De expositie maakt de gruwelen van die dag tastbaar
In Londen is een tentoonstelling geopend ter nagedachtenis aan de 378 mensen die op 7 oktober tijdens het muziekfestival Nova zijn omgekomen, samen met de vierenveertig gijzelaars en de negentien die in Hamas-gevangenschap om het leven kwamen. ‘Londen is de tiende stad die een expositie wijdt aan de ergste gruweldaad tegen Joden sinds de Holocaust’, aldus The Guardian.
De tentoonstelling in Shoreditch, die woensdag opengaat voor het publiek, wil met behulp van de kleurenbeelden – vastgelegd door de telefoons van de slachtoffers en de bodycams van de hoofdrolspelers – degenen die de ernst van 7 oktober ontkennen, confronteren met de realiteit.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Zo krijgen bezoekers van de zes weken durende tentoonstelling eerst een film van drie minuten te zien waarin feestgangers vertellen over de euforie van het evenement en de schoonheid van de zonsopgang die ochtend, terwijl ze bleven dansen. De film eindigt met beelden van het moment waarop de dj op het hoofdpodium te horen kreeg dat de muziek moest stoppen. ‘Rood alarm, rood alarm!’, werd de menigte toegeroepen.
De volgende zaal in de tentoonstelling – donker, lawaaierig en chaotisch – is bezaaid met de bezittingen van de deelnemers, samen met andere belangrijke voorwerpen van de plaats delict. Er staan uitgebrande auto’s en doorzeefde toiletcabines naast de beelden van een professionele camera die laten zien hoe het allemaal is gebeurd. Ook zijn er audio-opnames te beluisteren van mensen die zich verscholen onder struiken.
De opening van de tentoonstelling ging gepaard met politiebewaking. Toen de expositie twee jaar geleden in New York werd gehouden, kwamen honderden mensen naar Lower Manhattan om te protesteren tegen het optreden van Israël sinds de aanslagen van 7 oktober. Sommigen van hen beweerden dat de tentoonstelling politieke propaganda was, schrijft de Britse krant.
Door grotere welvaart en de snelle cyclus van fast fashion zijn we het nauwgezette handwerk – ooit een vast onderdeel van het meisjesonderwijs – grotendeels verleerd. In de tentoonstelling Darn eert het Zeeuws Museum de bijna verdwenen vaardigheid van herstelwerk, stoppen en borduren.
Volgens het Zeeuws Museum zijn er generaties die nog geen knoop aan hun broek kunnen naaien. Door verschillende redenen, grotere welvaart en fast fashion zijn er twee van, is het betere herstelwerk uit de mode geraakt. De kwaliteit is gekelderd en een gat in een goedkoop in elkaar gezet kledingstuk is niet meer de moeite van het stoppen waard. Darn, Engels voor zowel ‘verdomme’ als repareren, is een eerbetoon aan het betere verstelwerk.
De steken moesten tot in de perfectie worden uitgevoerd, iedere keer opnieuw
Merklappen en eindeloos verstelde hemden komen uit de eigen collectie en zijn een resultaat van een paar eeuwen lang lessen in borduur- en stopwerk, een belangrijk onderdeel van het meisjesonderwijs. De steken moesten tot in de perfectie worden uitgevoerd, iedere keer opnieuw. Dat precieze en vlijtige handwerk, ook beoefend door mensen in geestesnood voor wie de concentratie therapeutische waarde bleek te hebben, is ingehaald door de moderne, veel snellere tijd. Maar nu halen hedendaagse modeontwerpers als Miuccia Prada en Stella McCartney en kunstenaars weer inspiratie uit ‘ouderwets’ brei-, haak- en stopwerk.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Tegen status quo
Tomorrow is a Different Day toont werken van internationale kunstenaars en vormgevers die medeverantwoordelijk zijn voor de veranderingen in deze tijd. Ze verzetten zich tegen de status quo en bieden andere perspectieven.
Stedelijk Museum, Amsterdam, vaste collectie.
Leven en dood
In Tussen werelden verbeelden kunstenaars de overgang tussen leven en dood. Candice Lin maakte een terracotta sarcofaag voor haar toekomstige lichaam terwijl Matt Mullican in Birth to Death List een heel fictief leven oproept.
Kröller Müller, tot 18/1 2026.
Heimwee verbeeldt in ijle replica’s
De Zuid-Koreaanse kunstenaar Do Ho Suh (1962), opgeleid als traditionele inktschilder, verliet zijn geboorteland om te studeren aan de Rhode Island School of Design in Providence in de Verenigde Staten, waar hij zijn eigen stem ontdekte in een internationale gemeenschap van kunstenaars.
De voor hem ongekende overvloed aan mogelijkheden, om alles te kunnen maken wat in zijn hoofd opkwam, is terug te zien in de tentoonstelling Walk the House. Ontworteling, heimwee en vervreemding werden zijn thema’s in de VS.
‘Lopen met het huis’ betekent in Zuid-Korea dat je je eigen huis ontmantelt, oppakt en meeneemt naar een andere plek. Het ver- wijst naar het gevoel van verlies dat gepaard ging met Suh’s weliswaar geprivilegieerde immigratie, evenals naar de traditionele houten hanoks die in Zuid-Korea bijna allemaal hebben moeten wijken voor hoogbouw.
Sinds zijn vertrek uit Seoul is vooral wat hij achterliet wat hem bezighoudt.
Suh maakte zijn eigen hanok – die waarin hij is opgegroeid – voor de Tate Modern na met papier en grafiet. Elk detail is te zien in deze replica van transparante stof – ‘Rubbing/Loving. Seoul Home’ –, behalve het frame dat het bouwwerk stut.
Daarnaast haalt Suh honderden voorwerpen terug uit zijn herinneringen, waarmee hij de heimwee naar wat eens was opnieuw tastbaar maakt. Sinds zijn vertrek uit Seoul is vooral wat hij achterliet wat hem bezighoudt.
Do Ho Suh: Walk the House. Tate Modern, Londen, tot 26/9
Reus van de hedendaagse kunst
De Amerikaanse conceptuele kunstenaar John Baldessari (1931-2020) was niet alleen zelf behoorlijk lang (2.01 meter), ook zijn carrière bereikte enorme hoogten met ruim 200 solotentoonstellingen en 1000 groepsexposities op zijn naam. Hij was lid van de American Academy of Arts and Letters en werd bekroond met de Gouden Leeuw voor zijn gehele oeuvre op de Biënnale van Venetië in 2009.
