41 procent van Conservatieve Partij stemde tegen premier
‘Boris Johnson klampt zich vast aan zijn premierschap’, schrijft The Guardian. De Britse regeringsleider, die maandenlang verwikkeld was in de ‘Partygate’-affaire, overleefde op maandag 6 juni een motie van wantrouwen, waar hij niettemin ‘zeer verzwakt’ uitkwam. Hij kreeg de steun van 211 Conservatieve parlementsleden, maar ontving ook 148 tegenstemmen.
‘Dit is het zwaarste vonnis dat ooit tegen een zittende premier door zijn eigen partij is uitgesproken’, aldus de krant, die opmerkt dat ‘41 procent van de Tory’s voor zijn afzetting heeft gestemd’. The Guardian rept dan ook over ‘een opstand van onverwachte proporties’.
Een gestage stroom Tory-parlementsleden dringt openlijk aan op zijn aftreden
Boris Johnson zei tegenover het parlement dat zijn overwinning een einde zou maken aan maanden van speculaties over zijn toekomst en dat hij zich nu volledig kon richten op de uitvoering van het beleid, waarbij hij zinspeelde op de mogelijkheid van toekomstige belastingverlagingen.
Volgens The Financial Times heeft de stemming ‘de omvang van de verdeeldheid en vijandigheid’ binnen zijn eigen partij aan het licht gebracht, en ‘heeft dat zijn gezag zwaar beschadigd’.
De zevenenvijftigjarige leider gaat nu ‘een onzekere politieke toekomst tegemoet’, waarschuwt The Independent. Een ‘gestage stroom’ Tory-parlementsleden dringt openlijk aan op zijn aftreden, na de publicatie van een onderzoeksrapport over clandestiene feestjes in Downing Street 10 die in strijd waren met de coronamaatregelen.
De Tunesische president Kais Saied beschuldigde tijdens een ministerraad op woensdag rechters van corruptie en het beschermen van terroristen, meldt Kapitalis. Kais Saied uitte zijn verontwaardiging over de situatie van de rechterlijke macht in Tunesië en kondigde aan dat er maatregelen worden genomen tegen corrupte rechters.
Kais Saied stelde in de ministerraad de laksheid en de dubbele maatstaven in de rechtspraak aan de kaak. ‘Het is onaanvaardbaar dat de gerechtsgebouwen plaatsen zijn geworden waar geen recht geschiedt,’ zei hij. Waarna hij zijn besluit bekendmaakte dat hij een deel van de rechters zou ontslaan.
De massale ontslagen van rechters vindt plaats op een moment dat de Tunesische president het politieke systeem opnieuw wil vormgeven, na bijna alle macht te hebben overgenomen. In een televisietoespraak zei het Tunesische staatshoofd dat hij ‘waarschuwing na waarschuwing’ had gegeven aan de rechterlijke macht om ‘zichzelf te zuiveren’.
De vorming van een Israëlisch-soennitisch front tegen Iran is cruciaal voor de veiligheid van Israël, volgens deze journalist. Maar een akkoord met het autocratische en corrupte Saoedische koninkrijk van Mohammed bin Salman kan ook verkeerd aflopen.
Neem twee Joodse Amerikanen. De ene heet Jared Kushner en is de schoonzoon en speciaal adviseur van de voormalige Amerikaanse president Donald Trump. De andere heet Steven Mnuchin en is de voormalige minister van Financiën van de regering-Trump. Sinds de regeringswisseling in Washington zijn deze twee mannen weer actief in de privésector en inmiddels danken ze een deel van hun immense fortuin aan twee nieuwe bedrijven met ronkende namen, en vooral aan Saoedi-Arabië.
Kushner heeft de wereldwijd actieve investeringsmaatschappij Affinity Partners opgezet en Mnuchin heeft zich aan een soortgelijk avontuur gewaagd met zijn onderneming Liberty Strategic Capital. Het kapitaal van Kushner is voornamelijk afkomstig van het publieke investeringsfonds PIF (Public Investment Fund) van het Saoedisch koninkrijk en bedraagt maar liefst twee miljard dollar, terwijl Mnuchin zich moet ‘tevredenstellen’ met een miljard dollar.
Volgens een onderzoek dat op 10 april jongstleden werd gepubliceerd door The New York Times heeft de raad van bestuur van PIF, bestaande uit Saoedische economen en ervaren westerlingen, Saoedi-Arabië aanvankelijk afgeraden in het bedrijf van Kushner te investeren. De bezwaren van PIF golden ‘de onervarenheid van de directie van Affinity Partners’, de mogelijkheid dat het koninkrijk direct verantwoordelijk zou worden voor ‘het gros van de investeringen en risico’s’, de matige financiële resultaten van de jonge onderneming, de ‘excessieve’ beheerskosten (lees: commissies) en ‘risico’s op het gebied van public relations’ vanwege de rol die Kushner eerder had gespeeld als belangrijkste adviseur en schoonzoon van de voormalige Amerikaanse president.
Mohammed bin Salman
PIF wordt geleid door de Saoedische kroonprins en feitelijke monarch Mohammed bin Salman, beter bekend onder de initialen MBS. Deze heeft klaarblijkelijk maar enkele dagen nodig gehad om de raad van bestuur over te halen om Kushner de twee miljard dollar te verstrekken die hij vroeg.
Je hoeft geen financieel expert te zijn om de logica achter deze beslissing te begrijpen: op deze manier danken de leiders van het Midden-Oosten de buitenlanders die hen in het verleden hebben gesteund, en op deze manier investeren ze in de toekomst van toekomstige politieke leiders. Als Trump en Kushner op een dag het Witte Huis heroveren, zullen ze zich herinneren wie hen heeft gesteund.
De Saoedische kroonprins gokt op de politieke perspectieven van Kushner, niet op zijn financiële
De Saoedische kroonprins gokt op de politieke perspectieven van Kushner, niet op zijn financiële. De politieke perspectieven in de Verenigde Staten zijn wel enkele miljarden waard. Dat heeft MBS beter begrepen dan de financiële hyena’s.
De twee begunstigden zijn niet alleen verklaarde Joden. Ze staan ook openlijk en volledig achter Israël, en de relaties die ze inmiddels onderhouden met de Saoedische kroonprins zouden misschien een officieel proces van normalisering tussen het Saoedische koninkrijk en de Joodse staat op gang kunnen brengen.
Ook al laten de Israëlische premier Naftali Bennett en zijn minister van Buitenlandse Zaken Yaïr Lapid zich liever niet openlijk over de kwestie uit, ze zijn zich allebei bewust van het belang ervan. Ze zijn ervan overtuigd dat als Saoedi-Arabië besluit het voorbeeld van de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein te volgen door een vredesakkoord met Israël te tekenen, het Midden-Oosten een belangrijke verandering zou ondergaan die de status van Israël in de regio blijvend zou versterken.
Gevaarlijke figuur
Het probleem is dat Saoedi-Arabië, net als zijn meeste buren, een autocratisch en corrupt regime kent en dat de leider een avontuurlijke, onstabiele en gevaarlijke figuur is – de moord op journalist Jamal Khashoggi in oktober 2018 herinnerde daar nog maar eens aan. Een Amerikaan die MBS kent vertelde me dat hij hem een keer had gevraagd waarom hij honderden miljoenen dollars uitgaf aan kunstwerken die hem niet aanspraken en luxueuze jachten die aan de kade bleven liggen. De Saoedische prins had droogjes geantwoord: ‘Omdat ik het me kan permitteren.’
Een Israëlisch-soennitisch front is cruciaal voor de veiligheid van Israël
Israël heeft alle reden om samen te werken met MBS, kroonprins Mohammed bin Zayed van Abu Dhabi, de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, de Egyptische president Abdel Fattah al-Sisi en andere leiders in de regio. De vorming van een Israëlisch-soennitisch front tegen Iran is cruciaal voor de veiligheid van Israël, en zelfs voor het voortbestaan van het land. Maar laten we nooit de ware aard van deze regimes vergeten. Wat goed is voor Jared Kushner, is niet per se goed voor de staat Israël.
We moeten samenwerken met deze regimes, maar we moeten vooral niet besmet raken met hun normen. Dit dilemma wordt geïllustreerd door de ambigue relaties van Israël met Qatar. Aan de ene kant helpt het geld van Qatar Israël om de spanningen in de Gazastrook te verminderen en het terrorisme op afstand te houden. Aan de andere kant verleent deze Golfstaat politieke steun aan terroristische Palestijnse groeperingen. Iedereen doet zaken met Qatar, zelfs de Iraniërs. Israëlische zakenlieden en gepensioneerde hoge officieren zijn financieel zeer actief in het Qatarese schimmenspel. Het is begrijpelijk waarom dat van belang is voor de leiders van Qatar, maar wat zegt het over onze eigen normen?
