Milei rekent af met de traditionele politieke partijen
‘Argentinië heeft gestemd voor de kandidaat die het best de woede verwoordde die zich in jaren van sociaaleconomische achteruitgang heeft opgehoopt: Javier Milei,’ schrijft El País. Milei behaalde een ‘verrassende overwinning’ in de Argentijnse voorverkiezingen van zondag, aldus het dagblad Clarín. De ultraliberale econoom, die zichzelf ‘anarcho-kapitalist‘ noemt, tegen abortus is en klimaatverandering als ‘een hoax’ van links beschouwt, kreeg, met meer dan 96 procent van de stemmen geteld, 30,1 procent van de stemmen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Milei zal het in de presidentsverkiezingen van 22 oktober opnemen tegen Patricia Bullrich, voormalig minister van Veiligheid en aanvoerder van de rechtse oppositie, en Sergio Massa, minister van Economie, namens de regerende peronistische partij. Al jaren wordt de Argentijnse politiek gedomineerd door twee blokken: het peronisme en het rechtse blok. De opkomst van Milei brengt daar verandering in, aldus El País. ‘Met de belofte om een “einde te maken aan de politieke kaste” dwingt Milei de traditionele politieke partijen om zich te bezinnen.’
Argentinië bevindt zich in zwaar economisch weer, met een inflatie die is opgelopen tot 115,6 procent. De zeer impopulaire vertrekkende president, Alberto Fernández, koos ervoor om zich dan ook niet herkiesbaar te stellen.
Fernando Villavicencio stond tweede in de peilingen
Fernando Villavicencio, presidentskandidaat in Ecuador, is woensdagavond doodgeschoten aan het einde van een verkiezingsbijeenkomst in Quito. De negenenvijftigjarige journalist en het voormalig parlementslid werd ‘drie keer in het hoofd’ geschoten toen hij een theater verliet waar hij net zijn aanhangers had toegesproken, aldus El Universal. Villavicencio had al eerder doodsbedreigingen ontvangen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De president van Ecuador, Guillermo Lasso, zei dat hij ‘woedend en ontzet’ was over de moord. ‘In zijn nagedachtenis, en in de naam van zijn strijd, verzeker ik u dat deze misdaad niet ongestraft zal blijven,’ voegde hij eraan toe op X (voorheen Twitter). De centristische Villavicencio stond in de laatste peilingen op de tweede plaats, met ongeveer 13 procent van de stemmen.
Vanwege Villavicencio’s strijd tegen de georganiseerde misdaad wordt vermoed dat de opdrachtgevers van de aanslag in die hoek gezocht moeten worden. Het Ecuadoraans Openbaar Ministerie maakte woensdagnacht bekend dat het zes personen heeft gearresteerd in verband met de aanslag.
Ontbossing van de Amazone is het afgelopen jaar afgenomen
In Brazilië wordt de komende twee dagen een Amazone-top gehouden, waarop Zuid-Amerikaanse landen praten over hoe ze het unieke regenwoud het best kunnen beschermen. De top vindt plaats in de plaats Belém, waar de Amazone in de oceaan stroomt. Het is voor het eerst sinds 2009 dat er een Amazone-top wordt georganiseerd.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Onder de huidige president Lula is ontbossing in de Amazone afgenomen, waar zijn voorganger Jaïr Bolsonaro juist enorme schade aan het regenwoud toebracht. In 2030 wil Lula dat er helemaal geen bomen meer worden gekapt in het Braziliaanse deel van de Amazone, die zich verder ook over Bolivia, Ecuador, Peru en Colombia uitstrekt. Folha de São Paulo schrijft dat Lula op de top zal aankondigen dat zeker twee gebieden in de Amazone zullen worden uitgeroepen tot beschermd inheems gebied.
Het bos speelt een belangrijke rol in de strijd tegen klimaatverandering, omdat ruim een kwart van alle koolstofdioxide die wereldwijd wordt uitgestoten wordt opgenomen door de bomen van de Amazone. De deelnemende landen willen met een plan van aanpak komen om naast ontbossing ook illegale mijnbouw en visserij alsmede drugshandel tegen te kunnen gaan.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Niger, waar president Bazoum vorige week werd afgezet door militairen. Niger gold als een bondgenoot van het Westen, maar is het zoveelste land in de Sahel waar een coup plaatsvindt. Wat betekent de staatsgreep voor de Sahel en de relatie met het Westen?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is er precies gebeurd in Niger?
Op woensdag werd bekend dat een groep militairen, onder wie leden van de presidentiële garde, de macht had overgenomen in Niger. De zittende president Mohamed Bazoum was afgezet en werd opgesloten in het presidentieel paleis in de hoofdstad Niamey. Daarnaast werd een avondklok afgekondigd.
De Nigerese generaal Abdourahamane Tiani verscheen op de staatstelevisie en las een verklaring voor, waarin hij volgens CNN zei dat Bazoum, die sinds 2021 aan het hoofd stond van Niger, verantwoordelijk zou zijn geweest voor de ‘verslechterende veiligheidssituatie’ in het land.
Bazoum was de eerste democratisch gekozen president van Niger, en is voor westerse bondgenoten en West-Afrikaanse landen die samenwerken in ECOWAS nog steeds ‘de legitieme leider van Niger’, zo schrijft Al Jazeera. Het was de vijfde coup sinds Niger in 1960 onafhankelijk werd van Frankrijk en de zoveelste poging om Bazoum aan de kant te zetten.
De leden van ECOWAS kwamen samen op een top in Nigeria en veroordeelden de staatsgreep. Volgens de West-Afrikaanse landen moeten de coupplegers binnen een week plaatsmaken en Bazoum herinstalleren, en anders kan er een militaire interventie volgen, meldt Vox. Daarnaast zijn er verregaande sancties ingevoerd, is een vliegverbod ingesteld en zijn de landsgrenzen door buurlanden gesloten.
Al voor zijn inauguratie werd geprobeerd Bazoum uit de weg te ruimen en afgelopen maart, toen de president in Turkije was, werd eveneens geprobeerd zijn regering omver te werpen. Voor het straatarme Niger, dat al jaren wordt geteisterd door jihadistisch geweld, betekent de coup een nieuwe periode van politieke instabiliteit.
Wat betekent de coup voor de veiligheidssituatie in de Sahel?
De Sahel beslaat een regio in Afrika waar veel stammen leven, waar jihadistische groeperingen de afgelopen decennia een stevige voet aan de grond hebben gekregen, waar veel armoede is en droogte heerst. Kortom, een regio met veel problemen. Naast Niger maken Mali, Burkina Faso, Tsjaad en Mauritanië officieel deel uit van de regio, net als bepaalde delen van Senegal, Nigeria en Soedan.
De regio is instabiel. ‘Niger is het volgende land in de Sahel waar een coup wordt gepleegd’, zo schrijft Sky News.Mali kende in 2020 en 2021 couppogingen en in Burkina Faso zijn in 2022 binnen acht maanden tijd twee couppogingen gepleegd. Maar de coup in Niger is om nog een reden zorgwekkend: het land was de laatste betrouwbare partner van het Westen in de strijd tegen het jihadisme.