Even belangrijk was zijn werk als docent aan het California Institute of the Arts, waar hij leerlingen als David Salle en Mike Kelley ‘I will not make boring art’ op muren liet schrijven. Baldessari keerde zich tegen de modernistische stromingen die de New Yorkse kunstmarkt in de jaren 70 domineerden en verwierp het modernisme en de verering van de kunstenaar als geïsoleerd genie door in 1966 al zijn abstracte en landschapschilderijen te verbranden. In een ander experiment verving hij het beeld op schilderijen door teksten over schilderkunst.
De tentoonstelling met werk uit de jaren 80 tot 2000 toont de blijvende internationale relevantie van Baldessari voor generaties geboren in het digitale tijdperk.
Parables, Fables, and Other Tall Tales. Bozar, Brussel, tot 1/2 2026
Altijd Onderweg
In de fotografie en de kunst is de thematiek van migratie vast onderdeel geworden, zo ingrijpend en gelukkig ook inspirerend is het om huis en haard te verlaten. In The Family of Migrants – een eerbetoon aan de historische fototentoonstelling The Family of Man in 1955 met meer dan 500 fotografen uit 68 landen – in het nieuwe Rotterdamse museum Fenix is iedereen onderweg. Op zoek naar betere kansen, avontuur, veiligheid, ontplooiing, liefde of een nieuw begin. De foto’s verbeelden gedeelde emoties over wat mensen bindt en van elkaar scheidt, verdriet, liefde, familie en hoop. De tentoonstelling is gecureerd door Fenix in samenwerking met fotografen, archivarissen, curatoren en beeldredacteuren van over de hele wereld.
The Family of Migrants.Fenix, Rotterdam. Doorlopend.
Van de zonnewijzer tot de atoomklok: in Alle tijd van de wereld laat Design Museum Den Bosch zien hoe we tijd niet alleen meten, maar ook vormgeven.
We tellen de dagen van de week, verdelen die dagen in weken, maanden, jaren of seizoenen en we houden vast aan het feit dat elk mechanisch uur gemeten kan worden in minuten, tellen, tikken, slagen en die op hun beurt weer in seconden – micro-, nano- of pico-. Terwijl volgens natuurkundigen de tijd niet verloopt, maar er gewoon is.
Design Museum Den Bosch waagt zich aan de designgeschiedenis van de tijd
Design Museum Den Bosch waagt zich met Alle tijd van de wereld aan de designgeschiedenis van de tijd. Dat de tijd niet alleen cijfers op de klok zijn, wordt bewezen aan de hand van onder andere kalenders en zonnewijzers. Alles komt aan bod, van industriële en astronomische precisie-uurwerken tot aan de moderne atoomklok. Het geheel wordt aangevuld met werken van hedendaagse kunstenaars.
De expositie MODA – Moroccan Fashion Statements in het Centraal Museum Utrecht biedt een verfrissende kijk op hedendaagse Marokkaanse mode.
Over Marokkaanse mode bestaan veel vooroordelen, zegt cocurator Zineb Seghrouchni van de expositie MODA– Moroccan Fashion Statements in het Centraal Museum in Utrecht. De drie, vier generaties met een ‘migratieachtergrond’ hebben zowel artistiek als economisch en maatschappelijk het nodige bijgedragen. Mode, of wat je draagt, is een van de meest directe manieren om je uit te drukken. En dat gebeurt dan ook volop.
Marokkaanse mode wordt nog weleens gereduceerd tot pracht en praal of juist allesbedekkende kleding, terwijl de silhouetten en lijnen van bijvoorbeeld de Marokkaanse djellaba, de Japanse kimono en de West-Afrikaanse boubou worden afgedaan als ‘folklore’. In Utrecht is een breed scala aan Marokkaanse mode te zien, waarbij tradities, ambachten en kunst samenkomen in de veelzijdigheid van hedendaagse makers.
Tradities, ambachten en kunst komen samen in de veelzijdigheid van hedendaagse makers
MODA bevat ongeveer honderd objecten en is opgedeeld in zeven thema’s, van monumentale ontwerpen tot de haartradities van de Amazigh. Ontwerpers zoals Sara Chraibi, Daily Paper en Tamy Tazi worden belicht, naast bijdragen van kunstenaar Hassan Hajjaj.
De tentoonstelling is een voorbeeld van de manier waarop lokale en internationale invloeden elkaar kunnen versterken, zonder dat het in de buurt komt van wat als ‘cultural appropriation’ zou kunnen worden afgedaan. Tijdens de duur van de tentoonstelling zijn er tal van verbindende programma’s rond het museum, zoals het borduren van familieportretten in verschillende wijken in de Domstad.
De tentoonstelling Beroofd belicht persoonlijke verhalen over de roof en restitutie van Joods cultuurbezit door het naziregime in Nederland.
Deze dubbeltentoonstelling over het verlies van Joods cultureel bezit in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikt acht persoonlijke verhalen om de emotionele betekenis achter die eigendommen enigszins voelbaar te maken.
Veel wordt stilgestaan bij hoe zeer het immateriële gehalte van een voorwerp, dat zo diep verbonden is met de geschiedenis van de joodse identiteit, de waarde mede kan bepalen.
Een ander verhaal gaat over Dési Goudstikker-Halban, die decennialang vocht om de in de oorlog geconfisqueerde kunstcollectie van haar overleden man Jacques Goudstikker terug te krijgen. Of dat van uitgever Leo Isaac Lessmann, wiens rijke collectie joodse rituele voorwerpen grotendeels werd gestolen en nooit meer is teruggevonden.