Lucratieve relaties
De oudsten onder ons herinneren zich nog de lucratieve relaties tussen Israël en de dictatuur van de sjah van Iran. De Joodse staat zond militaire adviseurs naar Teheran die terugkeerden als multimiljonair. Op diezelfde manier kleefde er in de ogen van sommige Israëliërs iets heroïsch, om niet te zeggen romantisch aan de relaties met de christelijke facties tijdens de Libanese burgeroorlog, maar dat strookte niet met de werkelijkheid. De falangistische leiders manipuleerden de Israëliërs gewoon. Een officier van het Israëlisch leger zei me destijds: ‘Een Thaise generaal omkopen kost een miljoen dollar, maar in Jounieh [een christelijke stad ten noorden van Beiroet] kunnen Israëliërs toe met een eenvoudig bord humus.’
Sinds zijn ontstaan heeft het zionisme altijd gepretendeerd te willen integreren in het Midden-Oosten. Dat blijft een loffelijk streven. Maar dan niet volgens de methode-Kushner.
Door nieuwe wetgeving te toetsen aan de geschiedenis, probeert de conservatieve opperrechter Samuel Alito de ongelijkheid uit het verleden terug te brengen naar het heden. Hij richt zijn pijlen vooralsnog op abortus, maar ook andere fundamentele rechten kunnen op het spel komen te staan.
Al 250 jaar lang worstelen de Verenigde Staten om te voldoen aan de beloofde idealen van gelijkheid, vrijheid en democratie. Stapjes voor stapje hebben ze die vrijheden inmiddels uitgebreid, zodat ze niet langer enkel gelden voor de witte mannelijke grondbezitters aan wie ze aanvankelijk werden toegezegd. Maandagavond 2 mei publiceerde Politico een uitgelekt ontwerpadvies aangaande de beëindiging van het grondwettelijke recht op abortus door herroeping van Roe v. Wade [een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof uit 1973 die het recht op abortus grondwettelijk beschermt]. In dat ontwerpadvies schetst opperrechter Samuel Alito het plan van de conservatieve beweging om deze verworvenheid terug te draaien en de Verenigde Staten, in ieder geval moreel en juridisch gezien, terug te brengen naar de negentiende eeuw.
Met dit doel voor ogen duikt Alito terug in het verleden om zo aan te tonen dat abortus niet ‘diepgeworteld is in de geschiedenis en de traditie van de natie’. Dergelijk geschiedkundig graafwerk is gebruikelijk voor het Hooggerechtshof en vormt een vast onderdeel van de methodologie van hoge rechters. Maar als het erop aankomt een gelijkwaardige samenleving te creëren met volwaardig burgerschap voor iedereen, dan is het ronduit bedrieglijk om morele autoriteit toe te kennen aan een tijdperk waarin alleen rijke, witte mannen van de beloofde vrijheden konden profiteren.
Roe v. Wade
Het recht op abortus in Roe v. Wade was deels verankerd in het 14e Amendement, dat het universele recht op een eerlijk proces voorschrijft. En dus richt Alito zijn blik op het jaar 1868, om te schetsen hoe er tegen abortus werd aangekeken in de tijd waarin dit amendement werd opgesteld. ‘Tegen de tijd dat het 14e Amendement werd aangenomen, gold abortus in driekwart van de staten als strafbaar in elk stadium van de zwangerschap, en dat zou snel daarna ook voor de overige staten gelden’, schrijft Alito. Wat hij niet vermeldt, is dat het nog vijftig jaar zou duren voordat de meeste vrouwen mochten stemmen op de functionarissen die konden bepalen of abortus al dan niet strafbaar was. Het zou bovendien nog eens vijftig jaar duren voordat vrouwen zonder toestemming van hun echtgenoot een creditcard konden krijgen. Als het doel van historische analyse is om vast te stellen wat lang geleden als een beschermd recht werd beschouwd, dan dient deze vooral om de vooruitgang van de twintigste eeuw ongedaan te maken. En dat is duidelijk precies waar het hier om gaat.
‘Als besloten wordt Roe v. Wade terug te draaien, dan is dat een gevaar voor een hele reeks aan jurisprudentie die voortkomt uit de vrijheidsgarantie van het 14e Amendement’, waarschuwde Melissa Murray in december in The New York Times. ‘Deze rechtszaken grijpen terug op een besluit uit 1923 dat ouders het recht garandeert om hun kinderen op te voeden zonder overmatige staatsbemoeienis, en behelst bovendien het recht om te trouwen, het recht om als volwassene seksuele relaties aan te gaan en het recht om anticonceptie te gebruiken’, aldus Murray, expert op het gebied van staatsrecht en reproductieve rechten aan de New York University School of Law.
Alito’s ontwerpadvies geeft een impuls aan een rechtse campagne die niet alleen de wettelijke grondslag van abortus wil wegnemen, maar zich ook tegen andere rechten met betrekking tot het huwelijk en intimiteit keert. Tijdens de recente hoorzittingen voor de aanstelling van Ketanji Brown Jackson aan het Hooggerechtshof klaagden verschillende Republikeinse senatoren dat het Hooggerechtshof bezig was ‘nieuwe’ rechten te verzinnen die niet expliciet in de grondwet worden genoemd. Deze zouden met name worden aangenomen via het 14e Amendement, dat het recht op een eerlijk proces voorschrijft. ‘Het huwelijk staat niet in de grondwet, of wel dan?’ vroeg senator John Cornyn (Republikein, Texas) aan Jackson. Met dergelijke vragen uitte hij zijn onvrede over een uitspraak van het Hooggerechtshof uit 2015 die het grondwettelijk recht op het homohuwelijk vastlegt.
‘Anticonceptie, interraciale huwelijken, seksuele intimiteit… geen van deze rechten zou de geschiedenis- en traditietoets van Alito kunnen doorstaan’
Tijdens Jacksons hoorzittingen liet senator Mike Braun (Republikein, Indiana) zich ontvallen dat individuele staten niet alleen over het abortusrecht zouden moeten beslissen, maar ook over de wettelijkheid van het interraciale huwelijk. Hij krabbelde snel terug, maar de aap was uit de mouw. De conservatieven die nu beweren dat ze alleen abortusrechten willen terugdraaien, weten maar al te goed dat het interraciale huwelijk, anticonceptie en andere rechten die op vergelijkbare juridische en historische analyses gebaseerd zijn, eveneens op het spel staan – en vinden dat terecht.
‘Dit is een directe aanval op een eeuw aan precedenten van het Hooggerechtshof, waarin wordt erkend dat het 14e Amendement fundamentele rechten beschermt, ook als die niet specifiek in de tekst van de Grondwet worden vermeld,’ zei David Gans, directeur van het programma voor mensenrechten, burgerrechten en burgerschap bij het Constitutional Accountability Center, ten tijde van Jacksons hoorzittingen tegen Courthouse News Service. Abortus was slechts het begin, zo voorspelde hij.
In zijn ontwerpadvies probeert Alito dat langetermijnplan te verhullen. Abortus, zo schrijft hij, is ‘fundamenteel anders’ omdat het daarbij gaat om het vernietigen van een foetus. Maar dat is geen onderscheid waar een opperrechter zich aan hoeft te houden. Alito’s uiteenzetting – zijn historische analyse – zal overduidelijk ook andere fundamentele rechten in gevaar brengen. ‘Ondanks Alito’s geruststelling lopen alle andere privacyrechten overduidelijk gevaar’, stelt Adam Winkler, grondwettelijk expert aan de UCLA School of Law, op Twitter. ‘Anticonceptie, interraciale huwelijken, seksuele intimiteit… geen van deze rechten zou de geschiedenis- en traditietoets van Alito kunnen doorstaan, die alleen kijkt naar de wetgeving vóór het 14e Amendement.’ Deze rechten zijn pas na de oprichting van het land verworven en maken dat de Verenigde Staten tot de democratieën van de eenentwintigste eeuw behoren in plaats van tot de theocratieën van de negentiende eeuw.
Erfenis van het slavernijverleden
Hoe dan ook, Alito’s geschiedenis is onvolledig: hij belicht sommige feiten terwijl hij andere negeert. Door naar de abortuswetgeving te kijken ten tijde van de aanname van het 14e Amendement, komen de patriarchale normen uit die tijd naar voren, terwijl de doelstellingen van het 14e Amendement, zoals lichamelijke autonomie en de vrijheid om zelf een gezin te kiezen, buiten beschouwing worden gelaten. Het 14e Amendement, betoogde Gans afgelopen november in TheAtlantic, was een ingrijpende toevoeging aan de grondwet die tot doel had de erfenis van de slavernij ongedaan te maken. Mannen en vrouwen die tot slaaf gemaakt waren hadden geen zeggenschap over hun eigen lichaam en konden niet bepalen met wie ze trouwden of wanneer ze kinderen kregen.