Eerder wezen Burkina Faso en Mali VN-soldaten de deur na een coup, waarop onder meer Frankrijk, de Verenigde Staten en Nederland hun partnerschap met Niger versterkten. Als na deze coup VN-soldaten ook Niger moeten verlaten ‘zal dat een enorme klap zijn in de strijd tegen jihadistisch geweld’, zo schrijft deBBC.
Westerse landen zijn al begonnen met het evacueren van staatsburgers, en als ze hun troepen ook uit Niger halen, kunnen jihadisten in het vacuüm springen dat zij achterlaten, zo zegt veiligheidsanalist David Otto tegenVOA News. Voor de Sahel kan de val van het laatste enigszins democratische land, het laatste ‘bastion van stabiliteit’ in de regio, zoals Deutsche Welle het land omschrijft, dramatisch uitpakken.
Daarnaast is er nog een ander gevaar: dat van een oorlog tussen Afrikaanse landen. Burkina Faso en Mali waarschuwden de ECOWAS-landen deze week dat zij de coupplegers in Niger zullen steunen als er een militaire interventie komt. Meer jihadisme, meer aanslagen, burgeroorlogen of een intercontinentale oorlog: de vooruitzichten voor de Sahel zijn met de coup in Niger ten zeerste verslechterd.
Wat zijn de gevolgen op geopolitiek gebied?
Dat juist Mali en Burkina Faso hun steun uitspreken voor de coupplegers, is niet geheel verrassend. Sinds de coups de afgelopen jaren is de aanwezigheid van het Russische huurlingenleger Wagner in de landen aanzienlijk toegenomen, en daarmee de invloed van Rusland zelf. Atalayar wijst erop dat de coupplegers in hun eerste dagen al signalen hebben afgegeven dat ze openstaan voor samenwerking met Rusland, en nadat ECOWAS zich uitsprak tegen de coup gingen betogers de straat op met Russische vlaggen en werden er pro-Poetin-leuzen geroepen.
‘Poetin zal tevreden zijn met de coup in Niger’, zo schrijft The Spectator in een analyse. Instabiliteit in Niger biedt een opening voor de Wagner-groep om hun macht in het land – en daarmee de regio – te doen toenemen. Daarnaast is Niger wereldwijd een van de belangrijkste landen op het gebied van uraniumproductie, waarvan een kwart wordt geëxporteerd naar Europa. Zeker nu Frankrijk inzet op kernenergie, kan de situatie in Niger gevolgen hebben voor de energiesituatie in Frankrijk.
Een andere reden dat Europa bezorgd naar de situatie kijkt is migratie. Niger is (of was) niet alleen een belangrijke partner in de strijd tegen jihadistisch geweld, ook speelde het land een belangrijke rol in het tegenhouden van migranten uit Afrikaanse landen ten zuiden van Niger, die op weg waren naar Europa, zo schrijft USIP in een analyse.
Ook China is niet blij met de coup, schrijft South China Morning Post. De coup is een ‘nieuwe tegenslag voor de Chinese investeringen in de Sahel’. Het Aziatische land heeft voor bijna vijf miljard dollar geïnvesteerd in Niger, met name in de olie- en uraniumindustrie. Mohammed Soliman, directeur van het Middle East Institute in Washington, benadrukt tegen de krant dat de investeringen en andere projecten van China door de instabiliteit gevaar lopen.
Maar de coup biedt ook kansen voor China: als westerse landen wegtrekken uit Niger en de Sahel, ontstaat er een gat waarin Beijing, dat al langer bezig is zijn invloed in Afrika uit te breiden, kan springen. Want ook voor de Verenigde Staten betekent de coup een fikse tegenvaller, zo benadrukt The Wall Street Journal.‘Niger is de laatste dominosteen waarvan we hopen dat hij niet valt’, zegt een hooggeplaatste medewerker van de Amerikaanse inlichtingendienst tegen de krant.
De VS staken honderden miljoenen aan humanitaire hulp en militaire steun in het land, mede vanwege de verkiezing van Bazoum als president. ‘We hebben ons als geen ander in de regio sterk gemaakt voor deze leider’, zegt Cameron Hudson, voormalig stafchef van de speciale gezant van de VS voor Soedan, tegen WSJ.
Voor veel landen is de coup een probleem en een nieuw hoofdstuk in de aanhoudende instabiliteit en onveiligheid in de Sahel. Maar, zoals The Conversation treffend schrijft, ‘het is bovenal een verschrikkelijke klap voor de inspanningen van Niger om stabiele democratische instellingen op te bouwen en de vrede en stabiliteit te bevorderen die het leven van de mensen in een van de armste landen ter wereld zouden kunnen verbeteren’.
De kans dat Sonko meedoet aan de verkiezingen wordt kleiner
De Senegalese oppositieleider Ousmane Sonko is afgelopen week opnieuw opgepakt. Volgens The Guardian wordt Sonko ervan beschuldigd een rol te hebben gespeeld in de zware rellen van eerder dit jaar. Sinds zijn arrestatie zit Sonko vast en hij mag voorlopig de gevangenis niet verlaten. Daarnaast heeft de regering gezegd dat de partij van Sonko ontbonden zal worden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Om te voorkomen dat er opnieuw grootschalige protesten worden georganiseerd door de aanhangers van Sonko, hebben de Senegalese autoriteiten sinds maandag het mobiele internet in de hoofdstad Dakar geblokkeerd. Ook is het leger de straat op gestuurd om onlusten te voorkomen. Volgens Sonko is er sprake van een politiek gemotiveerde vervolging om te zorgen dat hij niet meedoet aan de verkiezingen. De 49-jarige politicus is in hongerstaking gegaan.
Eerder dit jaar was er al een rechtszaak tegen Sonko, die een vrouw verkracht zou hebben. Hij werd vrijgesproken, maar werd wel voor een andere, kleinere aanklacht vervolgd. Hierdoor zou hij niet mogen meedoen aan de verkiezingen. Er vielen zeker 21 doden bij de rellen die volgden op die veroordeling.
Sonko is populair onder de Senegalese jeugd omdat hij strijdt tegen corruptie. De autoritaire president Macky Sall heeft eerder politieke rivalen buitengesloten van de verkiezingen. Sall wil zich naar verwachting volgend jaar verkiesbaar stellen voor een derde termijn, hetgeen niet grondwettelijk is.
Het West-Afrikaanse economische samenwerkingsverband ECOWAS heeft zich op een top in Nigeria uitgesproken tegen de staatsgreep in Niger. Volgens Africa News eisen de landen dat de Nigerese president Mohamed Bazoum weer wordt geïnstalleerd. Zij stellen dat er in het uiterste geval een militaire interventie door de ECOWAS-landen kan volgen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Behalve de dreiging met een interventie worden er sancties voor de coupplegers, onder wie generaal Abdourahmane Tchiani, in het vooruitzicht gesteld. Alle tegoeden van Niger in West-Afrika zijn bevroren, de grenzen met het land zijn gesloten en er mogen geen commerciële in- en uitgaande vluchten plaatsvinden. In een reactie hebben de coupplegers gezegd geen buitenlandse interventie te zullen accepteren. Maandag zijn vervolgens drie prominente politici opgepakt.