Beroofd, Joods Museum en National Holocaust Museum, Amsterdam, tot 27/10
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Jackson en het fenomeen van verkeerde intimiteit
Fotografie met een disclaimer
FOTOGRAFIE | Alison Jackson was net afgestudeerd aan het Londense Royal College of Art toen prinses Diana in 1997 stierf. De intensiteit van het verdriet van de natie fascineerde en verontrustte haar. ‘Diana was zo sterk aanwezig in ons leven, als een lid van onze familie,’ vertelt ze. ‘Door de pers hadden we het gevoel heel dicht bij haar te staan, maar in feite stond ze heel ver van ons af.’ Ze besloot om via de fotografie dit ‘fenomeen van veronderstelde intimiteit met beroemdheden’ te onderzoeken, schrijftLA Times.
Daarmee was ze eigenlijk haar tijd ver vooruit. Ze begon foto’s te maken die visualiseerden ‘wat bloeide en op de loer lag in de collectieve verbeelding’. Diana die haar middelvinger naar de camera opsteekt. Diana en vriend Dodi Fayed die elegante, nonchalante poses aannemen aan weerszijden van een baby, ogenschijnlijk die van hen.
De media veroordeelden haar werk, maar drukten de foto’s af op ‘precies die plekken die voor nieuws waren gereserveerd’
De media veroordeelden haar werk, maar drukten de foto’s af op ‘precies die plekken die voor nieuws waren gereserveerd’, aldus het dagblad uit Los Angeles. Jackson besloot verder te gaan op deze tour, en maakte met de hulp van lookalikes foto’s die zo overtuigend zijn dat kijkers ‘zeker wisten dat ze koningin Elizabeth II echt had betrapt terwijl ze geld uit een geldautomaat haalde, of Kanye die Kim in een corrigerende onderbroek helpt, of Donald Trump in het gezelschap van Ku Klux Klan-mannen met een kap op’. Zelf dringt Jackson er met disclaimers bij haar werk, zoals ‘This is not Donald Trump’, op aan dat wat we zien niet echt is – daarbij ook verwijzend naar Magrittes pijp die geen pijp is.
Een van de gedachten achter haar werk is dat ‘nep het nieuwe echt is’, citeert The Guardian; ‘En mensen als Donald Trump en Kim Kardashian maken het ons makkelijk: ze zijn half echt, half karikatuur.’
Volgens Jackson, die bekendstaat om haar controversiële uitspraken en dan ook, zo vertelt de Londense krant, ‘regelmatig bijna wordt gearresteerd’, begon ze te fotograferen omdat ze ‘fotografie haat. Ik vind het een bedrieglijk, glibberig en onbetrouwbaar medium dat je verleidt te geloven dat wat je ziet echt is’, aldus Daily Mail. Waar ze aan toevoegt: ‘Dat is toch eigenlijk precies waar het in Los Angeles om draait?’
Truth is Death, van 23 maart tot 15 september 2024 te zien in Fotomuseum aan het Vrijthof in Maastricht.
Door Laura Weeda
Verhalen vertellen op het dak
Plezierig aandenken aan een onplezierige tijd
Literatuur | Tijdens de eerste lockdown van de covidpandemie verzamelden New Yorkse flatgenoten zich ’s avonds op het dak om hun steun aan hulpverleners te betuigen door op potten en pannen te slaan. Later begonnen ze elkaar verhalen te vertellen waarin ze ook iets over zichzelf moesten prijsgeven. Dit gegeven vormde het uitgangspunt voor het boek Fourteen Days. Zesendertig schrijvers leverden een bijdrage, onder wie Margaret Atwood en Preston Douglas, die gezamenlijk de redactie voerden.
Het boek doet Alex Clark in The Guardian denken aan de Decamerone van Boccaccio en aan ‘de grote roman over het leven in een appartement: Het leven een gebruiksaanwijzing van George Perec’. Volgens Clark keren in elk verhaal van Fourteen Days ‘het meedogenloze verdriet en de onzekerheid van begin 2020 terug. Spookverhalen wedijveren met verhalen over verloren liefde, ruige hondenverhalen met het alledaagse, zwarte humor met het zoete en sentimentele. Het eindresultaat is een immens plezierig product van een immens onplezierige tijd.’
‘Kwesties als immigratie, racisme, politiegeweld en PTSS komen allemaal aan bod in deze monologen,’ staat te lezen op de site 24heuresdulivre. ‘Dankzij Atwood en Preston komt de lezer niet in de verleiding om telkens te kijken wie welk hoofdstuk heeft geschreven.’ De criticus concludeert dat ‘de naden misschien glad zijn, maar dat het wel een gekke lappendeken heeft opgeleverd’.
Samen leveren ze het bewijs dat de verhalen die we achterlaten ons menselijk maken.
Ook Rob Merrill van The Washington Post houdt het op ‘een allegaartje, zoals te verwachten met drie dozijn schrijvers’. Wat ze gemeen hebben, is dat ze proberen ‘het zinloze te begrijpen en orde te scheppen in de wanorde. Samen leveren ze het bewijs dat de verhalen die we achterlaten ons menselijk maken.’
In The Scotsman geeft Stuart Kelly aan dat hij het lezen van Fourteen Days als een spelletje beleefde: ‘Wie schreef wat? Nou, probeer dan maar eens het verschil tussen Dave Eggers en John Grisham uit te leggen.’ Meer algemeen heeft hij er veel plezier aan beleefd: ‘Al zit het er dik in dat geen enkele lezer van elk verhaal zal genieten.’
Fourteen days, 36 auteurs, onder redactie van Margaret Atwood en Douglas Preston, vertaald door Liedwien Biekmann als Veertien dagen, verscheen in februari bij De Arbeiderspers.
Door Diederik Samwel
De trauma’s en vitaliteit van Palestijnse vrouwen
Soualem vervalt niet in oriëntalisme
DOCUMENTAIRE | Ze is bekend van de Amerikaanse serie Succession, als de nooit volledig betrouwbare vrouw van mediamagnaat Logan Roy, om wie alles draait. Maar in de documentaire Bye Bye Tiberias laat Hiam Abbass een heel andere kant van zichzelf zien. Voor de camera van haar dochter, de Frans-Algerijns-Palestijnse regisseur Lina Soualem, ‘duikt de actrice in een verleden dat is getekend door de pijn van ballingschap’. Soualems zoektocht naar de levens en gemeenschappelijke trauma’s van de vrouwen in haar familie wordt door de Arabische pers volop geprezen. De Libanese site Raseef22 meent dat ‘het heel belangrijk is dat (…) cinema alles vertegenwoordigt wat er is gebeurd, wat er gebeurt en wat er zal gebeuren in Palestina’.
