Het beste uit
de internationale pers
Elke oorlog is er één te veel en leed zou geen overtreffende trap moeten kennen; toch is de doodsangst en paniek bij kinderen het meest hartverscheurend. En is er een toekomstscenario te bedenken wanneer de wapens eindelijk zwijgen en de verwoestingen pas echt te overzien zijn?
In het dossier Oorlog:
Zarlasht Halaimzai was tien jaar oud toen er in 1992 duizenden raketten werden afgevuurd op Kaboel. Nu zij het leed van kinderen in Gaza ziet, komt alles weer terug. ‘Ik herinner me de stilte tussen de vallende granaten. Alle andere geluiden verdwenen.’
In 1992, toen ik tien jaar oud was, werden duizenden raketten afgevuurd op Kaboel. Het begon voor het begin van de lente, toen we Perzisch Nieuwjaar vierden, en ging door tot in de winter. De belegering dwong mijn familie uiteindelijk ons huis te ontvluchten en we keerden nooit meer terug. We hadden gehoopt dat de gevechten in Afghanistan in 1989 zouden stoppen, nadat de Sovjettroepen zich hadden teruggetrokken van hun mislukte invasie. Maar onze hoop verdween toen de door de VS gefinancierde moedjahedien elkaar begonnen te bevechten en Kaboel bombardeerden in een poging de controle over de hoofdstad te krijgen.
Ik woonde met mijn familie in het noordwesten van de stad, in een huis met bladderende gele verf op de buitenmuren. Een rode ijzeren deur met luid krakende scharnieren gaf toegang tot de buitenwereld. Ik rende altijd de straat op om met andere kinderen uit onze buurt te spelen. Maar de gevechten veranderden alles. Dit was de tijd waarin alle tijd die ik kende verdween. Bedtijd, schooltijd, speeltijd, etenstijd: allemaal weg.
De sluimerende angst voor geweld die we elke dag al hadden gevoeld, veranderde nu in paniek. Kaboel werd maandenlang meedogenloos beschoten. Voedsel en water werden schaars. Elke dag kregen we nieuws over meer doden in onze familie, onder vrienden en buren. Ik leefde in een grote familie met verschillende ooms en tantes en mijn oma, en het werd een familieritueel om voor het avondeten voor de doden te bidden. Mijn oma leidde het gebed. Mijn vier broertjes en zusjes en ik volgden haar, beduusd, bang voor de dood. Mijn hoogzwangere tante zat er als verdoofd bij. Al haar expressie was verdwenen en het was alsof we haar eraan moesten herinneren dat ze haar arm en hand moest bewegen om te kunnen eten.
Mijn moeder, altijd bezorgd, deed geen moeite om haar angst te verbergen. Ze praatte over verschillende scenario’s, waarin een van ons of wij allemaal gedood zouden worden. Ze vroeg zich af wie ons naar het ziekenhuis zou moeten brengen als we gewond waren. Mijn vader? Of zou het verstandiger zijn als hij thuis bleef en mijn oom het zou doen? Wat zouden we doen als ons huis volledig verwoest werd? Waar zouden we naartoe gaan? Hoe zouden we mijn oom, die gehandicapt was en niet kon lopen, moeten dragen als we snel naar een andere schuilplaats moesten? De logistiek in geval van overlijden werd uitgebreid besproken, rollen werden verdeeld, plannen gemaakt.
Het was de tijd waarin onze jeugd veranderde. Wat ons eerder werd opgedragen – blijf uit de bloemperken, klim niet in die boom, doe je huiswerk – veranderde in instructies over hoe je vallend puin kon vermijden en dat je altijd alert moest zijn op instortgevaar. Er waren veel specifieke bevelen die altijd opgevolgd moesten worden. Niet in de buurt van de muren in de tuin lopen. Niet onder het dak zitten dat het huis met de buitenkeuken verbond. Onder geen enkele omstandigheid het terrein verlaten. En vergeet niet je sjahada te zeggen wanneer je het geluid van raketten hoort. Deze geboden werden keer op keer herhaald.
In plaats van te lezen, wat ik graag deed, leerde ik andere lessen. Zoals hoe pervers hoop kan zijn, wanneer je in de hoek van een kamer zit af te wachten of er een bom zal vallen die jou en je familie doodt. Hoop op momenten dat je verwacht te worden gedood is vreselijk. Het geloof in onze overleving zit zo diep dat zelfs wanneer we geconfronteerd worden met een bom, er altijd een klein beetje ruimte overblijft voor hoop. Maar het voelt als bedrog, als een spelletje Russisch roulette – deze keer ben jij niet gedood, maar iemand die je kent wel. Hoop veroorzaakt op die momenten zo veel verwarring in je lichaam, dat je het nog jarenlang moeilijk vindt om iets of iemand te vertrouwen – inclusief jezelf.
De aanval van Hamas heeft niet alleen geleid tot dood en verderf onder Israëli’s en tot ‘een ernstig risico op genocide van het Palestijnse volk’, zoals de VN het omschreef, maar tevens tot een wereldwijde golf van zowel antisemitisme als islamofobie.
Dat schrijft Soulayma Mardam Bey in de Libanese krant L’Orient-Le Jour. ‘De oorlog mag dan plaatselijk zijn, de schokgolven zijn internationaal.’
Mensen worden nu voortdurend geconfronteerd met een tegenstelling tussen antisemitisme en islamofobie, ‘alsof iedereen moet kiezen tussen het veroordelen van of de ene of de andere vorm van racisme’. Enerzijds worden ‘moslims’ verantwoordelijk gehouden voor de toename van antisemitisme; anderzijds worden ‘joden’ beschuldigd van het verspreiden van anti-islamitisch racisme.
Mardam Bey wijst op het verschil tussen moreel antiracisme en politiek antiracisme. Het eerste beschouwt racisme als een individuele kwestie die verbonden is met onwetendheid en angst voor de ander. Het tweede beschouwt de historische ontstaansgrond van het racisme, dat tot op heden doorwerkt. Daarvan is in het huidige conflict sprake, schrijft ze.
Alle vormen van racisme moeten worden bestreden, stelt ze, maar dat kan in dit geval niet zonder aandacht voor de Palestijnse kwestie, want ‘geen enkele antiracistische strijd kan de geschiedenis negeren’. De opvatting ‘met de joden, dus tegen de Arabieren’ – of andersom – is daarom te simpel, concludeert ze.
Ik herinner me, op de momenten dat de raketten kwamen, de dialoog die zich in mijn hoofd afspeelde. Er is het geluid van een raket die wordt afgevuurd. Komt hij voor mij? Zal hij mijn lichaam verscheuren? Zou ik zonder been of arm kunnen leven? Ook als ik dan niet meer in de amandelboom in onze tuin zou kunnen klimmen? Zal ik mijn zus of broer zien sterven? Ik hoop dat ik als eerste sterf. Als ik de keuze moet maken tussen degenen van wie ik het meest houd te zien sterven of zelf gedood te worden, dan kies ik voor het laatste. Dat zou een verlossing zijn. Als ik klaar was met deze overwegingen en bad ik. Dan draaide ik mijn lichaam in een houding waarvan ik dacht dat die eerbied uitstraalde en bad. Mijn grootmoeder had me de gebeden geleerd die nodig waren voor verschillende momenten, zoals Ayatul Kursi voor bescherming. Ik kende ze niet allemaal, alleen een paar regels, en zei ze keer op keer.
Mijn grootmoeder leerde me om de sjahada te zeggen op het moment van dreigende dood, zodat we veilig naar de andere wereld konden gaan. Ik zei die minstens zeven keer. We spraken Farsi en ik verstond geen Arabisch, dus na het gebed smeekte ik God om ons te beschermen en hoopte ik zo hard als ik kon dat hij me zou helpen – hoewel ik nooit echt geloofde dat hij dat zou doen.
Het waren momenten waarop ik het vermeed om naar bepaalde familieleden te kijken. Ik kon niet naar mijn moeder kijken omdat de angst in haar gezicht mijn hart brak. Ik kon niet naar mijn zusje en broertje kijken omdat ik me op de een of andere manier schaamde dat dit hun kindertijd was. Ze waren nog zo klein – vijf en zeven jaar oud – en alles wat ik had geleerd over goed en kwaad maakte dat ik me vreselijk voelde dat ze dit moesten meemaken. Ik kon mijn moeders zus niet aankijken omdat zij de enige was die uitdrukte wat wij allemaal voelden. Ze snikte en huilde als de geluiden dichterbij kwamen. De enige persoon naar wie ik durfde te kijken was oma, die zoveel mogelijk kinderen vasthield als ze kon en geduldig hardop voorlas uit de Koran, en alleen af en toe pauzeerde om mijn tante te smeken om te stoppen met huilen.
De raketten stopten net zo plotseling als ze begonnen waren. We wachtten dan een tijdje voordat oma ons vanuit de achterkamer, waar we ons hadden schuilgehouden, naar de woonkamer bracht. In de tijd dat we nog eten konden kopen, haalde ze een pot honing tevoorschijn en gaf de kinderen een lepel, in een poging de smaak van de angst uit onze mond te spoelen. Als de honing op was, maakte ze zoete thee die we dankbaar opdronken.
Mijn oom begon te speculeren over waar de raketten zouden kunnen zijn ingeslagen. Het klonk dichtbij, zei hij dan. Zou het in Kululapushta kunnen zijn, een paar kilometer naar het zuiden, waar zijn broer woonde? Leefde hij nog? Waren zijn meisjes nog in leven? Deze oom had vijf dochters en de laatste tijd waren ze altijd doodsbang als we ze zagen. We maakten ons zorgen om hen, want hun huis was zo gebouwd dat ze een inslaande raket onmogelijk konden overleven. Ze hadden geen plek om te schuilen.