‘Een van de wreedste aspecten van de slavernij was dat er binnen het gezinsleven geen reproductieve zelfbeschikking bestond’, schrijft Gans. ‘Plantage-eigenaren dwongen tot slaaf gemaakte vrouwen ertoe kinderen te baren die tot gevangenschap waren veroordeeld… Niet alleen werden tot slaaf gemaakte mensen gedwongen kinderen te baren; ze hadden niet het recht te trouwen met wie ze wilden of om hun eigen kinderen op te voeden.’ De wetgevers die het 14e Amendement opstelden, hadden deze vrijheid om een gezin te stichten in gedachten toen ze de vrijheden van burgerschap uitbreidden tot alle Amerikanen. En die vrijheid is niet mogelijk zonder het recht op abortus, contraceptie en huwelijksgelijkheid.
Maar aangezien dat deel van de geschiedenis niet past bij de doelstellingen van de antiabortusbeweging, besteedt Alito er geen aandacht aan – terwijl hij zijn pijlen vol op andere rechten richt. ‘Pogingen om abortus te rechtvaardigen door een beroep te doen op het overkoepelende recht op zelfbeschikking en een definitie van het “concept van bestaan”, gaan te ver’, schrijft hij. Zo’n benadering zou kunnen worden ingezet om illegaal drugsgebruik of prostitutie te legaliseren, waarschuwt hij. ‘Geen van deze rechten kan aanspraak maken op een diepe worteling in de geschiedenis.’
Als de stichters van Amerika een recht niet expliciet hebben genoemd, dan is er geen plek voor in Alito’s Amerika. En over enkele maanden kan dat ineens iedereens Amerika zijn.
Voorzichtige versoepeling van sancties tegen Maduro
De regering-Biden heeft besloten een gebaar te maken en versoepelt enkele sancties tegen Venezuela om zo te proberen de dialoog tussen het regime van Nicolás Maduro en de oppositie aan te moedigen, zei een hoge Amerikaanse ambtenaar dinsdag, aldus El País. Het besluit lijkt zijn vruchten te hebben afgeworpen: kort na de aankondiging kwamen de socialistische regering en de oppositie bijeen om de besprekingen te hervatten. De onderhandelingen, die vorig jaar in Mexico waren begonnen, werden in oktober onderbroken.
Na de Russische inval in Oekraïne zijn de regeringen van de VS en Venezuela nader tot elkaar gekomen
De veranderingen zijn niet materieel ingrijpend, maar geven wel degelijk een signaal af. Bovendien zei een hoge regeringsambtenaar dat bijkomende stappen kunnen worden ondernomen indien de dialoog gunstig verloopt, en de versoepelingen teruggedraaid kunnen worden wanneer dit niet het geval is. Met haar nieuwe besluit zal de regering de Amerikaanse oliemaatschappij Chevron toestaan te onderhandelen over een vergunning met de staatsoliemaatschappij PDVSA. Chevron mag nog steeds niet boren op Venezolaans grondgebied of olie uit het land exporteren.
Na de Russische inval in Oekraïne zijn de regeringen van de VS en Venezuela nader tot elkaar gekomen. Venezolaanse olie wordt vanwege de sancties tegen Rusland van grotere strategische waarde.
Nieuwe wet belemmert goederenverkeer Noord-Ierland
De Britse regering wil het Noord-Ierlandprotocol wijzigen, dat sinds brexit het goederenverkeer regelt tussen de Europese Unie, het Verenigd Koninkrijk en de Britse provincie Noord-Ierland. Brussel waarschuwt dat elk eenzijdig initiatief onaanvaardbaar is.
Het nieuwe wetsvoorstel voorziet in een ‘groene corridor’, waardoor goederen uit het Verenigd Koninkrijk, die uitsluitend bestemd zijn voor de Noord-Ierse markt, niet gecontroleerd worden. Voor goederen naar Ierland, en in het verlengde daarvan de EU, zou een ‘rode corridor’ gelden met controles, schrijft The Irish Times.
Het voorstel, dat de minister van Buitenlandse Zaken, Liz Truss, gisteren in het Britse Parlement toelichtte, zou een grote verandering teweegbrengen, merkt BBCop. Het zou betekenen dat het goederenverkeer in Noord-Ierland niet meer volgens de Europese regels verloopt.
De regering van Boris Johnson neemt het risico om ‘een handelsoorlog te ontketenen’
Volgens het huidige protocol wordt de controle op alle goederen die uit het VK komen, uitgevoerd in de havens van Noord-Ierland. Dat verhinderde het herstel van een fysieke grens tussen de Republiek Ierland en Noord-Ierland, maar creëerde een feitelijke grens tussen de Britse provincie en de rest van het VK. De pro-Britse unionisten in Noord-Ierland, die hun lidmaatschap met het VK fel verdedigen, hebben deze situatie steeds onaanvaardbaar geacht en weigeren met de pro-Ierse partij Sinn Féin te regeren zolang de problemen rond het protocol niet zijn opgelost, onderstreept Belfast Telegraph.
Volgens The Guardianneemt de regering van Boris Johnson het risico om ‘een handelsoorlog te ontketenen’, terwijl de Britten nu al moeite hebben met in hun levensonderhoud te voorzien. Ook Financial Timesis niet erg enthousiast, aangezien door het nieuwe protocol ‘de VK zijn reputatie van betrouwbare partner zal verliezen, de EU gedwongen wordt de vrijhandelsovereenkomst met het VK te annuleren en het Ierland zal verdelen’. De conservatieve The Sun daarentegen grijpt de kans om de EU nog weer eens aan te vallen: ‘Ze willen ons straffen voor brexit.’
Grote terugval SPD bij Duitse deelstaatverkiezingen
De Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) van bondskanslier Olaf Scholz heeft een historische nederlaag geleden, meldt Frankfurter Allgemeine Zeitung. De lokale verkiezingen in Noordrijn-Westfalen, als dichtbevolkte regio van het land, zeggen vaak veel over de rest van Duitsland. Op zondag 15 mei behaalde de CDU 35 procent van de stemmen, tegen 28 procent voor de sociaaldemocraten. Nooit eerder heeft de partij van de Olaf Scholz zo’n achterstand opgelopen in een van haar voormalige bolwerken.
Het was een ‘bittere avond’ voor zijn partij, die zich ‘een sociaaldemocratisch decennium’ had voorgesteld na haar succes in de landelijke verkiezingen, benadrukte Frankfurter Allgemeine Zeitung.
Burgemeester Grenoble staat boerkini en topless zwemmen toe
De boerkini, het badpak voor het hele lichaam, staat opnieuw in het middelpunt van een politieke ruzie in Frankrijk, meldt Angelique Chrisafis, correspondent voor The Guardian in Parijs. Eric Piolle, de spraakmakende groene burgemeester van Grenoble, wil in de gemeenteraad maandag zijn voorstel bespreken om mensen toe te staan zich ‘te kleden zoals ze willen’ bij buitenzwembaden. Dat zou zowel vrouwen als mannen toestaan om topless te zwemmen of een boerkini te dragen – of dat nu uit religieuze overtuiging is of om zich te beschermen tegen de zon.
De versoepeling van de zwembadregels is zeer tegen de zin van de tot de rechtervleugel behorende Laurent Wauquiez, hoofd van de regio Auvergne-Rhône-Alpes. Hij dreigt ermee alle regionale financiering voor Grenoble terug te trekken als het de regels versoepelt: ‘Met geen cent zullen wij uw onderwerping aan het islamisme financieren,’ aldus Wauquiez.
Het is niet de eerste keer dat badkleding een politieke rel veroorzaakt in Frankrijk vlak voor een verkiezing
De ruzie wordt door alle partijen aangegrepen in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van volgende maand, waar de centristische groepering van de herkozen president Emmanuel Macron een meerderheid hoopt te behalen. Het is niet de eerste keer dat badkleding voor het hele lichaam vlak voor een belangrijke verkiezing een politieke rel veroorzaakt in Frankrijk. In de zomer van 2016, in de aanloop naar de presidentsverkiezingen, hadden zo’n dertig Franse kustplaatsen de boerkini van het strand verbannen. De hoogste administratieve rechtbank oordeelde echter dat het antiboerkinidecreet ‘een ernstige en duidelijk illegale aanval op de fundamentele vrijheden’ was.