Abbass groeide op in Palestina, dat ze verliet om haar droom te verwezenlijken: actrice worden. Aan het begin van de film staat ze met haar gezicht naar de camera van haar dochter, ‘ondergedompeld in wit licht, pratend over haar liefde voor kunst, film, komedie, maar naarmate de film vordert en richting het ouderlijk huis in Palestina beweegt, wordt de sfeer warmer, zoals dat past bij Arabische huizen. Een warmte waar iedereen in de diaspora naar terugverlangt’, aldus Raseef22.
Vervolgens neemt Lina haar moeder mee naar Deir Hanna, het dorp dat nu in Israël ligt (vlak bij Tiberias), waar haar voorouders tijdens de Nakba in 1948 uit wegvluchtten. Vanaf dat moment klinken er ook andere stemmen, een overgrootmoeder, grootmoeder, moeder, tantes. Soualem maakt volgens Al Jazeera op ‘briljante wijze’ gebruik van oude homevideo’s, die ze vermengt met hedendaagse beelden en foto’s uit archieven.
Dit levert veel hartverscheurende scènes op, schrijft New Arab
Dit levert veel hartverscheurende scènes op, schrijft New Arab. Zoals het verhaal van Abbass’ tante die tijdens de Nakba van haar familie werd gescheiden en sindsdien gedwongen in een vluchtelingenkamp in Syrië leeft, waar ze vrijwel niets voor haar kunnen betekenen.
Toch, meent het pan-Arabische platform, is de film bovenal een ‘prachtig portret van vier generaties vrouwen: hij vertegenwoordigt het trauma dat ze hebben geërfd, maar ook de banden van liefde, de gemeenschappelijke geschiedenis en de herinneringen die ons altijd zullen verenigen met de dierbaren die ons zijn voorgegaan’. De zwaarte van dit verleden wordt verzacht door ‘de lichtheid en humor die tussen de actrice en haar zussen bestaat’.
Ook Al Jazeera prijst de kracht en vitaliteit van de zussen, en volgens Raseef22 behoedt deze aanpak Soualem ervoor in oriëntalisme te vervallen; ‘ze toont de menselijkheid van deze vrouwen en hoe ze er ondanks hun beproevingen in zijn geslaagd hun doelen te bereiken’.
Door Laura Weeda
Hoe een lichte tenor atletisch en scherp blijft
Ongemakkelijke seksliedjes
Muziek | ‘Een optreden in de pauze van de Super Bowl, de Olympus van de Amerikaanse popmuziek; als dat geen comeback is…’ Zo omschrijft Aida Baghernejad de lancering van Coming Home, het nieuwe album van rapper annex R&B-ster Usher (45) in Musikexpress. ‘En jawel, hij schrijft nog steeds ongemakkelijke seksliedjes en wil weer dolgraag knuffelen in bed. Tegelijkertijd bewijst hij met deze verbazingwekkend smaakvolle productie dat hij met zijn ongelooflijke vocale vaardigheden nog altijd relevant is.’
‘Puur showmanschap in plaats van creatief vernuft en esthetische visie. De twintig tracks vormen een beetje een opgeblazen puinhoop’
Paul Attard van Slant Magazine is minder enthousiast: ‘Puur showmanschap in plaats van creatief vernuft en esthetische visie. De twintig tracks vormen een beetje een opgeblazen puinhoop.’ Voor The New York Times typeert Jon Pareles Ushers muziek als ‘langzaam wiegende soul en gesynthetiseerde pop in een eenentwintigste-eeuws jasje. Bovendien is hij er heel bedreven in om artiesten als Beyoncé, Alicia Keys en Burna Boy naar zijn studio te lokken.’
De criticus van de Franse muzieksite Zimbalam weet zeker dat Usher ‘nooit een druppel melk heeft gedronken. Anders was zijn lichte tenor dertig jaar na zijn debuut nooit zo atletisch en scherp gebleven.’
Coming Home, het negende album van Usher Raymond IV, verscheen half februari. Concert op 22 april 2025: Ziggo Dome, Amsterdam.
360 selecteert een aantal toonaangevende internationale concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities.
Haar perspectief
OPERA | Eurydice – Die Liebenden, blind, naar het verhaal van Orpheus en Eurydice, wordt dit keer verteld vanuit háár perspectief. Een reden om ernaar uit te kijken is de terugkeer als regisseur van Pierre Audi naar het operahuis.
Nationale Opera & Ballet, Amsterdam, 5 t/m 17/3.
Caesura
EXPOSITIE | In de nieuwe galerie Fanny Freitag exposeert naast Aldo van den Broek en Johnny Mae Hauser, de Mexicaans-Nederlandse kunstenaar Azul Ehrenberg. In haar interdisciplinaire werk gebruikt ze zelfgemaakt papier, visuele poëzie en bewegend beeld.
Fanny Freitag, Amsterdam, t/m 16 maart.
Surrealistisch fotoalbum
FOTOGRAFIE | De Oekraiënse fotograaf en kunstenaar Boris Mikhailov (1938) werd fotograaf, terwijl hij was opgeleid tot ingenieur. Deze tentoonstelling omvat zo’n achthonderd foto’s, die elk op eigen wijze commentaar geven op de tijd waarin ze gemaakt zijn. Wat Mikhailov aan zijn beelden toevoegde, de zogenaamde ‘extra laag’, werd later zijn signatuur. Die zit hem in scherpe contrasten en wat hij zelf ‘lelijke’ foto’s noemde, waarmee hij zijn particuliere kleine verzet pleegde tegen het perfectionisme van de Sovjet-propaganda.
Destijds werkte Mikhailov vooral in opdracht, hij zette jonggehuwden, baby’s en matrozen op de gevoelige plaat en bewerkte de beelden daarna voor zichzelf. Hij bewerkte ze met kitscherige kleuren en bespotte met z’n eigen beeldtaal de manier waarop alledaagse gebeurtenissen werden verheerlijkt door de staat. ‘Zonnestraaltjes’, noemde hij de foto’s die een surrealistisch familiealbum vormden, waaraan hij zo’n vijftien jaar heeft gewerkt.
