Home, het nieuwe album van rapper annex R&B-ster Usher (45) in Musikexpress. ‘En jawel, hij schrijft nog steeds ongemakkelijke seksliedjes en wil weer dolgraag knuffelen in bed. Tegelijkertijd bewijst hij met deze verbazingwekkend smaakvolle productie dat hij met zijn ongelooflijke vocale vaardigheden nog altijd relevant is.’
‘Puur showmanschap in plaats van creatief vernuft en esthetische visie. De twintig tracks vormen een beetje een opgeblazen puinhoop’
Paul Attard van Slant Magazine is minder enthousiast: ‘Puur showmanschap in plaats van creatief vernuft en esthetische visie. De twintig tracks vormen een beetje een opgeblazen puinhoop.’ Voor The New York Times typeert Jon Pareles Ushers muziek als ‘langzaam wiegende soul en gesynthetiseerde pop in een eenentwintigste-eeuws jasje. Bovendien is hij er heel bedreven in om artiesten als Beyoncé, Alicia Keys en Burna Boy naar zijn studio te lokken.’
De criticus van de Franse muzieksite Zimbalam weet zeker dat Usher ‘nooit een druppel melk heeft gedronken. Anders was zijn lichte tenor dertig jaar na zijn debuut nooit zo atletisch en scherp gebleven.’
Coming Home, het negende album van Usher Raymond IV, verscheen half februari. Concert op 22 april 2025: Ziggo Dome, Amsterdam.
360 selecteert een aantal toonaangevende internationale concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities.
Haar perspectief
OPERA | Eurydice – Die Liebenden, blind, naar het verhaal van Orpheus en Eurydice, wordt dit keer verteld vanuit háár perspectief. Een reden om ernaar uit te kijken is de terugkeer als regisseur van Pierre Audi naar het operahuis.
Nationale Opera & Ballet, Amsterdam, 5 t/m 17/3.
Caesura
EXPOSITIE | In de nieuwe galerie Fanny Freitag exposeert naast Aldo van den Broek en Johnny Mae Hauser, de Mexicaans-Nederlandse kunstenaar Azul Ehrenberg. In haar interdisciplinaire werk gebruikt ze zelfgemaakt papier, visuele poëzie en bewegend beeld.
Fanny Freitag, Amsterdam, t/m 16 maart.
Surrealistisch fotoalbum
FOTOGRAFIE | De Oekraiënse fotograaf en kunstenaar Boris Mikhailov (1938) werd fotograaf, terwijl hij was opgeleid tot ingenieur. Deze tentoonstelling omvat zo’n achthonderd foto’s, die elk op eigen wijze commentaar geven op de tijd waarin ze gemaakt zijn. Wat Mikhailov aan zijn beelden toevoegde, de zogenaamde ‘extra laag’, werd later zijn signatuur. Die zit hem in scherpe contrasten en wat hij zelf ‘lelijke’ foto’s noemde, waarmee hij zijn particuliere kleine verzet pleegde tegen het perfectionisme van de Sovjet-propaganda.
Destijds werkte Mikhailov vooral in opdracht, hij zette jonggehuwden, baby’s en matrozen op de gevoelige plaat en bewerkte de beelden daarna voor zichzelf. Hij bewerkte ze met kitscherige kleuren en bespotte met z’n eigen beeldtaal de manier waarop alledaagse gebeurtenissen werden verheerlijkt door de staat. ‘Zonnestraaltjes’, noemde hij de foto’s die een surrealistisch familiealbum vormden, waaraan hij zo’n vijftien jaar heeft gewerkt.
In latere series documenteert hij genadeloos de gevolgen van de westerse invloeden die voorspoed zouden moeten brengen voor iedereen
Mikhailov anticipeerde in de jaren tachtig voorzichtig op de naderende val van de Sovjet-Unie. Ook dan ondermijnt hij de betekenis van de beelden door opzichtige kleuren te gebruiken om uiting te geven aan zijn frustratie en desillusie over de Sovjet-idealen.
In latere series documenteert hij genadeloos de gevolgen van de westerse invloeden die voorspoed zouden moeten brengen voor iedereen. Maar in Oekraïne ontstond een nieuwe elite van miljonairs, terwijl een aanzienlijk deel van de bevolking in armoede raakte en het aantal daklozen dramatisch toenam.