In Grenoble zij burgemeester Piolle dat de nieuwe zwembadregels niet alleen over boerkini’s gingen en dat de boerkini een ‘non-issue’ is. Hij zei dat de rel aantoonde dat de kwaliteit van het Franse politieke debat in een neerwaartse spiraal zat. ‘Stop met het stigmatiseren en discrimineren van moslims in ons land,’ verkondigde hij in een interview op France 2 TV.
Karine Jean-Pierre vervangt vanaf 13 mei Jen Psaki
Het is voor het eerst dat er een zwarte en openlijk lesbische woordvoerder in het Witte Huis is. ‘Karine Jean-Pierre schrijft geschiedenis’, schrijft Jezebel enthousiast, erop wijzend dat dit een ongekend profiel is voor de positie. De Amerikaanse president heeft haar gekozen om Jen Psaki met ingang van 13 mei te vervangen.
Karine Jean-Pierre is geboren in Haïti en kwam op vijfjarige leeftijd naar New York. Ze werkte in 2008 mee aan de presidentiële campagne van Barack Obama en was actief in zijn eerste ambtstermijn in de regering. Ook was ze stafchef van de huidige vicepresident Kamala Harris. ‘Joe Biden heeft in ieder geval zijn belofte gehouden om van zijn regering een sterk voorbeeld te maken van diversiteit en om kansen te bieden aan hen die het verdienen’, aldus de feministische site. ‘We hebben nu een trots zwart lid van de lgbtqia-gemeenschap in het centrum van de perskamer van het Witte Huis. Zo’n vertoning hebben veel jongeren nog nooit in hun leven gezien.’
‘Frankrijk, Europa en de vrije wereld hebben een aanzienlijke aanval op hun collectieve welzijn overleefd. Voor de Russische president is het een zware slag dat Emmanuel Macron zijn extreemrechtse uitdager Marine Le Pen heeft weten te verslaan. Voorlopig heeft het Westen een trouwe bondgenoot met democratische aspiraties en principes die een anker zou kunnen zijn voor de toekomst van Europa – de regering Biden was zeer bezorgd dat Le Pen wellicht haar weg zou vinden naar het presidentiële paleis.’
‘Het resultaat van Le Pen was aanzienlijk beter dan bij de vorige verkiezingen in 2017, toen ze 34 procent behaalde in de tweede ronde. Toen haar vader in 2002 de laatste ronde haalde, won hij slechts 18 procent van de stemmen. De afgelopen twee decennia is een groeiend deel van de Franse burgers afgegleden naar de nationalistische politiek van Le Pen, met zijn vijandigheid tegenover moslims en scepsis tegenover instellingen die West-Europa sinds de Tweede Wereldoorlog grotendeels vreedzaam en verenigd hebben gehouden.’
‘Eind goed, al goed? Nee. Het politieke midden is uitgehold. De traditionele partijen zijn irrelevant geworden. En Marche van Macron is grotendeels de presidentiële verkiezingsclub gebleven die niet diep geworteld is in de regio’s. Een partij voor welgestelden in de steden, maar niet voor de gemarginaliseerden op het platteland. Ondertussen is het politieke discours in het land naar rechts verschoven. Het is Marine Le Pen gelukt wat haar vader Jean-Marie niet was gegeven: “présidentiable” te worden geacht, ofwel geschikt voor het presidentschap.’
‘De Franse president Emmanuel Macron kreeg geen respijt na zijn herverkiezing. Zijn politieke tegenstanders riepen hun kiezers onmiddellijk op ervoor te zorgen dat hem geen parlementaire meerderheid wordt geboden. Als Macron er niet in slaagt om bij de parlementsverkiezingen van 12 en 19 juni opnieuw een overwinning te behalen, dan zal het voor de pro-Europese, centristische president moeilijk worden om zijn probusiness-agenda door te voeren, met daarop onder andere impopulaire plannen om de pensioenleeftijd te verhogen.’
De oppositie in Sri Lanka heeft maandag het voorstel van president Gotabaya Rajapaksa om een regering van nationale eenheid te vormen verworpen, aldus Al Jazeera. ‘Het volk van dit land wil dat Gotabaya en de hele familie Rajapaksa vertrekken. Wij zullen niet ingaan tegen de wil van het volk en wij zullen niet samenwerken met corrupte machthebbers’, aldus de alliantie van oppositiepartijen.
Het land, dat in de greep is van een zware economische crisis, schudt op zijn grondvesten door massale protesten vanwege de steeds nijpender tekorten aan voedsel, brandstof en medicijnen. Als gevolg daarvan hebben alle zesentwintig ministers zondag hun ontslag ingediend, nadat duizenden mensen de noodtoestand en de avondklok in het hele land hadden getrotseerd om te demonstreren.
Einde vervolging ‘ernstig falen van de rechtsgang’
’Mark F. Pomerantz, die namens de rechtbank van Manhattan een onderzoek leidde naar Donald Trump, zegt dat de voormalige Amerikaanse president schuldig is aan meervoudige fraude’, aldus Axios. Pomerantz, die met pensioen ging om aan het Trump-onderzoek te werken, nam op 23 februari ontslag.
In zijn ontslagbrief, in bezit van The New York Times, verklaart hij voor het eerst expliciet zijn overtuiging dat het Openbaar Ministerie de voormalige president had kunnen veroordelen. De beslissing van officier van justitie Bragg om het onderzoek naar Donald Trump te staken, was ’in strijd met het algemeen belang’, schreef hij.
Pomerantz, die overwoog Trump aan te klagen voor het vervalsen van financiële documentatie, beschreef het beëindigen van de vervolging als ’ernstig falen van de rechtsgang’. ’De nieuwe officier van justitie van Manhattan heeft er inderdaad voor gekozen om Trump niet aan te klagen’, verklaart Pomerantsz aan Axios. ’Geen enkel dossier is perfect. Zelfs als er risico’s waren, ben ik ervan overtuigd dat niet overgaan tot vervolging schadelijker zal zijn voor het vertrouwen in de rechtspleging.’
Duizenden Russen zijn de afgelopen weken hun land ontvlucht uit onvrede met het politieke klimaat of uit financiële noodzaak vanwege de zware sancties. De onafhankelijke Russische nieuwsorganisatie Meduza sprak met enkele achterblijvers. Wat zijn hun redenen om niet te vertrekken?
Duizenden mensen zijn de afgelopen weken Rusland ontvlucht, in de hoop de binnenlandse politieke, sociale en economische gevolgen van de oorlog te ontlopen. Maar zij zijn in de minderheid: niet iedereen kan zo snel naar een nieuw land verhuizen, al zouden ze dat nog zo graag willen. Sommigen blijven in Rusland vanwege familie, anderen kunnen het zich niet veroorloven om te vertrekken, terwijl weer anderen uit principe blijven waar ze zijn.
‘Mijn familie en ik dachten erover om te emigreren maar zien dat uiteindelijk niet zitten. Wat heeft het voor zin om ergens heen te gaan waar we niet kunnen blijven? Het zou alleen maar moeilijker worden om terug te keren. Ik ben er niet klaar voor om ergens als een illegale immigrant te leven. Nog niet.
Als we via de officiële weg ergens legaal zouden kunnen wonen, dan zou ik vertrekken. Ik denk dat dit land donkere tijden te wachten staan. Hopelijk maakt de Russische bevolking de laatste stuiptrekkingen van haar grote leider mee.’
Tatjana – Werkt voor een IT-bedrijf, regio Perm
’Mijn ouders zijn bejaard en mijn partner werkt in overheidsdienst. Om die redenen kan ik niet weg. Bovendien denken we dat de Europese Unie binnenkort waarschijnlijk ook in een grote crisis zit, en dan zal het in Rusland makkelijker overleven zijn.
Vanwege de russofobie die nu overal heerst, is het onveilig om nu buiten Rusland te wonen. Om nog maar te zwijgen over het feit dat alles duur is geworden daar. De kosten voor levensonderhoud zijn zodra de migratie begon omhoog geschoten.’
Elizaveta – Werkt in de pr en marketing, Angarsk
‘Ik heb overwogen om te vertrekken, en eigenlijk wil ik dat nog steeds. Ik ben dertig jaar oud en kom uit een kleine stad in Siberië. Ik begon net echt te leven in plaats van te overleven: ik had genoeg geld om lekker te eten, mooie spullen te kopen en met mijn man reizen te maken. En nu duwt mijn land mij terug de armoede in, terug naar de tijd toen reizen naar het buitenland alleen maar in onze verbeelding bestond.
‘Ik wil niets te maken hebben met dit agressorland’
Ik wil niets te maken hebben met dit agressorland. Het past niet in mijn wereldbeeld. We blijven hier omdat we de voogdij over een kind hebben, en we op dit moment niet het recht hebben haar mee het land uit te nemen. Bovendien hebben we nog niet genoeg tijd gehad om te sparen voor een verhuizing. Maar we zijn begonnen met het leren van een vreemde taal. Zo kunnen we alvast een basis leggen.’