In latere series documenteert hij genadeloos de gevolgen van de westerse invloeden die voorspoed zouden moeten brengen voor iedereen
Mikhailov anticipeerde in de jaren tachtig voorzichtig op de naderende val van de Sovjet-Unie. Ook dan ondermijnt hij de betekenis van de beelden door opzichtige kleuren te gebruiken om uiting te geven aan zijn frustratie en desillusie over de Sovjet-idealen.
In latere series documenteert hij genadeloos de gevolgen van de westerse invloeden die voorspoed zouden moeten brengen voor iedereen. Maar in Oekraïne ontstond een nieuwe elite van miljonairs, terwijl een aanzienlijk deel van de bevolking in armoede raakte en het aantal daklozen dramatisch toenam.
Boris Mikhailov, Oekraïens dagboek, Fotomuseum Den Haag, 30 maart t/m 18 augustus.
Lakecia Benjamin
MUZIEK | De bejubelde en veerkrachtige Amerikaanse saxofonist Lakecia Benjamin speelde met Stevie Wonder, Alicia Keys en Gregory Porter. Op het North Sea Jazz verrees ze als een feniks uit de as na een auto-ongeluk waarbij ze haar kaak brak.
Vredenburg, Utrecht, 31 maart.
Multitalent
SCHILDERKUNST | Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (1875-1911) was de belangrijkste componist én beeldend kunstenaar van Litouwen. Maar dat weten alleen de ingewijden, die waarschijnlijk ook nog op de hoogte zijn van de verdienstelijke literatuur die dit multitalent voortbracht. Kunsthistorici noemen zijn naam in één adem met die van tijdgenoten als Gustav Klimt, Edvard Munch en Wassily Kandinsky.
Dit is de eerste keer dat zijn werk in Nederland te zien is
Dit is de eerste keer dat zijn werk in Nederland te zien is. De man die zou uitgroeien tot nationale held maakte de onafhankelijkheid van Litouwen, in 1918, niet meer mee. Hij leidde een intens leven, rookte veel, at weinig en dronk alleen mierzoete thee. De laatste anderhalf jaar van zijn leven bracht hij door in een sanatorium, waar hij op 35-jarige leeftijd stierf aan een longontsteking. Čiurlionis liet zo’n vierhonderd muziekstukken en driehonderd schilderijen na.
Mikalojus Konstantinas Ciurlionis, Beyond Heaven and Earth, Museum Belvédère, Heerenveen, t/m 9 juni 2024 (oostvleugel).
‘Hallo, dit is Yoko Ono’
BEELDENDE KUNST | De exposerende kunstenaar neemt op. ‘Hallo! Dit is Yoko,’ zegt ze en legt dan de telefoon neer. Het is een oud bericht van een antwoordapparaat, dat voorkomt in het laatste nummer van Ono’s album Fly uit 1971, en het is het eerste wat je hoort op het grote retrospectief in Londen. Bezoekers kunnen allerlei opdrachten vervullen, zoals hun eigen schaduwen tekenen of handen schudden met vreemden.
De in Tokio geboren kunstenaar werd bekend vanwege haar huwelijk met John Lennon maar maakte daarvoor al furore met avant-gardistische kunst. Ono is nu negentig en als kunstenaar nog steeds actief. Studenten kunnen er kennisnemen van de kunststroming Fluxus en de vroege performance. Bovendien is er veel gelegenheid tot interactie.
Yoko Ono: Music of the Mind, Tate Modern, Londen t/m, 1 september.
In Tate Modern in Londen is momenteel een tentoonstelling te zien van de Ghanese kunstenaar El Anatsui. Met zijn creaties, waarin hij gebruikmaakt van flessendoppen en geplette blikjes, vraagt hij aandacht voor consumentisme en de evolutie van de menselijke beschaving.
In het Stedelijk Museum hangt een draperie van de Ghanese kunstenaar El Anatsui (1944), die werd aangekocht om het 125-jarige bestaan van het museum te vieren. El Anatsui werkt vrijwel uitsluitend met afgedankt materiaal, hout, aluminium, flessendoppen, keramiek en koperdraad, waarmee verwezen wordt naar consumentisme en uitbuiting, maar ook naar de evolutie van de menselijke beschaving en de Afrikaanse dekolonisatiebewegingen en migratiegeschiedenissen.
Sinds eind jaren negentig maakt hij reusachtige metalen wandkleden die in plooien over de muur golven. Van dichtbij blijken ze niet gemaakt van kostbaar, weelderig textiel, maar van geplette blikjes, metalen flessendoppen en de aluminium wikkels van flessenhalzen.
Anatsui was meer dan vier decennia professor in de beeldhouwkunst aan de Universiteit van Nigeria in Nsukka. In 2015 kreeg hij een Gouden Leeuw voor zijn oeuvre en in 2009 ontving hij de Prins Claus Award. Nu hangt zijn werk in de Turbine Hall van de Londense Tate Modern dankzij de Hyundai Commission. Het werk bestaat uit drie delen. In The Red Room moet de spanning tussen de slavenhandel en de consumptie van goud, suiker en alcohol voelbaar zijn. In het tweede gedeelte, The World, suggereert de sculptuur een wereld die zowel uiteenvalt als samenkomt.
Tot slot brengt El Anatsui met The Wall een ode aan het Ewe-volk (van Togo en Ghana).
El Anatsui, Behind the Red Moon, Tate Modern, Londen, t/m 14/04/2024
360 selecteert een aantal toonaangevende internationale concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities.
Uitsluitend hergebruikt materiaal
BEELDENDE KUNST | In het Stedelijk Museum hangt een draperie van de Ghanese kunstenaar El Anatsui (1944), die werd aangekocht om het 125-jarige bestaan van het museum te vieren. El Anatsui werkt vrijwel uitsluitend met afgedankt materiaal, hout, aluminium, flessendoppen, keramiek en koperdraad, waarmee verwezen wordt naar consumentisme en uitbuiting, maar ook naar de evolutie van de menselijke beschaving en de Afrikaanse dekolonisatiebewegingen en migratiegeschiedenissen.