Ik kon niet naar mijn zusje en broertje kijken omdat ik me op de een of andere manier schaamde dat dit hun kindertijd was
’s Ochtends kwamen de berichten over de doden binnen. Mijn oom fietste dan naar de markt om eten en water te halen. Voordat hij vertrok, nam hij afscheid van ons allemaal voor het geval hij het niet zou overleven. Hij waste zich volgens de instructies van de islam, zodat hij klaar was voor een eventuele dood. In de tijd dat hij weg was, bad oma. Ze bad en soms huilde ze. Het was geen hysterische huilbui zoals die van mijn tante, maar gewoon een golf van verdriet die zich uitte in tranen. Ik drukte me dan tegen haar aan omdat ik niet wist wat ik anders moest doen.
Mijn oom fietste door de straat die leidde naar de school waar mijn moeder lesgaf en die nu gesloten was. Hij passeerde de moskee, die leeg was, en sloeg de hoek om waar kantoorboekhandel Tariq was geweest. De winkel was van de nicht van mijn moeder en vernoemd naar haar zoon. We kochten er altijd onze pennen en schriften, maar ze hadden de winkel gesloten en waren maanden eerder uit Afghanistan gevlucht. Mijn oom ging naar de markt die een paar maanden eerder nog vol vlees, groenten en fruit lag, op zoek naar eten. Slechts een paar onverschrokken verkopers waren er nog aan het werk – de rest van de markt was dicht omdat de wegen naar Kaboel waren gesloten en er bommen uit de lucht vielen.
Als hij terugkwam hing er een sfeer van vermoeide opluchting in huis. Soms bracht hij eten mee waar we een paar dagen mee vooruit konden – aardappelen, wat suiker, wat groenten. Andere keren kwam hij terug met niet meer dan een paar radijsjes. Dat waren de enige keren dat oma gefrustreerd raakte. Er was al zo weinig om ons mee te voeden en het was haar taak om ervoor te zorgen dat we niet verhongerden. Ze kon al geen brood meer voor ons bakken, en heerlijke maaltijden bereiden. De Hawasana-dagen – zoals we de dagen noemden waarop we speciale maaltijden kregen – waren voorbij. Ik hield van het ritueel dat met die maaltijden gepaard ging. Mijn favoriete dag was die waarop ze mantu maakte, heerlijk gekruide knoedels met lamsgehakt geserveerd met yoghurt en munt. Ze begon vroeg in de ochtend met het deeg maken en het vlees hakken. De hele familie moest helpen om de knoedels te vullen. We zaten rond een grote houten tafel en mijn tante sneed kleine cirkels uit het deeg dat oma had uitgerold, vulde ze allemaal met vlees en gaf ze met perfecte precisie vorm. Ik telde altijd hoeveel ik er op mijn bord had, om er zeker van te zijn dat ik evenveel kreeg als mijn broers en zussen. Als ik me tekortgedaan voelde, gaf oma me er altijd een of twee van haar bord.
Op de aanval van Hamas, mede mogelijk gemaakt door jarenlange clandestiene Iraanse steun, is door de ayatollahs in Teheran met gejuich gereageerd.
En facties van Jemen tot Irak en van Syrië tot Libanon die al tientallen jaren worden opgeleid, bewapend en gesteund door de Iraanse Revolutionaire Garde, zijn in opperste staat van paraatheid, aldus The Christian Science Monitor. Paradepaardje van deze ‘Iraanse as’ is het Libanese Hezbollah, dat na een decennium van oorlog in Syrië veel gevechtservaring heeft en dat beschikt over een arsenaal van naar schatting meer dan 150.000 raketten.
Toch heeft Hezbollah-leider Hassan Nasrallah – ondanks zijn anti-Amerikaanse en anti-Israëlische retoriek, en ondanks de opmerking van de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken dat ‘alle vingers in de regio aan de trekker zitten’ – nog niets laten blijken van neigingen tot een grootscheepse aanval op Israël.
‘Ik denk niet dat de Iraniërs Hezbollah willen offeren op het altaar van Hamas, want uiteindelijk is Hezbollah een belangrijk onderdeel van de Iraanse strategie van afschrikking,’ zegt Nicholas Blanford, Hezbollah-expert bij de Atlantic Council, een Amerikaanse denktank. Een aanval van Hezbollah zou leiden tot ‘een pak slaag’ van Israël, ‘en er is er geen garantie dat ze zich daarna snel kunnen herbewapenen’. Het risico voor Iran is dus te groot, en bovendien heeft Hezbollah ook zonder een totale oorlog nog veel andere opties, aldus Blanford.
Alles was op rantsoen, zelfs de radijsjes, en het allerbelangrijkste: water. De kinderen moesten een volwassene vragen om een glas water voor hen in te schenken als ze dorst hadden, voor het geval we de kan uit onze handen zouden laten glippen en kostbare druppels verspilden. Als de volwassenen naar buiten gingen, hoorden ze geruchten van mensen op de markt. Mensen spraken over wat hun buren deden om te overleven. Vóór de belegering legden we stukjes brood die beschimmeld en oudbakken waren apart zodat ze aan het vee gevoerd konden worden. Toen de voedseltekorten ontstonden, kochten en aten mensen beschimmeld brood dat ze in water lieten weken en daarna aan hun kinderen te eten gaven. Mijn tante spoorde ons met deze verhalen aan om alles te eten wat we kregen; de familie van die en die kookt botten drie of vier keer en drinkt de bouillon met niets anders, zei ze dan. Ze zien er nu uit als skeletten. Eet je aardappels op!
Een tijdje later gingen er geruchten dat ouders hun kinderen rattengif waren gaan voeren omdat ze niet konden aanzien dat ze verhongerden. Ik ging naar bed en kreeg levendige nachtmerries over liefdevol worden toegedekt, om nooit meer wakker te worden. Ik vroeg me af of mijn ouders zoiets zouden doen. En dan besloot ik dat oma het niet zou laten gebeuren.
Ik leerde dat het beter was om gedood te worden dan om gewond of verminkt te raken. De ziekenhuizen in Kaboel waren overvol met gewonden en bijna doden. Ik weet niet zeker wat er destijds met de zieken gebeurde. Ik hoorde verhalen van mensen die stierven door granaatscherven in hun gezicht of in hun lies – over sterfgevallen die dagen duurden. Ik hoorde over mensen die doodbloedden nadat ze een ledemaat waren verloren, over kinderen die in de armen van hun ouders stierven, met ontbrekende armen en benen. Ik hoorde van vrouwen die bevielen terwijl ze stierven aan hun verwondingen – baby’s die geboren werden terwijl hun moeders doodbloedden door een granaatscherf.
Er was geen elektriciteit. Ons ritueel om op vrijdagavond een Bollywoodfilm te kijken was voorbij. In Afghanistan waren vrijdagen de rustdag. Ze begonnen met mijn vader en ooms die naar het vrijdaggebed gingen. Op de terugweg brachten ze wat lekkers mee – snoep of popcorn. We aten de familiemaaltijd en wachtten tot de film begon. De films waren liefdesverhalen waarin de geliefden altijd zegevierden ondanks vele, vaak belachelijke obstakels – zelfs als werden ze vermoord, dan nog zouden ze reïncarneren, hun dood wreken en zich herenigen met hun geliefden. Ik stelde me voor dat ik zou opgroeien en een jongen zou ontmoeten die net zo gek op mij zou zijn als de geliefden in Bollywoodfilms op elkaar. Maar nu stond de televisie stil in de hoek van de kamer.
De duisternis werd angstaanjagend. Nadat ik de geruchten over het rattengif had gehoord kreeg ik nachtmerries over monsters. Monsters van teer met rode ogen zouden tevoorschijn komen uit het duister van de nacht om kinderen te verslinden. Ik werd wakker met zo’n angst dat ik niet kon schreeuwen. In de nachten dat Kaboel geen elektriciteit had, tastte ik onder de lakens naar de papierdunne handen van mijn oma. Houd mijn hand vast, houd mijn hand vast, huilde ik. Dat deed ze altijd, ze trok me naar zich toe, hield mijn voorhoofd vast en las voor uit de Koran.
Toen het huis van onze buren werd geraakt, werd alles zwart. Ik was in de kamer waarin we zoals altijd schuilden en sloot mijn oren en ogen. Het geluid van een raket die een groot voorwerp raakt, dringt je lichaam binnen en blijft daar voor altijd. Tot op de dag van vandaag brengt een luide knal het kind terug dat haar kaken op elkaar klemde toen de raket op onze straat viel, wachtend tot de granaatscherven in haar lichaam zouden snijden, tot het bloed zou gutsen en de botten en huid in de rondte zouden vliegen.
Dagen later, toen er een moment van rust was, gingen we op bezoek bij onze buurman. Zijn huis was zwaar beschadigd. De raket was door één kant van de muur gedrongen en had alle ramen verbrijzeld. Het huis was stil, wat vreemd en onheilspellend aanvoelde. Gewoonlijk waren Afghaanse huishoudens luidruchtig en vol geklets. De familie zat in een kring zoals gewoon is bij Afghaanse families, ze dronken thee en aten gedroogd fruit. Hun jongste zoon lag gewond in de hoek van de woonkamer, in verband, met een vergeelde huid. Hij zag eruit alsof hij aan het dagdromen was, zijn ogen strak naar het plafond gericht. Ik voelde me misselijk en hoewel ik bij hem wilde gaan zitten en met hem wilde spelen, kon ik het niet. Diep in mijn kleine lichaam was er iets wat wist dat hij stervende was. Ik wilde niet bij hem in de buurt zijn. Ik vroeg me af of de dood besmettelijk was. Als ik hem aanraakte, zou ik dan de volgende zijn? Toen hij stierf, was er geen begrafenis, want als je iemand op de begraafplaats begroef, kon dat je dood betekenen. Ze maakten in de tuin een klein kindergraf voor hem.
Kinderen die ooit in de straat aan het vliegeren waren, verstoppertje speelden of hinkelden – ze waren weg
Ongeveer een maand voordat we uiteindelijk ons huis ontvluchtten, werden er op een dag in augustus 1992 duizend raketten afgevuurd op Kaboel, op de huizen van gewone mensen. Ik heb niet veel herinneringen aan die tijd, er is alleen nog wat er in mijn lichaam is achtergebleven: de pijn en de spanning en de gevoelens van doodsangst die soms uit het niets opduiken. Ik herinner me wel de stilte tussen de vallende granaten. Alle andere geluiden waren verdwenen. Ik hoorde geen vogels, geen geratel op straat of geluid van regen – alleen het gesuis van een raket, de knal van de explosie. En dan: stilte.