Meduza & 360
360 gaat samenwerken met de onafhankelijke Russischtalige nieuwssite Meduza.
Sinds de Russische inval in Oekraïne hebben de autoriteiten Meduza afgesloten voor Russische internetgebruikers. Ook hebben veel buitenlandse correspondenten en media het land verlaten na een controversiële mediawet die het verspreiden van ‘nepnieuws’ sanctioneert met een gevangenisstraf die kan oplopen tot vijftien jaar. 360 breekt al jaren een lans voor onafhankelijke en vrije journalistiek. Met deze samenwerking wil 360 een platform bieden aan onafhankelijke en kritische geluiden uit Rusland, zodat ook de Nederlandse nieuwsvolger op de hoogte kan blijven van wat er speelt aan de Russische kant van het front.
Aidar – Programmeur, Kazan
‘Ik heb me suf gedacht, en ik zal blijven twijfelen, ofwel tot ik vertrek, ofwel voor de rest van mijn leven. Er zijn verschillende redenen waarom ik blijf. Ik ben de oudste zoon en mijn broer werkt in het buitenland. Mijn ouders kunnen niet weg, tenminste niet op korte termijn. Het was niet meer dan logisch dat de jongste zoon naar een rijker land zou gaan om te werken, en dat de oudste zoon voorlopig bij onze ouders in dit totalitaire land zou blijven.
De andere reden is mijn vriendin, hopelijk mijn toekomstige vrouw. Het is voor mij geen optie om weg te gaan terwijl zij hier achterblijft, en er zijn geen garanties als je in het buitenland bent. Ook niet als je hier blijft, trouwens. Als deze twee factoren niet meespeelden, zou ik vertrekken, zelfs zonder spullen en met een onzekere toekomst. Ik denk dat ik het in het buitenland best zou redden als ervaren programmeur, maar diezelfde garantie kan ik mijn dierbaren niet geven. Zij hebben me hier waarschijnlijk harder nodig.
‘Deelnemen aan een protestactie zou te gevaarlijk zijn’
Ik zie niet voor me dat we in Rusland een comfortabel leven kunnen leiden. Een minder comfortabel leven in het buitenland lijkt me aantrekkelijker. Bovendien voel ik me elke dag dat de oorlog voortduurt indirect verantwoordelijk voor wat er gebeurt, en misschien ben ik dat ook wel: als burger ben je maar een klein beetje verantwoordelijk, maar niettemin verantwoordelijk voor wat jouw land aan het doen is. Deelnemen aan een protestactie en een gevangenisstraf riskeren, waardoor ik mijn dierbaren niet zou kunnen helpen of het land niet zou kunnen verlaten, zou te gevaarlijk zijn.’
Elizaveta – Accountant, Moskou
‘Ik dacht eraan om weg te gaan toen ik nog studeerde – mijn seksuele geaardheid speelde een rol –, maar ik had de moed niet. En nu is die kans verkeken. Mijn moeder heeft een beroerte gehad, ik heb een puppy om voor te zorgen en ik ben blut. Om nog maar te zwijgen over mijn beroep, dat niemand in het buitenland zou interesseren.
Ik denk dat er in de toekomst veel armoede in het land zal zijn door de hoge inflatie, werkloosheid en het sluiten van bedrijven. Wie arm is, zoals ik, zou dan wel eens van honger kunnen omkomen.’
Alija – Werkt in een galerie voor moderne kunst, Moskou
‘Ik wil wel weg, maar mijn man niet. Hij denkt niet dat we in het buitenland werk zullen vinden zonder de taal te spreken of speciale vaardigheden te hebben. Dan is er ook nog de kwestie van mijn ouders en mijn oude, tweeënnegentigjarige grootmoeder, voor wie ik moet zorgen. Ik ben heel bang, maar mijn familie achterlaten kan ik niet. Ik denk dat het erg uit de hand gaat lopen: tirannieke wetshandhaving, armoede, banditisme, en misschien een burgeroorlog.
‘Niemand zit op kunst te wachten als er oorlog is, of in de nasleep ervan’
We hebben een vakantiehuisje in een dorp, en als alles in duigen valt, zullen we daarheen moeten verhuizen. Ik heb geen enkele mogelijkheid meer om me beroepsmatig verder te ontwikkelen en plezier te hebben in mijn werk. Dat is me afgepakt. Niemand zit op kunst te wachten als er oorlog is, of in de nasleep ervan.’
Alisa – Werkt in de dienstensector, Krasnodar
‘Ik denk er vaak over na om weg te gaan. Ik doe mijn uiterste best om een manier te vinden om mijn ouders mee te krijgen. Maar hoogstwaarschijnlijk blijf ik hier om dicht bij mijn dierbaren te zijn. Ik kan het niet over mijn hart verkrijgen om ze achter te laten.
Soms denk ik terug aan de verhalen van mijn vader, die vertelde hoe moeilijk het was in de jaren negentig. Nu voorzie ik een toekomst die veel erger is dan toen: veel mensen komen zonder werk te zitten, honger wordt een ernstig probleem en de criminaliteit zal de pan uit rijzen. We zitten op de Titanic, en die heeft net de ijsberg geraakt.’
Nastya – Verkoopt producten op een markt, Moskou
‘Ik popelde om naar Georgië te gaan of naar een ander GOS-land [verbond van voormalige Sovjet-Unielanden]. Maar ik ben tweeëntwintig, die stomme leeftijd waarop ik wel een spaarpotje heb maar niet genoeg om alles te laten vallen en voor onbepaalde tijd naar een land te verhuizen waar ik niet kan werken.
‘Ik wil gewoon niet weg. Dit is mijn land en ik ben ervan overtuigd dat we iets kunnen veranderen’
Ik ben ook bang om mijn grootmoeder en vader achter te laten, die in de Samara-regio wonen. Ik moet mijn oma gaan helpen om de meest noodzakelijke levensbehoeften in te slaan. Ik vrees dat haar pensioen niet genoeg is, of dat er een tekort aan producten zal zijn. Bovendien wil ik gewoon niet weg. Dit is mijn land en ik ben ervan overtuigd dat we iets kunnen veranderen. Vooral nu, nu het regime in Rusland bijzonder kwetsbaar is. Als we deze crisis overleven, kunnen we een nieuw Rusland opbouwen. Ik probeer er het beste van te maken en te doen wat ik kan.’
Oleg – Werkt op een universiteit, Jelets
‘Ik heb nagedacht over weggaan. Ik weet niet hoe ik op morele wijze verder kan leven. Ik denk er nog steeds over na, maar… Ik heb hier een dochter, die bij mijn ex-vrouw woont. En hier is ook het graf van mijn moeder.’
Jevgeni – Werkt in een autozaak, Vladivostok
‘Vijf jaar geleden besloot ik te blijven en sindsdien ben ik niet van gedachten veranderd. Even overwoog ik te vertrekken toen mijn vrienden meteen na 24 februari begonnen te praten over emigreren. In paniek sloot ik me aan bij enkele immigratiegroepen op internet. Ik had zelfs al een vliegticket naar Istanboel, voor begin maart. Ik had het al gekocht lang voordat dit allemaal gebeurde, wat een gelukkig toeval leek. Toch ben ik uiteindelijk niet in dat vliegtuig gestapt.
‘Ik maak vaak het grapje dat er uiteindelijk drie mensen in dit land over zullen blijven: Navalny, Poetin en ik’
Ik heb in mijn leven al veel in het buitenland gewoond en heb genoeg ervaring opgedaan om te begrijpen hoezeer ik mijn thuis en mijn land waardeer. Ik hou echt van Rusland en de mensen hier. Ik heb hier geleerd wat vriendschap en liefde zijn, hier ben ik geworden wie ik ben, hier heb ik mijn belangrijkste waarden en de zin van mijn leven leren kennen, en daarom zal ik blijven. Ik denk dat vrijheid het waard is om voor te vechten. Ik maak vaak het grapje met mijn therapeut dat er uiteindelijk drie mensen in dit land over zullen blijven: Navalny, Poetin en ik.’
Een gesprek met de Bulgaarse politicoloog Ivan Krastev over culturele misverstanden, Russische twijfels en de angst van Oost-Europeanen om te verdwijnen.
Europa en de wereld beleven enerverende tijden: pandemie, klimaatcrisis, de rivaliteit tussen de supermachten VS en China, en dan ook nog de Russische agressie aan de grenzen met de Baltische staten en Oekraïne. Welke middelen heeft het Westen eigenlijk om Poetin tot bedaren te brengen?