Van dichtbij blijken gemaakt van geplette blikjes, metalen lesdoppen en de aluminium wikkels van flessenhalzen
Sinds eind jaren negentig maakt hij reusachtige metalen wandkleden die in plooien over de muur golven. Van dichtbij blijken ze niet gemaakt van kostbaar, weelderig textiel, maar van geplette blikjes, metalen flessendoppen en de aluminium wikkels van flessenhalzen.
Anatsui was meer dan vier decennia professor in de beeldhouwkunst aan de Universiteit van Nigeria in Nsukka. In 2015 kreeg hij een Gouden Leeuw voor zijn oeuvre en in 2009 ontving hij de Prins Claus Award. Nu hangt zijn werk in de Turbine Hall van de Londense Tate Modern dankzij de Hyundai Commission. Het werk bestaat uit drie delen. In de The Red Room moet de spanning tussen de slavenhandel en de consumptie van goud, suiker en alcohol voelbaar zijn. In het tweede gedeelte, The World, suggereert de sculptuur een wereld die zowel uiteenvalt als samenkomt.
Tot slot brengt El Anatsui met The Wall een ode aan het Ewe-volk (van Togo en Ghana).
El Anatsui, Behind the Red Moon, Tate Modern, Londen, t/m 14/04 2024
Tom en Will
MUZIEK | Een ensemble van vijf viola da gamba’s en The King’s Singers, meesters van de elizabethaanse muziek, brengen Tom & Will, Thomas Weelkes en William Byrd, twee van Engelands grootste componisten. Beide stierven 400 jaar geleden.
Muziekgebouw,12/11/2023
Op zoek naar menselijkheid
BEELDENDE KUNST | Keiharde kritiek op de Chinese censuur, en op corruptie en massaproductie, – het zijn immer terugkerende thema’s in het werk van de wereldberoemde Chinese kunstenaar en mensenrechtenactivist Ai Weiwei.
In de overzichtstentoonstelling In Search of Humanity is zowel vroeg als recent werk te zien van Weiwei, die zijn jeugd in ballingschap doorbracht als gevolg van de Culturele Revolutie van 1966 tot 1976, en in 2011 81 dagen werd vastgehouden door de Chinese geheime dienst. Het werk S.A.C.R.E.D., uit 2013 (Supper, Accusers, Cleansing, Ritual, Entropy, Doubt) bestaat dan ook uit zes ijzeren diorama’s, die elk een scène in zijn cel destijds weergeven: Ai Weiwei in bed, op de wc, etend aan tafel, met bewakers altijd in de buurt.
Geen wonder dat hij altijd op zoek is naar menselijkheid en een betere wereld
Geen wonder dat hij altijd op zoek is naar menselijkheid en een betere wereld. Na zijn vrijlating kijkt de kunstenaar steeds minder naar China. Als hij in 2015 zijn paspoort terugkrijgt, vertrekt hij naar het buitenland. Een aantal recente werken gaat over oorlog en migratie, waarmee hij wil laten zien dat migratie eeuwenoud is.
In Search of Humanity, Kunsthal, t/m 3/03 2024
Lee Miller
MODE EN FOTOGRAFIE | In het Brighton Museum heeft modeconservator Martin Pel 35 van Lee Millers (1907-77) bekendste foto’s gecombineerd met tien outfits die deze fotograaf, surrealist en oorlogscorrespondent in verschillende fasen van haar leven droeg.
Lee Miller Dressed, 18/02 2024
Losse schroeven
TENTOONSTELLING | Wie bepaalt waar de grens van ‘normaal zijn ligt’? In Gent is een tentoonstelling gemaakt over machtsrelaties in de psychiatrie en de vele labels die zowel hulp als hindernis zijn. De tweedeling tussen lichaam en geest wordt ter discussie gesteld.
Museum Dr. Guislain, 30/06 2024
Graswortel patronen
TEXTIEL | De in Amsterdam gevestigde Duitse kunstenaar Diana Scherer (1971) maakt botanische installaties, objecten, textiel en fotografie en is een pionier in biotechnologische kunst. Ze kweekt bijvoorbeeld graswortels om te laten zien dat het complexe organismen zijn op manieren die vaak onzichtbaar voor ons blijven. In haar werk verkent ze de relatie tussen de mens en zijn natuurlijke omgeving en het verlangen van de mens om de natuur te beheersen.
De wortels groeien volgens haar eigen patronen tot intrigerende organische weefsels
Ze bestudeert bijvoorbeeld planten en wortelstelsels om hun natuurlijke groeiprocessen in kunstmatige biotopen na te bootsen met behulp van aarde, zaden en licht. De wortels groeien volgens haar eigen patronen tot intrigerende organische weefsels, een soort levende sculpturen.
Farming Textiles, Museum Kranenburgh, t/m 10/3 2024
De Britse kunstenaar Grayson Perry is dankzij zijn humoristische en maatschappijkritische kunst een grote naam geworden in het Verenigd Koninkrijk. Reden voor het museum National Galleries of Scotland in Edinburgh om een tentoonstelling aan hem te wijden.
Het schijnt de ‘biggest ever’ tentoonstelling te zijn van de flamboyante Britse kunstenaar Grayson Perry. Dat moet haast wel, want de expositie gaat over veertig jaar werk dat hem enorm veel lof en in 2003 de Turner Prize opleverde. Perry is met zijn alter ego Claire een van de grappigste en meest bewonderde kunstenaars van het Verenigd Koninkrijk.
Hij provoceert graag met grote universeel menselijke thema’s
Hij is vooral bekend om zijn keramiek, een ‘beleefde kunstvorm’ waarmee hij zijn fascinatie voor onder andere seks, punk en de tegencultuur naar hartenlust kon uitleven. Maar Perry maakt ook het Channel 4-programma Grayson’s Art Club, dat hij presenteert samen met zijn vrouw, schrijfster en psychotherapeut Philippa Perry. Hij provoceert graag met grote universeel menselijke thema’s, maar al zijn beeldende en audiovisuele kunst is doordrenkt met zijn scherpe humor en geëngageerde commentaar over controversiële kwesties van onze tijd. Daar laat hij zich niet op voorstaan; in een interview zei hij al lang geleden lid van het establishment te zijn geworden.