Ook riepen ze hun aanhangers op de straat op te gaan om te protesteren tegen de dreigementen van de ECOWAS-landen. Zondag gaven daar honderden mensen gehoor aan. Zij probeerden de ambassade van Frankrijk in hoofdstad Niamey te bestormen. Niger is een voormalige kolonie van Frankrijk en het Europese land krijgt de schuld van de economisch moeilijke tijden.
Sinds het Europese corruptieschandaal van vorig jaar wil de Europese Commissie de richtlijnen voor parlementariërs én ngo’s aanscherpen. Niet alle ngo’s zijn blij met verscherpt toezicht, maar de enorme Brusselse ngo-sector moet transparantie zien als een kans om het vertrouwen van de burger te herstellen, schrijft journalist William Nattrass.
Na het Europese corruptieschandaal rond Qatar dat eind vorig jaar losbrak, gaat de discussie nu steeds meer over de mate waarin dit te wijten is aan de enorme Brusselse ngo-sector. Er gaan conservatieve stemmen op dat het nu hoog tijd is om strengere eisen aan ngo’s te stellen op het gebied van transparantie. Wie toch al sceptisch is over de bedoelingen van zulke organisaties, kan zich immers geen beter voorbeeld van hypocrisie wensen dan dat een organisatie met de naam Fight Impunity (‘Bestrijd straffeloosheid’) het middelpunt blijkt te zijn van een internationaal omkopingsnetwerk. Vanuit links wordt tegengeworpen dat een of twee rotte appels nu als excuus worden gebruikt om de hele mand verdacht te maken. Maar dat is niet alleen een zwak argument, het gaat ook voorbij aan de kansen die strengere voorschriften bieden.
In het licht van Qatargate probeert de Europese Commissie de eisen op het gebied van transparantie en verantwoording in deze sector nu te vergroten met nieuwe regelgeving over de inzage die ngo’s moeten geven in financiering afkomstig van buiten de EU. Maar de ngo’s komen meteen in het geweer tegen iedere poging nieuwe rapportageverplichtingen op te leggen. Daarbij wijzen ze erop dat de EU met twee maten meet. Nog maar enkele weken geleden spraken EU-politici immers hun zorgen uit over het Georgische wetsvoorstel dat organisaties en burgers die meer dan twintig procent van hun financiering uit het buitenland krijgen, zou verplichten om zich als ‘buitenlandse agent’ te laten registeren. En volgens verschillende organisaties zouden de plannen van de Commissie ook ngo’s in de EU kwetsbaar maken voor onderdrukking. Nick Aiossa, hoofd beleid en belangenbehartiging van Transparency International, zegt zich zorgen te maken dat strengere rapportage-eisen voor ngo’s ‘misbruikt zullen worden door extreemrechtse partijen, waarvan er al een paar aan de macht zijn. Orbán in Hongarije, Meloni in Italië, ik bedoel: dat zijn geen fans van ngo’s.’
Problematisch
Maar als argument tegen het EU-plan is dit problematisch. De bewering dat rechtse krachten misbruik zullen maken van deze nieuwe regelgeving, past in een verhaal waarin rechts wordt afgeschilderd als vijand van het maatschappelijk middenveld. En dat komt gevaarlijk dicht bij een partijpolitieke stellingname – iets waar elke niet-politieke organisatie die recht wil hebben op beïnvloeding van de beleidsvorming zich beter verre van kan houden. Daarbij is het nogal solipsistisch om te beweren dat strengere regelgeving voor ngo’s ondemocratisch is. De ngo’s maken een gevaarlijke denkfout als ze menen dat hun eigen vrijheid om zich aan toezicht te onttrekken de grondslag van democratie is. In een democratische samenleving zou het juist vanzelfsprekend moeten zijn dat er strenge transparantie-eisen gelden voor organisaties die invloed uitoefenen op het beleid.
Wel is het zo dat nieuwe regels niet zo’n grote druk op de organisaties mogen leggen dat het ngo’s met weinig financiering in hun functioneren belemmert. Uitgangspunt van strengere regelgeving zou het inzicht moeten zijn dat er een grote verscheidenheid aan ngo’s bestaat, en de erkenning dat die niet allemaal op dezelfde manier kunnen worden behandeld. De EU zou haar nieuwe transparantie-eisen dus moeten beperken tot dat kleine deel van de ngo’s dat over een mate van organisatorische steun beschikt die als politiek significant kan worden gezien. Het kan niet al te moeilijk zijn om de criteria daarvoor vast te stellen, aangezien de EU regelmatig ngo’s raadpleegt over beleidsvragen, rapportages over de stand van de rechtsstaat in de lidstaten en andere kwesties waarbij kritisch gekeken moet worden naar potentiële politieke voorkeuren of verborgen belangen van de adviseurs, of die nu afkomstig zijn van bronnen binnen of buiten de EU.
Bij organisaties die een actieve inbreng willen hebben in het beleid, doet het ertoe wat hun motieven zijn
De linkse fracties in de EU wijzen er graag op dat er in Brussel meer gelobbyd wordt door het bedrijfsleven dan door ngo’s – al hebben de ngo’s over het algemeen meer succes in het bereiken van hun beleidsdoelen. En ze verwijten de conservatieven dat zij ngo’s nu onevenredig zwaar onder vuur nemen om de aandacht af te leiden van de mate waarin het bedrijfsleven zijn stempel op het EU-beleid drukt. Maar als het om bescherming van de democratie gaat, slaat deze kritiek de plank mis. De doelstellingen van lobbyisten uit het bedrijfsleven zijn over het algemeen scherper omlijnd dan die van ngo’s, en het zijn geen doelen zoals de handhaving van democratische beginselen of bescherming van de mensenrechten, die vaak sterk gepolitiseerd raken. In sommige opzichten zijn commerciële belangen intrinsiek transparanter dan niet-commerciële. Niemand zal bijvoorbeeld denken dat lobbyisten van Meta of Google principieel belangeloos zijn in hun gesprekken met de EU – en dat wordt meegenomen in de beoordeling van hun beleidsadviezen.
Anderzijds is de gedachte dat het ontbreken van winstoogmerk een organisatie minder partijdig maakt juist een grondslag voor de invloed van de ngo-sector. Die gedachte gaat alleen voorbij aan de mogelijkheid dat bij gebrek aan commerciële belangen andere, minder doorzichtige motieven een rol kunnen gaan spelen – of het nu gaat om de ideologische prioriteiten van een rijke geldschieter, de gezamenlijke politieke opvattingen van de leden van een ngo, of simpelweg de verwerving en het behoud van politieke relevantie. Bij organisaties die een actieve inbreng willen hebben in het beleid, doet het ertoe wat hun motieven zijn. En al is het niet in het algemeen belang om hun rol aan banden te leggen, zeker na Qatargate moeten we er wel gerust op kunnen zijn dat die organisaties net zo open en transparant zijn in hun verantwoording als ze van de rest van de samenleving eisen.