’Nou, bluffen of nu op tijd gaan spelen zou niet echt helpen. Zo bezien heeft president Biden volgens mij juist gehandeld toen hij Poetin duidelijk maakte dat hij weliswaar niet militair zal reageren maar met de EU één front zal vormen, dus met sancties voor het geval dat. Hij heeft Moskou duidelijk laten weten welke reactie het mag verwachten.’
Dat klinkt alsof er een ‘maar’ volgt…
‘Ja, want het zwakke punt in de westerse opstelling is dat bij elke deal met Rusland – hoe die er dan ook uitziet – Oekraïne wordt neergezet als een niet-soevereine staat. Rusland profiteert van het feit dat Oekraïne belangrijker is voor Moskou dan voor Washington.’
Waarom ageert Poetin juist nu?
‘Hij weet dat hij om zijn doelen te realiseren beter nu dan morgen kan handelen en de druk in stand moet houden. Poetin heeft de hoop opgegeven dat er in Kyiv ooit nog een pro-Russische regering aan de macht komt. Ook zijn de Russen bang dat binnen een à twee jaar het Oekraïense leger beter zal zijn uitgerust. En ten derde zal er al binnen tien jaar in Oekraïne een generatie van school komen die geen Russisch meer spreekt.’
‘De Russen hebben de vaste overtuiging dat een pro-westers, gemilitariseerd Oekraïne geen recht van bestaan heeft’
Voor u komen de spanningen niet onverwacht. U hebt vaak gezegd en geschreven dat we Moskou op zijn woord moeten geloven.
‘In het Westen overheerst het idee dat de Russen zich bedrieglijk en misleidend gedragen. Dat is tot op zekere hoogte ook juist. Maar anderzijds zijn ze heel duidelijk in hun boodschap. Als u leest wat Poetin in juli in zijn essay heeft geschreven, namelijk dat Russen en Oekraïners één volk vormen, kan ik u maar één advies geven: geloof hem. Dat is precies wat hij denkt. De Russen hebben de vaste overtuiging dat een pro-westers, gemilitariseerd Oekraïne geen recht van bestaan heeft.’
‘Laten we het zo zeggen: juist wij Europeanen hebben een verkeerd beeld van hoe anderen ons zien. Wij zien onszelf graag als een welwillende, goedaardige kracht. De klopte ook wel een tijdje toen wij als constructief beschouwd werden, als een morele correctiefactor ten opzichte van Amerikaanse arrogantie. Maar in de post-Amerikaanse wereld ligt dat anders. Ik was onlangs nog in Rusland en als je daar hoort hoe deskundigen op het terrein van het buitenlands beleid de EU zien: dat zou voor een heleboel Europeanen een schok zijn.’
Kunt u een voorbeeld geven?
‘Vanuit het Russische perspectief is de EU vooral een destabiliserende kracht. Men betwijfelt of zij in staat is zich te positioneren als een onafhankelijk machtscentrum, omdat er geen geloof is in een positieve gezamenlijke agenda en al evenmin in een coherente strategische autonomie. De complexe besluitvormingsprocessen binnen de EU worden gezien als een onberekenbare combinatie van onzekerheid en zelfoverschatting. Een reactie daarop is de Russische troepenaanwezigheid aan de buitengrenzen – als een soort disciplinering en waarschuwing aan Europa. Feit is dat de Russen een uitermate geringschattend beeld van de EU hebben. Niet zozeer van Brussel als wel van Berlijn en Parijs.’
Het is dus niet enkel machtsvertoon wanneer Poetin bij voorkeur onderhandelt met Biden?
‘De Russen hebben merkwaardig genoeg meer respect voor de Amerikanen. Omdat zij menen te weten wat hen drijft en waarvoor de Amerikanen staan. Bovendien denken ze met hen een deal te kunnen sluiten, omdat de Amerikanen stabiliteit willen om zich te kunnen richten op hun grote rivaal China. In de eerste decennia na de Koude Oorlog dacht het Kremlin nog afspraken te kunnen maken met de Europeanen. Inmiddels beschouwt het in elk geval sommige Europese staten als een obstakel op de weg naar een akkoord met de VS.’
‘De populisten worden gekozen in de ontvolkte regio’s’
Van een homogeen beeld is bij de Europese Unie inderdaad geen sprake. Met name tussen de oostelijke en de westelijke lidstaten tekenen zich duidelijk conflicten af. Hoe kijkt u naar deze statengemeenschap en haar interne meningsverschillen?
‘De grootste verschillen binnen de EU zien we vandaag de dag op het gebied van waarden en normen. Die kloof loopt niet langs grenzen, het is een kloof tussen stad en platteland. Qua politieke voorkeur hebben de mensen in Warschau of Boedapest meer gemeen met Berlijners dan met hun landgenoten in een dorp. Als je bijvoorbeeld bij de Europese verkiezingen de stemmen op extreemrechts beziet, dan zie je dat die uit alle inkomens- en opleidingsgroepen komen, maar dat men vooral extreemrechts stemt in gebieden waar de bevolking wegtrekt. Demografie is in dit verband een belangrijke factor. De populisten worden gekozen in de ontvolkte regio’s. En dat is precies wat je in de landen van Oost-Europa ook terugziet op regeringsniveau.’
Komt dat ook niet doordat deze na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie onafhankelijk geworden staten relatief jonge democratieën zijn?
’Kijk, dit is nou typisch zo’n vraag vanuit een westers perspectief. De landen die ooit achter het IJzeren Gordijn lagen, worden gezien als een “ander Europa”. Tegelijkertijd hebben wíj in Oost-Europa het gevoel dat we worden behandeld als tweederangsburgers die constant over van alles en nog wat de les gelezen moeten worden. Daaronder sluimert een veel diepere kloof. De autonomie van de Oost-Europese landen is voortgekomen uit de ineenstorting van een grootmacht. Onderdeel van hun geschiedenis is een compleet andere beleving van nationalisme en etnische homogeniteit.’
Hoe komt het dat het nationalisme in Oost-Europa zo sterk is?
‘Van meet af aan is dat niet goed begrepen, met name in Duitsland. Daar ging men ervan uit dat de ontwikkeling van Oost-Europa na 1989 min of meer zou verlopen zoals die van de Bondsrepubliek na 1945, omdat het ging om het overwinnen van het totalitarisme. Maar de ineenstorting van de Sovjet-Unie werd niet vooraf-gegaan door een nederlaag van het nationalisme. Integendeel. De nationalisten waren onderdeel van de winnende coalities. Dat ze later politiek sterker zijn geworden, is vooral een kwestie van demografie.’
’Oost-Europa is tegenwoordig de snelst krimpende regio ter wereld’
Hoe bedoelt u dat?
‘In 1989 gebeurden er twee dingen. De grenzen gingen open. We wilden er allemaal uit, we wilden reizen en dat was het beste wat ons kon overkomen. Vandaag de dag is dat altijd nog het beste, voor mensen zoals ik. Maar voor veel mensen die in die landen zijn gebleven ligt dat anders. Want in 1989 begon ook de emigratie. Oost-Europa is tegenwoordig de snelst krimpende regio ter wereld.’
En uitgerekend een rechts-conservatieve, anti-Europese politiek moet daar een eind aan maken?
‘Om die vraag te beantwoorden moeten we eerst hun angst begrijpen. Als je ervan uitgaat dat politieke soevereiniteit gekoppeld is aan maatschappelijke homogeniteit, wordt immigratie een gevaar. Daar komt bij dat met het openen van de grenzen niet alleen de oorspronkelijke bevolking vertrekt, maar ook het geld. Elke in mijn opleiding geïnvesteerde euro heeft tegelijkertijd met mij Bulgarije verlaten. Als de Oost-Europeanen te horen krijgen dat onderwijs het allerbelangrijkst is, weten zij ook: hoe beter wij onze mensen opleiden, hoe eerder ze emigreren naar de rijkere landen van Europa. Daarom is een pro-westerse koers ook gevaarlijk.’
Ziet u een uitweg uit deze vicieuze cirkel?
‘Je hoeft dat niet fatalistisch te zien, maar we moeten wel die angst begrijpen: kleine naties zijn bang dat ze verdwijnen, en met dat gevoel kun je politiek bedrijven. Corona heeft dat nog eens versterkt, omdat we gewend zijn geraakt in projecties te denken. Extrapolaties dat bijvoorbeeld mijn vaderland Bulgarije een demografische woestijn kan worden, worden inmiddels als een onontkoombare toekomst gezien. Het resultaat is voortijdige paniek: wij verdwijnen, anderen zullen onze plaats innemen. Dat is de diepste oorzaak voor de Oost-West-scheiding die wij meemaken, en dat is niet enkel een politieke breuk. Achter de anti-westerse retoriek schuilt ook een poging om jongeren af te houden van emigratie door tegen hen te zeggen: wij zijn het ware Europa.’