Elke keer als er een raket insloeg, werd er een kind gedood. Ik hoorde over de dood van klasgenoten en van buren, van kinderen die we kenden. Kinderen die ooit in de straat aan het vliegeren waren, verstoppertje speelden of hinkelden (mijn favoriete spel) – ze waren weg. In bomen klimmen, kattenkwaad, driftbuien, bij elke maaltijd vragen om chips: weg. Geen lievelingskleur meer te bekennen.
Omdat ik niet kon begrijpen waarom iemand kinderen zou willen vermoorden, begon ik in gedachten verhalen te verzinnen. Voordat we onder vuur kwamen te liggen, bezochten we heiligdommen om offers te brengen aan soefi-heiligen. Iedereen bracht snoepjes mee en mijn vier broers en zussen en ik renden rond om daar zoveel mogelijk van op te eten. Mijn tante probeerde ons tegen te houden door ons te waarschuwen dat als we een heilige boos maakten, hij ons zou komen halen.
Wat als wij kinderen de heiligen echt boos hadden gemaakt en wij nu met ons vlees voor die zonden zouden moeten boeten? Was er een boetedoening die dat zou kunnen stoppen? Of was het omdat ik loog over mijn huiswerk? Of omdat ik mijn kleine zusje had uitgelachen en aan het huilen had gemaakt? Of misschien omdat ik de chocolaatjes had gestolen die voor Eid bedoeld waren en ze stiekem had opgegeten? Ik somde elke zonde op en vroeg om vergeving. Ik wist niet wat deze ramp had veroorzaakt, ik wist alleen dat ik wilde dat er een einde aan kwam.
Als ik zie hoe de kinderen van Gaza nu onder vuur liggen, komt dit allemaal weer terug. Mijn hele leven probeer ik in het reine te komen met het feit dat ik ben opgegroeid te midden van geweld, en met de les dat kinderen in oorlogen nu eenmaal slachtoffer zijn – collateral damage, aldus de mensen die op televisie eindeloos over oorlog praten. Mijn leven is een onafgebroken zoektocht geweest naar de menselijkheid waar mijn oma tot het bittere einde in geloofde. ‘Hoe bang en wraakzuchtig zijn mannen die kinderen vermoorden?’ zei ze zachtjes, alsof ze het aan zichzelf vroeg. Die vraag hoor ik nog steeds.
Kinderen betalen de hoogste prijs voor oorlog. Toen ik in 2014 als humanitair hulpverlener aan de Syrische grens werkte, zag ik vele verwondingen als gevolg van de barrel bombs waarmee burgers dag in dag uit werden bestookt. Bommen vol spijkers, schroot en olie. De verwondingen waren gruwelijk. Kinderen werden gedood door spijkers die hun schedel doorboorden of door olie die hen levend verbrandde. Tussen 2011 en 2021 werd in Syrië gemiddeld elke acht uur een kind gedood of verwond. In Irak en Oekraïne doden de door de VS en Rusland afgeworpen clusterbommen kinderen nog lang nadat ze zijn gedropt. Deze illegale wapens zijn ontworpen om ‘slapend’ te blijven totdat ze weer dood en verderf kunnen zaaien, meestal onder kinderen die ze nietsvermoedend oprapen. Ik weet nu dat er geen monsters in het donker zijn. Er zijn alleen volwassenen, die zo doodsbang zijn dat ze in staat zijn te doden.
Het gevoel dat iemand je dood wil hebben gaat nooit helemaal weg. Het leeft door in je lichaam, als een alarm dat je eraan herinnert dat de wereld gevaarlijk en onvriendelijk is. Het kleurt elke nieuwe interactie – een nauwgezette waakzaamheid wanneer je een nieuwe plek betreedt. De vraag – ‘Ga ik hier dood aan?’ – is constant aanwezig in je onderbewustzijn. Af en toe komt deze bovendrijven en schudt je hele bestaan door de war.
In Informed Comment pleit Ali Abootalebi, hoogleraar Midden-Oostenwetenschappen en wereldpolitiek aan de Universiteit van Wisconsin, voor een rol van Saoedi-Arabië als bemiddelaar.
De Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman heeft al belangstelling getoond voor erkenning van Israël in ruil voor Amerikaanse veiligheidsgaranties en nucleaire samenwerking. Ook in zijn nauwere samenwerking met China toont Saoedi-Arabië een pragmatische instelling, stelt Abootalebi. Het zou ronduit verstandig zijn als de oliegrootmacht initiatief zou tonen, want ‘de noodlottige interventie in Jemen’ en ‘het in bedwang houden van de zogenaamde “Iraanse dreiging” hebben alleen maar geleid tot kostbare wapenaankopen en politieke conflicten met traditionele bondgenoten (de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar)’.
Gezien de krappe energiemarkt en de rol van Rusland daarin, de oorlog in Oekraïne, de relatief rustige situatie in Jemen en de voorzichtige toenadering tot Iran is de tijd nu rijp voor Saoedi-Arabië om druk uit te oefenen op de VS en Israël en zich op te werpen als een leidend Arabisch land dat de Palestijnse zaak bepleit. Een evenwichtig en assertief Saoedisch buitenlands beleid zou niet alleen bijdragen aan herstel van het imago van Bin Salman, ‘maar ook de regionale politieke stabiliteit en welvaart dienen’.
Oorlog heeft op alle kinderen hetzelfde effect, waar ze ook geboren worden. Ik begon dit te begrijpen nadat een geliefde lerares, wiens vader een van de eerste soldaten was die Auschwitz bevrijdden, mij het dagboek van Anne Frank gaf. Ik herkende de dialoog in haar gedachten toen ze zich verborg voor de mensen die haar dood wilden. Ze vroeg zich net als ik af wie er zulk wreed geweld gebruikte en waarom. Tijdens het lezen leefde ik mee met haar oprechte pogingen om een wereld te begrijpen die geen waarde hecht aan het leven van een kind, een wereld die haar ontmenselijkte zodat ze kon worden vermoord.
In 2016 richtte ik Amna op, een liefdadigheidsinstelling die kinderen helpt te herstellen van oorlogstrauma’s. Toen ik met vluchtelingenkinderen in Griekenland werkte, zag ik bij hen dezelfde doodsangst en verwarring die ik voelde toen ik zelf oorlog meemaakte. Ik zal me altijd dat kleine Koerdische meisje herinneren, in een van de speelgroepen die ik leidde in een kamp in Noord-Griekenland. Ze was zeven of acht jaar oud – dezelfde leeftijd als mijn zusje toen we uit Kaboel wegvluchtten. Ze was zo bang dat ze gestopt was met praten. Ze was bang voor andere kinderen. Ze was bang voor de volwassenen in de kamer. Zelfs als ik haar speelgoed aanreikte, verstopte ze zich achter haar moeder. Maandenlang zei ze niets, totdat ze zich dankzij de hulp die ze tijdens groepstherapie kreeg veilig genoeg voelde om naar een speeltje te reiken. Nog steeds angstig en aarzelend, hield ze de knuffel op afstand van haar gezicht, alsof ze haar eigen instructies opvolgde.
Oorlog brengt mensen in verwarring, vooral de volwassenen die de oorlog voeren. Ze verliezen zich in technische details en zelfbedrog en zetten hun eigen pijn en slachtofferschap om in zogenaamd rechtvaardige acties, ongeacht de gevolgen. Als kind was het voor mij heel duidelijk wat er moest gebeuren. Na elke keer dat we voor de bommen moesten schuilen werd ik boos. Ik begreep het toen nog niet, maar die woede was zo terecht. Die manifesteerde zich niet in een verlangen naar wraak of de behoefte om van mij en mijn familie slachtoffers te maken die hun levens en menselijkheid waren verloren. Het was een vastberaden eis die zich steeds opnieuw afspeelde in mijn tienjarige hoofd en die sindsdien nog altijd resoneert: stop met het vermoorden van kinderen.
Het Tsjechische dagblad Aktuálně sprak met Olena Zelenska over hoe ze haar rol als first lady van Oekraïne door de Russische invasie heeft leren vormgeven. ‘Mijn man gaat over wat er aan het front gebeurt, zodat we als natie kunnen blijven voortbestaan. Ik strijd voor het voortbestaan in de bredere zin van het woord.’
Olena Zelenska, de vrouw van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, houdt zich sinds het begin van de oorlog bezig met geestelijke gezondheidszorg en de rol van vrouwen in de samenleving. Ze merkt op dat veel vrouwen seksueel misbruikt zijn door de Russische bezetter. ‘Iedere Oekraïense vrouw levert op dit moment een interne strijd om het bestaan.’
Uw gezin is het symbool geworden van het Oekraïense verzet tegen de Russische invasie. U bent samen met uw man in een rol terechtgekomen waarop u allebei niet berekend was. Wat deed dat met u?
‘Door de Russische aanval werden we allemaal gedwongen om uit de rol te stappen die we normaalgesproken bekleden en een rol op ons te nemen waarmee we onbekend waren. Wat ons gezin doormaakt, maken ook miljoenen mannen mee die nu niet in hun kantoor zitten, maar in de loopgraven. Gezinnen die voorheen bij het avondeten bij elkaar kwamen om het weekend door te nemen, zijn nu van elkaar gescheiden en wonen in onbekende huizen, steden en landen. Wat deze oorlog vooral zo tragisch maakt, is dat 90 procent van onze mensen aan een angststoornis lijdt en in een toestand van constante stress leeft.
Als iemand aan ons vraagt: “Waar zie je jezelf over vijf jaar staan?”, dan kunnen we daar geen antwoord op geven. We weten niet eens wat er over vijf uur of vijf dagen zal gebeuren, laat staan over vijf jaar. Maar we willen wel overleven. We willen niet dat de agressor straks tevreden naar onze dode lichamen staat te kijken. Daarom hebben we in Oekraïne een landelijk programma voor geestelijke gezondheidszorg opgezet. We willen mensen hulp bieden op moeilijke momenten en hun schroom wegnemen om deze hulp te zoeken.’