Politiek getouwtrek
Dat is met name van cruciaal belang omdat ngo’s, of ze dat nu leuk vinden of niet, nu al onderwerp zijn geworden van politiek getouwtrek– zoals het verhitte debat tussen links en rechts over de consequenties van Qatargate wel laat zien. Populistische bewegingen schilderen ngo’s af als instrumenten van internationale partijen die nationale belangen dwarsbomen. Zij moedigen kiezers aan om ze te zien als partijdige actoren met een agenda die tegen de wensen van democratisch gekozen vertegenwoordigers indruist. Verzet tegen nieuwe transparantie-eisen zal sommigen alleen maar bevestigen in hun verdenking dat ngo’s vrij boven de Europese democratische instellingen willen zweven zonder verantwoording te hoeven afleggen.
Zo bezien biedt dit debat een kans: door strengere transparantieregels te omarmen kunnen ngo’s sceptische burgers misschien geruststellen, vooral in landen waar de argwaan groot is, zoals Hongarije en Italië. De ngo’s zouden de huidige voorstellen dus moeten zien als een gelegenheid om de kritiek van hun tegenstanders te ontkrachten. Maximale openheid, transparantie en verantwoording bieden ngo’s de kans om het vertrouwen onder burgers te herstellen, wat van vitaal belang is voor hun functioneren, en daarmee het functioneren van een gezonde democratische samenleving. Die kans moeten ze grijpen.
Maar weinig Afrikaanse leiders zijn aanwezig, tot woede van Poetin
In het Russische Sint-Petersburg vindt momenteel een top plaats tussen Rusland en Afrikaanse landen. The Economist meldt echter dat maar weinig Afrikaanse leiders aanwezig zijn: zeventien leiders, waar er in 2019 nog drieënveertig leiders kwamen. Volgens de Amerikaanse krant komt dit door de manier waarop Rusland met de graandeal is omgegaan: veel Afrikaanse landen zijn afhankelijk van Oekraïens graan. President Poetin zegt dat dit komt door chantage door het Westen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Poetin beloofde bij de top gratis graan aan de landen, dat binnen enkele maanden richting het continent moet worden getransporteerd. Rusland poogt al langer de banden met Afrika aan te trekken, onder meer omdat Afrikaanse landen zich minder bekommeren om de oorlog in Oekraïne en zo een geopolitiek tegenwicht kunnen bieden tegen het westerse blok. Daarnaast zijn veel Afrikaanse landen rijk aan mineralen, wat ook de aanwezigheid van huurlingenleger Wagner op het continent verklaart.
De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov trok de afgelopen maanden meerdere keren naar Afrika, onder meer naar Kenia, Somalië en Zuid-Afrika. Dat laatste land is net als Rusland lid van BRICS, een samenwerkingsverband tussen opkomende economieën waar ook China, India en Brazilië toe behoren. Een top van BRICS in augustus in Zuid-Afrika zal niet worden bijgewoond door Poetin, omdat hij moet worden gearresteerd als hij voet zet in Johannesburg.
De Nigerese president Mohamed Bazoum, aan de macht sinds 2021, werd woensdag omvergeworpen door coupplegers. Het lot van Bazoum, die sinds woensdag in zijn residentie wordt vastgehouden door de presidentiële garde, is nog onzeker, aldus de BBC.
Woensdagavond verscheen een groep soldaten onder leiding van kolonel-majoor Amadou Abdramane op nationale televisie. ‘Wij, de Defensie- en Veiligheidstroepen (FDS), verenigd in de Nationale Raad voor de Bescherming van het Vaderland (CNSP), hebben besloten om een einde te maken aan het regime dat jullie kennen,’ zei Abdramane tegen het land. ‘Dit volgt op de voortdurende verslechtering van de veiligheidssituatie en het slechte economische en sociale bestuur’, voegde hij eraan toe.
Volgens de BBC hebben de coupplegers ‘de grondwet ontbonden, de instellingen opgeschort, de grenzen van het land gesloten’ en een nationale avondklok afgekondigd. Ze gaven ook de verzekering dat ze ‘de internationale verplichtingen van Niger’ zouden respecteren, evenals ‘de fysieke en morele integriteit van de afgezette autoriteiten’.
De onrust in Niger komt bovenop de bestaande westerse bezorgdheid over Wagner-operaties en de instabiliteit in de Sahel
President Bazoum is een belangrijke westerse bondgenoot in de strijd tegen islamistische militanten in West-Afrika en een partnerland van de EU als het gaat om indammen van migratiestromen. Twee buurlanden, Mali en Burkina Faso, hebben de afgelopen jaren ook te maken gehad met staatsgrepen als gevolg van jihadistische opstanden. In beide landen zijn de nieuwe militaire leiders in onmin geraakt met Frankrijk, de voormalige koloniale mogendheid die vroeger ook Niger regeerde.
In buurland Mali helpen zwaarbewapende Russische huurlingen van Wagner het militaire regime in de strijd tegen jihadistische opstandelingen. De onrust in Niger komt bovenop de bestaande westerse bezorgdheid over Wagner-operaties en de instabiliteit in de Sahel.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Spanje, waar zondag verkiezingen hebben plaatsgevonden. Zowel het linkse blok van premier Sánchez als het rechtse blok heeft geen meerderheid gekregen. Hoe moet het nu verder voor Spanje?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is de uitslag van de Spaanse parlementsverkiezingen?
‘De eerste algemene verkiezingen in Spanje met sandalen, een waaier, korte broek en een omslagdoek’, schrijft El Paísover de Spaanse parlementsverkiezingen van afgelopen zondag. Voor het eerst vonden de verkiezingen midden in de zomer plaats – en nog wel tijdens een hittegolf. Verbazingwekkend genoeg heeft dat geen negatief effect op de opkomst gehad, die met 70,4 procent 4 procentpunten boven de opkomst lag van de vorige landelijke verkiezingen in 2019.
De stembusgang vond plaats op zo’n abnormale tijd van het jaar omdat premier Pedro Sánchez vervroegde verkiezingen had uitgeschreven nadat de PSOE een dreun kreeg bij de regionale en gemeentelijke verkiezingen in mei. De premier gokte erop dat hij zijn kiezers kon mobiliseren door een strijd te organiseren tegen het reactionair conservatisme van rechts, in het bijzonder de extreemrechtse partij Vox, aldus The Guardian.
Maar een paar dagen geleden leek het een uitgemaakte zaak dat een coalitie van rechtse partijen de vervroegde verkiezingen in Spanje zou winnen. Een grote meerderheid was geen garantie, maar de meeste peilingen wezen in die richting.
De rechtse Partido Popular (PP) kwam inderdaad als grootste uit de bus. ‘Maar de overwinning is zo klein (…) dat ze een bittere smaak achterlaat in de mond van de leiders van de PP’, aldus politiek redacteur Carlos E. Cué van El País in een andere analyse.