‘Hoeveel verschil kan de Unie verdragen zonder disfunctioneel te worden?’
Waartoe leidt die scheiding?
‘De Poolse regering wil de EU niet verlaten, de Hongaarse evenmin. Ze willen alleen niets weten van bepaalde principes. Dat zou leiden tot versnippering, tot een asymmetrisch EU-lidmaatschap. En de grote vraag is: hoeveel verschil kan de Unie verdragen zonder disfunctioneel te worden?’
Viktor Orbán is uitgegroeid tot een boegbeeld van de illiberale, autoritaire krachten in Europa. Ook Frankrijks rechts-radicale partijleider Marine Le Pen droomt ervan samen met hem de EU te veranderen.
‘Orbán zal noch de Duitsers noch de Fransen enthousiast kunnen krijgen voor zijn beleid. Maar we zijn al meer veranderd dan we denken. Met betrekking tot het immigratiebeleid bijvoorbeeld zijn we opgeschoven in een richting waarover in Oost-Europa altijd al consensus was: buitengrenzen dicht. Ik zeg niet of dat goed is of slecht. Ik zeg alleen: de EU is enorm veranderd en dat moeten we onder ogen zien. Met Hongarije hebben we inmiddels een regime waar de machthebber in theorie wel de verkiezingen kan verliezen, maar niet noodzakelijkerwijs de macht. De staat is daar zo ingrijpend verbouwd dat essentiële instituties inmiddels buiten de democratische logica zijn komen te liggen.’
‘Het gesprek over waarden werd al snel een gesprek over subsidies en daarmee over geld’
Heeft de Unie te laat gereageerd op de afbraak van de democratie?
‘Wij denken altijd dat het nu beter zou zijn als we precies het tegendeel hadden gedaan, maar dat weten we nu eenmaal niet. In principe geloof ik niet dat het Westen het Oosten simpelweg de wet kan voorschrijven. Maar dat is misschien de Oost-Europeaan in mij. In het conflict met de Poolse regering gaat het om rechtsstatelijkheid. En om waarden. Maar het gesprek over waarden werd al snel een gesprek over subsidies en daarmee over geld. Dat is een paniekreactie die aanleiding geeft tot kwalificaties als ‘chantage’. En chantage is nooit een goede aanpak.’
Wat zouden we dan het best kunnen doen? Hebben we meer druk nodig of gewoon meer geduld?
‘Ik denk niet dat de Unie meer druk zou moeten uitoefenen in het geval van bijvoorbeeld culturele en maatschappelijke diversiteit. Natuurlijk mag discriminatie van minderheden niet worden getolereerd. Toch lijkt men in het Westen soms te vergeten dat men er zelf ook een hele tijd over heeft gedaan om bijvoorbeeld het homohuwelijk te accepteren. Dat soort veranderingen moet uit de samenleving komen. Dat is de ene kant.‘
En de andere?
‘Nou, eigenlijk is de ster van de illiberale populisten aan het dalen. Zij kunnen alleen aan de macht blijven doordat ze er telkens weer in slagen een deel van de bevolking aan hun kant te krijgen door tegen Brussel te polemiseren. Het gaat dus om de publieke opinie. De EU heeft alleen juridische mogelijkheden, zij kan niet op de emoties van mensen spelen om hen te bereiken. Daarom zouden met name landen als Duitsland of Frankrijk op de mensen af moeten gaan en zeggen: ‘Denken jullie nou echt een goede toekomst te hebben als jullie je afkeren van de principes van de Europese gemeenschap?’ Van het Westen wordt verwacht dat het maatschappelijke verschillen respecteert en tegelijkertijd laat zien dat de eenheid van Europa belangrijker is dan geruzie.’
U zei zojuist dat de ster van de populisten aan het dalen is.
‘Ja, de post-populistische regeringen zullen zeker verschillen van hun voorgangers. Maar dat zullen ze niet zo dramatisch doen als veel Centraal-Europeanen graag geloven. Ik zal u een voorbeeld geven: als u de Hongaren xenofobie verwijt, wetende dat 70 procent van de bevolking kritisch staat tegenover migratie, hebt u daar niet Orbán mee. Integendeel, dan helpt u hem.’
‘In Europa is Frankrijk tot nu toe het enige land dat aandringt op militaire kracht’
Al met al klinkt dat nogal somber. Geeft u de Europese gedachte en de Unie überhaupt nog een toekomst?
‘Natuurlijk doe ik dat. We staan immers op een belangrijk punt om Europa opnieuw uit te vinden. Maar – en dat is een feit – Europa zal de komende twintig à dertig jaar niet machtiger worden. Drie dingen zullen volgens mij na de coronacrisis veranderen. Ten eerste: de onderlinge afhankelijkheid tussen de EU-staten werd altijd als een verzekering beschouwd en voor zekerheid aan-genomen. Maar het idee dat die afhankelijkheid volstaat om Europa te verdedigen gaat niet meer op. Ten tweede: dat hard power, dus militaire macht, geen rol meer speelt, dat klopt niet. Kijk maar naar de Amerikanen. Zij weten dat militaire kracht niet voor elk probleem een oplossing vormt, maar zij weten ook dat militaire kracht het wel mogelijk maakt problemen op te lossen. En dan vooral als ze niet daadwerkelijk wordt ingezet. Maar in Europa is Frankrijk tot nu toe het enige land dat aandringt op militaire kracht.’
En ten derde?
‘Het derde en zwaarwegendste punt is soft power. Daar is sprake van de grootste verandering. Want onze prioriteiten zijn verschoven: we zijn niet meer zo uit op het willen veranderen van anderen. Maar op het voorkomen dat anderen ons veranderen.’
Kunt u dat iets concreter maken?
‘Vroeger drong Europa aan op het naleven van mensenrechten omdat het meende daarmee iets te kunnen veranderen. Inmiddels geloven we dat niet meer. Het is veel meer een zaak van: als wij ophouden met het aan de kaak stellen van mensenrechtenschendingen, veranderen wij onszelf. En onze beduchtheid zulke thema’s aan te roeren tegenover bijvoorbeeld Poetin of Xi Jinping getuigt al van die verandering.’
‘Vroeger exporteerden we politieke ideeën en modellen, nu importeren we mensen’
Dat klinkt alsof de Europese waarden een versleten plaat zijn en wijzelf nauwelijks nog in het belang ervan geloven.
’Nou, we worden voorzichtiger. Het recentste voorbeeld daarvan is Belarus. We hebben ons solidair getoond met de Belarussische oppositie tegen Loekasjenka, maar we weten net zo goed dat als zulke revoluties mislukken en de mensen in hun land geen democratie ervaren, ze deze democratie in Europa gaan zoeken. Met andere woorden: vroeger exporteerden we politieke ideeën en modellen, nu importeren we mensen. De Europese politiek ontwikkelt zich van een missiepost voor waarden en idealen naar een klooster waarin het erom gaat die principes zo goed mogelijk na te leven en overeind te houden.’
Dat klinkt naar afscherming van de ellende in de wereld.
‘Een klooster is geïsoleerd, ja, maar het is ook een plek waar ideeën worden gecultiveerd en doorontwikkeld. In plaats van andere landen naar onze idealen te willen vormen zal het in toenemende mate gaan om het verdedigen van idealen, om het verdedigen van het bolwerk en het vormgeven van ons klooster als een plek met een positieve uitstraling naar de wereld.’
Wat verwacht u onder deze omstandigheden van Duitsland en de regering-Scholz?
‘De nieuwe Duitse regering heeft het niet gemakkelijk, omdat zij zich eigenlijk op elk niveau opnieuw moet positioneren. Neem de beide grote handelspartners, de VS en China. Denkt u echt dat de Duitsers het handelsvolume met beide landen stabiel kunnen houden? Ze zullen een keus moeten maken. Verder de klimaatcrisis: met name de Groenen weten dat die zonder China niet kan worden opgelost, maar anderzijds moeten zij zich bij mensenrechtenschendingen hard opstellen. Het oplossen van deze tegenstrijdigheid wordt op zijn zachtst gezegd moeilijk.’
U doelt op de vaak bekritiseerde Duitse omzichtigheid.
‘Als ik Duitse politici hoor praten, weet ik nooit of ze dingen zeggen vanwege het staatsbelang of eerder omdat ze menen dat een ideale wereld er zo zou moeten uitzien. Dat is precies wat we meemaken in bijvoorbeeld de omgang met China.’
Die houding van: je mag me wel wassen, maar niet nat maken.