De oorlog duurt nu al meer dan anderhalf jaar. Hoe hebt u daarmee leren leven?
‘Ik houd niet van de uitdrukking “leven met de oorlog”, dat klinkt wat onderdanig. We zijn niet van plan om tot het eind van ons leven met de oorlog te leven. De uitdrukking “leven ondanks de oorlog” past beter. Dat is wat we proberen.’
‘Wij willen mensen bijbrengen hoe ze hun oorlogstrauma’s in hun kracht kunnen omzetten’
Ik weet dat u deze vraag waarschijnlijk vaak krijgt, maar hoe gaat u daar zelf mee om?
‘Ik probeer mijn eigen emoties en gevoelens te analyseren en aan de hand daarvan te werk te gaan. Wij willen mensen bijbrengen hoe ze hun oorlogstrauma’s in hun kracht kunnen omzetten. En ons gezin heeft het recept daarvoor. Dat zit hem daarin dat je anderen helpt en jezelf niet als een passief slachtoffer opstelt. Kijk bijvoorbeeld eens wat je allemaal kunt bereiken met een geringe daad waardoor iemands leven wordt verbeterd. Zo’n daad heeft net zo veel effect als een bezoekje aan de psychotherapeut. Zo zijn de meesten van onze mensen actief als vrijwilliger en helpen ze ziekenhuizen of het leger.’
Hebt u iets geleerd van de oorlog?
‘Ik zal eerlijk zijn. Door de oorlog heb ik geleerd hoe ik als first lady moet optreden. Ik heb al eerder gezegd dat ik deze rol niet zelf heb gekozen. Niemand gaat je vertellen wat je moet doen als je wilt dat je werk echt effect sorteert. Het gaat dan niet alleen om de ‘conventionele’ verplichtingen van een first lady, zoals liefdadigheid en culturele evenementen. Door de oorlog leer je bijvoorbeeld hoe je om wapens moet vragen, en niet alleen om ziekenhuisapparatuur. Je leert dan dingen doen die je juist helemaal niet leuk vindt. Zo moet je weleens spreken in het openbaar of kwesties oplossen waarmee je nog nooit eerder ervaring hebt opgedaan.’
Zoals?
‘In mijn geval is dat bijvoorbeeld de huizenbouw. Mijn stichting bouwt tegenwoordig huizen voor pleeggezinnen, maar tot voor kort had ik daar totaal geen verstand van.’
Hebt u niet wellicht het gevoel dat u de toewijding en wilskracht begint te verliezen, vooral omdat u niet weet hoelang de oorlog zal duren?
‘We hebben allemaal recht op onze eigen gevoelens. Dat is een van de fundamentele doelen van ons programma voor geestelijke gezondheidszorg: mensen duidelijk maken dat het oké is om niet oké te zijn, zolang je er maar voor uitkomt. Met deze oorlog is elke dag voor ieder van ons een emotioneel zwaar traject. We zijn mensen, net als jullie, en we voelen precies hetzelfde als uw lezers zouden voelen als ze elk uur het luchtalarm zouden horen, zoals in Charkiv of Cherson. Dat gun ik niemand. Dat we haast elke dag verdriet, wanhoop en angst voelen, wil echter niet zeggen dat deze gevoelens ons verlammen of ons tot overgave dwingen.
Emoties beschouw ik meer als nuttige hulpmiddelen die me leren hoe ik te werk moet gaan. Uit psychologische observaties in heel Oekraïne is bovendien nog een belangrijk gegeven naar voren gekomen, namelijk dat onze emoties, zoals angst, niet bepalend zijn voor wie we zijn. Het zijn slechts momenten. Dat leer ik nu pas te begrijpen.’
‘Ons verzet heeft een vrouwelijk gezicht’
Uit ons gesprek lijkt naar voren te komen dat u zich vooral richt op de humanitaire kant van de oorlog. Is dat zo?
‘Mijn man gaat over wat er aan het front gebeurt, zodat we als natie kunnen blijven voortbestaan. Ik strijd voor het voortbestaan in de bredere zin van het woord. Mijn voornaamste taak is inderdaad het bieden van humanitaire hulp, vooral op het gebied van gezondheidszorg en onderwijs. Het leven van onze mensen is op z’n kop komen te staan, op sommige plaatsen zijn mensen zelfs een paar jaar terug in de tijd gegaan. Wij proberen manieren te vinden om hun leven weer op een hoger niveau te tillen.’
U hebt het vaak over de uitzonderlijke kracht van de Oekraïense vrouwen. Verdienen zij meer aandacht?
‘Het bij elkaar houden van de samenleving, ligt grotendeels op de schouders van vrouwen. In feite heeft ons verzet een vrouwelijk gezicht. Ik heb daar kort geleden nog over gesproken voor de VN. Vrouwen maken de meerderheid van onze bevolking uit. De meeste docenten, gezondheidswerkers en sociaal medewerkers in onze maatschappij zijn vrouwen. Zij zijn degenen die lesgeven, medische zorg bieden en vereenzaamde mensen helpen.‘
Hebt u ooit overwogen om Oekraïne te verlaten? Misschien vanwege de kinderen…
‘Nooit.’
Ook de kinderen in Oekraïne hebben al bijna twee jaar vol geweld, trauma’s en verliezen achter zich liggen. Volgens UNICEF hebben zo’n 3,4 miljoen Oekraïense kinderen humanitaire hulp nodig. Om nog maar te zwijgen van het feit dat veel kinderen zijn weggehaald bij hun gezin en in een Russisch kamp zitten, waar ze door de bezetter naartoe zijn gebracht. Wat doet dat met u als moeder?
‘Naar mijn idee gaat het niet om de vraag of iemand wel of geen kinderen heeft, of hij of zij een vader of moeder is. Het gaat om empathie, om het menselijk vermogen om mee te voelen met een ander. Als je hoort over een meisje dat de Russische aanval op Marioepol in een koude kelder heeft overleefd, dat ze haar vader voor haar ogen hebben gedood, het huis hebben opgeblazen en dat dat meisje vervolgens mee naar Rusland is genomen, en dat haar grootouders al maandenlang in zak en as zitten omdat ze niets van haar horen… Dan zou je toch zelf ook iets willen doen om ervoor te zorgen dat dat kind zulke gruwelen niet hoeft mee te maken?’
‘Ze krijgen te horen dat niemand op hen zit te wachten. Dat niemand naar ze op zoek is’
Hoe is het met dat meisje afgelopen?
‘Ze zijn erin geslaagd haar te bevrijden en ze is herenigd met haar grootouders. Dat was een wonder. Maar zeker negentienduizend kinderen zitten nog steeds in Rusland. En we weten uit de verhalen van de kinderen die teruggekeerd zijn dat ze psychisch gemarteld worden. Ze krijgen te horen dat niemand op hen zit te wachten. Dat niemand naar ze op zoek is. Dat is minstens zo verschrikkelijk als gevangenzitten. Misschien is het wel erger, als je bedenkt dat iemand een kind doelbewust demoraliseert en zijn persoonlijkheid probeert uit te wissen.’
Oekraïne heeft meer wapens nodig in de strijd tegen de Russen. Hoe kunnen we nog meer hulp bieden aan degenen die hun stem niet in de media kunnen laten horen? Is er nog iets wat Oekraïne nodig heeft en wat de internationale gemeenschap kan doen?
‘Ik denk dat de vraag nog iets aangepast moet worden om er een antwoord op te kunnen geven. Het gaat er in deze situatie niet om ‘wat Oekraïne wil en nodig heeft’. Dat klinkt alsof de oorlog alleen óns probleem is. We kunnen beter de vraag stellen wat de wereld nodig heeft, iedereen die een vrije samenleving wil. Wat heeft Tsjechië nodig, dat geografisch gezien zo dicht bij ons ligt? Hebben jullie er wat aan als de agressor een overwinning behaalt en jullie grenzen oversteekt?
Wat als hij [Poetin] meent ongestraft zijn gang te kunnen gaan en besluit de gebeurtenissen van 1968 [de inval van de Sovjet-Unie in Tsjechië om een einde te maken aan de Praagse Lente] te herhalen? Ik zou willen vragen: wat heeft Tsjechië nodig om ervoor te zorgen dat dat nooit meer zal gebeuren? Dat Oekraïne wint. Onze enige optie is doorvechten en verzet blijven bieden zoals we tot nu toe hebben gedaan. Dat heeft niets met inhaligheid te maken. Het is een strijd om de vrijheid.’
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Handgeschreven tekst David Bowie voor ruim 100,000 euro geveild
» Franse politie pakt leider yogasekte op
Vandaag zullen Hamas en Israël naar verwachting nog meer gijzelaars en gevangenen vrijlaten, nu de laatste dag van het verlengde bestand van zes dagen is ingegaan. Volgens The Guardian gaat dit bestand echter verlengd worden, met nog twee dagen. Die verlenging zou onder dezelfde voorwaarden plaatsvinden.
Israël heeft eerder gezegd dat het huidige bestand verlengd kan worden, zolang Hamas minstens tien Israëlische gijzelaars per dag blijft vrijlaten. Nu Hamas minder vrouwen en kinderen gegijzeld houdt, kan het nodig zijn om na woensdag te onderhandelen over de vrijlating van Israëlische mannen.
Dinsdag liet Hamas en de gelieerde groep Islamitische Jihad twaalf gijzelaars gaan, wat het totaal aantal vrijgelaten gijzelaars sinds het begin van de wapenstilstand op vrijdag op 81 brengt. Het gaat voornamelijk om Israëlische vrouwen en kinderen, samen met buitenlandse burgers. Israël heeft ook alleen vrouwen en kinderen vrijgelaten, drie keer zoveel als er Israëlische gijzelaars zijn vrijgelaten. Zodoende ligt het totale aantal Palestijnen dat onder het bestand is vrijgelaten op 180.