Hoewel de conservatieve partij onder leiding van Alberto Núñez Feijóo een echte triomf verwachtte, hebben de verkiezingen haar geen rechtse meerderheid opgeleverd om een regering te vormen. De PP behaalde 136 van de in totaal 350 zetels in het Congres van Afgevaardigden, terwijl Vox, haar enige potentiële bondgenoot, er 33 veroverde. Dit betekent dat ze samen slechts 169 zetels hebben, ver onder de absolute meerderheid van 176.
Aan de kant van het linkse blok heeft de Partido Socialista Obrero Español (PSOE) van Pedro Sánchez 122 zetels behaald – twee meer dan bij de vorige verkiezingen – en Sumar, haar radicaal-linkse bondgenoot, 31. Paradoxaal genoeg bevindt de socialistische premier, die al vijf jaar aan de macht is, zich in een betere uitgangspositie dan zijn conservatieve rivaal: hij kan hopen aan de macht te blijven, omdat hij de mogelijkheid heeft om de steun te krijgen van de Baskische en Catalaanse partijen, die een samenwerking met het nationalistische Vox uitsluiten.
Welke opties voor regeringsvorming zijn er?
‘Spanje staat weken van onderhandelen en koehandel te wachten, terwijl de rivaliserende kampen hun opties voor een regering verkennen’, schrijft The Guardian. De onderhandelingen tussen de twee blokken om een regering te vormen zullen van start gaan nadat op 17 augustus een nieuw parlement bijeenkomt. Koning Felipe VI zal de leider van de PP, Alberto Núñez Feijóo, uitnodigen om te proberen het premierschap in de wacht te slepen. In een vergelijkbare situatie in 2015 wees PP-leider Mariano Rajoy de uitnodiging van de koning af met het argument dat hij die steun niet kon verwerven.
De PP kan nu alleen regeren met de steun van Vox en andere regionale partijen. Het beleid van Vox betekent echter dat veel andere fracties een rode lijn hebben getrokken om met de partij in een coalitie te gaan.
Als Feijoo weigert, kan de koning zich met hetzelfde verzoek wenden tot premier Pedro Sánchez. Als geen enkele kandidaat binnen twee maanden na de eerste stemming over de premier een meerderheid behaalt, moeten er nieuwe verkiezingen worden gehouden.
Sánchez daarentegen heeft veel meer opties wat betreft andere partijen die hij om steun kan vragen. De krappe overwinning van rechts zou dus kunnen betekenen dat links aan de macht blijft. Maar daarvoor zal Pedro Sánchez de ‘duivelse politieke puzzel’ moeten oplossen die is ontstaan door de Spaanse volksstemming van zondag, merkt dagblad ABC op.
Naast de steun van verschillende regiopartijen zoals de Catalaanse ERC en de Baskische EH Bildu, heeft de premier ook ‘de instemming – in de vorm van een onthouding [tijdens de stemming over de installatie van het kabinet] – nodig van Junts, de partij van (…) Carles Puigdemont’, aldus El Mundo.
De Catalaanse pro-onafhankelijkheidspartij is nu een ‘belangrijke speler’ in de onderhandelingen, schrijft El Periódico. Junts heeft al aangegeven dat er een prijskaartje hangt aan zijn hulp om de socialisten weer aan de macht te krijgen. De partij zei amnestie te willen voor veroordeelde Catalaanse politici, evenals een echt referendum over Catalaanse onafhankelijkheid. Sánchez heeft echter herhaaldelijk gezegd dat er geen referendum komt.
Als Pedro Sánchez niet aan al deze voorwaarden zou kunnen voldoen, zou Spanje, dat tussen 2015 en 2019 al vier algemene verkiezingen heeft gehouden, in een politieke impasse terechtkomen en veroordeeld zijn tot nieuwe verkiezingen.
Een groep van oudgedienden en partijbestuurders van PSOE roept op tot een brede coalitie met de PP, bericht ABC. De partijmastodonten, onder leiding van de oud-secretaris van de Baskische afdeling van de partij Nicolás Redondo Terreros, is faliekant tegen samenwerking met Junts. ‘Het is onmogelijk om te onderhandelen over welke kwestie dan ook met een persoon die gevlucht is voor de Spaanse justitie. Punt uit,’ stelde Redondo nadrukkelijk tijdens een persconferentie. Tegen Puigdemont loopt een arrestatiebevel vanwege zijn rol in het organiseren van het Catalaanse onafhankelijkheidsreferendumin 2017.
Wat betekent de Spaanse verkiezingsuitslag voor Europa?
‘De liberale en gematigde gevestigde orde in Europa haalde maandag opgelucht adem nadat de nationalistische Vox-partij in Spanje bij de verkiezingen van zondag het onderspit delfde. Daarmee werd de opmars van extreemrechtse partijen op het hele continent, die zelfs het progressieve bolwerk Spanje leek te willen overspoelen, voorlopig tot staan gebracht’, analyseert The New York Times.
‘Het sombere resultaat van de partij onder leiding van Santiago Abascal [Vox] maakt het onwaarschijnlijk dat een coalitieregering van PP-Vox Spanje zich tot de groeiende groep EU-landen zal rekenen met een regering geleid door of samengesteld uit extreemrechtse en eurosceptische partijen’, schrijft El País. ‘De tegenvallende uitslag van Alberto Núñez Feijóo’s PP dwingt ook de Europese Volkspartij om de electorale kosten te beoordelen van haar toenadering tot krachten van twijfelachtige democratische allooi.’
Verschillende uiterst rechtse Europese leiders, zoals de Italiaanse premier Giorgia Meloni, de Poolse premier Mateusz Morawiecki en de Hongaarse premier Viktor Orbán, hebben Vox publiekelijk gesteund tijdens de campagne. ‘De verschuiving van Spanje naar extreemrechts zou die formatie een enorm gewicht geven in de Europese Raad [met de Europese regeringsleiders], met meer dan 35 procent van de stemmen, wat de drempel is voor het blokkeren van elk initiatief van de Europese Commissie’, aldus de Spaanse krant. ‘Een dergelijke alliantie tegen de EU zou desastreus zijn geweest voor de vooruitgang van de EU.’
‘Spanje is essentieel om het evenwicht te bewaren ten gunste van de meer pro-Europese krachten, aangevoerd door het Duitsland van de socialistische kanselier, Olaf Scholz, en door het Frankrijk van de liberale president, Emmanuel Macron’, concludeert het Spaanse dagblad.
‘Pro-Europese politici zagen de uitslag als een bemoedigend teken dat de Europese verkiezingen van volgend jaar ook door het midden zullen worden gewonnen, wat een tegenslag zou betekenen voor de extreemrechtse krachten die winst hebben geboekt in Zweden, Finland, Duitsland, Frankrijk en Italië’, aldus The New York Times.