Boris Mikhailov, Oekraïens dagboek, Fotomuseum Den Haag, 30 maart t/m 18 augustus.
Lakecia Benjamin
MUZIEK | De bejubelde en veerkrachtige Amerikaanse saxofonist Lakecia Benjamin speelde met Stevie Wonder, Alicia Keys en Gregory Porter. Op het North Sea Jazz verrees ze als een feniks uit de as na een auto-ongeluk waarbij ze haar kaak brak.
Vredenburg, Utrecht, 31 maart.
Multitalent
SCHILDERKUNST | Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (1875-1911) was de belangrijkste componist én beeldend kunstenaar van Litouwen. Maar dat weten alleen de ingewijden, die waarschijnlijk ook nog op de hoogte zijn van de verdienstelijke literatuur die dit multitalent voortbracht. Kunsthistorici noemen zijn naam in één adem met die van tijdgenoten als Gustav Klimt, Edvard Munch en Wassily Kandinsky.
Dit is de eerste keer dat zijn werk in Nederland te zien is
Dit is de eerste keer dat zijn werk in Nederland te zien is. De man die zou uitgroeien tot nationale held maakte de onafhankelijkheid van Litouwen, in 1918, niet meer mee. Hij leidde een intens leven, rookte veel, at weinig en dronk alleen mierzoete thee. De laatste anderhalf jaar van zijn leven bracht hij door in een sanatorium, waar hij op 35-jarige leeftijd stierf aan een longontsteking. Čiurlionis liet zo’n vierhonderd muziekstukken en driehonderd schilderijen na.
Mikalojus Konstantinas Ciurlionis, Beyond Heaven and Earth, Museum Belvédère, Heerenveen, t/m 9 juni 2024 (oostvleugel).
‘Hallo, dit is Yoko Ono’
BEELDENDE KUNST | De exposerende kunstenaar neemt op. ‘Hallo! Dit is Yoko,’ zegt ze en legt dan de telefoon neer. Het is een oud bericht van een antwoordapparaat, dat voorkomt in het laatste nummer van Ono’s album Fly uit 1971, en het is het eerste wat je hoort op het grote retrospectief in Londen. Bezoekers kunnen allerlei opdrachten vervullen, zoals hun eigen schaduwen tekenen of handen schudden met vreemden.
De in Tokio geboren kunstenaar werd bekend vanwege haar huwelijk met John Lennon maar maakte daarvoor al furore met avant-gardistische kunst. Ono is nu negentig en als kunstenaar nog steeds actief. Studenten kunnen er kennisnemen van de kunststroming Fluxus en de vroege performance. Bovendien is er veel gelegenheid tot interactie.
Yoko Ono: Music of the Mind, Tate Modern, Londen t/m, 1 september.
De Duitse schilder Max Beckmann (1884-1950) experimenteerde met allerlei technieken om te spelen met de ruimte in zijn kunstwerken, wat het moeilijk maakt om hem in een hokje te plaatsen. Zijn werk is nu te zien in het Kunstmuseum in Den Haag.
Met scherpe hoeken, afwijkende perspectieven en beklemmende kaders experimenteerde de Duitse schilder Max Beckmann (1884-1950) met allerlei technieken om de ruimte naar zijn hand te zetten. In de tentoonstelling Universum Max Beckmann is te zien dat het oeuvre van de schilder niet in één stroming onder te brengen valt. Alles komt aan bod in zijn soms vermakelijke en vaak geladen schilderijen.
In de tentoonstelling is te zien dat het oeuvre van de schilder niet in één stroming onder te brengen valt
Hij ontwikkelde zijn bijzondere beeldtaal door zich te laten inspireren door literatuur, religie, mythologie en eigen observaties. Beckmann verwerkte ook de moderne tijd in allerlei vormen in zijn werk, zoals de magische wereld van theater, circus en cinema. Vanwege een tentoonstellingsverbod in Duitsland werkte Beckmann overigens van 1937 tot 1947 in een atelier aan het Amsterdamse Rokin.
Kunstmuseum Den Haag, t/m 20 mei
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