Lees ook:
Sinds de mislukte opstand van Jevgeni Prigozjin, zijn mysterieuze dood en de ontmanteling van de Wagnergroep, spoort Poetin huurlingen aan om een contract met zijn leger te tekenen en trouw te zweren aan Rusland.
Ruim twee maanden na de dood van hun oprichter, Jevgeni Prigozjin, probeert het Kremlin de voormalige huurlingen van de Wagnergroep onder te brengen in het Russische leger. Rusland wil de ervaren strijders inlijven zodat de oorlog in Oekraïne kan worden voortgezet.
In de chaotische maanden nadat Prigozjin in juni zijn mislukte mars op Moskou hield, stopte de Wagnergroep met rekruteren. De Russische militaire leiding had de basis van de groep in het zuiden van Rusland ontmanteld en hen gedwongen om duizenden tonnen aan wapens af te staan.
De duizenden leden van de Wagnergroep, waaronder ervaren en bekwame soldaten, kregen daarna nog een dreun te verduren toen Prigozjin op mysterieuze wijze overleed. Zijn privéjet stortte neer ten noordwesten van Moskou. Iedereen aan boord, onder wie twee andere topmannen van Wagner, kwam om.
De mislukte muiterij van Prigozjin is tot nu toe de grootste bedreiging geweest voor het drieëntwintigjarige bewind van Vladimir Poetin. Sindsdien doet de Russische leider een evenwichtskunstje. Poetin noemt de Wagnerchef een verrader, maar voor de gewone Wagnersoldaten gebruikt hij een veel mildere toon, waarmee hij ze probeert aan te sporen een contract met het leger te ondertekenen en de eed van trouw aan Rusland te zweren.
Enkele weken na de dood van Prigozjin had Poetin een ontmoeting met Andrej Trosjev, een voormalige hoge bevelhebber van Wagner, om te bespreken hoe zijn strijdmacht in Oekraïne zou kunnen worden ingezet. Na die ontmoeting verkondigde het Kremlin dat Trosjev een contract had getekend bij het ministerie van Defensie.
De deur van het reguliere leger is slechts een van de vele deuren die opengaan voor de voormalige Wagnersoldaten. De Russische nationale garde, ook wel bekend als Rozgvardieja, en verschillende aan de staat gelinkte private militaire groepen proberen eveneens om Wagnerveteranen te strikken.
The Guardian ontdekte dat Rozgvardieja, een gemilitariseerde strijdkracht die losstaat van het leger en rechtstreeks verantwoording aflegt aan Poetin, eerder deze maand Wagnerstrijders begon te ronselen voor de strijd in Oekraïne. Gebruikmakend van een Russisch telefoonnummer belde The Guardian verschillende voormalige rekruteringscentra van Wagner, zogenaamd om naar rekruteringsmogelijkheden te informeren.
‘We zijn deze maand dringend op zoek naar nieuwe mensen. Jullie gaan vechten namens Wagner, maar de contracten worden met Rozgvardieja getekend,’ vertelt Andrey Boelgakov. Hij is een Wagnerveteraan die het kantoor van de groep in de Siberische stad Novosibirsk leidt.
Volgens Boelgakov staat de Wagnerformatie in Rozgvardieja onder leiding van Pavel, de zoon van Prigozjin. ‘Pavel Jevgenjevitsj heeft het nu voor het zeggen’, aldus Boelgakov, het patroniem van Pavel gebruikend als teken van respect.
Ronselaars van Wagner in Moskou en Volgograd zeggen hetzelfde over de rol van Pavel in het rekruteringsproces van Rozgvardieja. Er is niet veel bekend over Pavel Prigozjin (25), die samen met zijn zus Polina voorkomt in een kinderboek dat hun vader schreef in 2004, voordat hij krijgsheer werd. De VS legden Pavel vorig jaar sancties op omdat hij ‘verschillende rollen in Prigozjins zakelijke onderneming’ speelde. Ook had hij de leiding over minstens drie bedrijven in Sint-Petersburg.
Volgens socialemediaberichten van Jevgeni Prigozjin heeft Pavel namens Wagner in Syrië gevochten. Hij werd er met het zogenaamde ‘zwarte kruis’ onderscheiden voor zijn militaire activiteiten. Kort na de dood van Prigozjin publiceerden Telegramkanalen gelieerd aan Wagner wat volgens hen het testament van de overleden krijgsheer zou zijn. Hierin werd het grootste deel van zijn landgoed nagelaten aan zijn zoon.
‘Het is duidelijk dat de autoriteiten de achternaam van Pavel gebruiken om strijders aan te trekken’
Maar Marat Gabidoellin, voormalig commandant bij Wagner en assistent van Jevgeni Prigozjin, beschrijft Pavel eerder als een ‘symbolisch boegbeeld’, zonder de autonomie van zijn vader. Gabidoellin: ‘In al mijn ontmoetingen met Prigozjin heb ik Pavel geen enkele keer gezien. Hij werd niet klaargestoomd om zijn vader op te volgen. Wat mij betreft is het duidelijk dat de autoriteiten de achternaam van Pavel gebruiken om strijders aan te trekken. Hij heeft niet genoeg autoriteit om een onafhankelijke groepering te leiden.’
Ook Denis Korotkov, vooraanstaand Russisch expert op het gebied van de Wagnergroep, vraagt zich af of Pavel in staat is om de miljoenencontracten en -bezittingen van zijn vader in binnen- en buitenland te behouden. Een groot deel van Prigozjins cateringimperium, dat maaltijden leverde aan scholen en het leger in heel Rusland, was ‘volledig afhankelijk van orders van de staat’, aldus Korotkov. ‘Jevgeni Prigozjin kon rijkdom vergaren dankzij de zegen van Poetin,’ voegt hij eraan toe. ‘Maar dat veranderde op het moment dat Prigozjin naar Moskou marcheerde.’
Het Russische ministerie van Defensie zou met Pavel Prigozjin aan het onderhandelen zijn. Dat beweert Cheka-OGPU, een Telegramkanaal dat bekendstaat om het lekken van berichtgeving uit de Russische veiligheidsdiensten. In ruil voor de overdracht van bezittingen van Wagner in Syrië en Afrika zou Defensie de schulden van de groep aflossen en een veteranencertificaat aan Wagnerstrijders uitreiken.
Het is onduidelijk hoeveel voormalige Wagnersoldaten er precies zijn. Korotkov schat dat Prigozjin op het moment van de muiterij de leiding had over zo’n drieduizend ervaren strijders, die zich al vóór de oorlog in Oekraïne hadden aangemeld. Na de Russische invasie meldden zich nog eens maximaal vijfentwintigduizend strijders aan. Onder hen bevonden zich veel voormalig veroordeelden.
Korotkov: ‘De staat probeert nu om deze strijders te ronselen door zich het merk Wagner toe te eigenen. Maar achter die vlag gaat niet langer een georganiseerde structuur schuil. Sinds de dood van Prigozjin is Wagner geen onafhankelijke entiteit meer.’ En, voegt hij eraan toe, ‘sinds de muiterij zal geen enkele Wagnercommandant ooit nog een brigade mogen leiden’. Gabidoellin is dezelfde mening toegedaan: ‘Wagner wordt ontmanteld om te voorkomen dat het weer zo’n eensgezinde macht kan worden.’
Sommige Wagnerstrijders zijn huiverig om een contract met het reguliere leger te tekenen, juist omdat het kortgeleden nog vijandig tegenover Prigozjin stond. In plaats daarvan kiezen ze er liever voor om zich aan te sluiten bij andere huurlingengroepen die nauwe banden hebben met Russische veiligheidstroepen en pro-Kremlinoligarchen.
De grootste hiervan is Redoet, een particulier militair bedrijf dat werkzaam is geweest in het Midden-Oosten, Oekraïne en recentelijk in Afrika. Redoet werd in 2008 door Russische parachutisten opgericht. Die werkten nauw samen met de Russische inlichtingendiensten, volgens een ingewijde voormalig defensiemedewerker.
Volgens een voormalige strijder die anoniem wil blijven, staat Redoet onder direct toezicht van het ministerie van Defensie. Deze ex-Redoetstrijder en iemand anders, die anoniem heeft getuigd in het Britse parlement, zeggen beiden dat Redoet wordt gefinancierd door Gennady Timchenko, een miljardair die aan het Kremlin is gelieerd.
Na de opstand van Prigozjin begon Redoet openlijk Wagnerstrijders te rekruteren die naar Afrika wilden. ‘Wagner is verleden tijd. Als je geïnteresseerd bent in het echte werk in Afrika, dan zijn het ministerie van Defensie en de Redoet PMC de beste optie!’ aldus een advertentie die op 18 augustus op het Russische socialemedianetwerk VKontakte verscheen. Volgens de defensiemedewerker staat Joenoes-Bek Jevkoerov, voormalig onderminister van Defensie, aan het hoofd van deze operatie, die tot doel heeft Wagners rol in Afrika over te nemen.
Na de dood van Prigozjin maakte Jevkoerov een rondreis door Libië, Mali en de Centraal-Afrikaanse Republiek, de drie Afrikaanse landen waar Wagner het meest actief was. Volgens Rybar, een populaire militaire blogger die aan het Kremlin is gelieerd, maakt dat de reis van Jevkoerov deel uit van een gecoördineerde poging om Wagner te vervangen.
Verrassend genoeg blijkt dat minstens een aantal voormalige Wagnertroepen contracten te hebben getekend met Ramzan Kadyrov, de Tsjetsjeense leider en rivaliserende krijgsheer die voor zijn dood openlijk ruzie had met Prigozjin. Kadyrov beweerde deze week in een bericht op Telegram dat een grote groep voormalige Wagnerstrijders momenteel een intensieve training krijgt bij zijn eigen speciale Akhmat-eenheid. Kadyrov: ‘Ik ben blij dat de gelederen van de beroemde Akhmat-eenheid vandaag zijn versterkt met strijders die uitstekende gevechtservaring hebben en zich hebben bewezen als dappere en efficiënte krijgers.’