De vervanger van Qin is Wang Yi, die de post eerder bekleedde
Qin Gang, de minister van Buitenlandse Zaken in China, is dinsdag vervangen door Wang Yi, die voor Qin al minister was. Dat schrijft The South China Morning Post.Qin was al langere tijd niet in het openbaar gezien. Een reden voor zijn vertrek wordt niet gegeven.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken zei eerder dat Qin kampte met gezondheidsproblemen. Toch is het vertrek van de vertrouweling van president Xi Jinping opmerkelijk te noemen. Mogelijk werd Qin strafrechtelijk onderzocht, zoals vaker gebeurt met hooggeplaatste ambtenaren in China die ineens uit de publiciteit verdwijnen.
Wang Yi, zijn opvolger én voorganger, is een van de hoogst dienende ambtenaren in China, en was verantwoordelijk voor de vormgeving van het Chinese buitenlandbeleid. Qin werkte eerder als ambassadeur in de Verenigde Staten, en was actief als woordvoerder voor het Buitenlandse Zakenministeries en op de Chinese ambassade in het Verenigd Koninkrijk.
Tot het laatste moment werd er gedemonstreerd tegen de wet
De zeer rechtse regering van premier Benjamin Netanyahu heeft na maanden van onderhandelingen en protesten een omstreden wet aangenomen waarmee de macht van het Hooggerechtshof aanzienlijk wordt ingeperkt, schrijft The Jerusalem Post. Dat werd gedaan zonder aanwezigheid van de oppositiepartijen, die uit protest waren weggelopen uit de Knesset.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Sinds Netanyahu de hervorming in januari van dit jaar aankondigde, is het onrustig in Israël. Betogers vrezen dat de democratie in gevaar is en protesteren in het hele land. Afgelopen weekend gingen zeker een kwart miljoen mensen de straat op, met name in Jeruzalem en Tel Aviv. Premier Netanyahu noemt de hervorming ‘noodzakelijk’.
Door de hervorming kan het Hooggerechtshof minder snel aan de rem trekken als wetten in het parlement als onredelijk worden beschouwd. Ook krijgt de regering meer macht bij het kiezen van opperrechters. Het Hooggerechtshof in Israël speelt een belangrijke rol, met name in het toetsen van wetten, omdat het land geen geschreven grondwet heeft.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Guatemala, waar presidentsverkiezingen worden gehouden. Verschillende kandidaten werd verboden mee te doen en zelfs een hele partij dreigde te worden uitgesloten. Waarom?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is er aan de hand met de verkiezingen in Guatemala?
Op 25 juni vond de eerste ronde van de presidentsverkiezingen in Guatemala plaats, met een breed deelnemersveld. De aanloop naar deze verkiezingen was zeer onrustig, zoals The Economist omschrijft: ‘om niet overtuigende redenen verbood het kiestribunaal drie populaire presidentskandidaten zich kandidaat te stellen. Een rechtbank zette José Rubén Zamora, een prominente onderzoeksjournalist, gevangen’.
De resultaten van de eerste ronde van de presidentsverkiezingen waren verrassend, zo schrijft columnist Salvador Paiz van het Guatemalteekse Perspectiva.‘De resultaten weken sterk af van wat de peilingen voorspelden en verrasten ons. Bernardo Arévalo, de presidentskandidaat van Movimiento Semilla, kwam in de peilingen nooit naar voren als “favoriet”. Desondanks eindigde hij op de tweede plaats met 11,8 procent van de stemmen. Hij werd in de eerste ronde verslagen door Sandra Torres van de partij Unión Nacional de la Esperanza (UNE), met een magere 15,8 procent van het totaal aantal uitgebrachte stemmen.’
Wat Paiz echter niet zegt is dat bijna vijfentwintig procent van de stemgerechtigden nulo of blanco stemde, een duidelijk signaal dat zij het vertrouwen in de democratie verloren zijn. Maar ook het aantal stemmen dat Arévalo met Semilla kreeg was een sterk signaal, zo benadrukte ook Will Freeman in Americas Quarterly. ‘Arévalo besloot de politiek in te gaan en hielp Semilla op te richten in de nasleep van de massale anticorruptieprotesten in 2015, die bekendstaan als de “Guatemalteekse lente”.’
Arévalo neemt het op tegen Sandra Torres, voormalig first lady, die uit het establishmentvan het Centraal-Amerikaanse land komt. Na de eerste ronde begon de echte onrust in het land: de elite begon zich zorgen te maken om de opkomst van Arévalo en zijn Semilla. ‘Guatemala’s verkiezingen in zwaar weer terwijl corrupte elite probeert aan de macht te blijven’, kopte InSight Crime.Enkele weken na de eerste ronde, opende het ministerie van Justitie een zaak tegen Semilla. Er zou met handtekeningen zijn gesjoemeld tijdens het registratieproces van de partij. De veelbelovende anticorruptiepartij mocht niet langer meedoen aan de verkiezingen, zo oordeelde de openbaar aanklager.
Wat waren de reacties op de uitsluiting van Semilla?
De kop van Al Jazeerana de beslissing van de Guatemalteekse regering loog er niet om: ‘Zorgen over democratie in Guatemala na schorsing leidende partij’. De website citeert politiek expert Marielos Chang, die de beslissing ‘een directe aanval op ons politieke systeem’ noemt. ‘Met hun acties proberen ze de deelname van de partij aan de tweede ronde te stoppen, waardoor onze democratie in gevaar komt’, aldus Chang.
De situatie werd nog complexer door de uitspraak van het kiestribunaal van Guatemala. Het onafhankelijke orgaan dat de verkiezingen overziet, was het niet eens met de uitspraak en verkondigde dat Semilla, en dus Arévelo, gewoon mee zou kunnen doen aan de tweede ronde. Een politieke partij kan niet geschorst worden tijdens verkiezingen, zo betoogde het kiestribunaal volgens The New York Times. ‘Ik geloof dat we voor een historisch moment staan’, aldus directeur Ramiro Muñoz. ‘We doen wat juist is.’
De reactie van de regering op het van oudsher onafhankelijke tribunaal liet niet lang op zich wachten, zo schrijft The Guardian. ‘Uren later, op donderdagochtend, deden agenten van het Openbaar Ministerie een inval in de kantoren van het kiestribunaal.’ Aanhangers van Semilla reageerden op de inval door de straat op te gaan en te demonstreren tegen wat zij een aanval op de democratie noemden.
Arévelo reageerde zelf bij CNN en Español, en zei dat Guatemala niet zal toestaan dat ‘een kleine groep corrupte en machtige mensen de stem van het volk het zwijgen oplegt. We zitten in de tweede ronde [en] op 20 augustus zullen we onze toekomst veranderen’. De politiek rivaal van Arévelo, Sandra Torres, liet volgens Deutsche Welle weten solidair te zijn en haar verkiezingscampagne stil te leggen. ‘We willen onze solidariteit tonen met de kiezers van Semilla. Als kandidaat wil ik onder gelijke voorwaarden concurreren’, aldus Torres.
Hoe de tweede ronde van de presidentsverkiezingen in Guatemala eruit gaat zien, blijft onduidelijk. Wel zeker is dat transparante en heldere verkiezingen niet langer mogelijk zijn in het Centraal-Amerikaanse land. Of zoals Claudia Méndez Arriaza schrijft in Americas Quarterly: ‘Sinds de resultaten van de eerste ronde bekend werden, hebben machtige politieke krachten die de status quo vertegenwoordigen alles in het werk gesteld om de resultaten teniet te doen en te voorkomen dat Arévalo doorgaat naar de tweede ronde. Anderen hebben zich gericht op een strategie om hem te verslaan als hij toch doorgaat. Beide pogingen kunnen slagen. En zelfs als Arévalo erin slaagt beide uitdagingen te overwinnen en het presidentschap te winnen, zullen dezelfde krachten de vele middelen die ze tot hun beschikking hebben blijven gebruiken om zijn regering te dwarsbomen en zinvolle hervormingen te voorkomen.’
Opiniemakers in Guatemala zijn verdeeld over de situatie. Zo schrijft Marcos Andrés Antil inPrensa Libredat hij hoopvol is gestemd over de situatie:‘De bevolking was tijdens de verkiezingen duidelijk over het afwijzen van groepen die geen verandering willen. Maar ze blijven het verkiezingsproces aanvallen en proberen het neer te halen of in diskrediet te brengen met ongegronde beschuldigingen van fraude. Gelukkig hebben de verkiezingsautoriteiten de beslissing van de burgers beschermd en gaat het democratische proces door.’
InLa Horaschrijft Ramón Cadena over een marea golpista, oftewel een golf van coups. ‘Eerst tegen de kandidaten, toen tegen de verkiezingen en uiteindelijk tegen een politieke partij. Toen, aan het einde van de rit, hebben de staatsinstellingen het proces ogenschijnlijk weer op het spoor van de democratie gezet’, schrijft Cadena. ‘Ik zeg ogenschijnlijk, want de waarheid is dat het proces werd gered door het moedige volk van Guatemala, dat de straat op ging om te laten zien dat het de staatsgreep afwijst’.
Dat is momenteel de situatie in Guatemala: voorlopig gaat de tweede ronde van de presidentsverkiezingen op 20 augustus door, mét Sandra Torres en Bernardo Arévelo. Zowel een groot deel van de Guatemalteekse stemmers als het kiestribunaal TSE, dat ondanks de inval door het Openbaar Ministerie blijft functioneren, hebben daarvoor gezorgd. Belangrijke verkiezingen, schrijft de inheemse columnist Tanmi Tnam inEl Siglo:‘Deze keer moeten alle geregistreerde kiezers komen stemmen, want het land moet worden gered van corruptie en straffeloosheid. De poging om democratie op te bouwen moet gestimuleerd worden met nieuwe ideeën, nieuwe gezichten, nieuwe gedachten, levensvatbare en diverse beleidsvoorstellen met concrete resultaten voor de ontwikkeling van iedereen.’
Maar er kan veel gebeuren. Van uitstel van de verkiezingen tot een arrestatie van een presidentskandidaat, niets wordt uitgesloten. De democratie in Guatemala heeft afgelopen weken gewankeld. Op 20 augustus wacht een nieuw obstakel.
Regeringsleiders uit Europa en Latijns-Amerika ontmoetten elkaar op maandag in Brussel voor het eerst in acht jaar. Het gaat om de EU-CELAC-top, die twee dagen lang duurt. El País schrijft dat de EU op tientallen gebieden economisch wil samenwerken met de regio, onder meer om minder afhankelijk te worden van China.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Van mineralen als lithium en koper tot afzetmarkten voor Europese producten: Latijns-Amerika is een regio die lang door Europa over het hoofd is gezien. China is de afgelopen jaren juist in het gat gesprongen dat de VS hebben achtergelaten en met de top in Brussel proberen Europese leiders die betrekkingen te lijmen.
Op politiek niveau zijn er ook obstakels. Zo zien meerdere Latijns-Amerikaanse landen de Russische invasie in Oekraïne als een provocatie van de NAVO, en is militaire steun vanuit Latijns-Amerika tot dusver uitgesloten. Met name landen als Bolivia, Nicaragua, Cuba en Venezuela zijn op de hand van Rusland en weigeren steun aan Oekraïne uit te spreken.
Met een combinatie van uiterst autoritair optreden en drastisch moderniseren heeft kroonprins Mohammed bin Salman het ‘dewahabiseringsproces’ van Saoedi-Arabië in gang gezet. Te oordelen naar het succes van de hervormingen is de bevolking, die voor twee derde uit mensen van onder de vijfendertig bestaat, rijp voor deze revolutie.
Het nieuwste stedelijke megaproject van Mohammed bin Salman, bijgenaamd MBS, de kroonprins van Saoedi-Arabië: de Mukaab, een gigantisch bouwwerk in de vorm van een kubus met een hoogte, breedte en diepte van vierhonderd meter, moet het icoon van Riyad worden. Een soort Saoedische Eiffeltoren of Big Ben, maar dan in XXL-formaat, met een grondoppervlakte van twee miljoen vierkante meter, die plaats moet bieden aan een armada van hotels, winkelcentra en zelfs een immersief theater. Volgens berekeningen van de Amerikaanse pers belooft de mastodont twintig keer zo groot te worden als het Empire State Building.
Dit Babylonische project is afkomstig uit de koker van ‘MBS’, de zoon van koning Salman die samen met hem de scepter zwaait over Saoedi-Arabië. Hij wil een revolutie in het koninkrijk ontketenen door te breken met de sociaal-religieuze ouderwetsheid en de economie, die nu nog volledig afhankelijk is van olie-inkomsten, te diversifiëren.
Voordat hij zijn Mukaab-plan lanceerde heeft deze overactieve dertiger, die is opgegroeid met videogames, andere projecten geïnitieerd die al net zo opzienbarend zijn: Neom in het noordwesten van het land, een megalopolis met robotbedienden, vliegende taxi’s en een kunstmaan; The Line, een klimaatneutrale stad die zich in een rechte lijn van 170 kilometer lang uitstrekt door de woestijn; Qiddiya, een gigantisch entertainmentproject aan de rand van Riyad dat drie keer zo groot moet worden als Parijs; Trojena, een prestigieus skiresort in de bergen boven de stad Tabuk, waar naar verwachting de Aziatische winterspelen van 2029 zullen worden gehouden; het Rode Zee-project, een keten van ultraluxueuze hotels aan de oevers van de Rode Zee, et cetera.
Wie de promotiefilmpjes voor deze projecten bekijkt, die veel weghebben van trailers voor sf-blockbusters, zal misschien zijn schouders erover ophalen, of er de draak mee steken. Grillen van een megalomane postpuber? Pogingen om veel minder flatteuze acties in het vergeetboek te doen raken, zoals de rampzalige oorlog in Jemen of de moord op journalist Jamal Khashoggi, die in 2018 in het Saoedische consulaat in Istanboel met een botzaag van zijn ledematen werd ontdaan?
Autocratie
De werkelijkheid is complexer. Naar alle waarschijnlijkheid zal maar een deel van deze zeer grote bouwwerken het daglicht zien, geheel in lijn met andere half voltooide, nooit echt van de grond gekomen megaprojecten als de Economische Stad van koning Abdoellah, de voorganger van Salman, die daarmee een eiland van liberalisme wilde stichten aan de oevers van de Rode Zee. Het faraonische karakter van de projecten is bedoeld om het imago van de Saoedische kroonprins op te vijzelen. Ze zijn bedoeld om een ander verhaal te vertellen, ter meerdere glorie van de jonge prins die zich meer dan ooit als een ondernemer van de toekomst presenteert, naar voorbeeld van zijn grote idool Elon Musk, de baas van SpaceX, die Mars wil koloniseren.
Maar als deze overdreven grote projecten de aandacht blijven trekken, dan is dat omdat ze passen in de wezenlijke ambitie van Saoedi-Arabië om op ongekende schaal veranderingen door te voeren. Ze zijn een teken voor de rest van de planeet, en in het bijzonder voor investeerders, dat het koninkrijk wel degelijk bezig is zich aan zijn verstarring te ontworstelen. MBS wil een nieuw Saoedi-Arabië creëren en het lijdt geen twijfel dat hij daarin slaagt, aldus Bertrand Besancenot, voormalig Frans ambassadeur in Riyad, die er in 2015 getuige van was hoe het nieuwe fenomeen MBS zijn intrede deed op het Saoedische politieke toneel. MBS ziet zichzelf als de nieuwe Ibn Saoed, de eerste koning van het moderne Saoedi-Arabië, die het koninkrijk in 1932 tot een eenheid smeedde. Hij wil van zijn land een van de tien machtigste ter wereld maken.
Deze kentering begon in 2016, met de inperking van de bevoegdheden van de zedenpolitie. De Muttawa, die een sinistere reputatiegenoot, was belast met de handhaving van de geboden van het wahabisme, de ultrapuriteinse stroming binnen de islam die lange tijd de staatsgodsdienst van Saoedi-Arabië was. In de jaren daarna heeft MBS de weke en collegiale dictatuur waarvan lange tijd sprake was weliswaar vervangen door een ultra-autoritair bewind, maar is hij doorgegaan met het doorbreken van taboes: het toestaan van muziekuitvoeringen (2016), opheffing van het autorijverbod voor vrouwen (2017), heropening van de bioscopen (2018), beëindiging van het apart zetten van mannen en vrouwen in restaurants (2019), toestemming voor winkels om open te blijven gedurende gebedstijden (2021) et cetera.
De karikaturaalste symbolen waardoor het Saoedische koninkrijk in westerse ogen lange tijd het ultieme toonbeeld van conservatisme is geweest, leggen stuk voor stuk het loodje. Het dewahabiseringsproces is in gang gezet en te oordelen naar het succes van de hervormingen is de bevolking, die voor twee derde uit mensen van onder de 35 bestaat, rijp voor deze revolutie. Het proces is des te moeilijker te stoppen omdat MBS ervan verzekerd is dat hij na de dood van zijn vader, die 87 is, de troon zal bestijgen en dat hij, rekening houdend met zijn jonge leeftijd van 37 jaar en mits er geen ongelukken gebeuren, nog drie of vier decennia zou moeten kunnen regeren.
’MBS is de opperheerser die alle regels aan zijn laars lapt, goedschiks of kwaadschiks’
‘We zijn in feite getuige van de geboorte van de vierde Saoedische staat,’ zegt politicoloog Stéphane Lacroix, gespecialiseerd in de geschiedenis van het Arabische schiereiland. Eerst was er het emiraat Diraja, dat duurde van 1727 tot 1818, toen het emiraat Nadjd, van 1824 tot 1891, en daarna het koninkrijk dat in 1932 door Abdoel Aziz al-Saoed werd gesticht. ‘Dit idee van een vierde staat was een geliefd thema van de Saoedische oppositie, die lange tijd heeft gedroomd van de stichting van een constitutionele monarchie,’ aldus Lacroix. ‘Maar MBS is bezig met de verwezenlijking van een heel ander project, namelijk een door moderniseringsdrift en grootheidswaanzin bezielde autocratie. Hij is de opperheerser die alle regels aan zijn laars lapt, goedschiks of kwaadschiks.’
Met dit hervormingsproces is langzaam maar zeker een begin gemaakt in de tijd van koning Abdoellah. Behalve de Economische Stad is ook de toegang van vrouwen tot de Majlis al-Shura, het Saoedische surrogaatparlement, aan hem te danken, evenals het staatsmonopolie op fatwa’s en de eerste investeringen in toerisme en mijnbouw, de twee belangrijkste sectoren waarmee MBS de afhankelijkheid van olie wil verminderen. Maar de macht in Saoedi-Arabië was in die tijd nog sterk verdeeld en de pogingen van Abdoellah liepen al snel spaak.
Mohammed bin Salman heeft lering getrokken uit deze mislukkingen en besloten dat het systeem alleen kan worden veranderd door het ten val of op zijn minst aan het wankelen te brengen. Vandaar zijn grootschalige arrestatiecampagnes, zowel onder islamisten als liberalen, en zowel binnen de koninklijke familie als binnen de grote zakenfamilies en geestelijke kringen. Zo wil hij een verticale machtsstructuur creëren en het reële of denkbeeldige verzet tegen zijn grootse plannen breken.
Monddood
Vooral op religieus gebied heeft hij opvallend veel succes geboekt. De wahabitische geestelijkheid die, in ruil voor haar trouw aan koning Saoed, de hele maatschappij haar obscurantistische credo oplegde, is volledig monddood gemaakt. De islamitische toon wordt inmiddels door MBS zelf gezet, die zich heeft ontpopt als een voorvechter van de ‘iitidal’, de religieuze gematigdheid. Tijdens een interview met de zender Al-Arabiya in 2021 had de kroonprins de traditionalisten zelfs tot het uiterste getergd door op te roepen Mohammed ibn Abdul-Wahab, de imam die het wahabisme in de achttiende eeuw had gesticht, niet langer als een heilige te vereren.
Deze modernisering wordt niet alleen ingegeven door imago-overwegingen. In een recent boek, L’Arabie saoudite. De l’or noir à la mer Rouge, legt historicus en diplomaat Louis Blin, die de Franse consul in Djedda is geweest, uit hoe het ‘antimodernisme’ van de fundamentalisten, gevoegd bij de verslaving aan het zwarte goud, de industriële ontwikkeling van Saoedi-Arabië heeft gedwarsboomd. ‘Het welslagen van de post-wahabitische gok van de kroonprins staat of valt met zijn vermogen om het rentenierssysteem dat door de salafisten wordt gesteund te vervangen door een productie-economie,’ aldus Blin.
Maar de productiviteit van de Saoedische bevolking, die gewend is aan een uiterst genereuze staatsruif, is notoir zwak. De kroonprins weet dat. Het succes van zijn plannen is afhankelijk van een ontwikkeling van het arbeidsethos en een integrale hervorming van het plaatselijke onderwijssysteem. Het bekeren van de Saoediërs tot het mondiale materialisme, het onuitgesproken doel van Mukaab, Trojena en andere soortgelijke projecten, zal niet volstaan om het koninkrijk te hervormen.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