‘Anderzijds moet ik toegeven dat zo’n normatieve, ideële benadering ook onderdeel is van de Duitse charme. De wens om mensen duidelijk te maken: kijk, dit is de wereld waarin wij willen leven.’
Eerder zei u dat voor een sterk, eensgezind Europa met name de stemmen uit Berlijn en Parijs van belang zijn. Emmanuel Macron heeft zich in dit opzicht duidelijk en ronduit euforisch gepositioneerd en een aanzet proberen te geven voor hervorming van de EU. In Duitsland daarentegen verstopte de politiek zich achter de Brusselse instituties.
‘Het Franse debat verloopt heel anders dan het Duitse. De houding van Macron is: als ik het over Europa heb, heb ik het over Frankrijk en als ik het over Frankrijk heb, heb ik het over Europa en beide zullen zo grandioos mogelijk moeten zijn. Als de Duitsers iets dergelijks zouden zeggen, zou dat bedreigend overkomen. En zouden andere landen zo spreken, dan zou het lachwekkend zijn. Mocht Macron bij de presidentsverkiezingen van april herkozen worden, dan zal hij op het vlak van de buitenlandse politiek de absoluut bepalende figuur van Europa zijn. ’
Welk advies hebt u voor de Duitsers?
‘Het Duitse zelfbewustzijn heeft een knauw gekregen. De vluchtelingencrisis en ook de pandemie hebben laten zien dat het machtige Duitsland een tamelijk normaal Europees land is, met tamelijk normale problemen. Je hebt het gevoel dat Duitsland niet weet hoe het leiding moet geven zonder tegelijkertijd een modelstudent te zijn. Maar als de Duitsers zo langzaam verder blijven kruipen, kunnen ook de Fransen niet verder komen met de vormgeving van Europa. Duitsland moet het signaal afgeven dat het heeft begrepen hoe de wereld verandert. De Duitsers moeten de knoop doorhakken over wat ze van Europa verwachten. En vervolgens handelen. Waarschijnlijk het best samen met Frankrijk.’
De oorlog in Oekraïne zorgt voor een omwenteling in de wereld. Als er weer toenadering komt, zal die schoorvoetend tot stand komen, schat geopolitiek wetenschapper Fjodor Loekjanov, die zijn landgenoten vertelt dat hun manier van leven vanaf nu anders zal zijn.
De Russische militaire operatie in Oekraïne markeert het einde van een tijdperk. Dat begon met de ineenstorting van het Sovjetblok en de val van de USSR, toen de relatief stabiele bipolaire wereldorde van die tijd werd vervangen door wat later de internationale liberale orde werd genoemd. Deze was gebaseerd op de politieke overheersing van de Verenigde Staten en hun bondgenoten, gerechtvaardigd door een universalistische gedachte.
Het model raakte al een tijd geleden in crisis. Niet doordat de grote mogendheden, ontevreden over hun beperkte rol, in opstand kwamen; heel lang – maar liefst vijftien jaar – was er geen sprake van echt protest. Toch hadden niet-westerse landen, waaronder China en Rusland, moeite hun plaats in de nieuwe hiërarchie te vinden. China lijkt daarin inmiddels niet alleen te zijn geslaagd, maar de situatie zelfs te hebben benut om zichzelf te versterken. Rusland slaagde hier minder goed in, maar begon langzaamaan campagne te voeren voor een herziening van de wereldorde, met daarbinnen een eervolle plaats voor zichzelf.
Een Chinese analyse
Hu Xijin, voormalig hoofdredacteur van de nationalistische Chinese krant Huanqiu Shibao,
analyseert op zijn blog de oorlog in Oekraïne.
In het geval van een Russische overwinning, schrijft Xijin, zal Poetin Oekraïne neutraliseren om te voor-komen dat het land zich aansluit bij het Westen. Het zou een succesvol verweer van Moskou betekenen tegen de toegenomen Amerikaanse druk sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie, met verzwakking van de Amerikaanse hegemonie als gevolg. Europa zal dan voor zijn veiligheid nog meer op de VS moeten vertrouwen. Maar Europa zal ook vijandiger tegenover Rusland komen te staan, wat het Russische succes beperkt. Xiijin acht het niet aannemelijk dat er een nieuw tijdperk van Russische expansie in Europa zal aanbreken en dat Poetin geleidelijk de voormalige lidstaten van de Sovjet-Unie en het Warschaupact zal veroveren. Daarvoor heeft Rusland simpelweg de macht niet.
In het geval van een nederlaag van Rusland zal de Oekraïense bevolking, met materiële en morele steun uit het buitenland, een beweging van wijdverbreid volksverzet op gang brengen. Het op een na grootste land van Europa wordt dan een moeras voor Rusland, en voortzetting van de oorlog wordt uiterst twijfelachtig. Het zal vrijwel zeker leiden tot grote politieke onrust in Rusland. De nederlaag zal leiden tot consolidering van de Amerikaanse en westerse hegemonie.
De huidige wereldorde pleit voor politieke uniformiteit
Maar het huidige systeem bleek te rigide. Hierin wordt het idee van een krachtenevenwicht intrinsiek uitgesloten; een onmiskenbare zwakke plek. Maar bovenal staat het systeem onvoldoende culturele en politieke diversiteit toe, terwijl die essentieel zijn voor een stabiele wereld. Hoewel de wereld inherent heterogeen is, zijn er pogingen ondernomen om met alle middelen, ook militaire, uniformiteit op te leggen.
De Russische operatie is een exacte weerspiegeling van wat de Verenigde Staten en hun bondgenoten de afgelopen decennia herhaaldelijk hebben gedaan in verschillende delen van de wereld. Volgens de legende bracht Peter de Grote na de Slag bij Poltava (1709) een toost uit op zijn ‘Zweedse meesters’. Vandaag zou het Russische commando op zijn beurt kunnen zeggen dat het veel heeft geleerd van het Westen. In de Russische acties, zowel militair als in de media, vallen gemakkelijk technieken te ontdekken die zijn geïnspireerd op de acties van de Verenigde Staten en de NAVO in Joegoslavië, Irak en Libië.
Zoals vaak in de geschiedenis diende het geschil over gebieden van strategisch belang als voorwendsel
De druk heeft zich lange tijd opgebouwd. Oekraïne is een beslissende frontlinie geworden. Dit is geen ideologische strijd zoals de Koude Oorlog van de tweede helft van de twintigste eeuw was; het is een poging een monopolie te verplaatsen ten gunste van een meer verspreide macht. Vroeger spraken we van invloedssferen. Tegenwoordig is de wereld transparanter en meer onderling verbonden, waardoor de grenzen vager zijn geworden. Dat dachten we in ieder geval tot nu toe.
Zoals vaker in de geschiedenis diende een geschil over een strategisch gebied als voorwendsel. Hier botsen twee verschillende aanpakken. Aan de ene kant directe brute macht, die zich laat kenmerken door eenvoudige, harde, maar volkomen duidelijke categorieën – met name bloed en grond. Anderzijds een uitgekiende methode om invloed uit te oefenen en belangen te dienen, die ideologische, mediale en economische instrumenten vereist. Het verschil tussen beide aanpakken wordt bestempeld als een verschil in waarden, maar van beide zijn de effecten even reëel.
De laatste test
Sinds de Koude Oorlog heeft de modernste vorm van oorlogsvoering, ‘hybride’ genaamd, altijd de overhand gehad. Maar over het algemeen ondervonden de machthebbers nooit echt verzet, en al helemaal geen militair verzet. Wat nu in Oekraïne gebeurt, is doorslaggevend voor welke van de genoemde benaderingen zal winnen. In die zin hebben degenen die beweren dat de gevolgen groter kunnen zijn dan verwacht, gelijk.
De Russische uitvoerende macht was zich waarschijnlijk bewust van de gevolgen van deze extreme maatregelen; die maken deel uit van de opzet. De samenwerking met het Westen is teneinde. Dat betekent niet noodzakelijkerwijs dat daar volledige verwijdering voor in de plaats komt, het betekent wel dat een belangrijk pad wordt afgesloten. Deze koude oorlog zal lang duren. Op een gegeven moment zal de interactie in een nieuwe vorm worden hervat. Maar het opheffen van de sancties zal zelfs in een gunstig scenario vele jaren duren, de banden zullen slechts langzaamaan en stuk voor stuk opnieuw worden gesmeed.
Veranderende economische prioriteiten zullen een ander ontwikkelingsmodel vergen, dat de economie in sommige opzichten zal stimuleren en in andere opzichten zal vertragen. De Russische samenleving, vooral de middenklasse, moet beseffen dat hun oude manier van leven niet langer toegankelijk is. Het ‘Russische fort’ besloot zijn eigen kracht te testen. Door de aanstichter te worden van een radicale omwenteling van de hele wereld.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