Oekraïne lijkt onaangedaan door de terugkeer van sommige Wagnerstrijders naar het slagveld. ‘Er zijn alleen nog voormalige militanten over van een uiteengevallen, versplinterde terreurgroep’, zegt de Oekraïense presidentiële adviseur Mykhailo Podoliak op X (voorheen Twitter).
Volgens Serhi Tsjerevaty, de Oekraïense woordvoerder van het oostelijke militaire commando, vormt Wagner niet langer ‘een integrale, systematische, georganiseerde kracht. Met andere woorden: game over’.
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Poolse president beëdigt regering zonder steun van parlement
» Rel tussen Griekenland en Groot-Brittannië om Elgin Marbles
Het bestand tussen Israël en Hamas in Gaza, dat maandag op het punt stond af te lopen, wordt met twee dagen verlengd. Dat meldt Al Jazeera. De verlenging betekent dat Hamas meer gijzelaars zal overdragen dan de 69 die sinds vrijdag zijn vrijgelaten. Israël zal meer Palestijnse gevangenen vrijlaten.
Sinds de vierdaagse wapenstilstand op vrijdag begon, heeft Hamas elke dag een deel van de gijzelaars vrijgelaten. Voor iedere vrijgelaten gijzelaar, heeft Israël drie Palestijnse gevangenen vrijgelaten. Beide partijen laten alleen vrouwen en kinderen gaan.
Israël zei eerder dat het de wapenstilstand voor elke tien vrijgelaten gijzelaars met één dag zou verlengen. Tijdens het bestand krijgen hulporganisaties de kans om meer hulpgoederen richting Gaza te brengen, waar de leefomstandigheden nog altijd dramatisch zijn. De VS, Europa en Qatar zeiden maandag te hopen dat het bestand woensdag weer verlengd kan worden.
Lees ook:
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Zuid-Koreaans hof: Japan moet compensatie voor troostmeisjes betalen
» Na Polen ook Hongarije: EU geeft bevroren fondsen vrij
De tijdelijke wapenstilstand tussen Israël en Hamas is vandaag om 7 uur ’s ochtends lokale tijd ingegaan. Een eerste groep van dertien Israëlische gijzelaars zal vandaag om 16 uur worden vrijgelaten, aldus een woordvoerder van het Ministerie van Buitenlandse Zaken van Qatar donderdag, meldt Al Jazeera. Het staakt-het-vuren duurt vier dagen en in die periode moeten vijftig gijzelaars worden vrijgelaten.
Volgens Hamas worden er voor elke gijzelaar drie Palestijnen vrijgelaten. Het zijn vrijwel allemaal om vrouwen en minderjarigen. Ook worden brandstof en humanitaire hulp in Gaza toegelaten. Dat het akkoord pas op vandaag ingaat, is opmerkelijk. Eerder leek het erop dat het op donderdag zou ingaan.
Buitenlandse media schreven over nieuwe eisen van Hamas die het proces hebben vertraagd. The Wall Street Journal dat Hamas op het laatste moment onder andere eiste dat de gijzelaars die uit Gaza worden vrijgelaten direct aan Egypte worden overgedragen, in plaats van aan het Rode Kruis. De reden hiervoor werd niet gegeven. Over deze eisen is niets bevestigd.
Lees ook:
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Myanmar, waar de militaire junta al enkele jaren een bloedige burgeroorlog uitvecht met gewapende verzetsgroepen. Dit verzet lijkt nu bezig aan een tegenoffensief. Hoe succesvol is dat?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Om te begrijpen wat er op dit moment in Myanmar gebeurt, moeten we terug naar 2021. In februari van dat jaar pleegt het leger van het Aziatische land een staatsgreep, nadat het heeft besloten de resultaten van de parlementsverkiezingen niet te accepteren. In die verkiezingen heeft de Nationale Liga voor Democratie, geleid door Aung San Suu Kyi, overweldigend gewonnen met 83 procent van de stemmen.
De generaals van de Tatmadaw, zoals het leger in Myanmar heet, weigeren de uitslag te accepteren en zeggen dat er fraude is gepleegd. Als het parlement in februari bijeenkomt om de uitslag te ratificeren, komt het leger in actie. Regeringsleden, waaronder Aung San Suu Kyi en president U Win Myint, worden opgepakt. De noodtoestand wordt afgekondigd. Het vliegverkeer wordt stilgelegd. Internet en telefoonverbindingen komen stil te liggen en banken gaan dicht. Het leger neemt de macht over.
Vreedzame demonstraties worden hardhandig neergeslagen en veel activisten, politici en andere betogers vluchten naar afgelegen delen van het land, waar ze zich aansluiten bij reeds bestaande rebellengroepen, en de People’s Defense Force vormen, dat zo’n 60.000 leden telt.
‘In april 2021 vormden etnische leiders en gekozen functionarissen die aan het militaire sleepnet ontsnapten de zogenaamde regering van nationale eenheid. De leiders zeggen dat ze een revolutionaire oorlog voeren om het leger uit de macht te zetten en een echt democratisch systeem te vormen’, schrijft The New York Times.
Ook zijn er etnische rebellengroepen opgestaan die meer autonomie zoeken, en zo is het verzet tegen de Tatmadaw anno 2023 een bont gezelschap van gewapende groeperingen die vechten tegen het gezag.
‘Het leger, dat in februari 2021 de macht greep, heeft moeite om de wijdverspreide oppositie tegen zijn bewind in bedwang te houden, waaronder een gewapend verzet van prodemocratische activisten’, schrijft The Guardian. Inmiddels lijken de groeperingen steeds meer samen te werken tegen het leger.
‘In de deelstaat Kayah, ten zuiden van de deelstaat Shan langs de grens met Thailand, vielen etnische Karenni-opstandelingen, die al een groot deel van de deelstaat in handen hebben, de belangrijkste stad Loikaw aan en hebben ze de universiteit in de buitenwijken al veroverd’, aldus de BBC. ‘Verder naar het zuiden heeft het Arakan Army, een van de best bewapende etnische opstandelingen, zijn staakt-het-vuren opgezegd en is het begonnen met aanvallen op leger- en politieposten.’
Een andere grote etnische groep, de Karen National Union in het zuidoosten van Myanmar, voert bovendien de aanvallen op militaire posities langs de vitale handelsroute naar de Thaise grens op. En er vinden nu zelfs regelmatig aanvallen plaats op het leger in Tanintharyi, de meest zuidelijke staat.
Zoals gezegd is het aantal aanvallen in verschillende staten in Myanmar en door verschillende groeperingen toegenomen. Eind oktober begon een offensief onder de naam ‘Operatie 1027’, en het lijkt erop dat het gaat om een groots gecoördineerde aanval tussen verschillende rebellenbewegingen die steeds meer samenwerken. ‘Drie gewapende groepen – het Ta’ang National Liberation Army (TNLA), het Arakan Army (AA) en het Myanmar National Democratic Alliance Army (MNDAA) – hebben hun krachten gebundeld onder de naam Three Brotherhood Alliance’, meldt South Morning China Post.
Het offensief verloopt voortvarend, schrijft Radio Free Asia. ‘Drie weken nadat de Three Brotherhood Alliance een offensief lanceerde, hebben de rebellen opmerkelijke overwinningen geboekt op het leger in verschillende belangrijke steden in de deelstaat Shan, in het noordoosten van het land. In het kielzog van de operatie viel het Arakan Army deze week het leger van de junta aan in de westelijke deelstaat Rakhine, waarmee een einde kwam aan een staakt-het-vuren dat een jaar geleden op humanitaire gronden was overeengekomen.’
Naast de staten Shan, Kachin en Rakhine worden ook bases in de regio’s Mandalay en Sagaing aangevallen, schrijft The Dhaka Tribune. Daarbij zou worden samengewerkt met andere groepen. ‘Gecoördineerde inspanningen van de People’s Defense Force en andere etnische gewapende groepen hebben geresulteerd in de verovering van 161 junta bases en negen steden.’
Dat al deze groepen, die individueel te klein zijn om het leger ten val te brengen, samenwerken, is ongekend, zegt Zachary Abuza, een professor aan het National War College in Washington, tegen The Washington Post. ‘Ze nemen nota van elkaar en werken samen. Dat is het interessante hier.’ Hij schrijft dat het tegenoffensief van de Three Brotherhood Alliance een mogelijke gamechanger is. ‘De groepen in de alliantie hebben nauwe banden met China en behoren tot de machtigste gewapende actoren in het gebied langs de grens met Myanmar. In tegenstelling tot sommige andere rebellengroeperingen heeft de alliantie zich na de staatsgreep niet onmiddellijk aangesloten bij het verzet en heeft ze, althans in het openbaar, een neutrale positie ingenomen tussen de prodemocratiebeweging en het leger.’
De vraag is eigenlijk vooral óf de junta wel gaat verdwijnen. ‘Nu haar reputatie op het spel staat, is het onwaarschijnlijk dat de junta zich gemakkelijk gewonnen geeft’, schrijft persbureau Reuters. ‘Langdurige gevechten zullen het uithoudingsvermogen en de arsenalen van beide partijen op de proef stellen. Een voor de hand liggend scenario is dat de junta de controle over sommige grensregio’s verliest, maar centraal aan de macht blijft, een uitkomst die gunstig zou zijn voor buurlanden India, Thailand en China, die zich zorgen maken over de instabiliteit in het land en het vooruitzicht van een vluchtelingencrisis.’
Die laatste zin is belangrijk. Hoewel het hier een binnenlands conflict betreft, worden veel van de huidige gevechten uitgevochten in grensregio’s. Honderdduizenden mensen zijn inmiddels op de vlucht geslagen voor het conflict. ‘India heeft donderdag opgeroepen tot het staken van de gevechten tussen het leger van Myanmar en anti-juntagroepen in de buurt van de grens tussen India en Myanmar’, schrijft Indian Express. ‘De gevechten tussen de anti-juntagroepen van Myanmar en de regeringstroepen in verschillende belangrijke steden en regio’s in de buurt van de grens met India zijn de afgelopen weken toegenomen.’