De meer dan tachtig werken – subversieve potten, ingewikkelde prints, uitgebreide sculpturen en grote wandtapijten – zijn gerangschikt op de thema’s mannelijkheid, seksualiteit, klasse, religie, politiek en identiteit. Ook het zelden getoonde, fantastische Walthamstow Tapestry (2009) van 15 meter lang is te zien, evenals het gietijzeren schip Tomb of the Unknown Craftsman (2011). Speciaal voor de tentoonstelling in Schotland maakte Perry nieuwe potten in de vorm van middeleeuwse bierkruiken, die verwijzen naar onder meer het polariserende effect van sociale media en naar heraldische iconografie.
Grayson Perry: Smash Hits, National Galleries of Scotland, Edinburgh, t/m 12/11
360 selecteert een aantal toonaangevende internationale concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities.
Gabrielle ‘Coco’ Chanel
TENTOONSTELLING | De eerste Britse tentoonstelling gewijd aan het werk van de Franse couturier Gabrielle ‘Coco’ Chanel (1883-1971) en de oprichting van het Huis Chanel. Coco’s iconische ontwerpen beïnvloeden nog steeds de manier waarop vrouwen zich kleden.
FOTOGRAFIE | De Peruaans-Amerikaanse kunstenaar Tarrah Krajnak wil de canon van de westerse fotografie aan de kaak stellen en een nieuw voorstel doen waarin zij zich als vrouw van kleur beter kan herkennen. Want wie en wat wordt onthouden als onderdeel van het mondiaal archief?
Voor de serie 1979Contact Negatives ensceneerde ze een performance met beelden uit kranten uit haar geboortejaar. Krajnak wilde zichtbaar maken hoe herinneringen worden geconstrueerd en gearchiveerd, een interesse die voortkomt uit haar eigen persoonlijke achtergrond.
Maar bovenal gaat het om het verlangen om te herstellen wat verloren is gegaan
Krajnak werd geboren in een weeshuis als dochter van een alleenstaande moeder die verdween en haar achterliet bij de nonnen. Een Slowaaks-Amerikaans stel uit een mijnstadje in het oosten van Pennsylvania adopteerde de kleine Tarrah, die vervolgens samen met een geadopteerde zwarte broer en zus werd opgevoed in een bijna volledig witte buitenwijk. De fotografie ontdekte ze op de Ohio Wesleyan-universiteit. Nu hangt haar werk in Amsterdam. Terugkerend thema is haar eigen lichaam en het ballingschap: verbonden zijn door uitsluiting. Maar bovenal gaat het om het verlangen om te herstellen wat verloren is gegaan.
Tarrah Krajnak: Shadowings, a Catalogue of Attitudes for Estranged Daughters, Huis Marseille, Amsterdam, 28/10 t/m 25/2
ADE: dag en nacht dance
FESTIVAL | Het Amsterdam Dance Event (ADE) neemt weer bezit van de hoofdstad en laat werelden van muziek en publiek samenkomen. Dag en nacht bestaan even niet meer, als duizenden bezoekers verdrinken in het clubleven en honderden producers en dj’s meedoen aan workshops en masterclasses.
ADE, 18 t/m 22/10
Put her record on
ALBUM | De Britse singer-songwriter Corinne Bailey Rae, bekend door haar hit Put Your Records On, is met haar vierde album Black Rainbows een heel andere weg ingeslagen. Met haar bekende jazzy soulstem schreeuwt ze nu de longen uit haar lijf over zwart feminisme, racisme en onderdrukking. Punky, vernieuwend en rauw.
Black Rainbows, Corinne Bailey Rae
Alles doordrenkt met scherpe humor
BEELDENDE KUNST | Het schijnt de ‘biggest ever’ tentoonstelling te zijn van de flamboyante Britse kunstenaar Grayson Perry. Dat moet haast wel, want de expositie gaat over veertig jaar werk dat hem enorm veel lof en in 2003 de Turner Prize opleverde. Perry is met zijn alter ego Claire een van de grappigste en meest bewonderde kunstenaars van het Verenigd Koninkrijk.
Hij provoceert graag met grote universeel menselijke thema’s
Hij is vooral bekend om zijn keramiek, een ‘beleefde kunstvorm’ waarmee hij zijn fascinatie voor onder andere seks, punk en de tegencultuur naar hartelust kon uitleven. Maar Perry maakt ook het Channel 4-programma Grayson’s Art Club, dat hij presenteert samen met zijn vrouw, schrijfster en psychotherapeut Philippa Perry. Hij provoceert graag met grote universeel menselijke thema’s, maar al zijn beeldende en audiovisuele kunst is doordrenkt met zijn scherpe humor en geëngageerde commentaar over controver-siële kwesties van onze tijd. Daar staat hij zich niet op voor; in een interview zei hij al lang geleden lid van het establishment te zijn geworden.
De meer dan tachtig werken – subversieve potten, ingewikkelde prints, uitgebreide sculpturen en grote wandtapijten – zijn gerangschikt op de thema’s mannelijkheid, seksualiteit, klasse, religie, politiek en identiteit. Ook het zelden getoonde, fantastische Walthamstow Tapestry (2009) van 15 meter lang is te zien, evenals het gietijzeren schip Tomb of the Unknown Craftsman (2011). Speciaal voor de tentoonstelling in Schotland maakte Perry nieuwe potten in de vorm van middeleeuwse bierkruiken, die verwijzen naar onder meer het polariserende effect van sociale media en naar heraldische iconografie.
Grayson Perry: Smash Hits, National Galleries of Scotland, Edinburgh, t/m 12/11
Getsjirp, gehuil, gehijg
MUZIEK | De 80-jarige Amerikaanse Meredith Monk is componist, pianist, choreograaf, danser, filmmaker, toneelschrijver en curator. Maar haar stem is haar instrument bij uitstek. Ze kan klinken als een brabbelend kind, een sjamaan of een schelle, opera-achtige mezzosopraan. Ze integreert gegrom met getsjirp, gehuil, gehijg, gefluister, gepiep en gejodel in haar bereik van drie octaven.