Ook China, een ander buurland, zou de ontwikkelingen in zijn buurland nauw in de gaten houden. Volgens de militaire junta in Myanmar zorgt juist China voor destabilisatie, door steun te geven aan rebellen. ‘Ze beschuldigden China ervan een etnische alliantie te steunen die zware nederlagen heeft toegebracht aan de troepen van het regime in het noorden van de deelstaat Shan’, schrijft The Irawaddy, een medium van Myanmarese journalisten in ballingschap. Zo zou China wapens hebben gestuurd en bewegingen hebben gefinancierd. China zelf heeft niet gereageerd op deze aantijgingen.
China zelf heeft nauwelijks gereageerd op de beschuldigingen, maar dat is volgens analist Thomas Kean bij France Presse een kwestie van tijd. ‘Beijing heeft veel meer invloed op de gebeurtenissen aan de andere kant van zijn grens dan welke andere internationale actor ook. China kan net zo gemakkelijk druk uitoefenen op etnische groepen als op de junta om een einde te maken aan de gevechten en het conflict te laten verzanden in een status quo’, zegt hij. Kean benadrukt dat China geen voorkeur geeft aan wie de leiding heeft in Myanmar, zolang het maar rustig is bij het buurland.
Analisten en experts geloven ook dat China op de hoogte was van en groen licht gaf voor het tegenoffensief van de rebellen, zo schrijft The Diplomat. ‘De houding en acties van China kunnen het verloop van het conflict en het bredere geopolitieke landschap in de regio aanzienlijk beïnvloeden’, aldus de website. ‘Velen koesteren de hoop dat deze gebeurtenissen (het tegenoffensief van het verzet, red.) een belangrijke nationale verandering teweeg kunnen brengen. Dat gevoel wordt niet alleen gedeeld door etnische bewegingen (…), maar vindt ook weerklank bij de bredere Myanmarese bevolking, die naar een positieve verandering verlangt.’ Na jaren van oppressie is er weinig steun in Myanmar voor de militaire junta.
China en India kunnen dus een rol spelen in hoe de burgeroorlog in Myanmar zich in de komende maanden ontwikkelt, maar, zo schrijft denktank USIP, het gewapende verzet verdient de steun van een veel groter deel van de internationale gemeenschap, omdat ‘dit een nationale opstand is die gericht is op het opbouwen van een nieuwe natie, met de bijbehorende hoop dat stabiliteit zal volgen’.
Hoewel de internationale gemeenschap volgens de denktank beweert dat de militairen niet verslagen kunnen worden, wint het verzet aan kracht. ‘Ondanks het feit dat ze weinig tastbare hulp krijgen, hebben de tegenstanders van het regime volgehouden. Nu de verzetsbeweging een nieuwe fase ingaat, moeten de deelnemers hun eigen toekomst kunnen kiezen.’ De denktank roept buurlanden en de rest van de gemeenschap op het verzet te steunen en helpen hen de instrumenten te geven om daadwerkelijk een nieuw land op te bouwen.
Lees ook:
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Noord-Korea lanceert militaire spionagesatelliet, mogelijk met Russische hulp
» Invloedrijke cryptomiljardair en oprichter van Binance treedt af
Het Israëlische kabinet heeft dinsdag ingestemd met een akkoord met Hamas, waarin de vrijlating van ongeveer vijftig gijzelaars is afgesproken die tijdens de terreuraanval van 7 oktober waren ontvoerd. Dat schrijft The Times of Israel. In ruil daarvoor heeft Israël ingestemd met een staakt-het-vuren van minstens vier dagen.
Israël heeft er ook toegezegd Palestijnse vrouwen en minderjarigen vrij te laten uit Israëlische gevangenissen. Het zou gaan om tussen de honderdvijftig en driehonderd mensen. Daarnaast moet er veel meer humanitaire hulp worden toegelaten tot Gaza, waaronder brandstof. ‘De vrijlating van tien extra ontvoerden zal resulteren in een extra dag gevechtspauze’, schrijft de regering in een verklaring.
Hamas heeft gezegd dat het 210 van de ongeveer 240 gijzelaars gevangenhoudt, waaronder ongeveer 40 kinderen. De Islamitische Jihad zou veel van de resterende gijzelaars vasthouden. Daarnaast zouden meerdere gijzelaars zijn omgekomen, onder meer door Israëlische luchtaanvallen.
Lees ook:
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Grote crisis bij belangrijkste AI-bedrijf ter wereld
» ‘Mogelijk 18 doden bij ongeluk goudmijn in Suriname’
Israël en Hamas lijken af te stevenen op een akkoord waarbij een aanzienlijk aantal gijzelaars door Hamas zal worden vrijgelaten. Israël zou op zijn beurt een tijdelijk staakt-het-vuren invoeren en een aantal Palestijnse gevangenen uit Israëlische gevangenissen vrijlaten. Dat meldt Al Jazeera op basis van Amerikaanse, Israëlische en Qatarese bronnen.
Qatar heeft een belangrijke rol gespeeld als bemiddelaar tussen de partijen. Volgens het akkoord zouden met name kinderen en vrouwen moeten worden vrijgelaten door Hamas. Er zou daarnaast een gevechtspauze van maar liefst vijf dagen worden ingevoerd om het vervoer van de gijzelaars en toevoer van humanitaire hulp naar Gaza mogelijk te maken.
Als het daadwerkelijk tot een akkoord komt tussen de twee partijen dan zou dat de eerste deëscalatie in Gaza sinds 7 oktober zijn. Tot nu toe heeft Hamas slechts vier gijzelaars vrijgelaten. Naar schatting worden er nog 239 mensen uit 26 verschillende landen vastgehouden, waaronder een aantal met dubbele nationaliteit. Sommige van deze gijzelaars worden vastgehouden door andere strijdende partijen in Palestina.
Lees ook:
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Ultrarechtse Javier Milei wint presidentsverkiezingen Argentinië
» Minstens 21 doden door zware regenval in de Dominicaanse Republiek
Jemenitische Houthi-rebellen claimen de controle te hebben overgenomen van een vrachtschip in het zuiden van de Rode Zee, aldus Al Jazeera. De militaire woordvoerder van de Houthi’s, Yahya Saree, liet weten dat de kaping van het schip een reactie was op de ‘gruwelijke daden tegen onze Palestijnse broeders in Gaza en de Westelijke Jordaanoever’. Het schip, de Galaxy Leader, zou eigendom zijn van een Israëlische zakenman.
Vorige week lieten de door Iran gesteunde Houthi’s weten dat elk schip dat gelieerd is aan Israël een legitiem doelwit is. De Houthi’s hebben sinds het uitbreken van de oorlog in Gaza al verschillende raket- en drone-aanvallen op Israël uitgevoerd.
Een woordvoerder van premier Benjamin Netanyahu liet in een verklaring weten dat Israël niet betrokken is bij het eigendom, de exploitatie of de samenstelling van de internationale bemanning van het specifieke schip, de Galaxy Leader. Het zou volgens hem gaan om een Brits vrachtschip in gebruik door een Japans bedrijf, zonder Israëlische staatsburgers aan boord.
‘De kaping is een duidelijke schending van het internationaal recht,’ zei een woordvoerder van de Amerikaanse Nationale Veiligheidsraad in een verklaring. ‘We eisen de onmiddellijke vrijlating van het schip en zijn bemanning. We zullen met onze VN-partners overleggen over de volgende stappen.’
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Italiaans parlement verbiedt kweekvlees
» Website The Guardian verwijdert bin Ladens ‘Brief aan Amerika’ na TikTok-hit
Het lichaam van Yehudit Weiss, die op 7 oktober werd ontvoerd door Hamas, is door het Israëlische leger teruggevonden in Gaza. De Israel Defence Forces (IDF) zeiden donderdag dat ze het lichaam van de 65-jarige vrouw in de buurt van het Al-Shifa-ziekenhuis hadden gevonden, bericht The Times of Israel. Op vrijdagochtend zei de IDF dat het een dag eerder ook het lichaam van korporaal Noa Marciano had teruggevonden in een ander gebouw naast het ziekenhuis, drie dagen na de aankondiging dat ze door Hamas was gedood in gevangenschap. De vindplaatsen van de lichamen konden niet door onafhankelijke media worden geverifieerd.
Op de plek waar Weiss zou zijn aangetroffen, werd volgens het leger ook militaire uitrusting gevonden, ‘waaronder machinegeweren en raketwerpers, die toebehoorden aan de Hamas-terroristen die haar gevangen hielden’, schrijft de Israëlische krant. De vrouw werd ontvoerd uit de Kibboets Be’eri op 7 oktober. Tijdens deze grootschalige aanval van Hamas op meerdere plekken in Israël vermoordden ze minstens 1200 mensen en namen zo’n 240 gijzelaars mee.
Marciano (19) was een dienstplichtige soldaat op de Nahal Oz-basis toen deze op 7 oktober werd belaagd door Hamas. Op maandagavond publiceerde Hamas een propagandavideo van Marciano waarop te zien is hoe ze vier dagen na haar gijzeling voor de camera spreekt, zichzelf identificeert en de namen van haar ouders en haar geboortestad voordraagt. In de video was vervolgens haar dode lichaam te zien. Weiss en Marciano zijn de eerste twee ontvoerden waarvan bekend is dat ze in gevangenschap zijn gestorven.
Lees ook:
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Iran breidt nucleair programma uit, volgens VN-waakhond
» Christendemocraat Luc Frieden wordt de nieuwe premier van Luxemburg
Na de inval van woensdag in het Al-Shifa-ziekenhuis in Gaza zei het Israëlische leger dat het bewijs had gevonden dat Hamas wapens en militaire uitrusting opsloeg in het medische complex, meldt NBC. ‘Israël beweert al langer dat Hamas ziekenhuizen, waaronder het Al-Shifa, in Gaza-Stad, en de tunnels eronder, gebruikt als operationele centra – iets wat Hamas en de artsen van het ziekenhuis ontkennen.’ De beelden die het Israëlische leger toonden van de gevonden wapens konden niet onafhankelijk worden geverifieerd.