Wat Monk doet zou je kunnen omschrijven als ‘geluids-poëzie’
Wat Monk doet zou je kunnen omschrijven als ‘geluids-poëzie’, maar het is nooit moedwillig experimenteel. Ze vertelt en brengt emoties over zonder woorden. In de Oude Kerk in Amsterdam is nu de eerste Europese overzichtstentoonstelling van haar oeuvre te zien. Als integraal onderdeel van de tentoonstelling wordt ook een serie liveconcerten georganiseerd. Die concerten geven Monks artistieke erfenis door aan een nieuwe generatie musici.
Meredith Monk: Calling, Oude Kerk, A’dam. 21/10 t/m 17/3
De Amerikaanse schilder Alex Katz was al ruim een halve eeuw een grote naam bij het Amerikaanse publiek voordat zijn faam naar Europa overwaaide. Nu is zijn werk in Wassenaar te bezichtigen. Een greep uit de buitenlandse recensies over zijn werk.
De 96-jarige Alex Katz wordt internationaal gezien als een van de belangrijkste Amerikaanse schilders van de afgelopen halve eeuw. In eigen land trok hij al vanaf de jaren vijftig volop aandacht met levensgrote portretten van mooie, goed geklede mensen, stadsgezichten en landschappen. Zijn doorbraak in Europa volgde pas in deze eeuw.
‘Verwacht van Katz geen psychologische diepgang, ideeën om de wereld te verbeteren of politieke statements’, schrijft Uta Baier in Die Welt. ‘Al lijken zijn foto’s gekopieerd van reclameposters en krantenfoto’s, Katz schetst zijn motieven naar het voorbeeld van impressionisten als Matisse.’ De kunstenaar lijkt volgens Baier door zijn ‘ogenschijnlijke oppervlakkigheid’ perfect te passen binnen de traditie van Pop Art. ‘Toch staat hij dichter bij Edvard Munch en Edward Hopper dan bij Andy Warhol.’
In Vogue stelt Gabé Hirschowitz dat Katz’ carrière parallel loopt aan de ontwikkeling van New York in de afgelopen decennia: ‘Hij is meegegroeid met de stad. Zijn werk biedt een panorama van artiesten, dichters en dansers die het abstracte expressionisme een nieuwe dimensie hebben gegeven.’
‘Je kunt hem betichten van goedkope trucs, ontleend aan cartoonisten’
Aanvankelijk vond Sebastian Smee van The Washington Post de kunst van Katz ‘gemakkelijk en kitsch.’ Maar, ‘inmiddels sluit hij met zijn scherpzinnige kijk op individuen binnen hun sociale omgeving’ prima aan op de tijdgeest en vormt hij ‘dé inspiratiebron voor grootheden als Nicole Eisenman, Salman Toor en Elisabeth Peyton.’ (…) ‘Je kunt hem betichten van goedkope trucs, ontleend aan cartoonisten. Maar zelf ontwaar ik steeds vaker een diepe, melancholische onderstroom in zijn portretten.’
Voor criticus Alex Greenberger van ARTNews draaide Katz’ overzichtstentoonstelling in het New Yorkse Guggenheim in 2022 evenwel uit op ‘misschien wel de grootste teleurstelling van het seizoen’. Volgens de criticus komt dat door de ‘kille blik van stijlvolle figuren die mij vanuit een lege omgeving aanstaren. Ook in gezelschap is de onderlinge betrokkenheid ver te zoeken.’
Retrospectief Alex Katz, tot en met 1 oktober te zien in Museum Voorlinden, Wassenaar.
In het Smithsonian Design Museum in New York is nu voor het eerst de artistieke nalatenschap van de Amerikaanse textielontwerpster Dorothy Liebes te zien. Liebes werkte samen met grote namen als Frank Lloyd Wright.
In het Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum in New York is de eerste monografische tentoonstelling in meer dan vijftig jaar te zien over het werk van Dorothy Liebes (1897-1972), een invloedrijke textielontwerpster en weefster. Ze wordt ook wel de ‘moeder van het moderne weven’ genoemd. Liebes speelde een sleutelrol in de Amerikaanse interieurs midden vorige eeuw. Ze werkte samen met niemand minder dan Frank Lloyd Wright en Raymond Loewy.
Tijdens haar leven kreeg Liebes veel erkenning, maar de reikwijdte van haar opdrachten – die zich uitstrekten van het gebouw van de Verenigde Naties in New York tot filmsets van Adam’s Rib van George Cukor met Katharine Hepburn en Spencer Tracy uit 1949 – is nu pas te zien op de overzichtstentoonstelling in New York. Meer dan 175 werken zijn bewaard gebleven na haar dood in 1972.
A Dark, A Light, A Bright, Smithsonian Design Museum, New York, t/m 04/2/2024
Antoni Tàpies was met Miró en Picasso een van de belangrijkste Spaanse kunstenaars van de twintigste eeuw. In het Brusselse Bozar kun je binnenkort zien waarom hij dat was.
Het Brusselse Bozar toont een groot retrospectief van de Spaanse abstracte kunstenaar Antoni Tàpies (Barcelona, 1923-2012) en het werk dat hij maakte tussen 1944 en de jaren negentig. Tàpies gold als een van de belangrijkste Spaanse kunstenaars van de twintigste eeuw. Hij was een tijdgenoot van Joan Miró en Pablo Picasso, en hij werd in 2010 in de adelstand verheven wegens zijn bijdrage aan de Spaanse kunst. Ook ontving hij de Prins van Asturiëprijs voor de Kunsten, een van de belangrijkste onderscheidingen in de Spaanstalige wereld.
In 1966 werd hij een paar jaar gevangengezet wegens illegale bijeenkomsten
Op de tentoonstelling is vrijwel alles te zien: van vroege tekeningen en zelfportretten, zijn ‘materieschilderijen’ uit de jaren vijftig en zijn assemblages uit de jaren zestig en zeventig. Hij gebruikte touw, gips, zand, lijm, hout en ijzerdraad, met vaak felgekleurde accenten tegen een achtergrond die lijkt op een bepleisterde, verweerde muur die de vergankelijkheid symboliseert. Tàpies heeft zich altijd verzet tegen het Franco-regime en vond heil in het occultisme. In 1966 werd hij een paar jaar gevangengezet wegens illegale bijeenkomsten.
Antoni Tàpies. De praktijk van de kunst, Bozar, Brussel, 15/9 t/m 7/1/24
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