Volgens de VN verblijven in het ziekenhuis ongeveer 2300 mensen. Volgens een van de chirurgen van het ziekenhuis waren medewerkers en patiënten ‘doodsbang’ door de Israëlische inval.
Qatar, dat betrokken is bij onderhandelingen over de vrijlating van gijzelaars van Hamas, heeft opgeroepen tot ‘een internationaal onderzoek’ naar de Israëlische invallen in ziekenhuizen in Gaza. Het aanvallen van ziekenhuizen is namelijk in strijd met het internationaal oorlogsrecht. De VN-Veiligheidsraad, die zich nog niet had uitgelaten over de oorlog tussen Israël en Hamas, riep woensdag op tot ‘humanitaire pauzes en corridors’ in de Gazastrook.
Lees ook:
Vanwege de oorlog in Oekraïne verhogen meerdere regeringen hun defensie-uitgaven. Maar waar moet al dat geld vandaan komen? ‘Er zullen moeilijke keuzes moeten worden gemaakt.’
Volgend jaar april zullen de Denen voor het eerst in drie eeuwen moeten werken op de Grote Gebedsdag, aangezien de regering deze vrije dag heeft afgeschaft, deels om de extra defensie-uitgaven te bekostigen. Het besluit van afgelopen maart stuitte op grote weerstand onder de bevolking: volgens een peiling was 70 procent van de Denen tegen. Economen daarentegen hebben Kopenhagen geprezen omdat het met een oplossing komt voor zijn hogere defensiekosten, in tegenstelling tot veel andere regeringen. ‘Niemand wil meer belasting betalen. Maar tegelijkertijd wil iedereen een betere defensie en goede gezondheidszorg,’ zegt John Llewellyn, voormalig hoofd economische voorspellingen van de OESO. ‘Op een gegeven moment wordt de kwestie de politieke arena in geduwd omdat niemand weet waar het geld vandaan moet komen.’
Japan, bezorgd over een steeds assertiever China en het risico van oorlog in de Indo-Pacific-regio, heeft nog niet gespecificeerd hoe het tegen 2027 zijn defensiebegroting met twee derde verhoogd denkt te kunnen hebben. Het VK wil, onder invloed van de Russische inval in Oekraïne, zijn militaire uitgaven uiteindelijk laten oplopen tot 2,5 procent van het bnp, maar alleen als ‘de fiscale en economische omstandigheden dat toelaten’. Duitsland, geschrokken van de Russische agressie, wil zijn defensie-uitgaven eveneens verhogen, maar niet ten koste van een officiële vrije dag. Frankrijk heeft nog niet toegelicht waar het geld vandaan moet komen voor de geplande verhoging van zijn militaire begroting met 40 procent de komende vijf jaar. Hetzelfde geldt voor Polen, dat zijn uitgaven bijna wil verdubbelen tot 4 procent van het bnp.
De vraag hoe oorlogen gefinancierd moeten worden is even oud als het fenomeen oorlog zelf. De Romeinse staatsman Cicero noemde ‘geld de zenuw van de oorlog’. In 1694 werd de Bank of England opgericht om William III te helpen zijn oorlog met Frankrijk te financieren. Vandaag de dag lijken zelfs in een steeds chaotischer wereld de uitgaven beperkter als gevolg van de stijgende rentepercentages en de hoge staatsschulden.
Europa zit midden in het grootste gewapende conflict sinds 1945. De geopolitieke spanningen tussen China en Taiwan lopen op. Iran zal wellicht weldra in staat zijn een kernwapen te produceren. Bovendien kunnen ook wereldwijde problemen als klimaatverandering en migratie overheden ertoe dwingen veel geld uit te geven.
Het Internationaal Instituut voor Vredesonderzoek van Stockholm (SIPRI) heeft berekend dat de defensie-uitgaven vorig jaar wereldwijd zijn gestegen tot een recordbedrag van 2,24 triljoen dollar. Die trend zal zich dit jaar voortzetten, ook al zijn overheden meer geld kwijt aan leningen vanwege de stijgende rente.
Economen als Lawrence Summers, voormalig minister van Financiën van de VS, en Olivier Blanchard, voormalig hoofdeconoom bij het IMF, hebben erop gewezen dat hogere defensie-uitgaven de rentepercentages zelfs nog verder kunnen opjagen.
‘Eén scenario is dat landen die in 2022 al meer aan defensie hebben uitgegeven dat zullen blijven doen, terwijl landen die dat voor 2023 hebben aangekondigd daar nu werkelijk mee beginnen,’ zegt Diego Lopes Da Silva, hoofdonderzoeker bij de afdeling militaire uitgaven en wapenproductie van SIPRI.
In de vijf landen met de hoogste defensie-uitgaven ter wereld gaat het om duizelingwekkende bedragen. In de VS hebben politici een incidentele verhoging van het schuldenplafond mogelijk gemaakt om de defensie-uitgaven in 2024 met 3 procent te kunnen verhogen tot 886 miljard dollar. De defensiebegroting van China, die SIPRI op 292 miljard dollar schat, zal dit jaar voor het negenentwintigste achtereenvolgende jaar worden verhoogd. Rusland, dat vorig jaar naar schatting 86 miljard dollar aan defensie uitgaf, heeft inmiddels verklaard dat er geen ‘financieringsbeperkingen’ zullen gelden voor zijn oorlog tegen Oekraïne, ook al blijft het precieze bedrag geheim. India wil zijn defensiebegroting het komende jaar met 13 procent verhogen tot 73 miljard dollar, terwijl Saoedi-Arabië, uit vrees voor een nucleair Iran, nu 7,5 procent van zijn bnp aan defensie besteedt, na Oekraïne het hoogste percentage.
Oorlogen gaan dikwijls gepaard met hogere inflatie en beperking van rentepercentages
Binnen de NAVO hebben maar 7 van de 31 lidstaten vorig jaar de beoogde norm van 2 procent van het bnp gehaald. Zouden ze dat allemaal doen, dan zouden de totale defensie-uitgaven met meer dan 150 miljard dollar per jaar stijgen, volgens onderzoek van Financial Times.
Hoewel oorlog tot de ‘duurste en minst productieve menselijke activiteiten’ behoort, zegt James Grant, financieel historicus en hoofdredacteur van Grant’s Interest Rate Observer in New York, ‘kan de boel ook in vredestijd flink uit de hand (…) lopen. Als dat gebeurt, nemen de uitgaven en het bijdrukken van geld vaak hand over hand toe.’
Over het algemeen worden ‘korte, hete oorlogen’ die een plotselinge verhoging van uitgaven vereisen gefinancierd met extra leningen, terwijl ‘korte, koude oorlogen’, die langdurige defensie-uitgaven vereisen, via belastingen worden betaald.
De napoleontische oorlogen en de Eerste en Tweede Wereldoorlog werden grotendeels gefinancierd met geleend geld. Maar tijdens de lange decennia van de Koude Oorlog financierde het Westen zijn defensie-uitgaven met belastingverhogingen. In de kwarteeuw die voorafging aan de val van de Berlijnse muur stegen de belastinginkomsten van de OESO-landen gemiddeld van 25 procent van het bnp naar meer dan 32 procent, terwijl de staatsschuld over het algemeen daalde.
‘Voor korte oorlogen kunnen regeringen de kosten dekken met leningen,’ zegt James Macdonald, auteur van A Free Nation Deep in Debt, dat over de geschiedenis van openbare financiën en oorlogen handelt. ‘Maar als het gaat om een langdurige oorlog, moet je andere methodes gebruiken naarmate die langer duurt, zoals belastingheffing.’
Oorlogen gaan ook dikwijls gepaard met hogere inflatie en beperking van rentepercentages. Tijdens de Tweede Wereldoorlog stegen de Amerikaanse groothandelsprijzen gemiddeld met 8,2 procent, terwijl de rente op langjarige leningen werd beperkt tot 2,5 procent, een gat dat Washington hielp de waarde van Amerikaanse staatsobligaties door inflatie te laten wegsmelten.
‘Alle oorlogen worden over het algemeen geassocieerd met enige inflatie. Politici houden er niet van belastingen te verhogen [om oorlogen te financieren], en inflatie is verborgen belasting,’ zegt Richard Sylla, coauteur van A History of Interest Rates.
Economen verwachten dat aanhoudend hoge defensie-uitgaven, die in de OESO-landen na de val van de Berlijnse muur met een derde waren gedaald, een mengeling van hogere belastingen en bezuinigingen elders vereisen. ‘Om de politiek kun je niet heen,’ zegt Llewellyn. ‘Samenlevingen worden met een aantal ingewikkelde problemen geconfronteerd en er zullen moeilijke keuzes moeten worden gemaakt.’
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Huis van Afgevaardigden sluit akkoord om ‘shutdown’ af te wenden
» Biden maakt zich op voor top met Xi in Californië
De VS hebben dinsdag gezegd dat het over informatie beschikt dat Hamas het grootste ziekenhuis in Gaza, Al-Shifa, gebruikt om militaire operaties uit te voeren en waarschijnlijk ook om wapens op te slaan. Dat meldt de BBC. Volgens een woordvoerder van het Witte Huis komt dat neer op een oorlogsmisdaad.
Hij zei dat Amerikaanse inlichtingendiensten informatie hadden dat Hamas en de Palestijnse Islamitische Jihad ziekenhuizen in de Gazastrook, waaronder Al-Shifa, gebruiken om militaire operaties aan te sturen en gijzelaars vast te houden. Het classificatieniveau van de inlichtingen zou zijn verlaagd om deze met verslaggevers te kunnen delen.
Volgens de VS betekenen de acties van Hamas in de ziekenhuizen niet dat Israël niet langer verantwoordelijkheid draagt om burgers te beschermen. ‘Voor alle duidelijkheid: we zijn er geen voorstander van een ziekenhuis vanuit de lucht aan te vallen. We willen geen vuurgevecht zien in een ziekenhuis, waar onschuldige mensen proberen de zorg te krijgen die ze verdienen,’ aldus de woordvoerder.
Lees ook: